દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 5.20

મહિષવધાનન્તરં પૃથિવીસુખવર્ણનમ્
જનમેજય ઉવાચ -
અથાદ્‌ભુતં વીક્ષ્ય મુને પ્રભાવં
દેવ્યા જગચ્છાન્તિકરં પરઞ્ચ ।
ન તૃપ્તિરસ્તિ દ્વિજવર્ય શૃણ્વતઃ
કથામૃતં તે મુખપદ્મજાતમ્

અન્તર્હિતાયાં ચ તદા ભવાન્યા
ચક્રુશ્ચ કિં દેવપુરોગમાસ્તે ।
દેવ્યાશ્ચરિત્ર પરમં પવિત્રં
દુરાપમેવાલ્પપુણ્યૈર્નરાણામ્

કસ્તૃપ્તિમાપ્નોતિ કથામૃતેન
ભિન્નોઽલ્પભાગ્યાત્પટુકર્ણરન્ધ્રઃ ।
પીતેન યેનામરતાં પ્રયાતિ
ધિક્તાન્નરાન્ યે ન પિબન્તિ સાદરમ્

લીલાચરિત્રં જગદમ્બિકાયા
રક્ષાન્વિતં દેવમહામુનીનામ્ ।
સંસારવાર્ધેસ્તરણં નરાણાં
કથં કૃતજ્ઞા હિ પરિત્યજેયુઃ

મુક્તાશ્ચ યે ચૈવ મુમુક્ષવશ્ચ
સંસારિણો રોગયુતાશ્ચ કેચિત્ ।
તેષાં સદા શ્રોત્રપુટૈશ્ચ પેયં
સર્વાર્થદં વેદવિદો વદન્તિ

તથા વિશેષેણ મુને નૃપાણાં
ધર્માર્થકામેષુ સદા રતાનામ્ ।
મુક્તાશ્ચ યસ્માત્ખલુ તત્પિબન્તિ
કથં ન પેયં રહિતૈશ્ચ તેભ્યઃ

યૈઃ પૂજિતા પૂર્વભવે ભવાની
સત્કુન્દપુષ્પૈરથ ચમ્પકૈશ્ચ ।
બૈલ્વૈર્દલૈસ્તે ભુવિ ભોગયુક્તા
નૃપા ભવન્તીત્યનુમેયમેવમ્

યે ભક્તિહીના સમવાપ્ય દેહં
તં માનુષં ભારતભૂમિભાગે ।
યૈર્નાર્ચિતા તે ધનધાન્યહીના
રોગાન્વિતાઃ સન્તતિવર્જિતાશ્ચ

ભ્રમન્તિ નિત્યં કિલ દાસભૂતા
આજ્ઞાકરાઃ કેવલભારવાહાઃ ।
દિવાનિશં સ્વાર્થપરાઃ કદાપિ
નૈવાપ્નુવન્ત્યૌદરપૂર્તિમાત્રમ્

અન્ધાશ્ચ મૂકા બધિરાશ્ચ ખઞ્જાઃ
કુષ્ઠાન્વિતા યે ભુવિ દુઃખભાજઃ ।
તત્રાનુમાનં કવિભિર્વિધેયં
નારાધિતા તૈઃ સતતં ભવાની

યે રાજભોગાન્વિતઋદ્ધિપૂર્ણાઃ
સંસેવ્યમાના બહુભિર્મનુષ્યૈઃ ।
દૃશ્યન્તિ યે વા વિભવૈઃ સમેતા-
સ્તૈઃ પૂજિતામ્બેત્યનુમેયમેવ

તસ્માત્સત્યવતીસૂનો દેવ્યાશ્ચરિતમુત્તમમ્ ।
કથયસ્વ કૃપાં કૃત્વા દયાવાનસિ સામ્પ્રતમ્

હત્વા તં મહિષં પાપં સ્તુતા સમ્પૂજિતા સુરૈઃ ।
ક્વ ગતા સા મહાલક્ષ્મીઃ સર્વતેજઃસમુદ્‌ભવા

કથિતં તે મહાભાગ ગતાન્તર્ધાનમાશુ સા ।
સ્વર્ગે વા મૃત્યુલોકે વા સંસ્થિતા ભુવનેશ્વરી

લયં ગતા વા તત્રૈવ વૈકુણ્ઠે વા સમાશ્રિતા ।
અથવા હેમશૈલે સા તત્ત્વતો મે વદાધુના

વ્યાસ ઉવાચ
પૂર્વં મયા તે કથિતં મણિદ્વીપં મનોહરમ્ ।
ક્રીડાસ્થાનં સદા દેવ્યા વલ્લભં પરમં સ્મૃતમ્

યત્ર બ્રહ્મા હરિઃ સ્થાણુઃ સ્ત્રીભાવં તે પ્રપેદિરે ।
પુરુષત્વં પુનઃ પ્રાપ્ય સ્વાનિ કાર્યાણિ ચક્રિરે

યઃ સુધાસિન્ધુમધ્યેઽસ્તિ દ્વીપઃ પરમશોભનઃ ।
નાનારૂપૈઃ સદા તત્ર વિહારં કુરુતેઽમ્બિકા

સ્તુતા સમ્પૂજિતા દેવૈઃ સા તત્રૈવ ગતા શિવા ।
યત્ર સંક્રીડતે નિત્યં માયાશક્તિઃ સનાતની

દેવાસ્તાં નિર્ગતાં વીક્ષ્ય દેવીં સર્વેશ્વરીં તથા ।
રવિવંશોદ્‌ભવં ચક્રુર્ભૂમિપાલં મહાબલમ્

અયોધ્યાધિપતિં વીરં શત્રુઘ્નં નામ પાર્થિવમ્ ।
સર્વલક્ષણસમ્પન્નં મહિષસ્યાસને શુભે

દત્ત્વા રાજ્યં તદા તસ્મૈ દેવા ઇન્દ્રપુરોગમાઃ ।
સ્વકીયૈર્વાહનૈઃ સર્વે જગ્મુઃ સ્વાન્યાલયાનિ તે

ગતેષુ તેષુ દેવેષુ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે ।
ધર્મરાજ્યં બભૂવાથ પ્રજાશ્ચ સુખિતાસ્તથા

પર્જન્યઃ કાલવર્ષી ચ ધરા ધાન્યગુણાવૃતા ।
પાદપાઃ ફલપુષ્પાઢ્યા બભૂવુઃ સુખદાઃ સદા

ગાવશ્ચ ક્ષીરસમ્પના ઘટોધ્ન્યઃ કામદા નૃણામ્ ।
નદ્યઃ સુમાર્ગગાઃ સ્વચ્છાઃ શીતોદાઃ ખગસંયુતાઃ

બ્રાહ્મણા વેદતત્ત્વાશ્ચ યજ્ઞકર્મરતાસ્તથા ।
ક્ષત્રિયા ધર્મસંયુક્તા દાનાધ્યયનતત્પરાઃ

શસ્ત્રવિદ્યારતા નિત્યં પ્રજારક્ષણતત્પરાઃ ।
ન્યાયદણ્ડધરાઃ સર્વે રાજાનઃ શમસંયુતાઃ

અવિરોધસ્તુ ભૂતાનાં સર્વેષાં સમ્બભૂવ હ ।
આકરા ધનદા નૃણાં વ્રજા ગોયૂથસંયુતાઃ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચ નૃપસત્તમ ।
દેવીભક્તિપરાઃ સર્વે સમ્બભૂવુર્ધરાતલે

સર્વત્ર યજ્ઞયૂપાશ્ચ મણ્ડપાશ્ચ મનોહરાઃ ।
મખૈઃ પૂર્ણા ધરાશ્ચાસન્ બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈઃ કૃતૈઃ

પતિવ્રતધરા નાર્યઃ સુશીલાઃ સત્યસંયુતાઃ ।
પિતૃભક્તિપરાઃ પુત્રા આસન્ધર્મપરાયણાઃ

ન પાખણ્ડં ન વાધર્મઃ કુત્રાપિ પૃથિવીતલે ।
વેદવાદા શાસ્ત્રવાદા નાન્યે વાદાસ્તથાભવન્

કલહો નૈવ કેષાઞ્ચિન્ન દૈન્યં નાશુભા મતિઃ ।
સર્વત્ર સુખિનો લોકાઃ કાલે ચ મરણં તથા

સુહૃદાં ન વિયોગશ્ચ નાપદશ્ચ કદાચન ।
નાનાવૃષ્ટિર્ન દુર્ભિક્ષં ન મારી દુઃખદા નૃણામ્

ન રોગો ન ચ માત્સર્યં ન વિરોધઃ પરસ્પરમ્ ।
સર્વત્ર સુખસમ્પન્ના નરા નાર્યઃ સુખાન્વિતાઃ

ક્રીડન્તિ માનવાઃ સર્વે સ્વર્ગે દેવગણા ઇવ ।
ન ચૌરા ન ચ પાખણ્ડા વઞ્ચકા દમ્ભકાસ્તથા

પિશુના લમ્પટાઃ સ્તબ્ધા ન બભૂવુસ્તદા નૃપ ।
ન વેદદ્વેષિણઃ પાપા માનવાઃ પૃથિવીપતે

સર્વધર્મરતા નિત્યં દ્વિજસેવાપરાયણાઃ ।
ત્રિધાત્વાત્સૃષ્ટિધર્મસ્ય ત્રિવિધા બ્રાહ્મણાસ્તતઃ

સાત્ત્વિકા રાજસાશ્ચૈવ તામસાશ્ચ તથાપરે ।
સર્વે વેદવિદો દક્ષાઃ સાત્ત્વિકાઃ સત્ત્વવૃત્તયઃ

પ્રતિગ્રહવિહીનાશ્ચ દયાદમપરાયણાઃ ।
યજ્ઞાસ્તે સાત્ત્વિકૈરન્નૈઃ કુર્વાણા ધર્મતત્પરાઃ

પુરોડાશવિધાનૈશ્ચ પશુભિર્ન કદાચન ।
દાનમધ્યયનઞ્ચૈવ યજનં તુ તૃતીયકમ્

ત્રિકર્મરસિકાસ્તે વૈ સાત્ત્વિકા બ્રાહ્મણા નૃપ ।
રાજસા વેદવિદ્વાંસઃ ક્ષત્રિયાણાં પુરોહિતાઃ

ષટ્કર્મનિરતા સર્વે વિધિવન્માંસભક્ષકાઃ ।
યજનં યાજનં દાનં તથૈવ ચ પ્રતિગ્રહઃ

અધ્યયનં તુ વેદાનાં તથૈવાધ્યાપનં તુ ષટ્ ।
તામસાઃ ક્રોધસંયુક્તા રાગદ્વેષપરાઃ પુનઃ

રાજ્ઞાં કર્મકરા નિત્યં કિઞ્ચિદધ્યયને રતાઃ ।
મહિષે નિહતે સર્વે સુખિનો વેદતત્પરાઃ

બભૂવુર્વ્રતનિષ્ણાતા દાનધર્મપરાસ્તથા ।
ક્ષત્રિયાઃ પાલને યુક્તા વૈશ્યા વણિજવૃત્તયઃ

કૃષિવાણિજ્યગોરક્ષાકુસીદવૃત્તયઃ પરે ।
એવં પ્રમુદિતો લોકો મહિષે વિનિપાતિતે

અનુદ્વેગઃ પ્રજાનાં વૈ સમ્બભૂવ ધનાગમઃ ।
બહુક્ષીરા શુભા ગાવો નદ્યશ્ચૈવ બહૂદકાઃ

વૃક્ષા બહુફલાશ્ચાસન્માનવા રોગવર્જિતાઃ ।
નાધયો નેતયઃ ક્વાપિ પ્રજાનાં દુઃખદાયકાઃ

ન નિધનમુપયાન્તિ પ્રાણિનસ્તેઽપ્યકાલે
સકલવિભવયુક્તા રોગહીનાઃ સદૈવ ।
નિગમવિહિતધર્મે તત્પરાશ્ચણ્ડિકાયા-
શ્ચરણસરસિજાનાં સેવને દત્તચિત્તાઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહ્સ્ર્યાં સંહિતાયાં
પઞ્ચમસ્કન્ધે મહિષવધાનન્તરં પૃથિવીસુખવર્ણનં નામ વિશોઽધ્યાયઃ