દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.35

અથ પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ
મહિષ ઉવાચ।
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દુઃખિતૌ વૈશ્યપાર્થિવૌ ।
પ્રણિપત્ય મુનિં પ્રીત્યા પ્રશ્રયાવનતૌ ભૃશમ્

હર્ષેણોત્ફુલ્લનયનાવૂચતુર્વાક્યકોવિદૌ ।
કૃતાઞ્જલિપુટૌ શાન્તૌ ભક્તિપ્રવણચેતસૌ

ભગવન્પાવિતાવદ્ય શાન્તૌ દીનૌ શુચાન્વિતૌ ।
તવ સૂક્તસરસ્વત્યા ગઙ્ગયેવ ભગીરથઃ

સાધવઃ સમ્ભવન્તીહ પરોપકૃતિતત્પરાઃ ।
અકૃત્રિમગુણારામાઃ સુખદાઃ સર્વદેહિનામ્

પૂર્વપુણ્યપ્રસઙ્ગેન પ્રાપ્તોઽયમાશ્રયઃ શુભઃ ।
તવાવાભ્યાં મહાભાગ મહાદુઃખવિનાશકઃ

ભવન્તિ માનવા ભૂમૌ બહવઃ સ્વાર્થતત્પરાઃ ।
પરાર્થસાધને દક્ષાઃ કેચિત્ક્વાપિ ભવાદૃશાઃ

દુઃખિતોઽહં મુનિશ્રેષ્ઠ વૈશ્યોઽયં ચાતિદુઃખિતઃ ।
ઉભૌ સંસારસંતપ્તૌ તવાશ્રમપદે મુદા

દર્શનાદેવ હે વિદ્વન્ગતં દુઃખમિહાવયોઃ ।
દેહજં માનસં વાક્યશ્રવણાદેવ સામ્પ્રતમ્

ધન્યાવાવાં કૃતકૃત્યૌ જાતૌ સૂક્તિસુધારસાત્ ।
પાવિતૌ ભવતા બ્રહ્મન્કૃપયા કરુણાર્ણવ

ગૃહાણાસ્મત્કરૌ સાધો નય પારં ભવાર્ણવાત્ ।
મગ્નૌ શ્રાંતાવિતિ જ્ઞાત્વા મંત્રદાનેન સાંપ્રતમ્

તપઃ કૃત્વાઽતિવિપુલં સમારાધ્ય સુખપ્રદામ્ ।
સંપ્રાપ્ય દર્શનં ભૂયો યાસ્યાવો નિજમંદિરમ્ ॥૧૧।
વદનાત્તવ સમ્પ્રાપ્ય દેવીમન્ત્રં નવાક્ષરમ્ ।
સ્મરણં ચ કરિષ્યાવો નિરાહારૌ ધૃતવ્રતૌ

વ્યાસ ઉવાચ।
ઇતિ સઞ્ચોદિતસ્તાભ્યાં સુમેધા મુનિસત્તમઃ ।
દદૌ મંત્રં શુભં તાભ્યાં ધ્યાનબીજપુરઃસરમ્ ॥૧૩।
તૌ ચ પ્રાપ્ય મુનેર્મંત્રં સમ્મન્ત્ર્ય ગુરુદૈવતૌ ।
જગ્મતુર્વૈશ્યરાજાનૌ નદીતીરમનુત્તમમ્

એકાંતે વિજને સ્થાને કૃત્વાસનપરિગ્રહમ્ ।
ઉપવિષ્ટૌ સ્થિરપ્રજ્ઞૌ તાવતીવ કૃશોદરૌ ॥ ૧૫ ।
મન્ત્રજાપ્યરતૌ શાન્તૌ ચરિત્રત્રયપાઠકૌ ।
નિન્યતુર્માસમેકં તુ તત્ર ધ્યાનપરાયણૌ ॥ ૧૬ ।
તયોર્માસવ્રતેનૈવ જાતા પ્રીતિરનુત્તમા ।
પદામ્બુજે ભવાન્યાસ્તુ સ્થિરા બુદ્ધિસ્તથાપ્યલમ્

કદાચિત્પાદયોર્ગત્વા મુનેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
કૃતપ્રણામાવાગત્ય તસ્થતુશ્ચ કુશાસને

નાન્યકાર્ય પરૌ ક્વાપિ બભૂવતુઃ કદાચન ।
દેવીધ્યાનપરૌ નિત્યં જપમન્ત્રરતૌ સદા

એવં જાતે તદા પૂર્ણે તત્ર સંવત્સરે નૃપ ।
બભૂવતુઃ ફલાહારં ત્યક્ત્વા પર્ણાશનૌ નૃપ

વર્ષમેકં તપસ્તત્ર ચક્રતુર્વૈશ્યપાર્થિવૌ ।
શુષ્કપર્ણાશનૌ દાન્તૌ જપધ્યાનપરાયણૌ

પૂર્ણે વર્ષદ્વયે જાતે કદાચિદ્દર્શનં ચ તૌ ।
પ્રાપતુઃ સ્વપ્નમધ્યે તુ ભગવત્યા મનોહરમ્

રક્તામ્બરધરાં દેવીં ચારુભૂષણભૂષિતામ્ ।
કદાચિન્નૃપતિઃ સ્વપ્નેઽપ્યપશ્યજ્જગદમ્બિકામ્ ૨૩॥
વીક્ષ્ય સ્વપ્ને ચ તૌ દેવીં પ્રીતિયુક્તૌ બભૂવતુઃ ।
જલાહારૈસ્તૃતીયે તુ સ્થિતૌ સંવત્સરે તુ તૌ

એવં વર્ષત્રયં કૃત્વા તતસ્તૌ વૈશ્યપાર્થિવૌ ।
ચક્રતુસ્તૌ તદા ચિંતાં ચિત્તે દર્શનલાલસૌ

પ્રત્યક્ષદર્શનં દેવ્યા ન પ્રાપ્તં શાંતિદં નૃણામ્ ।
દેહત્યાગં કરિષ્યાવો દુઃખિતૌ ભૃશમાતુરૌ

ઇતિ સંચિન્ત્ય મનસા રાજા કુણ્ડં ચકાર હ ।
ત્રિકોણં સુસ્થિરં સૌમ્યં હસ્તમાત્રપ્રમાણતઃ

સંસ્થાપ્ય પાવકં રાજા તથા વૈશ્યોઽતિભક્તિમાન્ ।
ગુહાવાસો નિજં માંસં છિત્ત્વા છિત્ત્વા પુનઃપુનઃ

તથા વૈશ્યોઽપિ દીપ્તેઽગ્નૌ સ્વમાંસં પ્રાપક્ષિપત્તદા ।
રુધિરેણ બલિં ચાસ્યૈ દદતુસ્તૌ કૃતોદ્યમૌ

તદા ભગવતી દત્ત્વા પ્રત્યક્ષં દર્શનં તયોઃ ।
પ્રાહ પ્રીતિભરોદ્ભ્રાંતૌ દૃષ્ટ્વા તૌ દુઃખિતૌ ભૃશમ્ ॥
શ્રીદેવ્યુવાચ।
વરં વરય ભો રાજન્ યત્તે મનસિ વાંછિતમ્ ।
તુષ્ટાઽહં તપસા તેઽદ્ય ભક્તોઽસિ ત્વં મતો મમ ૩૧ ॥
વૈશ્યં પ્રાહ તદા દેવી પ્રસન્નાઽહં મહામતે ।
કિં તેઽભીષ્ટં દદામ્યદ્ય પ્રાર્થયાશુ મનોગતમ્

વ્યાસ ઉવાચ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજા તામુવાચ મુદાન્વિતઃ ।
દેહિ મેઽદ્ય નિજં રાજ્યં હતશત્રુબલં બલાત્

તમુવાચ તદા દેવી ગચ્છ રાજન્નિજં ગૃહમ્ ।
શત્રવઃ ક્ષીણસત્ત્વાસ્તે ગમિષ્યંતિ પરાજિતાઃ

મંત્રિણસ્તુ સમાગત્ય તે પતિષ્યંતિ પાદયોઃ ।
કુરુ રાજ્યં મહાભાગ નગરે સ્વં યથાસુખમ્

કૃત્વા રાજ્યં સુવિપુલં વર્ષાણામયુતં નૃપ ।
દેહાન્તે જન્મ સંપ્રાપ્ય સૂર્યાચ્ચ ભવિતા મનુઃ ૩૬ ॥
વ્યાસ ઉવાચ।
વૈશ્યસ્તામપ્યુવાચેદં કૃતાંજલિપુટ: શુચિઃ ।
ન મે ગૃહેણ કાર્યં વૈ ન પુત્રેણ ધનેન વા

સર્વં બંધકરં માતઃ સ્વપ્નવન્નશ્વરં સ્ફુટમ્ ।
જ્ઞાનં મે દેહિ વિશદં મોક્ષદં બંધનાશનમ્

અસારેઽસ્મિંશ્ચ સંસારે મૂઢા મજ્જંતિ પામરાઃ ।
પંડિતા: સંતરંતીહ તસ્માન્નેચ્છન્તિ સંસૃતિમ્ ૩૯ ॥
વ્યાસ ઉવાચ।
તદાકર્ણ્ય મહામાયા વૈશ્યં પ્રાહ પુરઃસ્થિતમ્ ।
વૈશ્વવર્ય તવ જ્ઞાનં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

ઇતિ દત્ત્વા વરં તાભ્યાં તત્રૈવાંતરધીયત ।
અદર્શનં ગતાયાં તુ રાજા તં મુનિસત્તમમ્

પ્રણમ્ય હયમારુહ્ય ગમનાય મનો દધે ।
તદૈવ તસ્ય સચિવાસ્તત્રાગત્ય નૃપં પ્રજાઃ

પ્રણેમુર્વિનયોપેતાસ્તમૂચુઃ પ્રાંજલિસ્થિતાઃ ।
રાજંસ્તે શત્રવઃ સર્વે પાપાચ્ચ નિહતા રણે

રાજ્યં નિષ્કંટકં ભૂપ કુરુષ્વ પુરમાસ્થિતઃ ।
તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજા નત્વા તં મુનિસત્તમમ્ ૪૪ ॥
આપૃચ્છ્ય નિર્યયૌ તત્ર મંત્રિભિઃ પરિવારિતઃ ।
સંપ્રાપ્ય ચ નિજં રાજ્યં દારાન્સ્વજનબાંધવાન્ ૪૫ ॥
બુભુજે પૃથિવીં સર્વાં તતઃ સાગરમેખલામ્ ।
વૈશ્યોઽપિ જ્ઞાનમાસાદ્ય મુક્તસંગઃ સમંતતઃ

કાલાતિવાહનં તત્ર મુક્તબંધશ્ચકાર હ।
તીર્થેષુ વિચરન્ગાયન્ભગવત્યા ગુણાનથ

એતત્તે કથિતં દેવ્યાશ્ચરિતં પરમાદ્ભુતમ્ ।
આરાધનફલપ્રાપ્તિર્યથાવદ્ભૂપવૈશ્યયોઃ

દૈત્યાનાં હનનં પ્રોક્તં પ્રાદુર્ભાવસ્તથા શુભઃ ।
એવંપ્રભાવા સા દેવી ભક્તાનામભયપ્રદા

યઃ શૃણોતિ નરો નિત્યમેતદાખ્યાનમુત્તમમ્ ।
સંપ્રાપ્નોતિ નરઃ સત્યં સંસારસુખમદ્ભુતમ્

જ્ઞાનદં મોક્ષદં ચૈવ કીર્તિદં સુખદં તથા ।
પાવનં શ્રવણાન્નૂનમેતદાખ્યાનમદ્ભુતમ્

અખિલાર્થપ્રદં નૄણાં સર્વધર્મસમાવૃતમ્ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં કારણં પરમં મતમ્

સૂત ઉવાચ।
જનમેજયેન રાજ્ઞાઽસૌ પૃષ્ટઃ સત્યવતીસુતઃ ।
ઉવાચ સંહિતાં દિવ્યાં વ્યાસઃ સર્વાર્થતત્ત્વવિત્

ચરિતં ચંડિકાયાસ્તુ શુમ્ભદૈત્યવધાશ્રિતમ્ ।
કથયામાસ ભગવાન્કૃષ્ણઃ કારુણિકો મુનિઃ ॥
ઇતિ વઃ કથિતઃ સારઃ પુરાણાનાં મુનીશ્વરાઃ

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમસ્કન્ધે પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ

વ્યોમાંકાભ્રદ્વિસંખ્યાતઃ ૨૦૯૦ શ્લોકૈર્વ્યાસેન ધીમતા ।
દેવીભાગવતસ્યાસ્ય પઞ્ચમસ્કન્ધ ઈરિતઃ