દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.25

દેવીસ્થાપનવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
ગત્વાઽયોધ્યાં નૃપશ્રેષ્ઠો ગૃહં રાજ્ઞઃ સુહૃદ્‌વૃતઃ ।
શત્રુજિન્માતરં પ્રાહ પ્રણમ્ય શોકસઙ્કુલામ્

માતર્ન તે મયા પુત્રઃ સઙ્ગ્રામે નિહતઃ કિલ ।
ન પિતા તે યુધાજિચ્ચ શપે તે ચરણૌ તથા

દુર્ગયા તૌ હતૌ સંખ્યે નાપરાધો મમાત્ર વૈ ।
અવશ્યમ્ભાવિભાવેષુ પ્રતીકારો ન વિદ્યતે

ન શોકોઽત્ર ત્વયા કાર્યો મૃતપુત્રસ્ય માનિનિ ।
સ્વકર્મવશગો જીવો ભુઙ્ક્તે ભોગાન્સુખાસુખાન્

દાસોઽસ્મિ તવ ભો માતર્યથા મમ મનોરમા ।
તથા ત્વમપિ ધર્મજ્ઞે ન ભેદોઽસ્તિ મનાગપિ

અવશ્યમેવ ભોક્તવ્યં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્ ।
તસ્માન્ન શોચિતવ્યં તે સુખે દુઃખે કદાચન

દુઃખે દુઃખાધિકાન્પશ્યેત્સુખે પશ્યેત્સુખાધિકમ્ ।
આત્માનં શોકહર્ષાભ્યાં શત્રુભ્યામિવ નાર્પયેત્

દૈવાધીનમિદં સર્વં નાત્માધીનં કદાચન ।
ન શોકેન તદાઽઽત્માનં શોષયેન્મતિમાન્નરઃ

યથા દારુમયી યોષા નટાદીનાં પ્રચેષ્ટતે ।
તથા સ્વકર્મવશગો દેહી સર્વત્ર વર્તતે

અહં વનગતો માતર્નાભવં દુઃખમાનસઃ ।
ચિન્તયન્સ્વકૃતં કર્મ ભોક્તવ્યમિતિ વેદ્મિ ચ

મૃતો માતામહોઽત્રૈવ વિધુરા જનની મમ ।
ભયાતુરા ગૃહીત્વા માં નિર્યયૌ ગહનં વનમ્

લુણ્ઠિતા તસ્કરૈર્માર્ગે વસ્ત્રહીના તથા કૃતા ।
પાથેયઞ્ચ હૃતં સર્વં બાલપુત્રા નિરાશ્રયા

માતા ગૃહીત્વા માં પ્રાપ્તા ભારદ્વાજાશ્રમં પ્રતિ ।
વિદલ્લોઽયં સમાયાતસ્તથા ધાત્રેયિકાઽબલા

મુનિભિર્મુનિપત્‍નીભિર્દયાયુક્તૈઃ સમન્તતઃ ।
પોષિતાઃ ફલનીવારૈર્વયં તત્ર સ્થિતાસ્ત્રયઃ

દુઃખં નમે તદા હ્યાસીત્સુખં નાદ્ય ધનાગમે ।
ન વૈરં ન ચ માત્સર્યં મમ ચિત્તે તુ કર્હિચિત્

નીવારભક્ષણં શ્રેષ્ઠં રાજભોગાત્પરન્તપે ।
તદાશી નરકં યાતિ ન નીવારાશનઃ ક્વચિત્

ધર્મસ્યાચરણં કાર્યં પુરુષેણ વિજાનતા ।
સઞ્જિત્યેન્દ્રિયવર્ગં વૈ યથા ન નરકં વ્રજેત્

માનુષ્યં દુર્લભં માતઃ ખણ્ડેઽસ્મિન્ભારતે શુભે ।
આહારાદિ સુખં નૂનં ભવેત્સર્વાસુ યોનિષુ

પ્રાપ્ય તં માનુષં દેહં કર્તવ્યં ધર્મસાધનમ્ ।
સ્વર્ગમોક્ષપ્રદં નૄણાં દુર્લભં ચાન્યયોનિષુ

વ્યાસ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા સા તદા તેન લીલાવત્યતિલજ્જિતા ।
પુત્રશોકં પરિત્યજ્ય તમાહાશ્રુવિલોચના

સાપરાધાઽસ્મિ પુત્રાહં કૃતા પિત્રા યુધાજિતા ।
હત્યા માતામહં તેઽત્ર હૃતં રાજ્યં તુ યેન વૈ

ન તં વારયિતું શક્તા તદાઽહં ન સુતં મમ ।
યત્કૃતં કર્મ તેનૈવ નાપરાધોઽસ્તિ મે સુત

તૌ મૃતૌ સ્વકૃતેનૈવ કારણં ત્વં તયોર્ન ચ ।
નાહં શોચામિ તં પુત્રં સદા શોચામિ તત્કૃતમ્

પુત્ર ત્વમસિ કલ્યાણ ભગિની મે મનોરમા ।
ન ક્રોધો ન ચ શોકો મે ત્વયિ પુત્ર મનાગપિ

કુરુ રાજ્યં મહાભાગ પ્રજાઃ પાલય સુવ્રત ।
ભગવત્યાઃ પ્રસાદેન પ્રાપ્તમેતદકણ્ટકમ્

તદાકર્ણ્ય વચો માતુર્નત્વા તાં નૃપનન્દનઃ ।
જગામ ભવનં રમ્યં યત્ર પૂર્વં મનોરમા

ન્યવસત્તત્ર ગત્વા તુ સર્વાનાહૂય મન્ત્રિણઃ ।
દૈવજ્ઞાનથ પપ્રચ્છ મુહૂર્તં દિવસં શુભમ્

સિંહાસનં તથા હૈમં કારયિત્વા મનોહરમ્ ।
સિંહાસને સ્થિતાં દેવીં પૂજયિષ્યે સદાઽપ્યહમ્

સ્થાપયિત્વાઽઽસને દેવીં ધર્માર્થકામમોક્ષદામ્ ।
રાજ્યં પશ્ચાત્કરિષ્યામિ યથા રામાદિભિઃ કૃતમ્

પૂજનીયા સદા દેવી સર્વૈર્નાગરિકૈર્જનૈઃ ।
માનનીયા શિવા શક્તિઃ સર્વકામાર્થસિદ્ધિદા

ઇત્યુક્તા મન્ત્રિણસ્તે તુ ચક્રુર્વૈ રાજશાસનમ્ ।
પ્રાસાદં કારયામાસુઃ શિલ્પિભિઃ સુમનોરમમ્

પ્રતિમાં કારયિત્વાઽથ મુહૂર્તેઽથ શુભે દિને ।
દ્વિજાનાહૂય વેદજ્ઞાન્સ્થાપયામાસ ભૂપતિઃ

હવનં વિધિવત્કૃત્વા પૂજયિત્વાઽથ દેવતામ્ ।
પ્રાસાદે મતિમાન્ દેવ્યાઃ સ્થાપયામાસ ભૂમિપઃ

ઉત્સવસ્તત્ર સંવૃત્તો વાદિત્રાણાઞ્ચ નિઃસ્વનૈઃ ।
બ્રાહ્મણાનાં વેદઘોષૈર્ગાનૈસ્તુ વિધિધૈર્નૃપ

વ્યાસ ઉવાચ
પ્રતિષ્ઠાપ્ય શિવાં દેવીં વિધિવદ્વેદવાદિભિઃ ।
પૂજાં નાનાવિધાં રાજા ચકારાતિવિધાનતઃ

કૃત્વા પૂજાવિધિં રાજા રાજ્યં પ્રાપ્ય સ્વપૈતૃકમ્ ।
વિખ્યાતશ્ચામ્બિકા દેવી કોસલેષુ બભૂવ હ

રાજ્યં પ્રાપ્ય નૃપઃ સર્વં સામન્તકનૃપાનથ ।
વશે ચક્રેઽતિધર્મિષ્ઠાન્સદ્ધર્મવિજયી નૃપઃ

યથા રામઃ સ્વરાજ્યેઽભૂદ્‌દિલીપસ્ય રઘુર્યથા ।
પ્રજાનાં વૈ સુખં તદ્વન્મર્યાદાઽપિ તથાઽભવત્

ધર્મો વર્ણાશ્રમાણાં ચ ચતુષ્પાદભવત્તથા ।
નાધર્મે રમતે ચિત્તં કેષામપિ મહીતલે

ગ્રામે ગ્રામે ચ પ્રાસાદાંશ્ચક્રુઃ સર્વે જનાધિપાઃ ।
દેવ્યાઃ પૂજા તદા પ્રીત્યા કોસલેષુ પ્રવર્તિતા

સુબાહુરપિ કાશ્યાં તુ દુર્ગાયાઃ પ્રતિમાં શુભામ્ ।
કારયિત્વા ચ પ્રાસાદં સ્થાપયામાસ ભક્તિતઃ

તત્ર તસ્યા જનાઃ સર્વે પ્રેમભક્તિપરાયણાઃ ।
પૂજાં ચક્રુર્વિધાનેન યથા વિશ્વેશ્વરસ્ય હ

વિખ્યાતા સા બભૂવાથ દુર્ગાદેવી ધરાતલે ।
દેશે દેશે મહારાજ તસ્યા ભક્તિર્વ્યવર્ધત

સર્વત્ર ભારતે લોકે સર્વવર્ણેષુ સર્વથા ।
ભજનીયા ભવાની તુ સર્વેષામભવત્તદા

શક્તિભક્તિરતાઃ સર્વે માનિનશ્ચાભવન્નૃપ ।
આગમોક્તૈરથ સ્તોત્રૈર્જપધ્યાનપરાયણાઃ

નવરાત્રેષુ સર્વેષુ ચક્રુઃ સર્વે વિધાનતઃ ।
અર્ચનં હવનં યાગં દેવ્યા ભક્તિપરા જનાઃ

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
તૃતીયસ્કન્ધે દેવીસ્થાપનવર્ણનં નામ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ