દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.5

દૈત્યસૈન્યપરાજયઃ
વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ શ્રુત્વા સહસ્રાક્ષઃ પુનરાહ બૃહસ્પતિમ્ ।
યુદ્ધોદ્યોગં કરિષ્યામિ હયારેર્નાશનાય વૈ

નોદ્યમેન વિના રાજ્યં ન સુખં ન ચ વૈ યશઃ ।
નિરુદ્યમં ન શંસન્તિ કાતરા ન ચ સોદ્યમાઃ

યતીનાં ભૂષણં જ્ઞાનં સન્તોષો હિ દ્વિજન્મનામ્ ।
ઉદ્યમઃ શત્રુહનનં ભૂષણં ભૂતિમિચ્છતામ્

ઉદ્યમેન હતસ્ત્વાષ્ટ્રો નમુચિર્બલ એવ ચ ।
તથૈનં નિહનિષ્યામિ મહિષં મુનિસત્તમ

બલં દેવગુરુસ્ત્વં મે વજ્રમાયુધમુત્તમમ્ ।
સહાયસ્તુ હરિર્નૂનં તથોમાપતિરવ્યયઃ

રક્ષોઘ્નાન્પઠ મે સાધો કરોમ્યદ્ય સમુદ્યમમ્ ।
સ્વસૈન્યાભિનિવેશઞ્ચ મહિષં પ્રતિ માનદ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તો દેવરાજેન વાચસ્પતિરુવાચ હ ।
સુરેન્દ્રં યુદ્ધસંરક્તં સ્મિતપૂર્વં વચસ્તદા

બૃહસ્પતિરુવાચ
પ્રેરયામિ ન ચાહં ત્વાં ન ચ નિર્વારયામ્યહમ્ ।
સન્દિગ્ધેઽત્ર જયે કામં યુધ્યતશ્ચ પરાજયે

ન તેઽત્ર દૂષણં કિઞ્ચિદ્‌ભવિતવ્યે શચીપતે ।
સુખં વા યદિ વા દુઃખં વિહિતં ચ ભવિષ્યતિ

ન મયા તત્પરિજ્ઞાતં ભાવિ દુઃખં સુખં તથા ।
યદ્‌ભાર્યાહરણે પ્રાપ્તં પુરા વાસવ વેત્સિ હિ

શશિના મે હૃતા ભાર્યા મિત્રેણામિત્રકર્શન ।
સ્વાશ્રમસ્થેન સમ્પ્રાપ્તં દુઃખં સર્વસુખાપહમ્

બુદ્ધિમાન્સર્વલોકેષુ વિદિતોઽહં સુરાધિપ ।
ક્વ મે ગતા તદા વુદ્ધિર્યદા ભાર્યા હૃતા બલાત્

તસ્માદુપાયઃ કર્તવ્યો બુદ્ધિમદ્‌ભિઃ સદા નરૈઃ ।
કાર્યસિદ્ધિઃ સદા નૂનં દૈવાધીના સુરાધિપ

વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં સત્યં ગુરોઃ સાર્થં શચીપતિઃ ।
બ્રહ્માણં શરણં ગત્વા નત્વા વચનમબ્રવીત્

પિતામહ સુરાધ્યક્ષ દૈત્યો મહિષસંજ્ઞકઃ ।
ગ્રહીતુકામઃ સ્વર્ગં મે બલોદ્યોગં કરોત્યલમ્

અન્યે ચ દાનવાઃ સર્વે તત્સૈન્યં સમુપસ્થિતાઃ ।
યોદ્ધુકામા મહાવીર્યાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ

તેનાહં ભીતભીતોઽસ્મિ ત્વત્સકાશમિહાગતઃ ।
સર્વજ્ઞોઽસિ મહાપ્રાજ્ઞ સાહાય્યં કર્તુમર્હસિ

બ્રહ્મોવાચ
ગચ્છામઃ સર્વ એવાદ્ય કૈલાસં ત્વરિતા વયમ્ ।
શઙ્કરં પુરતઃ કૃત્વા વિષ્ણું ચ બલિનાં વરમ્

તતો યુદ્ધં પ્રકર્તવ્યં સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સહ ।
મિલિત્વા મન્ત્રમાધાય દેશં કાલં વિચિન્ત્ય ચ

બલાબલમવિજ્ઞાય વિવેકમપહાય ચ ।
સાહસં તુ પ્રકુર્વાણો નરઃ પતનમૃચ્છતિ

વ્યાસ ઉવાચ
તન્નિશમ્ય સહસ્રાક્ષઃ કૈલાસં નિર્જગામ હ ।
બ્રહ્માણં પુરતઃ કૃત્વા લોકપાલસમન્વિતઃ

તુષ્ટાવ શઙ્કરં ગત્વા વેદમન્ત્રૈર્મહેશ્વરમ્ ।
પ્રસન્નં પુરતઃ કૃત્વા યયૌ વિષ્ણુપુરં પ્રતિ

સ્તુત્વા તં દેવદેવેશં કાર્યં પ્રોવાચ ચાત્મનઃ ।
મહિષાત્તદ્‌ભયં ચોગ્રં વરદાનમદોદ્ધતાત્

તદાકર્ણ્ય ભયં તસ્ય વિષ્ણુર્દેવાનુવાચ હ ।
કરિષ્યામો વયં યુદ્ધં હનિષ્યામસ્તુ દુર્જયમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ તે નિશ્ચયં કૃત્વા બ્રહ્મવિષ્ણુહરીશ્વરાઃ ।
સ્વાનિ સ્વાનિ સમારુહ્ય વાહનાનિ યયુઃ સુરાઃ

બ્રહ્મા હંસસમારૂઢો વિષ્ણર્ગરુડવાહનઃ ।
શઙ્કરો વૃષભારૂઢો વૃત્રહા ગજસંસ્થિતઃ

મયૂરવાહનઃ સ્કન્દો યમો મહિષવાહનઃ ।
કૃત્વા સૈન્યસમાયોગં યાવત્તે નિર્યયુઃ સુરાઃ

તાવદ્દૈત્યબલં પ્રાપ્તં દૃપ્તં મહિષપાલિતમ્ ।
તત્રાભૂત્તુમુલં યુદ્ધં દેવદાનવસૈન્યયોઃ

બાણૈઃ ખડ્ગૈસ્તથા પ્રાસૈર્મુસલૈશ્ચ પરશ્વધૈઃ ।
ગદાભિઃ પટ્ટિશૈઃ શૂલૈશ્ચક્રૈશ્ચ શક્તિતોમરૈઃ

મુદ્‌ગરૈર્ભિન્દિપાલૈશ્ચ હલૈશ્ચૈવાતિદારુણૈઃ ।
અન્યૈશ્ચ વિવિધૈરસ્ત્રૈર્નિજઘ્નુસ્તે પરસ્પરમ્

સેનાનીશ્ચિક્ષુરસ્તસ્ય ગજારૂઢો મહાબલઃ ।
મઘવન્તં પઞ્ચભિસ્તૈઃ સાયકૈઃ સમતાડયત્

તુરાષાડપિ તાંશ્છિત્ત્વા બાણૈર્બાણાંસ્ત્વરાન્વિતઃ ।
હૃદયે ચાર્ધચન્દ્રેણ તાડયામાસ તં કૃતી

બાણાહતસ્તુ સેનાનીઃ પ્રાપ મૂર્ચ્છાં ગજોપરિ ।
કરિણં વજ્રઘાતેન સ જઘાન કરે તતઃ

તદ્વજ્રાભિહતો નાગો ભગ્નઃ સૈન્યં જગામ હ ।
દૃષ્ટ્વા તં દૈત્યરાટ્ કુદ્ધો બિડાલાખ્યમથાબ્રવીત્

ગચ્છ વીર મહાબાહો જહીન્દ્રં મદગર્વિતમ્ ।
વરુણાદીન્પરાન્દેવાન્હત્વાઽઽગચ્છ મમાન્તિકમ્

વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય બિડાલાખ્યો મહાબલઃ ।
આરુહ્ય વારણં મત્તં જગામ ત્રિદશાધિપમ્

વાસવસ્તં સમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા ક્રોધસમન્વિતઃ ।
જઘાન વિશિખૈસ્તીક્ષૌરાશીવિષસમપ્રભૈઃ

સ તુ છિત્ત્વા શરાંસ્તૂર્ણં સ્વશરૈશ્ચાપનિઃસૃતૈઃ ।
પઞ્ચાશદ્‌ભિર્જઘાનાશુ વાસવઞ્ચ શિલીમુખૈઃ

તથેન્દ્રોઽપિ ચ તાન્બાણાંશ્છિત્ત્વા કોપસમન્વિતઃ ।
જઘાન વિશિખૈસ્તીક્ષ્ણૈરાશીવિષસમપ્રભૈઃ

સ તુ છિત્ત્વા શરાંસ્તૂર્ણં સ્વશરૈશ્ચાપનિઃસૃતૈઃ ।
ગદયા તાડયામાસ ગજં તસ્ય કરોપરિ

સ્વકરે નિહતો નાગશ્ચકારાર્તસ્વરં મુહુઃ ।
પરિવૃત્ય જઘાનાશુ દૈત્યસૈન્યં ભયાતુરમ્

દાનવસ્તુ ગજં વીક્ષ્ય પરાવૃત્ય ગતં રણાત્ ।
સમાવિશ્ય રથે રમ્યે જગામાશુ સુરાન્ રણે

તુરાષાડપિ તં વીક્ષ્ય રથસ્થં પુનરાગતમ્ ।
અહનદ્વિશિખૈસ્તીક્ષ્ણૈરાશીવિષસમપ્રભૈઃ

સોઽપિ ક્રુદ્ધશ્ચકારોગ્રાં બાણવૃષ્ટિં મહાબલઃ ।
બભૂવ તુમુલં યુદ્ધં તયોસ્તત્ર જયૈષિણોઃ

ઇન્દ્રસ્તુ બલિનં દૃષ્ટ્વા કોપેનાકુલિતેન્દ્રિયઃ ।
જયન્તમગ્રતઃ કૃત્વા યુયુધે તેન સંયુતઃ

જયન્તસ્તુ શિતૈર્બાણૈસ્તં જઘાન સ્તનાન્તરે ।
પઞ્ચભિઃ પ્રબલાકૃષ્ટૈરસુરં મદગર્વિતમ્

સ બાણાભિહતસ્તાવન્નિપપાત રથોપરિ ।
અતિવાહ્ય રથં સૂતો નિર્જગામ રણાજિરાત્

તસ્મિન્વિનિર્ગતે દૈત્યે બિડાલાખ્યેઽથ મૂર્ચ્છિતે ।
જયશબ્દો મહાનાસીદુન્દુભીનાં ચ નિઃસ્વનઃ

સુરાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે તુષ્ટુવુસ્તં શચીપતિમ્ ।
જગુર્ગન્ધર્વપતયો નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

ચુકોપ મહિષઃ શ્રુત્વા જયશબ્દં સુરૈઃ કૃતમ્ ।
પ્રેષયામાસ તત્રૈવ તામ્રં પરમદાપહમ્

તામ્રસ્તુ બહુભિઃ સાર્ધં સમાગમ્ય રણાજિરે ।
શરવૃષ્ટિં ચકારાશુ તડિત્વાનિવ સાગરે

વરુણઃ પાશમુદ્યમ્ય જગામ ત્વરિતસ્તદા ।
યમશ્ચ મહિષારૂઢો દણ્ડમાદાય નિર્યયૌ

તત્ર યુદ્ધમભૂદ્‌ ઘોરં દેવદાનવયોર્મિથઃ ।
બાણૈઃ ખડ્ગૈશ્ચ મુસલૈઃ શક્તિભિશ્ચ પરશ્વધૈઃ

દણ્ડેન નિહતસ્તામ્રો યમહસ્તોદ્યતેન ચ ।
ન ચચાલ મહાબાહુઃ સંગ્રામાઙ્ગણતસ્તદા

ચાપમાકૃષ્ય વેગેન મુક્ત્વા તીવ્રાઞ્છિલીમુખાન્।
ઇન્દ્રાદીનહનત્તૂર્ણં તામ્રસ્તસ્મિન્ રણાજિરે

તેઽપિ દેવાઃ શરૈર્દિવ્યૈર્નિશિતૈશ્ચ શિલાશિતૈઃ ।
નિજઘ્નુર્દાનવાન્ક્રુદ્ધાસ્તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચુકુશુઃ

નિહતસ્તૈઃ સુરૈર્દૈત્યો મૂર્ચ્છામાપ રણાઙ્ગણે ।
હાહાકારો મહાનાસીદ્દૈત્યસૈન્યે ભયાતુરે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
પઞ્ચમસ્કન્ધે દૈત્યસૈન્યપરાજયો નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ