દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 3.2

બ્રહ્માદીનાઙ્ગતિવર્ણનમ્
વ્યાસ ઉવાચ
યત્ત્વયા ચ મહાબાહો પૃષ્ટોઽહં કુરુસત્તમ ।
તાન્પ્રશ્નાન્નારદઃ પ્રાહ મયા પૃષ્ટો મુનીશ્વરઃ

નારદ ઉવાચ
વ્યાસ કિં તે બ્રવીમ્યદ્ય પુરાઽયં સંશયો મમ ।
ઉત્પન્નો હૃદયેઽત્યર્થં સંદેહાસારપીડિતઃ

ગત્વાઽહં પિતરં સ્થાને બ્રહ્માણમમિતૌજસમ્ ।
અપૃચ્છં યત્ત્વયા પૃષ્ટં વ્યાસાદ્ય પ્રશ્નમુત્તમમ્

પિતઃ કુતઃ સમુત્પન્નં બ્રહ્માણ્ડમખિલં વિભો ।
ભવત્કૃતેન વા સમ્યક્ કિં વા વિષ્ણુકૃતં ત્વિદમ્

રુદ્રકૃતં વા વિશ્વાત્મન્ બ્રૂહિ સત્યં જગત્પતે ।
આરાધનીયઃ કઃ કામં સર્વોત્કૃષ્ટશ્ચ કઃ પ્રભુઃ

તત્સર્વં વદ મે બ્રહ્મન્સન્દેહાંશ્છિન્ધિ ચાનઘ ।
નિમગ્નો હ્યસ્મિ સંસારે દુઃખરૂપેઽનૃતોપમે

સન્દેહાન્દોલિતં ચેતો ન પ્રશામ્યતિ કુત્રચિત્ ।
ન તીર્થેષુ ન દેવેષુ સાધનેષ્વિતરેષુ ચ

અવિજ્ઞાય પરં તત્ત્વં કુતઃ શાન્તિઃ પરન્તપ ।
વિકીર્ણં બહુધા ચિત્તં નૈકત્ર સ્થિરતાં વ્રજેત્

કં સ્મરામિ યજે કં વા કં વ્રજામ્યર્ચયામિ કમ્ ।
સ્તૌ‌મિ કં નાભિજાનામિ દેવ સર્વેશ્વરેશ્વરમ્

તતો માં પ્રત્યુવાચેદં બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ।
મયા સત્યવતીસૂનો કૃતે પ્રશ્ને સુદુસ્તરે

બ્રહ્મોવાચ
કિં બ્રવીમિ સુતાદ્યાહં દુર્બોધં પ્રશ્નમુત્તમમ્ ।
ત્વયાશક્યં મહાભાગ વિષ્ણોરપિ સુનિશ્ચયાત્

રાગી કો‍ઽપિ ન જાનાતિ સંસારેઽસ્મિન્મહામતે ।
વિરક્તશ્ચ વિજાનાતિ નિરીહો યો વિમત્સરઃ

એકાર્ણવે પુરા જાતે નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે
ભૂતમાત્રે સમુત્પન્ને સઞ્જજ્ઞે કમલાદહમ્

નાપશ્યં તરણિં સોમં ન વૃક્ષાન્ન ચ પર્વતાન્ ।
કર્ણિકાયાં સમાવિષ્ટશ્ચિન્તામકરવં તદા

કસ્માદહં સમુદ્‌ભૂતઃ સલિલેઽસ્મિન્મહાર્ણવે ।
કો મે ત્રાતા પ્રભુઃ કર્તા સંહર્તા વા યુગાત્યયે

ન ચ ભૂર્વિદ્યતે સ્પષ્ટા યદાધારં જલં ત્વિદમ્ ।
પઙ્કજં કથમુત્પન્નં પ્રસિદ્ધં રૂઢિયોગયોઃ

પશ્યામ્યદ્યાસ્ય પઙ્કં તં મૂલં વૈ પઙ્કજસ્ય ચ ।
ભવિષ્યતિ ધરા તત્ર મૂલં નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ

ઉત્તરન્સલિલે તત્ર યાવદ્વર્ષસહસ્રકમ્ ।
અન્વેષમાણો ધરણીં નાવાપ તાં યદા તદા

તપસ્તપેતિ ચાકાશે વાગભૂદશરીરિણી ।
તતો મયા તપસ્તપ્તં પદ્‌મે વર્ષસહસ્રકમ્

સૃજેતિ પુનરુદ્‌ભૂતા વાણી તત્ર શ્રુતા મયા ।
વિમૂઢોઽહં તદાકર્ણ્ય કં સૃજામિ કરોમિ કિમ્

તદા દૈત્યાવપિ પ્રાપ્તૌ દારુણૌ મધુકૈટભૌ ।
તાભ્યાં વિભીષિતશ્ચાહં યુદ્ધાય મકરાલયે

તતોઽહં નાલમાલમ્બ્ય વારિમધ્યમવાતરમ્ ।
તદા તત્ર મયા દૃષ્ટઃ પુરુષઃ પરમાદ્‌ભુતઃ

મેઘશ્યામશરીરસ્તુ પીતવાસાશ્ચતુર્ભુજઃ ।
શેષશાયી જગન્નાથો વનમાલાવિભૂષિતઃ

શઙ્ખચક્રગદાપદ્માદ્યાયુધૈઃ સુવિરાજિતઃ ।
તમદ્રાક્ષં મહાવિષ્ણું શેષપર્યઙ્કશાયિનમ્

યોગનિદ્રાસમાક્રાન્તમવિસ્પન્દિનમચ્યુતમ્ ।
શયાનં તં સમાલોક્ય ભોગિભોગોપરિ સ્થિતમ્

ચિન્તા મમાદ્‌ભુતા જાતા કિં કરોમીતિ નારદ ।
મયા સ્મૃતા તદા દેવી સ્તુતા નિદ્રાસ્વરૂપિણી

દેહાન્નિર્ગત્ય સા દેવી ગગને સંસ્થિતા શિવા ।
અવિતર્ક્યશરીરા સા દિવ્યાભરણમણ્ડિતા

વિષ્ણોર્દેહં વિહાયાશુ વિરરાજ નભઃસ્થિતા ।
ઉદતિષ્ઠદમેયાત્મા તયા મુક્તો જનાર્દનઃ

પંચવર્ષસહસ્રાણિ કૃતવાન્ યુદ્ધમુત્તમમ્ ।
તદા વિલોકિતૌ દૈત્યૌ હરિણા વિનિપાતિતૌ

ઉત્સઙ્ગં વિમલં કૃત્વા તત્રૈવ નિહતૌ ચ તૌ ।
રુદ્રસ્તત્રૈવ સમ્પ્રાપ્તો યત્રાવાં સંસ્થિતાવુભૌ

ત્રિભિઃ સંવીક્ષિતાસ્મામિઃ સ્વસ્થા દેવી મનોહરા ।
સંસ્તુતા પરમા શક્તિરુવાચાસ્માનવસ્થિતાન્

કૃપાવલોકનૈઃ કૃત્વા પાવનૈર્મુદિતાનથ ।
દેવ્યુવાચ
કાજેશાઃ સ્વાનિ કાર્યાણિ કુરુધ્વં સમતન્દ્રિતાઃ

સૃષ્ટિસ્થિતિવિશિષ્ટાનિ હતાવેતૌ મહાસુરૌ ।
કૃત્વા સ્વાનિ નિકેતાનિ વસધ્વં વિગતજ્વરાઃ

પ્રજાશ્ચતુર્વિધાઃ સર્વાઃ સૃજધ્વં સ્વવિભૂતિભિઃ ।
બ્રહ્મોવાચ
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યાઃ પેશલં સુખદં મૃદુ

અબ્રૂમ તામશક્તિઃ સ્મઃ કથં કુર્મસ્ત્વિમાઃ પ્રજાઃ ।
ન મહી વિતતા માતઃ સર્વત્ર વિતતં જલમ્

ન ભૂતાનિ ગુણાશ્ચાપિ તન્માત્રાણીન્દ્રિયાણિ ચ ।
તદાકર્ણ્ય વચોઽસ્માકં શિવા જાતા સ્મિતાનના

ઝટિત્યેવાગતં તત્ર વિમાનં ગગનાચ્છુભમ્ ।
સોવાચાસ્મિન્સુરાઃ કામં વિશધ્વં ગતસાધ્વસાઃ

વિમાને બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશા દર્શયામ્યદ્ય ચાદ્‌ભુતમ્ ।
તન્નિશમ્ય વચસ્તસ્યા ઓમિત્યુક્ત્વા પુનર્વયમ્

સમારુહ્યોપવિષ્ટાઃ સ્મો વિમાને રત્‍નમણ્ડિતે ।
મુક્તાદામસુસંવીતે કિઙ્‌કિણીજાલશબ્દિતે

સુરસદ્મનિભે રમ્યે ત્રયસ્તત્રાવિશઙ્‌કિતાઃ ।
સોપવિષ્ટાંસ્તતો દૃષ્ટ્વા દેવ્યસ્માન્વિજિતેન્દ્રિયાન્

સ્વશક્ત્યા તદ્વિમાનં વૈ નોદયામાસ ચામ્બરે

ઇતિ શ્રીદેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
તૃતીયસ્કન્ધે બ્રહ્માદીનાઙ્ગતિવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ