દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.3

ભગવતીમાહાત્મ્યે દૈત્યસૈન્યોદ્યોગઃ
વ્યાસ ઉવાચ
એવં સ મહિષો નામ દાનવો વરદર્પિતઃ ।
પ્રાપ્ય રાજ્યં જગત્સર્વં વશે ચક્રે મહાબલઃ

પૃથિવીં પાલયામાસ સાગરાન્તાં ભુજાર્જિતામ્ ।
એકચ્છત્રાં નિરાતઙ્કાં વૈરિવર્ગવિવર્જિતામ્

સેનાનીશ્ચિક્ષુરસ્તસ્ય મહાવીર્યો મદોત્કટઃ ।
ધનાધ્યક્ષસ્તથા તામ્રઃ સેનાયુતસમાવૃતઃ

અસિલોમા તથોદર્કો બિડાલાખ્યશ્ચ બાષ્કલઃ ।
ત્રિનેત્રોઽથ તથા કાલબન્ધકો બલદર્પિતઃ

એતે સૈન્યયુતાઃ સર્વે દાનવા મેદિનીં તદા ।
આવૃત્ય સંસ્થિતાઃ કામમૃદ્ધાં સાગરમેખલામ્

કરદાશ્ચ કૃતાઃ સર્વે ભૂમિપાલાઃ પુરાતનાઃ ।
નિહતા યે બલોદગ્રાઃ ક્ષાત્રધર્મવ્યવસ્થિતાઃ

બ્રાહ્મણા વશગા જાતા યજ્ઞભાગસમર્પકાઃ ।
મહિષસ્ય મહારાજ નિખિલે ક્ષિતિમણ્ડલે

એકાતપત્રં તદ્‌રાજ્યં કૃત્વા સ મહિષાસુરઃ ।
સ્વર્ગં જેતું મનશ્ચક્રે વરદાનેન ગર્વિતઃ

પ્રણિધિં પ્રેષયામાસ હયારિસ્તુ શચીપતિમ્ ।
સ સન્દેશહરં શીઘ્રમાહૂયોવાચ દૈત્યરાટ્

ગચ્છ વીર મહાબાહો દૂતત્વં કુરુ મેઽનઘ ।
બ્રૂહિ શક્રં દિવં ગત્વા નિઃશઙ્કઃ સુરસન્નિધૌ

મુઞ્ચ સ્વર્ગં સહસ્રાક્ષ યથેષ્ટં ગચ્છ મા ચિરમ્ ।
સેવાં વા કુરુ દેવેશ મહિષસ્ય મહાત્મનઃ

સ ત્વાં સંરક્ષયેન્નૂનં રાજા શરણમાગતમ્ ।
તસ્માત્ત્વં શરણં યાહિ મહિષસ્ય શચીપતે

નોચેદ્વજ્રં ગહાણાશુ યુદ્ધાય બલસૂદન ।
પૂર્વૈર્જિતોઽસિ ચાસ્માકં જાનામિ તવ પૌરુષમ્

અહલ્યાજાર વિજ્ઞાતં બલં તે સુરસઙ્ઘપ ।
યુધ્યસ્વ વ્રજ વા કામં યત્ર તે રમતે મનઃ

વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છુત્વા વચનં તસ્ય શક્રઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ।
ઉવાચ તં નૃપશ્રેષ્ઠ સ્મિતપૂર્વં વચસ્તદા

ન જાનેઽહં સુમન્દાત્મન્ યતસ્ત્વં મદદર્પિતઃ ।
ચિકિત્સાં સંકરિષ્યામિ રોગસ્યાસ્ય પ્રભોસ્તવ

અતઃ પરં કરિષ્યામિ મૂલસ્યાસ્ય નિમૂલનમ્ ।
ગચ્છ દૂત તથા બ્રૂહિ તસ્યાગ્રે મમ ભાષિતમ્

શિષ્ટૈર્દૂતા ન હન્તવ્યાસ્તસ્માત્ત્વાં વિસૃજામ્યહમ્ ।
યુદ્ધેચ્છા ચેત્સમાગચ્છ ત્વરિતો મહિષીસુત

હયારે ત્વદ્‌બલં જ્ઞાતં તૃણાદસ્ત્વં જડાકૃતિઃ ।
શૃઙ્ગયોસ્તે કરિષ્યામિ સુદૃઢં ચ શરાસનમ્

દર્પઃ શૃઙ્ગબલાત્તેઽસ્તિ વિદિતં કારણં મયા ।
વિષાણે તે પરિચ્છિદ્ય સંહરિષ્યામિ તદ્‌ બલમ્

યદ્‌ બલેનાતિપૂર્ણસ્ત્વં જાતોઽસિ બલદર્પિતઃ ।
કુશલસ્ત્વં તદાઘાતે ન યુદ્ધે મહિષાધમ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તોઽસૌ સુરેન્દ્રેણ સ દૂતસ્ત્વરિતો ગતઃ ।
જગામ મહિષં મત્તં પ્રણમ્ય પ્રત્યુવાચ હ

દૂત ઉવાચ
રાજન્દેવાધિપઃ કામં ન ત્વાં વિગણયત્યસૌ ।
મન્યતે સ્વબલં પૂર્ણં દેવસૈન્યસમાવૃતઃ

યદુક્તં તેન મૂર્ખેણ કથમન્યદ્‌ બ્રવીમ્યહમ્ ।
પ્રિયં સત્યં ચ વક્તવ્યં ભૃત્યેન પુરતઃ પ્રભોઃ

પ્રિયં સત્યં ચ વક્તવ્યં પ્રભોરગ્રે શુભેચ્છુના ।
ઇતિ નીતિર્મહારાજ જાગર્તિ શુભકારિણી

કેવલં ચેત્પ્રિયં બ્રૂયાન્ન તે કાર્યં ભવિષ્યતિ ।
પરુષં ચ ન વક્તવ્યં કદાચિચ્છુભમિચ્છતા ॥ ૨૬
યથા રિપુમુખાદ્વાચઃ પ્રસરન્તિ વિષોપમાઃ ।
તથા ભૃત્યમુખાન્નાથ નિઃસરન્તિ કથં ગિરઃ

યાદૃશાનીહ વાક્યાનિ તેનોક્તાનિ મહીપતે ।
તાદૃશાનિ ન મે જિહ્વા વક્તુમર્હતિ કર્હિચિત્

વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય હેતુગર્ભં તૃણાશનઃ ।
ભૃશં કોપપરીતાત્મા બભૂવ મહિષાસુરઃ

સમાહૂયાબ્રવીદ્દૈત્યાન્ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ।
લાઙ્ગૂલં પૃષ્ઠદેશે ચ કૃત્વા મૂત્રં પરિત્યજન્

ભો ભો દૈત્યાઃ સુરેન્દ્રોઽસૌ યુદ્ધકામોઽસ્તિ સર્વથા ।
બલોદ્યોગં કુરુધ્વં વૈ જેતવ્યોઽસૌ સુરાધમઃ

મદગ્રે કો ભવેચ્છૂરઃ કોટિશશ્ચેત્તથાવિધાઃ ।
ન બિભેમ્યેકતઃ કામં હનિષ્યામ્યદ્ય સર્વથા

શરઃ શાન્તેષ્વસૌ નૂનં તપસ્વિષુ બલાધિકઃ ।
બલકર્તા હિ કુહકો લમ્પટઃ પરદારહૃત્

અપ્સરોબલસમ્મત્તસ્તપોવિઘ્નકરઃ ખલઃ ।
છિદ્રપ્રહરણઃ પાપો નિત્યં વિશ્વાસઘાતકઃ

નમુચિર્નિહતો યેન કૃત્વા સન્ધિં દુરાત્મના ।
શપથાન્વિવિધાનાદૌ કૃત્વા ભીતેન છદ્મના

વિષ્ણુસ્તુ કપટાચાર્યઃ કુહકઃ શપથાકરઃ ।
નાનારૂપધરઃ કામં બલકૃદ્દમ્ભપણ્ડિતઃ

કૃત્વા કોલાકૃતિં યેન હિરણ્યાક્ષો નિપાતિતઃ ।
હિરણ્યકશિપુર્યેન નૃસિંહેન ચ ઘાતિતઃ

નાહં તદ્વશગો નૂનં ભવેયં દનુનન્દનાઃ ।
વિશ્વાસં નૈવ ગચ્છામિ દેવાનાં કુત્ર કર્હિચિત્

કિં કરિષ્યતિ મે વિષ્ણુરિન્દ્રો વા બલવત્તરઃ ।
રુદ્રો વાપિ ન મે શક્તઃ પ્રતિકર્તું રણાઙ્ગણે

ત્રિવિષ્ટપં ગ્રહીષ્યામિ જિત્વેન્દ્રં વરુણં યમમ્ ।
ધનદં પાવકં ચૈવ ચન્દ્રસૂર્યૌ વિજિત્ય ચ

યજ્ઞભાગભુજઃ સર્વે ભવિષ્યામોઽદ્ય સોમપાઃ ।
જિત્વા દેવસમૂહઞ્ચ વિહરિષ્યામિ દાનવૈઃ

ન મે ભયં સુરેભ્યશ્ચ વરદાનેન દાનવાઃ ।
મરણં ન નરેભ્યશ્ચ નારી કિં મે કરિષ્યતિ

પાતાલપર્વતેભ્યશ્ચ સમાહૂય વરાન્વરાન્ ।
દાનવાન્મમ સૈન્યેશાન્કુર્વન્તુ ત્વરિતાશ્ચરાઃ

એકોઽહં સર્વદેવેશાન્વિજેતું દાનવાઃ ક્ષમઃ ।
શોભાર્થં વઃ સમાહૂય નયામિ સુરસઙ્ગમે

શૃઙ્ગાભ્યાં ચ ખુરાભ્યાં ચ હનિષ્યેઽહં સુરાન્કિલ ।
ન મે ભયં સુરેભ્યશ્ચ વરદાનપ્રભાવતઃ

અવધ્યોઽહં સુરગણૈરસુરૈર્માનવૈસ્તથા ।
તસ્માત્સજ્જા ભવન્ત્વદ્ય દેવલોકજયાય વૈ

જિત્વા સુરાલયં દૈત્યા વિહરિષ્યામિ નન્દને ।
મન્દારકુસુમાપીડા દેવયોષિત્સમન્વિતાઃ

કામધેનુપયોત્સિક્તાઃ સુધાપાનપ્રમોદિતાઃ ।
દેવગન્ધર્વગીતાદિનૃત્યલાસ્યસમન્વિતાઃ

ઉર્વશી મેનકા રમ્ભા ઘૃતાચી ચ તિલોત્તમા ।
પ્રમદ્વરા મહાસેના મિશ્રકેશી મદોત્કટા

વિપ્રચિત્તિપ્રભૃતયો નૃત્યગીતવિશારદાઃ ।
રઞ્જયિષ્યન્તિ વઃ સર્વાન્નાનાસવનિષેવણૈઃ

સર્વે સજ્જા ભવન્ત્વદ્ય રોચતાં ગમનં દિવિ ।
સંગ્રામાર્થં સુરૈઃ સાર્ધં કૃત્વા મઙ્ગલમુત્તમમ્

રક્ષણાર્થં ચ સર્વેષાં ભાર્ગવં મુનિસત્તમમ્ ।
સમાહૂય ચ સંપૂજ્ય સ્થાપ્ય યજ્ઞે ગુરું પરમ્

વ્યાસ ઉવાચ
ઇતિ સન્દિશ્ય દૈત્યેન્દ્રાન્મહિષઃ પાપધીસ્તદા ।
જગામ ત્વરિતો રાજન્ભવનં સ્વં મુદાન્વિતઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
પઞ્ચમસ્કન્ધે ભગવતીમાહામ્યે દૈત્યસૈન્યોદ્યોગો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ