દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 6.19

પુત્રજન્માનન્તરં સ્વસ્વરૂપેણ વૈકુણ્ઠગમનવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
તસ્યૈ દત્ત્વા વરં શમ્ભુઃ કૈલાસં ત્વરિતો યયૌ ।
રમ્યં દેવગણૈર્જુષ્ટમપ્સરોભિશ્ચ મણ્ડિતમ્

તત્ર ગત્વા ચિત્રરૂપં ગણં કાર્યવિશારદમ્ ।
પ્રેષયામાસ વૈકુણ્ઠે લક્ષ્મીકાર્યાર્થસિદ્ધયે

શિવ ઉવાચ
ચિત્રરૂપ હરિં ગત્વા બ્રૂહિ ત્વં વચનાન્મમ ।
યથાસૌ દુઃખિતાં પત્‍નીં વિશોકાં ચ કરિષ્યતિ

ઇત્યુક્તશ્ચિત્રરૂપોઽથ નિર્જગામ ત્વરાન્વિતઃ ।
વૈકુણ્ઠં પરમં સ્થાનં વૈષ્ણવૈશ્ચ ગણૈર્વૃતમ્

નાનાદ્રુમગણાકીર્ણં વાપીશતવિરાજિતમ્ ।
સંજુષ્ટં હંસકારણ્ડમયૂરશુકકોકિલૈઃ

ઉચ્ચપ્રાસાદસંયુક્તં પતાકાભિરલંકૃતમ્ ।
નૃત્યગીતકલાપૂર્ણં મન્દારદ્રુમસંયુતમ્

બકુલાશોકતિલકચમ્પકાલિવિમણ્ડિતમ્ ।
કૂજિતૈર્વિહગાનાં તુ કર્ણાહ્લાદકરૈર્યુતમ્

સંવીક્ષ્ય ભવનં વિષ્ણોર્દ્વાસ્થૌ પ્રાહ પ્રણમ્ય ચ ।
જયવિજયનામાનૌ વેત્રપાણી સ્થિતાવુભૌ

ચિત્રરૂપ ઉવાચ
ભો નિવેદયત શીઘ્રં હરયે પરમાત્મને ।
દૂતં પ્રાપ્યં હરસ્યાત્ર પ્રેરિતં શૂલપાણિના

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય જયઃ પરમબુદ્ધિમાન્ ।
ગત્વા હરિં પ્રણમ્યાહ કૃતાઞ્જલિપુટઃ પુરઃ

દેવદેવ રમાકાન્ત કરુણાકર કેશવ ।
દ્વારિ તિષ્ઠતિ દૂતોઽત્ર શઙ્કરસ્ય સમાગતઃ

આજ્ઞાપય પ્રવેષ્ટવ્યો ન વેતિ ગરુડધ્વજ ।
ચિત્રરૂપધરોઽપ્યસ્તિ ન જાને કાર્યગૌરવમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય હરિઃ પ્રાહ જયં પ્રજ્ઞાતકારણઃ ।
પ્રવેશયાત્ર રુદ્રસ્ય ભૃત્યં સમયસંસ્થિતમ્

ઇત્યાકર્ણ્ય જયસ્તૂર્ણં ગત્વા તં પરમાદ્‌ભુતમ્ ।
એહીત્યાકારયામાસ જયઃ શઙ્કરસેવકમ્

પ્રવેશિતો જયેનાથ ચિત્રરૂપસ્તથાકૃતિઃ ।
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્વિષ્ણું કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્થિતઃ

દૃષ્ટ્વા તં વિસ્મયં પ્રાપ ભગવાન્ ગરુડધ્વજઃ ।
ચિત્રરૂપધરં શમ્ભોઃ સેવકં વિનયાન્વિતમ્

પપ્રચ્છ તં સ્મિતં કૃત્વા ચિત્રરૂપં રમાપતિઃ ।
કુશલં દેવદેવસ્ય સકુટુમ્બસ્ય ચાનઘ

કસ્માત્ત્વં પ્રેષિતોઽસ્યત્ર બ્રૂહિકાર્યં હરસ્ય કિમ્ ।
અથવા દેવતાનાં ચ કિઞ્ચિત્કાર્યં સમુત્થિતમ્

દૂત ઉવાચ
કિમજ્ઞાતં તવાસ્તીહ સંસારે ગરુડધ્વજ ।
વર્તમાનં ત્રિકાલજ્ઞ યદહં પ્રબ્રવીમિ વૈ

પ્રેષિતોઽસ્મિ ભવેનાત્ર વિજ્ઞસ્તુ ત્વાં જનાર્દન ।
હરસ્ય વચનાદ્વાક્યં પ્રબ્રવીમિ ત્વયિ પ્રભો

તેનોક્તમેતદ્દેવેશ ભાર્યા તે કમલાલયા ।
તપસ્તપતિ કાલિન્દીતમસાસઙ્ગમે વિભો

હયીરૂપધરા દેવી સર્વાર્થસિદ્ધિદાયિની ।
ધ્યાતું યોગ્યામરગણૈર્માનવૈર્યક્ષકિન્નરૈઃ

વિના તયા નરઃ કોઽપિસુખભાગી ભવેન્ન હિ ।
તાં ત્યક્ત્વા પુણ્ડરીકાક્ષ પ્રાપ્નોષિ કિં સુખં હરે

દુર્બલોઽપિ સ્ત્રિયં પાતિ નિર્ધનોઽપિ જગત્પતે ।
વિનાપરાધં ચ વિભો કિં ત્યક્તા જગદીશ્વરી

દુઃખં પ્રાપ્નોતિ સંસારે યસ્ય ભાર્યા જગદ્‌ગુરો ।
ધિક્તસ્ય જીવિતં લોકે નિન્દિતં ત્વરિમણ્ડલે

સકામા રિપવસ્તેઽદ્ય દૃષ્ટ્વા તાં દુઃખિતા ભૃશમ્ ।
ત્વાં વિયુક્તં ચ રમયા હસિષ્યન્તિ દિવાનિશમ્

રમાં રમય દેવેશ ત્વદુત્સઙ્ગગતાં કુરુ ।
સર્વલક્ષણસમ્પન્નાં સુશીલાં ચ સુરૂપિણીમ્

સુખિતો ભવ તાં પ્રાપ્ય વલ્લભાં ચારુહાસિનીમ્ ।
કાન્તાવિરહજં દુઃખં સ્મરામ્યહમનાતુરઃ

મમ ભાર્યા મૃતા વિષ્ણો દક્ષયજ્ઞે સતી યદા ।
તદાહં દુઃસહં દુઃખં ભુક્તવાનમ્બુજેક્ષણ

સંસારેઽસ્મિન્નરઃ કોઽપિ માભૂન્મત્સદૃશોઽપરઃ ।
મનસાકરવં શોકં તસ્યા વિરહપીડિતઃ

કાલેન મહતા પ્રાપ્તા મયા ગિરિસુતા પુનઃ ।
તપસ્તપ્ત્વાતિદુઃસાધ્યં યા દગ્ધા તુ રુષાધ્વરે

હરે કિં સુખમાપન્નં ત્વયા સન્ત્યજ્ય કામિનીમ્ ।
એકાકી તિષ્ઠતા કાલં સહસ્રવત્સરાત્મકમ્

ગત્વાશ્વાસ્ય મહાભાગાં સમાનય નિજાલયમ્ ।
માભૂત્કોઽપીહ સંસારે વિમુક્તો રમયા તયા

કૃત્વા તુરગરૂપં ત્વં ભજ તાં કમલાલયામ્ ।
ઉત્પાદ્ય પુત્રમાયુષ્મંસ્તામાનય શુચિસ્મિતામ્

વ્યાસ ઉવાચ
હરિરાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં ચિત્રરૂપસ્ય ભારત ।
તથેત્યુક્ત્વા તુ તં દૂતં પ્રેષયામાસ શઙ્કરમ્

ગતે દૂતેઽથ ભગવાન્વૈકુણ્ઠાત્કામસંયુતઃ ।
જગામ ધૃત્વા તત્રાશુ વાજિરૂપં મનોહરમ્

યત્ર સા વડવારૂપં કૃત્વા તપતિ સિન્ધુજા ।
વિષ્ણુસ્તં દેશમાસાદ્ય તામપશ્યદ્ધયીં સ્થિતામ્

સાપિ તં વીક્ષ્ય ગોવિન્દં હયરૂપધરં પતિમ્ ।
જ્ઞાત્વા વીક્ષ્ય સ્થિતા સાધ્વી વિસ્મિતા સાશ્રુલોચના

તયોસ્તુ સઙ્ગમસ્તત્ર પ્રવૃત્તો મન્મથાર્તયોઃ ।
કાલિન્દીતમસાસઙ્ગે પાવને લોકવિશ્રુતે

સગર્ભા સા તદા જાતા વડવા હરિવલ્લભા ।
સુષુવે સુન્દરં બાલં તત્રૈવ સુગુણોત્તરમ્

તામાહ ભગવાન્વાક્યં પ્રહસ્ય સમયાશ્રિતમ્ ।
ત્યજાદ્ય વાડવં દેહં પૂર્વદેહા ભવાધુના

ગમિષ્યાવઃ સ્વવૈકુણ્ઠમાવાં કૃત્વા નિજં વપુઃ ।
તિષ્ઠત્વત્ર કુમારોઽયં ત્વયા જાતઃ સુલોચને

લક્ષ્મીરુવાચ
સ્વદેહસમ્ભવં પુત્રં કથં હિત્વા વ્રજામ્યહમ્ ।
સ્નેહઃ સુદુસ્ત્યજઃ કામં સ્વાત્મજસ્ય સુરર્ષભ

કા ગતિઃ સ્યાદમેયાત્મન્ બાલસ્યાસ્ય નદીતટે ।
અનાથસ્યાસમર્થસ્ય વિજનેઽલ્પતનોરિહ

અનાશ્રયં સુતં ત્યક્ત્વા કથં ગન્તું મનો મમ ।
સમર્થં સદયં સ્વામિન્ ભવેદમ્બુજલોચન

દિવ્યદેહૌ તતો જાતૌ લક્ષ્મીનારાયણાવુભૌ ।
વિમાનવરસંવિષ્ટૌ સ્તૂયમાનૌ સુરૈર્દિવિ

ગન્તુકામં પતિં પ્રાહ કમલા કમલાપતિમ્ ।
ગૃહાણેમં સુતં નાથ નાહં શક્તાસ્મિ હાપિતુમ્

પ્રાણપ્રિયોઽસ્તિ મે પુત્રઃ કાન્ત્યા ત્વત્સદૃશઃ પ્રભો ।
ગૃહીત્વૈનં ગમિષ્યાવો વૈકુણ્ઠં મધુસૂદન

હરિરુવાચ
મા વિષાદં પ્રિયે કર્તું ત્વમર્હસિ વરાનને ।
તિષ્ઠત્વયં સુખેનાત્ર રક્ષા મે વિહિતા ત્વિહ

કાર્યં કિમપિ વામોરુ વર્તતે મહદદ્‌ભુતમ્ ।
નિબોધ કથયામ્યદ્ય સુતસ્યાત્ર વિમોચને

તુર્વસુર્નામ વિખ્યાતો યયાતિતનુજો ભુવિ ।
હરિવર્મેતિ પિત્રાસ્ય કૃતં નામ સુવિશ્રુતમ્

સ રાજા પુત્રકામોઽદ્ય તપસ્તપતિ પાવને ।
તીર્થે વર્ષશતં જાતં તસ્ય વૈ કુર્વતસ્તપઃ

તસ્યાર્થે નિર્મિતઃ પુત્રો મયાયં કમલાલયે ।
તત્ર ગત્વા નૃપં સુભ્રુ પ્રેરયિષ્યામિ સામ્પ્રતમ્

તસ્મૈ દાસ્યામ્યહં પુત્રં પુત્રકામાય કામિનિ ।
ગૃહીત્વા સ્વગૃહં રાજા પ્રાપયિષ્યતિ બાલકમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યાશ્વાસ્ય પ્રિયાં પદ્માં કૃત્વા રક્ષાં ચ બાલકે ।
વિમાનવરમારુહ્ય પ્રયયૌ પ્રિયયા સહ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠસ્કન્ધે
પુત્રજન્માનન્તરં સ્વસ્વરૂપેણ વૈકુણ્ઠગમનવર્ણનં નામૈકોનવિંશોઽધ્યાયઃ