દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.6

રુદ્રાક્ષમાહાત્મ્યે ગુણનિધિમોક્ષવર્ણનમ્
ઈશ્વર ઉવાચ
મહાસેન કુશગ્રન્થિપુત્રાજીવાદયઃ પરે ।
રુદ્રાક્ષસ્ય તુ નૈકોઽપિ કલામર્હતિ ષોડશીમ્

પુરુષાણાં યથા વિષ્ણુર્ગ્રહાણાં ચ યથા રવિઃ ।
નદીનાં તુ યથા ગઙ્‌ગા મુનીનાં કશ્યપો યથા

ઉચ્ચૈઃશ્રવા યથાશ્વાનાં દેવાનામીશ્વરો યથા ।
દેવીનાં તુ યથા ગૌરી તદ્વચ્છ્રેષ્ઠમિદં ભવેત્

નાતઃ પરતરં સ્તોત્રં નાતઃ પરતરં વ્રતમ્ ।
અક્ષય્યેષુ ચ દાનેષુ રુદ્રાક્ષસ્તુ વિશિષ્યતે

શિવભક્તાય શાન્તાય દદ્યાદ્‌રુદ્રાક્ષમુત્તમમ્ ।
તસ્ય પુણ્યફલસ્યાન્તં ન ચાહં વક્તુમુત્સહે

ધૃતરુદ્રાક્ષકણ્ઠાય યસ્ત્વન્નં સમ્પ્રયચ્છતિ ।
ત્રિસપ્તકુલમુદ્ધૃત્ય રુદ્રલોકં સ ગચ્છતિ

યસ્ય ભાલે વિભૂતિર્ન નાઙ્‌ગે રુદ્રાક્ષધારણમ્ ।
ન શમ્ભોર્ભવને પૂજા સ વિપ્રઃ શ્વપચાધમઃ

ખાદન્માંસં પિબન્મદ્યં સઙ્‌ગચ્છન્નન્ત્યજાનપિ ।
પાતકેભ્યો વિમુચ્યેત રુદ્રાક્ષં શિરસિ સ્થિતે

સર્વયજ્ઞતપોદાનવેદાભ્યાસૈશ્ચ યત્ફલમ્ ।
તત્ફલં લભતે સદ્યો રુદ્રાક્ષસ્ય તુ ધારણાત્

વેદૈશ્ચતુર્ભિર્યત્પુણ્યં પુરાણપઠનેન ચ ।
યત્તીર્થસેવનેનૈવ સર્વવિદ્યાદિભિસ્તથા

તત્પુણ્યં લભતે સદ્યો રુદ્રાક્ષસ્ય તુ ધારણાત્ ।
પ્રયાણકાલે રુદ્રાક્ષં બન્ધયિત્વા મ્રિયેદ્યદિ

સ રુદ્રત્વમવાપ્નોતિ પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે ।
રુદ્રાક્ષં ધારયેત્કણ્ઠે બાહ્વોર્વા મ્રિયતે યદિ

કુલૈકવિંશમુત્તાર્ય રુદ્રલોકે વસેન્નરઃ ।
બ્રાહ્મણો વાપિ ચાણ્ડાલો નિર્ગુણઃ સગુણોઽપિ ચ

ભસ્મરુદ્રાક્ષધારી યઃ સ દેવત્વં શિવં વ્રજેત્ ।
શુચિર્વાપ્યશુચિર્વાપિ તથાભક્ષ્યસ્ય ભક્ષકઃ

મ્લેચ્છો વાપ્યથ ચાણ્ડાલો યુતો વા સર્વપાતકૈઃ ।
રુદ્રાક્ષધારણાદેવ સ રુદ્રો નાત્ર સંશયઃ

શિરસા ધારિતે કોટિઃ કર્ણયોર્દશકોટયઃ ।
શતકોટિર્ગલે બદ્ધો મૂર્ધ્નિ કોટિસહસ્રકમ્

અયુતં ચોપવીતે તુ લક્ષકોટિર્ભુજે સ્થિતે ।
મણિબન્ધે તુ રુદ્રાક્ષો મોક્ષસાધનકઃ પરઃ

રુદ્રાક્ષધારકો ભૂત્વા યત્કિઞ્ચિત્કર્મ વૈદિકમ્ ।
કુર્વન્વિપ્રઃ સદા ભક્ત્યા મહદાપ્નોતિ તત્ફલમ્

રુદ્રાક્ષમાલિકાં કણ્ઠે ધારયેદ્‍ભક્તિવર્જિતઃ ।
પાપકર્મા તુ યો નિત્યં સ મુક્તઃ સર્વબન્ધનાત્

રુદ્રાક્ષાર્પિતચેતા યો રુદ્રાક્ષસ્તુ ન વૈ ધૃતઃ ।
અસૌ માહેશ્વરો લોકે નમસ્યઃ સ તુ લિઙ્‌ગવત્

અવિદ્યો વા સવિદ્યો વા રુદ્રાક્ષસ્ય તુ ધારણાત્ ।
શિવલોકં પ્રપદ્યેત કીકટે ગર્દભો યથા

સ્કન્દ ઉવાચ
રુદ્રાક્ષાન્સન્દધે દેવ ગર્દભઃ કેન હેતુના ।
કીકટે કેન વા દત્તસ્તદ્‌બ્રૂહિ પરમેશ્વર

શ્રીભગવાનુવાચ
શૃણુ પુત્ર પુરાવૃત્તં ગર્દભો વિન્ધ્યપર્વતે ।
ધત્તે રુદ્રાક્ષભારં તુ વાહિતઃ પથિકેન તુ

શ્રાન્તોઽસમર્થસ્તદ્‍ભારં વોઢું પતિતવાન્ભુવિ ।
પ્રાણૈસ્ત્વક્તસ્ત્રિનેત્રસ્તુ શૂલપાણિર્મહેશ્વરઃ

મત્પ્રસાદાન્મહાસેન મદન્તિકમુપાગતઃ ।
યાવદ્વક્ત્રસ્ય સંખ્યાનં રુદ્રાક્ષાણાં સુદુર્લભમ્

તાવદ્યુગસહસ્રાણિ શિવલોકે મહીયતે ।
સ્વશિષ્યેભ્યસ્તુ વક્તવ્યં નાશિષ્યેભ્યઃ કદાચન

અભક્તેભ્યોઽપિ મૂર્ખેભ્યઃ કદાચિન્ન પ્રકાશયેત્ ।
અભક્તો વાસ્તુ ભક્તો વા નીચો નીચતરોઽપિ વા

રુદ્રાક્ષાન્ધારયેદ્યસ્તુ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ।
રુદ્રાક્ષધારણં પુણ્યં કેન વા સદૃશં ભવેત્

મહાવ્રતમિદં પ્રાહુર્મુનયસ્તત્ત્વદર્શિનઃ ।
સહસ્રં ધારયેદ્યસ્તુ રુદ્રાક્ષાણાં ધૃતવ્રતઃ

તં નમન્તિ સુરાઃ સર્વે યથા રુદ્રસ્તથૈવ સઃ ।
અભાવે તુ સહસ્રસ્ય બાહ્વોઃ ષોડશ ષોડશ

એકં શિખાયાં કરયોર્દ્વાદશ દ્વાદશૈવ તુ ।
દ્વાત્રિંશત્કણ્ઠદેશે તુ ચત્વારિંશચ્ચ મસ્તકે

એકૈકં કર્ણયોઃ ષટ્ ષટ્ વક્ષસ્યષ્ટોત્તરં શતમ્ ।
યો ધારયતિ રુદ્રાક્ષાન્ રુદ્રવત્સ તુ પૂજ્યતે

મુક્તાપ્રવાલસ્કટિકરૌપ્યવૈદૂર્યકાઞ્ચનૈઃ ।
સમેતાન્ધારયેદ્યસ્તુ રુદ્રાક્ષાન્સ શિવો ભવેત્

કેવલાનપિ રુદ્રાક્ષાન્યદ્યાલસ્યાદ્‌બિભર્તિ યઃ ।
તં ન સ્પૃશન્તિ પાપાનિ તમાંસીવ વિભાવસુમ્

રુદ્રાક્ષમાલયા મન્ત્રો જપ્તોઽનન્તફલપ્રદઃ ।
યસ્યાઙ્‌ગે નાસ્તિ રુદ્રાક્ષ એકોઽપિ બહુપુણ્યદઃ

તસ્ય જન્મ નિરર્થં સ્યાત્ત્રિપુણ્ડ્રરહિતં યથા ।
રુદ્રાક્ષં મસ્તકે ધૃત્વા શિરઃસ્નાનં કરોતિ યઃ

ગઙ્‌ગાસ્નાનફલં તસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ ।
એકવક્ત્રઃ પઞ્ચવક્ત્ર એકાદશમુખાઃ પરે

ચતુર્દશમુખાઃ કેચિદ્‌રુદ્રાક્ષા લોકપૂજિતાઃ ।
ભક્ત્યા સંપૂજ્યતે નિત્યં રુદ્રાક્ષઃ શઙ્‌કરાત્મકઃ

દરિદ્રં વાપિ પુરુષં રાજાનં કુરુતે ભુવિ ।
અત્ર તે કથયિષ્યામિ પુરાણં મતમુત્તમમ્

કોસલેષુ દ્વિજઃ કશ્ચિદ્‌ગિરિનાથ ઇતિ શ્રુતઃ ।
મહાધની ચ ધર્માત્મા વેદવેદાઙ્‌ગપારગઃ

યજ્ઞકૃદ્દીક્ષિતસ્તસ્ય તનયઃ સુન્દરાકૃતિઃ ।
નામ્ના ગુણનિધિઃ ખ્યાતસ્તરુણઃ કામસુન્દરઃ

ગુરોઃ સુધિષણસ્યાથ પત્‍નીં મુક્તાવલીમથ ।
મોહયામાસ રૂપેણ યૌવનેન મદેન ચ

સઙ્‌ગતસ્તુ તયા સાર્ધં કઞ્ચિત્કાલં તતો ભિયા ।
વિષં દદૌ ચ ગુરવે યેભે પશ્ચાત્તુ નિર્ભયઃ

યદા માતા પિતા કર્મ કિઞ્ચિજ્જાનાતિ યત્ક્ષણે ।
માતરં પિતરં ચાપિ મારયામાસ તદ્વિષાત્

નાનાવિલાસભોગૈશ્ચ જાતે દ્રવ્યવ્યયે તતઃ ।
બ્રાહ્મણાનાં ગૃહે ચૌર્યં ચકાર સ તદા ખલઃ

સુરાપાનમદોન્મત્તસ્તદા જ્ઞાતિબહિષ્કૃતઃ ।
ગ્રામાન્નિષ્કાસિતઃ સર્વૈસ્તદા સોઽભૂદ્વનેચરઃ

મુક્તાવલ્યા તયા સાર્ધં જગામ ગહનં વનમ્ ।
માર્ગે સ્થિતો દ્રવ્યલોભાજ્જઘાન બ્રાહ્મણાન્બહૂન્

એવં બહુગતે કાલે મમાર સ તદાધમઃ ।
નેતું તં યમદૂતાશ્ચ સમાજગ્મુઃ સહસ્રશઃ

શિવલોકાચ્છિવગણાસ્તથૈવ ચ સમાગતાઃ ।
તયોઃ પરસ્પરં વાદો બભૂવ ગિરિજાસુત

યમદૂતાસ્તદા પ્રોચુઃ પુણ્યમસ્ય કિમસ્તિ હિ ।
બ્રુવન્તુ સેવકાઃ શમ્ભોર્યદ્યેનં નેતુમિચ્છથ

શિવદૂતાસ્તદા પ્રોચુરયં યસ્મિન્સ્થલે મૃતઃ ।
દશહસ્તાદધો ભૂમે રુદ્રાક્ષસ્તત્ર ચાસ્તિ હિ

તત્પ્રભાવેણ હે દૂતા નેષ્યામઃ શિવસન્નિધિમ્ ।
તતો વિમાનમારુહ્ય દિવ્યરૂપધરો દ્વિજઃ

ગતો ગુણનિધિર્દૂતૈઃ સહિતઃ શઙ્‌કરાલયમ્ ।
ઇતિ રુદ્રાક્ષમાહાત્મ્યં કથિતં તવ સુવ્રત

એવં રુદ્રાક્ષમહિમા સમાસાત્કથિતો મયા ।
સર્વપાપક્ષયકરો મહાપુણ્યફલપ્રદઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં એકાદશસ્કન્ધે
રુદ્રાક્ષમાહાત્મ્યે ગુણનિધિમોક્ષવર્ણનં નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ