દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.24

પ્રાતશ્ચિન્તનમ્
નારદ ઉવાચ
નારાયણ મહાભાગ ગાયત્ર્યાસ્તુ સમાસતઃ ।
શાન્ત્યાદિકાન્પ્રયોગાંસ્તુ વદસ્વ કરુણાનિધે

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
અતિગુહ્યમિદં પૃષ્ટં ત્વયા બ્રહ્યતનૂદ્‍ભવ ।
ન કસ્યાપિ ચ વક્તવ્યં દુષ્ટાય પિશુનાય ચ

અથ શાન્તિઃ પયોઽક્તાભિઃ સમિદ્‌‍ભિર્જુહુયાદ્ દ્વિજઃ ।
શમીસમિદ્‌‍ભિઃ શામ્યન્તિ ભૂતરોગગ્રહાદયઃ

આર્દ્રાભિઃ ક્ષીરવૃક્ષસ્ય સમિદ્‌‍ભિર્જુહુયાદ્ દ્વિજઃ ।
જુહુયાચ્છકલૈર્વાપિ ભૂતરોગાદિશાન્તયે

જલેન તર્પયેત્સૂર્યં પાણિભ્યાં શાન્તિમાપ્નુયાત્ ।
જાનુદઘ્ને જલે જપ્ત્વા સર્વાન્દોષાઞ્છમં નયેત્

કણ્ઠદઘ્ને જલે જપ્ત્વા મુચ્યેત્પ્રાણાન્તિકાદ્‍ભયાત્ ।
સર્વેભ્યઃ શાન્તિકર્મભ્યો નિમજ્યાપ્સુ જપઃ સ્મૃતઃ

સૌવર્ણે રાજતે વાપિ પાત્રે તામ્રમયેઽપિ વા ।
ક્ષીરવૃક્ષમયે વાપિ નિર્વ્રણે મૃણ્મયેઽપિ વા

સહસ્રં પઞ્ચગવ્યેન હુત્વા સુજ્વલિતેઽનલે ।
ક્ષીરવૃક્ષમયૈઃ કાષ્ઠૈઃ શેષં સમ્પાદયેચ્છનૈઃ

પ્રત્યાહુતિં સ્પૃશઞ્જપ્ત્વા સહસ્રં પાત્રસંસ્થિતમ્ ।
તેન તં પ્રોક્ષયેદ્દેશં કુશૈર્મન્ત્રમનુસ્મરન્

બલિં કિરંસ્તતસ્તસ્મિન્ધ્યાયેત્તુ પરદેવતામ્ ।
અભિચારસમુત્પન્ના કૃત્યા પાપં ચ નશ્યતિ

દેવભૂતપિશાચાદ્યાન્ યદ્યેવં કુરુતે વશે ।
ગૃહં ગ્રામં પુરં રાષ્ટ્રં સર્વં તેભ્યો વિમુચ્યતે

નિખને મુચ્યતે તેભ્યો લિખને મધ્યતોઽપિ ચ ।
મણ્ડલે શૂલમાલિખ્ય પૂર્વોક્તે ચ ક્રમેઽપિ વા

અભિમન્ત્ર્ય સહસ્રં તન્નિખનેત્સર્વશાન્તયે ।
સૌવર્ણં રાજતં વાપિ કુમ્ભં તામ્રમયં ચ વા

મૃણ્મયં વા નવં દિવ્યં સૂત્રવેષ્ટિતમવ્રણમ્ ।
સ્થણ્ડિલે સૈકતે સ્થાપ્ય પૂરયેન્મન્ત્રવિજ્જલૈઃ

દિગ્ભ્ય આહૃત્ય તીર્થાનિ ચતસૃભ્યો દ્વિજોત્તમૈઃ ।
એલાચન્દનકર્પૂરજાતીપાટલમલ્લિકાઃ

બિલ્વપત્રં તથા ક્રાન્તાં દેવીં વ્રીહિયવાંસ્તિલાન્ ।
સર્ષપાન્ક્ષીરવૃક્ષાણાં પ્રવાલાનિ ચ નિક્ષિપેત્

સર્વાણ્યભિવિધાયૈવ કુશકૂર્ચસમન્વિતમ્ ।
સ્નાતઃ સમાહિતો વિપ્રઃ સહસ્રં મન્ત્રયેદ્ બુધઃ

દિક્ષુ સૌરાનધીયીરન્મન્ત્રાન્વિપ્રાસ્ત્રયીવિદઃ ।
પ્રોક્ષયેત્પાયયેદેનં નીરં તેનાભિષિઞ્ચયેત્

ભૂતરોગાભિચારેભ્યઃ સ નિર્મુક્તઃ સુખી ભવેત્ ।
અભિષેકેણ મુચ્યેત મૃત્યોરાસ્યગતો નરઃ

અવશ્યં કારયેદ્વિદ્વાન્‍રાજા દીર્ઘં જિજીવિષુઃ ।
ગાવો દેયાશ્ચ ઋત્વિગ્ભ્ય અભિષેકે શતં મુને

દક્ષિણા યેન વા તુષ્ટિર્યથાશક્ત્યાથવા ભવેત્ ।
જપેદશ્વત્થમાલભ્ય મન્દવારે શતં દ્વિજઃ

ભૂતરોગાભિચારેભ્યો મુચ્યતે મહતો ભયાત્ ।
ગુડૂચ્યાઃ પર્વવિચ્છિન્નાઃ પયોઽક્તા જુહુયાદ્ દ્વિજઃ

એવં મૃત્યુઞ્જયો હોમઃ સર્વવ્યાધિવિનાશનઃ ।
આમ્રસ્ય જુહુયાત્પત્રૈઃ પયોઽક્તૈર્જ્વરશાન્તયે

વચાભિઃ પયસાક્તાભિઃ ક્ષયં હુત્વા વિનાશયેત્ ।
મધુત્રિતયહોમેન રાજયક્ષ્મા વિનશ્યતિ

નિવેદ્ય ભાસ્કરાયાન્નં પાયસં હોમપૂર્વકમ્ ।
રાજયક્ષ્માભિભૂતં ચ પ્રાશયેચ્છાન્તિમાપ્નુયાત્

લતાઃ પર્વસુ વિચ્છિદ્ય સોમસ્ય જુહુયાદ્ દ્વિજઃ ।
સોમે સૂર્યેણ સંયુક્તે પયોઽક્તાઃ ક્ષયશાન્તયે

કુસુમૈઃ શઙ્‌ખવૃક્ષસ્ય હુત્વા કુષ્ઠં વિનાશયેત્ ।
અપસ્મારવિનાશઃ સ્યાદપામાર્ગસ્ય તણ્ડુલૈઃ

ક્ષીરવૃક્ષસમિદ્ધોમાદુન્માદોઽપિ વિનશ્યતિ ।
ઔદુમ્બરસમિદ્ધોમાદતિમેહઃ ક્ષયં વ્રજેત્

પ્રમેહં શમયેદ્ધુત્વા મધુનેક્ષુરસેન વા ।
મધુત્રિતયહોમેન નયેચ્છાન્તિં મસૂરિકામ્

કપિલાસર્પિષા હુત્વા નયેચ્છાન્તિં મસૂરિકામ્ ।
ઉદુમ્બરવટાશ્વત્થૈર્ગોગજાશ્વામયં હરેત્

પિપીલિમધુવલ્મીકે ગૃહે જાતે શતં શતમ્ ।
શમીસમિદ્‌‍ભિરન્નેન સર્પિષા જુહુયાદ્ દ્વિજઃ

તદુત્થં શાન્તિમાયાતિ શેષૈસ્તત્ર બલિં હરેત્ ।
અભ્રસ્તનિતભૂકમ્પાલક્ષ્યાદૌ વનવેતસઃ

સપ્તાહં જુહુયાદેવં રાષ્ટ્રે રાજ્યં સુખી ભવેત્ ।
યાં દિશં શતજપ્તેન લોષ્ઠેનાભિપ્રતાડયેત્

તતોઽગ્નિમારુતારિભ્યો ભયં તસ્ય વિનશ્યતિ ।
મનસૈવ જપેદેનાં બદ્ધો મુચ્યેત બન્ધનાત્

ભૂતરોગવિષાદિભ્યઃ સ્પૃશઞ્જપ્ત્વા વિમોચયેત્ ।
ભૂતાદિભ્યો વિમુચ્યેત જલં પીત્વાભિમન્ત્રિતમ્

અભિમન્ત્ર્ય શતં ભસ્મ ન્યસેદ્‌ભૂતાદિશાન્તયે ।
શિરસા ધારયેદ્‍ભસ્મ મન્ત્રયિત્વા તદિત્યૃચા

સર્વવ્યાધિવિનિર્મુક્તઃ સુખી જીવેચ્છતં સમાઃ ।
અશક્તઃ કારયેચ્છાન્તિં વિપ્રં દત્ત્વા તુ દક્ષિણામ્

અથ પુષ્ટિં શ્રિયં લક્ષ્મીં પુષ્પૈર્હુત્વાપ્નુયાદ્ દ્વિજઃ ।
શ્રીકામો જુહુયાત્પદ્મૈ રક્તૈઃ શ્રિયમવાપ્નુયાત્

હુત્વા શ્રિયમવાપ્નોતિ જાતીપુષ્પૈર્નવૈઃ શુભૈઃ ।
શાલિતણ્ડુલહોમેન શ્રિયમાપ્નોતિ પુષ્કલામ્

સમિદ્‌‍ભિર્બિલ્વવૃક્ષસ્ય હુત્વા શ્રિયમવાપ્નુયાત્ ।
બિલ્વસ્ય શકલૈર્હુત્વા પત્રૈઃ પુષ્પૈઃ ફલૈરપિ

શ્રિયમાપ્નોતિ પરમાં મૂલસ્ય શકલૈરપિ ।
સમિદ્‌‍ભિર્બિલ્વવૃક્ષસ્ય પાયસેન ચ સર્પિષા

શતં શતં ચ સપ્તાહં હુત્વા શ્રિયમવાપ્નુયાત્ ।
લાજૈસ્ત્રિમધુરોપેતૈર્હોમે કન્યામવાપ્નુયાત્

અનેન વિધિના કન્યા વરમાપ્નોતિ વાઞ્છિતમ્ ।
રક્તોત્પલશતં હુત્વા સપ્તાહં હેમ ચાપ્નુયાત્

સૂર્યબિમ્બે જલં હુત્વા જલસ્થં હેમ ચાપ્નુયાત્ ।
અન્નં હુત્વાપ્નુયાદન્નં વ્રીહીન્વ્રીહિપતિર્ભવેત્

કરીષચૂર્ણૈર્વત્સસ્ય હુત્વા પશુમવાપ્નુયાત્ ।
પ્રિયઙ્‌ગુપાયસાજ્યૈશ્ચ ભવેદ્ધોમાદિભિઃ પ્રજા

નિવેદ્ય ભાસ્કરાયાન્નં પાયસં હોમપૂર્વકમ્ ।
ભોજયેત્તદૃતુસ્નાતાં પુત્રં પરમવાપ્નુયાત્

સપ્રરોહાભિરાર્દ્રાભિરાયુર્હુત્વા સમાપ્નુયાત્ ।
સમિદ્‌‍ભિઃ ક્ષીરવૃક્ષસ્ય હુત્વાયુષમવાપ્નુયાત્

સપ્રરોહાભિરાર્દ્રાભી રક્તાભિર્મધુરત્રયૈઃ ।
વ્રીહીણાં ચ શતં હુત્વા હેમ ચાયુરવાપ્નુયાત્

સુવર્ણકુડ્મલં હુત્વા શતમાયુરવાપ્નુયાત્ ।
દૂર્વાભિઃ પયસા વાપિ મધુના સર્પિષાપિ વા

શતં શતં ચ સપ્તાહમપમૃત્યું વ્યપોહતિ ।
શમીસમિદ્‌‍ભિરન્નેન પયસા વા ચ સર્પિષા

શતં શતં ચ સપ્તાહમપમૃત્યું વ્યપોહતિ ।
ન્યગ્રોધસમિધો હુત્વા પાયસં હોમયેત્તતઃ

શતં શતં ચ સપ્તાહમપમૃત્યું વ્યપોહતિ ।
ક્ષીરાહારો જપેન્મૃત્યોઃ સપ્તાહાદ્વિજયી ભવેત્

અનશ્નન્વાગ્યતો જપ્ત્વા ત્રિરાત્રં મુચ્યતે યમાત્ ।
નિમજ્જ્યાપ્સુ જપેદેવં સદ્યો મૃત્યોર્વિમુચ્યતે

જપેદ્ બિલ્વં સમાશ્રિત્ય માસં રાજ્યમવાપ્નુયાત્ ।
બિલ્વં હુત્વાપ્નુયાદ્‌રાજ્યં સમૂલફલપલ્લવમ્

હુત્વા પદ્મશતં માસં રાજ્યમાપ્નોત્યકણ્ટકમ્ ।
યવાગૂં ગ્રામમાપ્નોતિ હુત્વા શાલિસમન્વિતમ્

અશ્વત્થસમિધો હુત્વા યુદ્ધાદૌ જયમાપ્નુયાત્ ।
અર્કસ્ય સમિધો હુત્વા સર્વત્ર વિજયી ભવેત્

સંયુક્તૈઃ પયસા પત્રૈઃ પુષ્પૈર્વા વેતસસ્ય ચ ।
પાયસેન શતં હુત્વા સપ્તાહં વૃષ્ટિમાપ્નુયાત્

નાભિદઘ્ને જલે જપ્ત્વા સપ્તાહં વૃષ્ટિમાપ્નુયાત્ ।
જલે ભસ્મશતં હુત્વા મહાવૃષ્ટિં નિવારયેત્

પાલાશાભિરવાપ્નોતિ સમિદ્‌‍ભિર્બ્રહ્મવર્ચસમ્ ।
પલાશકુસુમૈર્હુત્વા સર્વમિષ્ટમવાપ્નુયાત્

પયો હુત્વાઽઽપ્નુયાન્મેધામાજ્યં બુદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ।
અભિમન્ત્ર્ય પિબેદ્ બ્રાહ્મં રસં મેધામવાપ્નુયાત્

પુષ્પહોમે ભવેદ્વાસસ્તન્તુભિસ્તદ્વિધં પટમ્ ।
લવણં મધુસમ્મિશ્રં હુત્વેષ્ટં વશમાનયેત્

નયેદિષ્ટં વશં હુત્વા લક્ષ્મીપુષ્પૈર્મધુપ્લુતૈઃ ।
નિત્યમઞ્જલિનાઽઽત્માનમભિષિઞ્ચેજ્જલે સ્થિતઃ

મતિમારોગ્યમાયુષ્યમગ્ર્યં સ્વાસ્થ્યમવાપ્નુયાત્ ।
કુર્યાદ્વિપ્રોઽન્યમુદ્દિશ્ય સોઽપિ પુષ્ટિમવાપ્નુયાત્

અથ ચારુવિધિર્માસં સહસ્રં પ્રત્યહં જપેત્ ।
આયુષ્કામઃ શુચૌ દેશે પ્રાપ્નુયાદાયુરૂત્તમમ્

આયુરારોગ્યકામસ્તુ જપેન્માસદ્વયં દ્વિજઃ ।
ભવેદાયુષ્યમારોગ્યં શ્રિયૈ માસત્રયં જપેત્

આયુઃ શ્રીપુત્રદારાદ્યાશ્ચતુર્ભિશ્ચ યશો જપાત્ ।
પુત્રદારાયુરારોગ્યં શ્રિયં વિદ્યાં ચ પઞ્ચભિઃ

એવમેવોત્તરાન્કામાન્ માસૈરેવોત્તરૈર્વ્રજેત્ ।
એકપાદો જપેદૂર્ધ્વબાહુઃ સ્થિત્વા નિરાશ્રયઃ

માસં શતત્રયં વિપ્રઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ।
એવં શતોત્તરં જપ્ત્વા સહસ્રં સર્વમાપ્નુયાત્

રુદ્ધ્વા પ્રાણમપાનં ચ જપેન્માસં શતત્રયમ્ ।
યદિચ્છેત્તદવાપ્નોતિ સહસ્રાત્પરમાપ્નુયાત્

એકપાદો જપેદૂર્ધ્વબાહૂ રુદ્ધ્વાનિલં વશઃ ।
માસં શતમવાપ્નોતિ યદિચ્છેદિતિ કૌશિકઃ

એવં શતત્રયં જપ્ત્વા સહસ્રં સર્વમાપ્નુયાત્ ।
નિમજ્જ્યાપ્સુ જપેન્માસં શતમિષ્ટમવાપ્નુયાત્

એવં શતત્રયં જપ્ત્વા સહસ્રં સર્વમાપ્નુયાત્ ।
એકપાદો જપેદૂર્ધ્વબાહૂ રુદ્ધ્વા નિરાશ્રયઃ

નક્તમશ્નન્ હવિષ્યાન્નં વત્સરાદૃષિતામિયાત્ ।
ગીરમોઘા ભવેદેવં જપ્ત્વા સંવત્સરદ્વયમ્

ત્રિવત્સરં જપેદેવં ભવેત્ત્રૈકાલદર્શનમ્ ।
આયાતિ ભગવાન્દેવશ્ચતુઃસંવત્સરં જપેત્

પઞ્ચભિર્વત્સરૈરેવમણિમાદિગુણો ભવેત્ ।
એવં ષડ્વત્સરં જપ્ત્વા કામરૂપિત્વમાપ્નુયાત્

સપ્તિભિર્વત્સરૈરેવમમરત્વમવાપ્નુયાત્ ।
મનુત્વં નવભિઃ સિદ્ધમિન્દ્રત્વં દશભિર્ભવેત્

એકાદશભિરાપ્નોતિ પ્રાજાપત્યં સુવત્સરૈઃ ।
બહ્મત્વં પ્રાપ્નુયાદેવં જપ્ત્વા દ્વાદશવત્સરાન્

એતેનૈવ જિતા લોકાસ્તપસા નારદાદિભિઃ ।
શાકમન્યે પરે મૂલં ફલમન્યે પયઃ પરે

ઘૃતમન્યે પરે સોમમપરે ચરુવૃત્તયઃ ।
ઋષયઃ પક્ષમશ્નન્તિ કેચિદ્‍ભૈક્ષ્યાશિનોઽહનિ

હવિષ્યમપરેઽશ્નન્તઃ કુર્વન્ત્યેવ પરં તપઃ ।
અથ શુદ્ધ્યૈ રહસ્યાનાં ત્રિસહસ્રં જપેદ્ દ્વિજઃ

માસં શુદ્ધો ભવેત્સ્તેયાત્સુવર્ણસ્ય દ્વિજોત્તમઃ ।
જપેન્માસં ત્રિસાહસ્રં સુરાપઃ શુદ્ધિમાપ્નુયાત્

માસં જપેત્ ત્રિસાહસ્રં શુચિઃ સ્યાદ્ ગુરુતલ્પગઃ ।
ત્રિસહસ્રં જપેન્માસં કુટીં કૃત્વા વને વસન્

બ્રહ્મહા મુચ્યતે પાપાદિતિ કૌશિકભાષિતમ્ ।
દ્વાદશાહં નિમજ્જ્યાપ્સુ સહસ્રં પ્રત્યહં જપેત્

મુચ્યેરન્નંહસઃ સર્વે મહાપાતકિનો દ્વિજાઃ ।
ત્રિસાહસ્રં જપેન્માસં પ્રાણાનાયમ્ય વાગ્યતઃ

મહાપાતકયુક્તો વા મુચ્યતે મહતો ભયાત્ ।
પ્રાણાયામસહસ્રેણ બ્રહ્મહાપિ વિશુધ્યતિ

ષટ્કૃત્વસ્ત્વભ્યસેદૂર્ધ્વં પ્રાણાપાનૌ સમાહિતઃ ।
પ્રાણાયામો ભવેદેષ સર્વપાપપ્રણાશનઃ

સહસ્રમભ્યસેન્માસં ક્ષિતિપઃ શુચિતામિયાત્ ।
દ્વાદશાહં ત્રિસાહસ્રં જપેદ્ધિ ગોવધે દ્વિજઃ

અગમ્યાગમનસ્તેયહનનાભક્ષ્યભક્ષણે ।
દશસાહસ્રમભ્યસ્તા ગાયત્રી શોધયેદ્ દ્વિજમ્

પ્રાણાયામશતં કૃત્વા મુચ્યતે સર્વકિલ્વિષાત્ ।
સર્વેષામેવ પાપાનાં સઙ્‌કરે સતિ શુદ્ધયે

સહસ્રમભ્યસેન્માસં નિત્યજાપી વને વસન્ ।
ઉપવાસસમં જપ્યં ત્રિસહસ્રં તદિત્યૃચમ્

ચતુર્વિંશતિસાહસ્રમભ્યસ્તાત્કૃચ્છ્રસંજ્ઞિતા ।
ચતુઃષષ્ટિસહસ્રાણિ ચાન્દ્રાયણસમાનિ તુ

શતકૃત્વોઽભ્યસેન્નિત્યં પ્રાણાનાયમ્ય સન્ધ્યયોઃ ।
તદિત્યૃચમવાપ્નોતિ સર્વપાપક્ષયં પરમ્

નિમજ્જ્યાપ્સુ જપેન્નિત્યં શતકૃત્વસ્તદિત્યૃચમ્ ।
ધ્યાયન્દેવીં સૂર્યરૂપાં સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

ઇતિ તે સમ્યગાખ્યાતાઃ શાન્તિશુદ્ધ્યાદિકલ્પનાઃ ।
રહસ્યાતિરહસ્યાશ્ચ ગોપનીયાસ્ત્વયા સદા

ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તઃ સદાચારસ્ય સંગ્રહઃ ।
વિધિનાઽઽચરણાદસ્ય માયા દુર્ગા પ્રસીદતિ

નૈમિત્તિકં ચ નિત્યં ચ કામ્યં કર્મ યથાવિધિ ।
આચરેન્મનુજઃ સોઽયં ભુક્તિમુક્તિફલાપ્તિભાક્

આચારઃ પ્રથમો ધર્મો ધર્મસ્ય પ્રભુરીશ્વરી ।
ઇત્યુક્તં સર્વશાસ્ત્રેષુ સદાચારફલં મહત્

આચારવાન્સદા પૂતઃ સદૈવાચારવાન્મસુખી ।
આચારવાન્સદા ધન્યઃ સત્યં સત્યં ચ નારદ

દેવીપ્રસાદજનકં સદાચારવિધાનકમ્ ।
યદપિ શૃણુયાન્મર્ત્યો મહાસમ્પત્તિસૌખ્યભાક્

સદાચારેણ સિદ્ધેચ્ચ ઐહિકામુષ્મિકં સુખમ્ ।
તદેવ તે મયા પ્રોક્તં કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં
એકાદશસ્કન્ધે સદાચારનિરૂપણં નામ ચતુર્વિંશોધ્યાયઃ