દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.25

દેવ્યાસહ યુદ્ધાય ચણ્ડમુણ્ડપ્રેષણમ્
વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાસૌ વચનં ધૂમ્રલોચનઃ ।
પ્રત્યુવાચ તદા કાલી પ્રહસ્ય લલિતં વચઃ

વિદૂષકોઽસિ જાલ્મ ત્વં શૈલૂષ ઇવ ભાષસે ।
વૃથા મનોરથાંશ્ચિત્તે કરોષિ મધુરં વદન્

બલવાન્બલસંયુક્તઃ પ્રેષિતોઽસિ દુરાત્મના ।
કુરુ યુદ્ધં વૃથા વાદં મુઞ્ચ મૂઢમતેઽધુના

હત્વા શુમ્ભં નિશુમ્ભઞ્ચ ત્વદન્યાન્વા બલાધિકાન્ ।
દેવી ક્રુદ્ધા શરાઘાતૈર્વ્રજિષ્યતિ નિજાલયમ્

ક્વાસૌ મન્દમતિઃ શુમ્ભઃ ક્વ વા વિશ્વવિમોહિની ।
અયુક્તઃ ખલુ સંસારે વિવાહવિધિરેતયોઃ

સિંહી કિં ત્વતિકામાર્તા જમ્બુકં કુરુતે પતિમ્ ।
કરિણી ગર્દભં વાપિ ગવયં સુરભિઃ કિમુ

ગચ્છ શુમ્ભં નિશુમ્ભં ચ વદ સત્યં વચો મમ ।
કુરુ યુદ્ધં ન ચેદ્યાહિ પાતાલં તરસાધુના

વ્યાસ ઉવાચ
કાલિકાયાવચઃ શ્રુત્વા સ દૈત્યો ધૂમ્રલોચનઃ ।
તામુવાચ મહાભાગ ક્રોધસંરક્તલોચનઃ

દુર્દર્શે ત્વાં નિહત્યાજૌ સિંહઞ્ચ મદગર્વિતમ્ ।
ગૃહીત્વૈનાં ગમિષ્યામિ રાજાનં પ્રત્યહં કિલ

રસભઙ્ગભયાત્કાલિ બિભેમિ ત્વિહ સામ્પ્રતમ્ ।
નોચેત્ત્વાં નિશિતૈર્બાણૈર્હન્મ્યદ્ય કલહપ્રિયે

કાલિકોવાચ
કિં વિકત્થસિ મન્દાત્મન્નાયં ધર્મો ધનુષ્મતામ્ ।
સ્વશક્ત્યા મુઞ્ચ વિશિખાન્ગન્તાસિ યમસંસદિ

વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં દૈત્યઃ સંગૃહ્ય કાર્મુકં દૃઢમ્ ।
કાલિકાં તાં શરાસારૈર્વવર્ષાતિશિલાશિતૈઃ

દેવાસ્તુ પ્રેક્ષકાસ્તત્ર વિમાનવરસંસ્થિતાઃ ।
તાં સ્તુવન્તો જયેત્યૂચુર્દેવીં શક્રપુરોગમાઃ

તયોઃ પરસ્પરં યુદ્ધં પ્રવૃત્તં ચાતિદારુણમ્ ।
બાણખડ્ગગદાશક્તિમુસલાદિભિરુત્કટમ્

કાલિકા બાણપાતૈસ્તુ હત્વા પૂર્વં ખરાનથ ।
બભઞ્જ તદ્‌રથં વ્યૂઢં જહાસ ચ મુહુર્મુહુઃ

સ ચાન્યં રથમારૂઢઃ કોપેન પ્રજ્વલન્નિવ ।
બાણવૃષ્ટિં ચકારોગ્રાં કાલિકોપરિ ભારત

સાપિ ચિચ્છેદ તરસા તસ્ય બાણાનસઙ્ગતાન્ ।
મુમોચાન્યાનુગ્રવેગાન્દાનવોપરિ કાલિકા

તૈર્બાણૈર્નિહતાસ્તસ્ય પાર્ષ્ણિગ્રાહા સહસ્રશઃ ।
બભઞ્જ ચ રથં વેગાત્સૂતં હત્વા ખરાનપિ

ચિચ્છેદ તદ્ધનુઃ સદ્યો બાણૈરુરગસન્નિભૈઃ ।
મુદં ચક્રે સુરાણાં સા શઙ્ખનાદં તથાકરોત્

વિરથઃ પરિઘં ગૃહ્ય સર્વલોહમયં દૃઢમ્ ।
આજગામ રથોપસ્થં કુપિતો ધૂમ્રલોચનઃ

વાચા નિર્ભર્ત્સયન્કાલીં કરાલઃ કાલસન્નિભઃ ।
અદ્યૈવ ત્વાં હનિષ્યામિ કુરૂપે પિઙ્ગલોચને

ઇત્યુક્ત્વા સહસાઽઽગત્ય પરિઘં ક્ષિપતે યદા ।
હુઙ્કારેણૈવ તં ભસ્મ ચકાર તરસામ્બિકા

દૃષ્ટ્વા ભસ્મીકૃતં દૈત્યં સૈનિકા ભયવિહ્વલાઃ ।
ચક્રુઃ પલાયનં સદ્યો હા તાતેત્યબ્રુવન્પથિ

દેવાસ્તં નિહતં દૃષ્ટ્વા દાનવં ધૂમ્રલોચનમ્ ।
મુમુચુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં તે મુદિતા ગગને સ્થિતાઃ

રણભૂમિસ્તદા રાજન્ દારુણા સમપદ્યત ।
નિહતૈર્દાનવૈરશ્વૈઃ ખરૈશ્ચ વારણૈસ્તથા

ગૃધ્રાઃ કાકા વટાઃ શ્યેના વરફા જમ્બુકાસ્તથા ।
નનૃતુશ્ચુક્રુશુઃ પ્રેતાન્પતિતાન્ રણભૂમિષુ

અમ્બિકા તદ્‌રણસ્થાનં ત્યક્ત્વા દૂરં સ્થલાન્તરે ।
ગત્વા ચકાર ચાપ્યુગ્રં શઙ્ખનાદં ભયપ્રદમ્

તં શ્રુત્વા દરશબ્દં તુ શુમ્ભઃ સદ્મનિ સંસ્થિતઃ ।
દૃષ્ટ્વાથ દાનવાન્ભગ્નાનાગતાન્ રુધિરોક્ષિતાન્

છિન્નપાદકરાક્ષાંશ્ચ મઞ્ચકારોપિતાનપિ ।
ભગ્નપૃષ્ઠકટિગ્રીવાન્ક્રન્દમાનાનનેકશઃ

વીક્ષ્ય શુમ્ભો નિશુમ્ભશ્ચ ક્વ ગતો ધૂમ્રલોચનઃ ।
કથં ભગ્નાઃ સમાયાતા નાનીતા કિં વરાનના

સૈન્યં કુત્ર ગતં મન્દાઃ કથયન્તુ યથોચિતમ્ ।
કસ્યાયં શઙ્ખનાદોઽદ્ય શ્રૂયતે ભયવર્ધનઃ

ગણા ઊચુઃ
બલઞ્ચ પાતિતં સર્વં નિહતો ધૂમ્રલોચનઃ ।
કૃતં કાલિકયા કર્મ રણભૂમાવમાનુષમ્

શઙ્ખનાદોઽમ્બિકાયાસ્તુ ગગનં વ્યાપ્ય રાજતે ।
હર્ષદઃ સુરસઙ્ઘાનાં દાનવાનાઞ્ચ શોકકૃત્

યદા નિપાતિતાઃ સર્વે તેન કેસરિણા વિભો ।
રથા ભગ્ના હયાશ્ચૈવ બાણપાતૈર્વિનાશિતાઃ

ગગનસ્થાઃ સુરાશ્ચક્રુઃ પુષ્પવૃષ્ટિં મુદાન્વિતાઃ ।
દૃષ્ટ્વા ભગ્નં બલં સર્વં પાતિતં ધૂમ્રલોચનમ્

નિશ્ચયસ્તુ કૃતોઽસ્માભિર્જયો નૈવ ભવેદિતિ ।
વિચારં કુરુ રાજેન્દ્ર મન્ત્રિભિર્મન્ત્રવિત્તમૈઃ

વિસ્મયોઽયં મહારાજ યદેકા જગદમ્બિકા ।
ભવદ્‌ભિઃ સહ યુદ્ધાય સંસ્થિતા સૈન્યવર્જિતા

નિર્ભયૈકાકિની બાલા સિંહારૂઢા મદોત્કટા ।
ચિત્રમેતન્મહારાજ ભાસતેઽદ્‌ભુતમઞ્જસા

સન્ધિર્વા વિગ્રહો વાદ્ય સ્થાનં નિર્યાણમેવ ચ ।
મન્ત્રયિત્વા મહારાજ કુરુ કાર્યં યથારુચિ

તત્સન્નિધૌ બલં નાસ્તિ તથાપિ શત્રુતાપન ।
પાર્ષ્ણિગ્રાહા સુરાઃ સર્વે ભવિષ્યન્તિ કિલાપદિ

સમયે તત્સમીપસ્થૌ જ્ઞાતૌ ચ હરિશઙ્કરૌ ।
લોકપાલાઃ સમીપેઽદ્ય વર્તન્તે ગગને સ્થિતાઃ

રક્ષોગણાશ્ચ ગન્ધર્વાઃ કિન્નરા માનુષાસ્તથા ।
તત્સહાયાશ્ચ મન્તવ્યાઃ સમયે સુરતાપન

અસ્માકં મતિમાનેન જ્ઞાયતે સર્વથેદૃશમ્ ।
અમ્બિકાયાઃ સહાયાશા તત્કાર્યાશા ન કાચન

એકા નાશયિતું શક્તા જગત્સર્વં ચરાચરમ્ ।
કા કથા દાનવાનાં તુ સર્વેષામિતિ નિશ્ચયઃ

ઇતિ જ્ઞાત્વા મહાભાગ યથારુચિ તથા કુરુ ।
હિતં સત્યં મિતં વાક્યં વક્તવ્યમનુયાયિભિઃ

વ્યાસ ઉવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં શુમ્ભઃ પરબલાર્દનઃ ।
કનીયાંસં સમાનીય પપ્રચ્છ રહસિ સ્થિતઃ

ભ્રાતઃ કાલિકયાદ્યૈવ નિહતો ધૂમ્રલોચનઃ ।
બલઞ્ચ શાતિતં સર્વં ગણા ભગ્નાઃ સમાગતાઃ

અમ્બિકા શઙ્ખનાદં વૈ કરોતિ મદગર્વિતા ।
જ્ઞાનિનાં ચૈવ દુર્જ્ઞેયા ગતિઃ કાલસ્ય સર્વથા

તૃણં વજ્રાયતે નૂનં વજ્રં ચૈવ તૃણાયતે ।
બલવાન્બલહીનઃ સ્યાદ્દૈવસ્ય ગતિરીદૃશી

પૃચ્છામિ ત્વાં મહાભાગ કિં કર્તવ્યમિતઃ પરમ્ ।
અભોગ્યા ચામ્બિકા નૂનં કારણાદત્ર ચાગતા

યુક્તં પલાયનં વીર યુદ્ધં વા વદ સત્વરમ્ ।
લઘું જ્યેષ્ઠં વિજાનામિ ત્વામહં કાર્યસઙ્કટે

નિશુમ્ભ ઉવાચ
ન વા પલાયનં યુક્તં ન દુર્ગગ્રહણં તથા ।
યુદ્ધમેવ પરં શ્રેયઃ સર્વથૈવાનયાનઘ

સસૈન્યોઽહં ગમિષ્યામિ રણે તુ પ્રવરાશ્રિતઃ ।
હત્વા તામાગમિષ્યામિ તરસા ત્વબલામિમામ્

અથવા બલવદ્દૈવાદન્યથા ચેદ્‌ભવિષ્યતિ ।
મૃતે મયિ ત્વયા કાર્યં વિમૃશ્ય ચ પુનઃ પુનઃ

ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શુમ્ભઃ પ્રોવાચ ચાનુજમ્ ।
તિષ્ઠ ત્વં ચણ્ડમુણ્ડૌ દ્વૌ ગચ્છેતાં બલસંયુતૌ

શશકગ્રહણાયાત્ર ન યુક્તં ગજમોચનમ્ ।
ચણ્ડમુણ્ડૌ મહાવીરૌ તાં હન્તું સર્વથા ક્ષમૌ

ઇત્યુક્ત્વા ભ્રાતરં શુમ્ભઃ સમ્ભાષ્ય ચ મહાબલૌ ।
ઉવાચ વચનં રાજા ચણ્ડમુણ્ડૌ પુરઃસ્થિતૌ

ગચ્છતં ચણ્ડમુણ્ડૌ દ્વૌ સ્વસૈન્યપરિવારિતૌ ।
હન્તું તામબલાં શીઘ્રં નિર્લજ્જાં મદગર્વિતામ્

ગૃહીત્વાથ નિહત્યાજૌ કાલિકાં પિઙ્ગલોચનામ્ ।
આગમ્યતાં મહાભાગૌ કૃત્વા કાર્યં મહત્તરમ્

સા નાયાતિ ગૃહીતાપિ ગર્વિતા ચામ્બિકા યદિ ।
તદા બાણૈર્મહાતીક્ષ્ણૈર્હન્તવ્યાહવમણ્ડિતા

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમસ્કન્ધે
દેવ્યાસહ યુદ્ધાય ચણ્ડમુણ્ડપ્રેષણં નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ