દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.4

વિષ્ણુના કૃતં દેવીસ્તોત્રમ્
બ્રહ્મોવાચ
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પુનરાહ જનાર્દનઃ ।
વયં ગચ્છેમ પાર્શ્વેઽસ્યાઃ પ્રણમન્તઃ પુનઃ પુનઃ

સેયં વરા મહામાયા દાસ્યત્યેષા વરાન્ હિ નઃ ।
સ્તુવામઃ સન્નિધિં પ્રાપ્ય નિર્ભયાશ્ચરણાન્તિકે

યદિ નો વારયિષ્યન્તિ દ્વારસ્થાઃ પરિચારકાઃ ।
પઠિષ્યામશ્ચ તત્રસ્થાઃ સ્તુતિં દેવ્યાઃ સમાહિતાઃ

બ્રહ્મોવાચ
ઇત્યુક્તે હરિણા વાક્યે સુપ્રહૃષ્ટૌ સુસંસ્થિતૌ ।
જાતૌ પ્રમુદિતૌ કામં નિકટે ગમનાય ચ

ઓમિત્યુક્ત્વા હરિં સર્વે વિમાનાત્ત્વરિતાસ્ત્રયઃ ।
ઉત્તીર્ય નિર્ગતા દ્વારિ શઙ્કમાના મનસ્યલમ્

દ્વારસ્થાન્ વીક્ષ્ય તાન્સર્વાન્દેવી ભગવતી તદા ।
સ્મિતં કૃત્વા ચકારાશુ તાંસ્ત્રીન્સ્ત્રીરૂપધારિણઃ

વયં યુવતયો જાતાઃ સુરૂપાશ્ચારુભૂષણાઃ ।
વિસ્મયૈ પરમં પ્રાપ્તા ગતાસ્તત્સન્નિધિં પુનઃ

સા દૃષ્ટ્વા નઃ સ્થિતાંસ્તત્ર સ્ત્રીરૂપાંશ્ચરણાન્તિકે ।
વ્યલોકયત ચાર્વઙ્ગી પ્રેમસમ્પૂર્ણયા દૃશા

પ્રણમ્ય તાં મહાદેવીં પુરતઃ સંસ્થિતા વયમ્ ।
પરસ્પરં લોકયન્તઃ સ્ત્રીરૂપાશ્ચારુભૂષણાઃ

પાદપીઠં પ્રેક્ષમાણા નાનામણિવિભૂષિતમ્ ।
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં સ્થિતાસ્તત્ર વયં ત્રયઃ

કાશ્ચિદ્‌રક્તામ્બરાસ્તત્ર સહચર્યઃ સહસ્રશઃ ।
કાશ્ચિન્નીલામ્બરા નાર્યસ્તથા પીતામ્બરાઃ શુભાઃ

દેવ્યઃ સર્વાઃ શુભાકારા વિચિત્રામ્બરભૂષણાઃ ।
વિરેજુઃ પાર્શ્વતસ્તસ્યાઃ પરિચર્યાપરાઃ કિલ

જગુશ્ચ નનૃતુશ્ચાન્યાઃ પર્યુપાસન્ત તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
વીણામારુતવાદ્યાનિ વાદયન્તો મુદાન્વિતાઃ

શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ યદ્‌દૃષ્ટં તત્ર ચાદ્‌ભુતમ્ ।
નખદર્પણમધ્યે વૈ દેવ્યાશ્ચરણપઙ્કજે

બ્રહ્માણ્ડમખિલં સર્વં તત્ર સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ।
અહં વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ વાયુરગ્નિર્યમો રવિઃ

વરુણઃ શીતગુસ્ત્વષ્ટા કુબેરઃ પાકશાસનઃ ।
પર્વતાઃ સાગરા નદ્યો ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તથા

વિશ્વાવસુશ્ચિત્રકેતુઃ શ્વેતશ્ચિત્રાઙ્ગદસ્તથા ।
નારદસ્તુમ્બુરુશ્ચૈવ હાહાહૂહૂસ્તથૈવ ચ

અશ્વિનૌ વસવઃ સાધ્યાઃ સિદ્ધાશ્ચ પિતરસ્તથા ।
નાગાઃ શેષાદયઃ સર્વે કિન્નરોરગરાક્ષસાઃ

વૈકુણ્ઠો બ્રહ્મલોકશ્ચ કૈલાસઃ પર્વતોત્તમઃ ।
સર્વં તદખિલં દૃષ્ટં નખમધ્યસ્થિતં ચ નઃ

મજ્જન્મપઙ્કજં તત્ર સ્થિતોઽહં ચતુરાનનઃ ।
શેષશાયી જગન્નાથસ્તથા ચ મધુકૈટભૌ

બ્રહ્મોવાચ
એવં દૃષ્ટં મયા તત્ર પાદપદ્મનખે સ્થિતમ્ ।
વિસ્મતોઽહં તતો વીક્ષ્ય કિમેતદિતિ શઙ્‌કિતઃ

વિષ્ણુશ્ચ વિસ્મયાવિષ્ટઃ શઙ્કરશ્ચ તથા સ્થિતઃ ।
તાં તદા મેનિરે દેવીં વયં વિશ્વસ્ય માતરમ્

તતો વર્ષશતં પૂર્ણં વ્યતિક્રાન્તં પ્રપશ્યતઃ ।
સુધામયે શિવે દ્વીપે વિહારં વિવિધં તદા

સખ્ય ઇવ તદા તત્ર મેનિરેઽસ્માનવસ્થિતાન્ ।
દેવ્યઃ પ્રમુદિતાકારા નાનાભરણમણ્ડિતાઃ

વયમપ્યતિરમ્યત્વાદ્‌બભૂવિમ વિમોહિતાઃ ।
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે પશ્યન્ભાવાન્મનોરમાન્

એકદા તાં મહાદેવીં દેવીં શ્રીભુવનેશ્વરીમ્ ।
તુષ્ટાવ ભગવાન્વિષ્ણુર્યુવતીભાવસંસ્થિતઃ

શ્રીભગવાનુવાચ
નમો દેવ્યૈ પ્રકૃત્યૈ ચ વિધાત્ર્યૈ સતતં નમઃ ।
કલ્યાણૈ કામદાયૈ ચ વૃદ્ધ્યૈ સિદ્ધ્યૈ નમો નમઃ

સચ્ચિદાનન્દરૂપિણ્યૈ સંસારારણયે નમઃ ।
પઞ્ચકૃત્યવિધાત્ર્યૈ તે ભુવનેશ્યૈ નમો નમઃ

સર્વાધિષ્ટાનરૂપાયૈ કૂટસ્થાયૈ નમો નમઃ ।
અર્ધમાત્રાર્થભૂતાયૈ હૃલ્લેખાયૈ નમો નમઃ

જ્ઞાતં મયાઽખિલમિદં ત્વયિ સન્નિવિષ્ટં
ત્વત્તોઽસ્ય સમ્ભવલયાવપિ માતરદ્ય ।
શક્તિશ્ચ તેઽસ્ય કરણે વિતતપ્રભાવા
જ્ઞાતાઽધુના સકલલોકમયીતિ નૂનમ્

વિસ્તાર્ય સર્વમખિલં સદસદ્વિકારં
સન્દર્શયસ્યવિકલં પુરુષાય કાલે ।
તત્ત્વૈશ્ચ ષોડશભિરેવ ચ સપ્તભિશ્ચ
ભાસીન્દ્રજાલમિવ નઃ કિલ રઞ્જનાય

ન ત્વામૃતે કિમપિ વસ્તુગતં વિભાતિ
વ્યાપ્યૈવ સર્વમખિલં ત્વમવસ્થિતાઽસિ ।
શક્તિં વિના વ્યવહૃતો પુરુષોઽપ્યશક્તો
વમ્ભણ્યતે જનનિ બુદ્ધિમતા જનેન

પ્રીણાસિ વિશ્વમખિલં સતતં પ્રભાવૈઃ
સ્વૈસ્તેજસા ચ સકલં પ્રકટીકરોષિ ।
અત્સ્યેવ દેવિ તરસા કિલ કલ્પકાલે
કો વેદ દેવિ ચરિતં તવ વૈ ભવસ્ય

ત્રાતા વયં જનનિ તે મધુકૈટભાભ્યાં
લોકાશ્‍ચ તે સુવિતતાઃ ખલુ દર્શિતા વૈ ।
નીતાઃ સુખસ્ય ભવને પરમાં ચ કોટિં
યદ્દર્શનં તવ ભવાનિ મહાપ્રભાવમ્

નાહં ભવો ન ચ વિરિંચિ વિવેદ માતઃ
કોઽન્યો હિ વેત્તિ ચરિતં તવ દુર્વિભાવ્યમ્ ।
કાનીહ સન્તિ ભુવનાનિ મહાપ્રભાવે
હ્યસ્મિન્ભવાનિ રચિતે રચનાકલાપે

અસ્માભિરત્ર ભુવને હરિરન્ય એવ
દૃષ્ટઃ શિવઃ કમલજઃ પ્રથિતપ્રભાવઃ ।
અન્યેષુ દેવિ ભુવનેપુ ન સન્તિ કિં તે
કિં વિદ્મ દેવિ વિતતં તવ સુપ્રભાવમ્

યાચેઽમ્બ તેઽઙ્‌ઘ્રિકમલં પ્રણિપત્ય કામં
ચિત્તે સદા વસતુ રૂપમિદં તવૈતત્ ।
નામાપિ વક્ત્રકુહરે સતતં તવૈવ
સન્દર્શનં તવ પદામ્બુજયોઃ સદૈવ

ભૃત્યોઽયમસ્તિ સતતં મયિ ભાવનીયં
ત્વાં સ્વામિનીતિ મનસા નનુ ચિન્તયામિ ।
એષાઽઽવયોરવિરતા કિલ દેવિ ભૂયા-
દ્વ્યાપ્તિઃ સદૈવ જનની સુતયોરિવાર્થે

ત્વં વેત્સિ સર્વમખિલં ભુવનપ્રપઞ્ચં
સર્વજ્ઞતા પરિસમાપ્તિનિતાન્તભૂમિઃ ।
કિં પામરેણ જગદમ્બ નિવેદનીયં
યદ્યુક્તમાચર ભવાનિ તવેઙ્‌ગિતં સ્યાત્

બ્રહ્મા સૃજત્યવતિ વિષ્ણુરુમાપતિશ્ચ
સંહારકારક ઇયં તુ જને પ્રસિદ્ધિઃ ।
કિં સત્યમેતદપિ દેવિ તવેચ્છયા વૈ
કર્તું ક્ષમા વયમજે તવ શક્તિયુક્તાઃ

ધાત્રી ધરાધરસુતે ન જગદ્‌બિભર્તિ
આધારશક્તિરખિલં તવ વૈ બિભર્તિ ।
સૂર્યોઽપિ ભાતિ વરદે પ્રભયા યુતસ્તે
ત્વં સર્વમેતદખિલં વિરજા વિભાસિ

બ્રહ્માઽહમીશ્વરવરઃ કિલ તે પ્રભાવા-
ત્સર્વે વયં જનિયુતા ન યદા તુ નિત્યાઃ ।
કેઽન્યે સુરાઃ શતમખપ્રમુખાશ્ચ નિત્યા
નિત્યા ત્વમેવ જનની પ્રકૃતિઃ પુરાણા

ત્વં ચેદ્‌ભવાનિ દયસે પુરુષં પુરાણં
જાનેઽહમદ્ય તવ સંનિધિગઃ સદૈવ ।
નોચેદહં વિભુરનાદિરનીહ ઈશો
વિશ્વાત્મધીરિતિ તમઃપ્રકૃતિઃ સદૈવ

વિદ્યા ત્વમેવ નનુ બુદ્ધિમતાં નરાણાં
શક્તિસ્ત્વમેવ કિલ શક્તિમતાં સદૈવ ।
ત્વં કીર્તિકાન્તિકમલામલતુષ્ટિરૂપા
મુક્તિપ્રદા વિરતિરેવ મનુષ્યલોકે

ગાયત્ર્યસિ પ્રથમવેદકલા ત્વમેવ
સ્વાહા સ્વધા ભગવતી સગુણાર્ધમાત્રા ।
આમ્નાય એવ વિહિતો નિગમો ભવત્યૈ
સઞ્જીવનાય સતતં સુરપૂર્વજાનામ્

મોક્ષાર્થમેવ રચયસ્યખિલં પ્રપઞ્ચં
તેષાં ગતાઃ ખલુ યતો નનુ જીવભાવમ્ ।
અંશા અનાદિનિધનસ્ય કિલાનઘસ્ય
પૂર્ણાર્ણવસ્ય વિતતા હિ યથા તરઙ્ગાઃ

જીવો યદા તુ પરિવેત્તિ તવૈવ કૃત્યં
ત્વં સંહરસ્યખિલમેતદિતિ પ્રસિદ્ધમ્ ।
નાટ્યં નટેન રચિતં વિતથેઽન્તરઙ્ગે
કાર્યે કૃતે વિરમસે પ્રથિતપ્રભાવા

ત્રાતા ત્વમેવ મમ મોહમયાદ્‌ભવાબ્ધે-
સ્ત્વામમ્બિકે સતતમેમિ મહાર્તિદે ચ ।
રાગાદિભિર્વિરચિતે વિતથે કિલાન્તે
મામેવ પાહિ બહુદુઃખકરે ચ કાલે

નમો દેવિ મહાવિદ્યે નમામિ ચરણૌ તવ ।
સદા જ્ઞાનપ્રકાશં મે દેહિ સર્વાર્થદે શિવે

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
તૃતીયસ્કન્ધે વિષ્ણુના કૃતં દેવીસ્તોત્રં નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ