દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.9

મહિષમન્ત્રિણા દેવીવાર્તાવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
દેવા વિષ્ણુવચઃ શ્રુત્વા સર્વે પ્રમુદિતાસ્તદા ।
દદુશ્ચ ભૂષણાન્યાશુ વસ્ત્રાણિ સ્વાયુધાનિ ચ

ક્ષીરોદશ્ચામ્બરે દિવ્યે રક્તે સૂક્ષ્મે તથાજરે ।
નિર્મલઞ્ચ તથા હારં પ્રીતસ્તસ્મૈ સુમણ્ડિતમ્

દદૌ ચૂડામણિં દિવ્યં સૂર્યકોટિસમપ્રભમ્ ।
કુણ્ડલે ચ તથા શુભ્રે કટકાનિ ભુજેષુ વૈ

કેયૂરાન્કઙ્કણાન્દિવ્યાન્નાનારત્‍નવિરાજિતાન્ ।
દદૌ તસ્યૈ વિશ્વકર્મા પ્રસન્નેન્દ્રિયમાનસઃ

નૂપુરૌ સુસ્વરૌ કાન્તૌ નિર્મલૌ રત્‍નભૂષિતૌ ।
દદૌ સૂર્યપ્રતીકાશૌ ત્વષ્ટા તસ્યૈ સુપાદયોઃ

તથા ગ્રૈવેયકં રમ્યં દદૌ તસ્યૈ મહાર્ણવઃ ।
અઙ્ગુલીયકરત્‍નાનિ તેજોવન્તિ ચ સર્વશઃ

અમ્લાનપઙ્કજાં માલાં ગન્ધાઢ્યાં ભ્રમરાનુગામ્ ।
તથૈવ વૈજયન્તીઞ્ચ વરુણઃ સમ્પ્રયચ્છત

હિમવાનથ સન્તુષ્ટો રત્‍નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
દદૌ ચ વાહનં સિંહં કનકાભં મનોહરમ્

ભૂષણૈર્ભૂષિતા દિવ્યૈઃ સા રરાજ વરા શુભા ।
સિંહારૂઢા વરારોહા સર્વલક્ષણસંયુતા

વિષ્ણુશ્ચક્રાત્સમુત્પાદ્ય દદાવસ્યૈ રથાઙ્ગકમ્ ।
સહસ્રારં સુદીપ્તઞ્ચ દેવારિશિરસાં હરમ્

સ્વત્રિશૂલાત્સમુત્પાદ્ય શઙ્કરઃ શૂલમુત્તમમ્ ।
દદૌ દેવ્યૈ સુરારીણાં કૃન્તનં ભયનાશનમ્

વરુણશ્ચ પ્રસન્નાત્મા દદૌ શઙ્ખં સમુજ્વલમ્ ।
ઘોષવન્તં સ્વશઙ્ખાત્તુ સમુત્પાદ્ય સુમઙ્ગલમ્

હુતાશનસ્તથા શક્તિં શતઘ્નીં સુમનોજવામ્ ।
પ્રાયચ્છત્તુ પ્રસન્નાત્મા તસ્યૈ દૈત્યવિનાશિનીમ્

ઇષુધિં બાણપૂર્ણઞ્ચ ચાપં ચાદ્‌ભુતદર્શનમ્ ।
મારુતો દત્તવાંસ્તસ્યૈ દુરાકર્ષં ખરસ્વરમ્

સ્વવજ્રાદ્વજ્રમુત્પાદ્ય દદાવિન્દ્રોઽતિદારુણમ્ ।
ઘણ્ટામૈરાવતાત્તૂર્ણં સુશબ્દાં ચાતિસુન્દરામ્

દદૌ દણ્ડં યમઃ કામં કાલદણ્ડસમુદ્‌ભવમ્ ।
યેનાન્તં સર્વભૂતાનામકરોત્કાલ આગતે

બ્રહ્મા કમણ્ડલું દિવ્યં ગઙ્ગાવારિપ્રપૂરિતમ્ ।
દદાવસ્યૈ મુદા યુક્તો વરુણઃ પાશમેવ ચ

કાલઃ ખડ્ગં તથા ચર્મ પ્રાયચ્છત્તુ નરાધિપ ।
પરશું વિશ્વકર્મા ચ તીક્ષ્ણમસ્યૈ દદાવથ

ધનદસ્તુ સુરાપૂર્ણં પાનપાત્રં સુવર્ણજમ્ ।
પઙ્કજં વરુણશ્ચાદાદ્દેવ્યૈ દિવ્યં મનોહરમ્

ગદાં કૌમોદકીં ત્વષ્ટા ઘણ્ટાશતનિનાદિનીમ્ ।
અદાત્તસ્યૈ પ્રસન્નાત્મા સુરશત્રુવિનાશિનીમ્

અસ્ત્રાણ્યનેકરૂપાણિ તથાભેદ્યઞ્ચ દંશનમ્ ।
દદૌ ત્વષ્ટા જગન્માત્રે નિજરશ્મીન્દિવાકરઃ

સાયુધાં ભૂષણૈર્યુક્તાં દૃષ્ટ્વા તે વિસ્મયં ગતાઃ ।
તુષ્ટુવુસ્તાં સુરા દેવીં ત્રૈલોક્યમોહિનીં શિવામ્

દેવા ઊચુઃ
નમઃ શિવાયૈ કલ્યાણ્યૈ શાન્ત્યૈ પુષ્ટ્યૈ નમો નમઃ ।
ભગવત્યૈ નમો દેવ્યૈ રુદ્રાણ્યૈ સતતં નમઃ

કાલરાત્ર્યૈ તથામ્બાયૈ ઇન્દ્રાણ્યૈ તે નમો નમઃ ।
સિદ્ધ્યૈ બુદ્ધ્યૈ તથા વૃદ્ધ્યૈ વૈષ્ણવ્યૈ તે નમો નમઃ

પૃથિવ્યાં યા સ્થિતા પૃથ્વ્યા ન જ્ઞાતા પૃથિવીઞ્ચ યા ।
અન્તઃસ્થિતા યમયતિ વન્દે તામીશ્વરીં પરામ્

માયાયાં યા સ્થિતા જ્ઞાતા માયયા ન ચ તામજામ્ ।
અન્તઃસ્થિતા પ્રેરયતિ પ્રેરયિત્રીં નુમઃ શિવામ્

કલ્યાણં કુરુ ભો માતસ્ત્રાહિ નઃ શત્રુતાપિતાન્ ।
જહિ પાપં હયારિં ત્વં તેજસા સ્વેન મોહિતમ્

ખલં માયાવિનં ઘોરં સ્ત્રીવધ્યં વરદર્પિતમ્ ।
દુઃખદં સર્વદેવાનાં નાનારૂપધરં શતમ્

ત્વમેકા સર્વદેવાનાં શરણં ભક્તવત્સલે ।
પીડિતાન્દાનવેનાદ્ય ત્રાહિ દેવિ નમોઽસ્તુ તે

વ્યાસ ઉવાચ
એવં સ્તુતા તદા દેવી સુરૈઃ સર્વસુખપ્રદા ।
તાનુવાચ મહાદેવી સ્મિતપૂર્વં શુભં વચઃ

દેવ્યુવાચ
ભયં ત્યજન્તુ ગીર્વાણા મહિષાન્મન્દચેતસઃ ।
હનિષ્યામિ રણેઽદ્યૈવ વરદૃપ્તં વિમોહિતમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા સા સુરાન્દેવી જહાસાતીવ સુસ્વરમ્ ।
ચિત્રમેતચ્ચ સંસારે ભ્રમમોહયુતં જગત્

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાદ્યાઃ સેન્દ્રાશ્ચાન્યે સુરાસ્તથા ।
કમ્પયુક્તા ભયત્રસ્તા વર્તન્તે મહિષાત્કિલ

અહો દૈવબલં ઘોરં દુર્જયં સુરસત્તમાઃ ।
કાલઃ કર્તાસ્તિ દુઃખાનાં સુખાનાં પ્રભુરીશ્વરઃ

સૃષ્ટિપાલનસંહારે સમર્થા અપિ તે યદા ।
મુહ્યન્તિ ક્લેશસન્તપ્તા મહિષેણ પ્રપીડિતાઃ

ઇતિ કૃત્વા સ્મિતં દેવી સાટ્ટહાસં ચકાર હ ।
ઉચ્ચૈઃ શબ્દં મહાઘોરં દાનવાનાં ભયપ્રદમ્

ચકમ્પે વસુધા તત્ર શ્રુત્વા તચ્છબ્દમદ્‌ભુતમ્ ।
ચેલુશ્ચ પર્વતાઃ સર્વે ચુક્ષોભાબ્ધિશ્ચ વીર્યવાન્

મેરુશ્ચચાલ શબ્દેન દિશઃ સર્વાઃ પ્રપૂરિતાઃ ।
ભયં જગ્મુસ્તદા શ્રુત્વા દાનવાસ્તત્સ્વનં મહત્

જય પાહીતિ દેવાસ્તામૂચુઃ પરમહર્ષિતાઃ ।
મહિષોઽપિ સ્વનં શ્રુત્વા ચુકોપ મદગર્વિતઃ

કિમેતદિતિ તાન્દૈત્યાન્પપ્રચ્છ સ્વનશઙ્‌કિતઃ ।
ગચ્છન્તુ ત્વરિતા દૂતા જ્ઞાતું શબ્દસમુદ્‌ભવમ્

કૃતઃ કેનાયમત્યુગ્રઃ શબ્દઃ કર્ણવ્યથાકરઃ ।
દેવો વા દાનવો વાપિ યો ભવેત્સ્વનકારકઃ

ગૃહીત્વા તં દુરાત્માનં મત્સમીપં નયન્ત્વિહ ।
હનિષ્યામિ દુરાચારં ગર્જન્તં સ્મયદુર્મદમ્

ક્ષીણાયુષ્યં મન્દમતિં નયામિ યમસાદનમ્ ।
પરાજિતાઃ સુરાઃ કામં ન ગર્જન્તિ ભયાતુરાઃ

નાસુરા મમ વશ્યાસ્તે કસ્યેદં મૂઢચેષ્ટિતમ્ ।
ત્વરિતા મામુપાયાન્તુ જ્ઞાત્વા શબ્દસ્ય કારણમ્

અહં ગત્વા હનિષ્યામિ તં પાપં વિતથશ્રમમ્ ।
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તાસ્તેન તે દૂતા દેવીં સર્વાઙ્ગસુન્દરીમ્

અષ્ટાદશભુજાં દિવ્યાં સર્વાભરણભૂષિતામ્ ।
સર્વલક્ષણસમ્પન્નાં વરાયુધધરાં શુભામ્

દધતીં ચષકં હસ્તે પિબન્તીં ચ મુહુર્મધુ ।
સંવીક્ષ્ય ભયભીતાસ્તે જગ્મુસ્ત્રસ્તાઃ સુશઙ્‌કિતાઃ

સકાશે મહિષસ્યાશુ તમૂચુઃ સ્વનકારણમ્ ।
દૂતા ઊચુઃ
દેવી દૈત્યેશ્વર પ્રૌઢા દૃશ્યતે કાચિદઙ્ગના

સર્વાઙ્ગભૂષણા નારી સર્વરત્‍નોપશોભિતા ।
ન માનુષી નાસુરી સા દિવ્યરૂપા મનોહરા

સિંહારૂઢાયુધધરા ચાષ્ટાદશકરા વરા ।
સા નાદં કુરુતે નારી લક્ષ્યતે મદગર્વિતા

સુરાપાનરતા કામં જાનીમો ન સભર્તૃકા ।
અન્તરિક્ષસ્થિતા દેવાસ્તાં સ્તુવન્તિ મુદાન્વિતાઃ

જયેતિ પાહિ નશ્ચેતિ જહિ શત્રુમિતિ પ્રભો ।
ન જાને કા વરારોહા કસ્ય વા સા પરિગ્રહઃ

કિમર્થમાગતા ચાત્ર કિં ચિકીર્ષતિ સુન્દરી ।
દ્રષ્ટું નૈવ સમર્થાઃ સ્મસ્તત્તેજઃપરિધર્ષિતાઃ

શૃઙ્ગારવીરહાસાઢ્યા રૌદ્રાદ્‌ભુતરસાન્વિતા ।
દૃષ્ટ્વૈવૈવંવિધાં નારીમસમ્ભાષ્ય સમાગતાઃ

વયં ત્વદાજ્ઞયા રાજન્ કિં કર્તવ્યમતઃપરમ્ ।
મહિષ ઉવાચ
ગચ્છ વીર મયાદિષ્ટો મન્ત્રિશ્રેષ્ઠ બલાન્વિતઃ

સામાદિભિરુપાયૈસ્ત્વં સમાનય શુભાનનામ્ ।
નાયાતિ યદિ સા નારી ત્રિભિઃ સામાદિભિસ્ત્વિહ

અહત્વા તાં વરારોહાં ત્વમાનય મમાન્તિકમ્ ।
કરોમિ પટ્ટમહિષીં તાં મરાલભ્રુવં મુદા

પ્રીતિયુક્તા સમાયાતિ યદિ સા મૃગલોચના ।
રસભઙ્ગો યથા ન સ્યાત્તથા કુરુ મમેપ્સિતમ્

શ્રવણાન્મોહિતોઽસ્મ્યદ્ય તસ્યા રૂપસ્ય સમ્પદા ।
વ્યાસ ઉવાચ
મહિષસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પેશલં મન્ત્રિસત્તમઃ

જગામ તરસા કામં ગજાશ્વરથસંયુતઃ ।
ગત્વા દૂરતરં સ્થિત્વા તામુવાચ મનસ્વિનીમ્

વિનયાવનતઃ શ્લક્ષ્ણં મન્ત્રી મધુરયા ગિરા ।
પ્રધાન ઉવાચ
કાસિ ત્વં મધુરાલાપે કિમત્રાગમનં કૃતમ્

પૃચ્છતિ ત્વાં મહાભાગે મન્મુખેન મમ પ્રભુઃ ।
સ જેતા સર્વદેવાનામવધ્યસ્તુ નરૈઃ કિલ

બ્રહ્મણો વરદાનેન ગર્વિતશ્ચારુલોચને ।
દૈત્યેશ્વરોઽસૌ બલવાન્કામરૂપધરઃ સદા

શ્રુત્વા ત્વાં સમુપાયાતાં ચારુવેષાં મનોહરામ્ ।
દ્રષ્ટુમિચ્છતિ રાજા મે મહિષો નામ પાર્થિવઃ

માનુષં રૂપમાદાય ત્વત્સમીપં સમેષ્યતિ ।
યથા રુચ્યેત ચાર્વઙ્‌ગિ તથા મન્યામહે વયમ્

તર્હ્યેહિ મૃગશાવાક્ષિ સમીપં તસ્ય ધીમતઃ ।
નો ચેદિહાનયામ્યેનં રાજાનં ભક્તિતત્પરમ્

તથા કરોમિ દેવેશિ યથા તે મનસેપ્સિતમ્ ।
વશગોઽસૌ તવાત્યર્થં રૂપસંશ્રવણાત્તવ

કરભોરુ વદાશુ ત્વં સંવિધેયં મયા તથા

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
પઞ્ચમસ્કન્ધે મહિષમન્ત્રિણા દેવીવાર્તાવર્ણનં નામ નવમોઽધ્યાયઃ