દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.18

બૃહદ્રથકથાનકમ્
નારદ ઉવાચ
પૂજાવિશેષં શ્રીદેવ્યાઃ શ્રોતુમિચ્છામિ માનદ ।
યેનાશ્રિતેન મનુજઃ કૃતકૃત્યત્વમાવહેત્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
દેવર્ષે શૃણુ વક્ષ્યામિ શ્રીમત્સુ પૂજનક્રમમ્ ।
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં સાક્ષાત્સમસ્તાપન્નિવારણમ્

આચમ્ય મૌની સઙ્‌કલ્પ્ય ભૂતશુદ્ધ્યાદિકં ચરેત્ ।
માતૃકાન્યાસપૂર્વં તુ ષડઙ્‌ગન્યાસમાચરેત્

શઙ્‌ખસ્ય સ્થાપનં કૃત્વા સામાન્યાર્ઘ્યં વિધાય ચ ।
પૂજાદ્રવ્યાણિ ચાસ્ત્રેણ પ્રોક્ષયેન્મતિમાન્નરઃ

ગુરોરનુજ્ઞામાદાય તતઃ પૂજાં સમારભેત્ ।
પીઠપૂજાં પુરા કૃત્વા દેવીં ધ્યાયેત્તતઃ પરમ્

આસનાદ્યુપચારૈશ્ચ ભક્તિપ્રેમયુતઃ સદા ।
સ્નાપયેત્પરદેવીં તાં પઞ્ચામૃતરસાદિભિઃ

પૌણ્ડ્રેક્ષુરસપૂર્ણૈસ્તુ કલશૈઃ શતસંખ્યકૈઃ ।
સ્તાપયેદ્યો મહેશાનીં ન સ ભૂયોઽભિજાયતે

યશ્ચ ચૂતરસૈરેવં સ્નાપયેજ્જગદમ્બિકામ્ ।
વેદપારાયણં કૃત્વા રસેનેક્ષૂદ્‍ભવેન વા

તદ્‌ગેહં ન ત્યજેન્નિત્યં રમા ચૈવ સરસ્વતી ।
યસ્તુ દ્રાક્ષારસેનૈવ વેદપારાયણં ચરન્

અભિષિઞ્ચેન્મહેશાનીં સકુટુમ્બો નરોત્તમઃ ।
રસરેણુપ્રમાણં ચ દેવીલોકે મહીયતે

કર્પૂરાગુરુકાશ્મીરકસ્તૂરીપઙ્‌કપઙ્‌કિલૈઃ ।
સલિલૈઃ સ્નાપયેદ્દેવીં વેદપારાયણં ચરન્

ભસ્મીભવન્તિ પાપાનિ શતજન્માર્જિતાનિ ચ ।
યો દુગ્ધકલશૈર્દેવીં સ્તાપયેદ્વેદપાઠતઃ

આકલ્પં સ વસેન્નિત્યં તસ્મિન્ વૈ ક્ષીરસાગરે ।
યસ્તુ દધ્નાભિષિઞ્ચેત્તાં દધિકુલ્યાપતિર્ભવેત્

મધુના ચ ધૃતેનૈવ તથા શર્કરયાપિ ચ ।
સ્નાપયેન્મધુકુલ્યાદિનદીનાં સ પતિર્ભવેત્

સહસ્રકલશૈર્દેવીં સ્નાપયન્ભક્તિતત્પરઃ ।
ઇહ લોકે સુખી ભૂત્વાપ્યન્યલોકે સુખી ભવેત્

ક્ષૌમં વસ્ત્રદ્વયં દત્ત્વા વાયુલોકં સ ગચ્છતિ ।
રત્‍નનિર્મિતભૂષાણાં દાતા નિધિપતિર્ભવેત્

કાશ્મીરચન્દનં દત્ત્વા કસ્તૂરીબિન્દુભૂષિતમ્ ।
તથા સીમન્તસિન્દૂરં ચરણેઽલક્તપત્રકમ્

ઇન્દ્રાસને સમારૂઢો ભવેદ્દેવપતિઃ પરઃ ।
પુષ્પાણિ વિવિધાન્યાહુઃ પૂજાકર્મણિ સાધવઃ

તાનિ દત્ત્વા યથાલાભં કૈલાસં લભતે સ્વયમ્ ।
બિલ્વપત્રાણ્યમોઘાનિ યો દદ્યાત્પરશક્તયે

તસ્ય દુઃખં કદાચિચ્ચ ક્વચિચ્ચ ન ભવિષ્યતિ ।
બિલ્વપત્રત્રયે રક્તચન્દનેન તુ સંલ્લિખેત્

માયાબીજત્રયં યત્‍નાત્સુસ્ફુટં ચાતિસુન્દરમ્ ।
માયાબીજાદિકં નામ ચતુર્થ્યન્તં સમુચ્ચરેત્

નમોઽન્તં પરયા ભક્ત્યા દેવીચરણપઙ્‌કજે ।
સમર્પયેન્મહાદેવ્યૈ કોમલં તચ્ચ પત્રકમ્

ય એવં કુરુતે ભક્ત્યા મનુત્વં લભતે હિ સઃ ।
યસ્તુ કોટિદલૈરેવં કોમલૈરતિનિર્મલૈઃ

પૂજયેદ્‌ભુવનેશાનીં બ્રહ્માણ્ડાધિપતિર્ભવેત્ ।
કુન્દપુષ્પૈર્નવીનૈસ્તુ લુલિતૈરષ્ટગન્ધતઃ

કોટિસઙ્‌ખ્યૈઃ પૂજયેત્તુ પ્રાજાપત્યં લભેદ્‌ધ્રુવમ્ ।
મલ્લિકામાલતીપુષ્પૈરષ્ટગન્ધેન લોલિતૈઃ

કોટિસઙ્‌ખ્યૈઃ પૂજયા તુ જાયતે સ ચતુર્મુખઃ ।
દશકોટિભિરપ્યેવં તૈરેવ કુસુમૈર્મુને

વિષ્ણુત્વં લભતે મર્ત્યો યત્સુરેષ્વપિ દુર્લભમ્ ।
વિષ્ણુનૈતદ્‌વ્રતં પૂર્વં કૃતં સ્વપદલબ્ધયે

શતકોટિભિરપ્યેવં સૂત્રાત્મત્વં વ્રજેદ્‌ધ્રુવમ્ ।
વ્રતમેતત્પુરા સમ્યક્કૃતં ભક્ત્યા પ્રયત્‍નતઃ

તેન વ્રતપ્રભાવેણ હિરણ્યોદરતાં વ્રજેત્ ।
જપાકુસુમપુષ્પસ્ય બન્ધૂકકુસુમસ્ય ચ

દાડિમીકુસુમસ્યાપિ વિધિરેષ ઉદીરિતઃ ।
એવમન્યાનિ પુષ્પાણિ શ્રીદેવ્યૈ વિધિનાર્પયેત્

તસ્ય પુણ્યફલસ્યાન્તં ન જાનાતીશ્વરોઽપિ સઃ ।
તત્તદૃતૂદ્‍ભવૈઃ પુષ્પૈર્નામસાહસ્રસંખ્યયા

સમર્પયેન્મહાદેવ્યૈ પ્રતિવર્ષમતન્દ્રિતઃ ।
ય એવં કુરુતે ભક્ત્યા મહાપાતકસંયુતઃ

ઉપપાતકયુક્તોઽપિ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ।
દેહાન્તે શ્રીપદામ્ભોજં દુર્લભં દેવસત્તમૈઃ

પ્રાપ્નોતિ સાધકવરો મુને નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ।
કૃષ્ણાગુરું સકર્પૂરં ચન્દનેન સમન્વિતમ્

સિલ્હકં ચાજ્યસંયુક્તં ગુગ્ગુલેન સમન્વિતમ્ ।
ધૂપં દદ્યાન્મહાદેવ્યૈ યેન સ્યાદ્ધૂપિતં ગૃહમ્

તેન પ્રસન્ના દેવેશી દદાતિ ભુવનત્રયમ્ ।
દીપં કર્પૂરખણ્ડૈશ્ચ દદ્યાદ્દેવ્યૈ નિરન્તરમ્

સૂર્યલોકમવાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
શતદીપાંસ્તથા દદ્યાત્સહસ્રાન્વા સમાહિતઃ

નૈવેદ્યં પુરતો દેવ્યાઃ સ્થાપયેત્પર્વતાકૃતિમ્ ।
લેહ્યૈશ્ચોષ્યૈસ્તથા પેયૈઃ ષડ્‌રસૈસ્તુ સમાહિતૈઃ

નાનાફલાનિ દિવ્યાનિ સ્વાદૂનિ રસવન્તિ ચ ।
સ્વર્ણપાત્રસ્થિતાન્નાનિ દદ્યાદ્દેવ્યૈ નિરન્તરમ્

તૃપ્તાયાં શ્રીમહાદેવ્યાં ભવેત્તૃપ્તં જગત્ત્રયમ્ ।
યતસ્તદાત્મકં સર્વં રજ્જૌ સર્પો યથા તથા

તતઃ પાનીયકં દદ્યાચ્છુભં ગઙ્‌ગાજલં મહત્ ।
કર્પૂરવાલાસંયુક્તં શીતલં કલશસ્થિતમ્

તામ્બૂલં ચ તતો દેવ્યૈ કર્પૂરશકલાન્વિતમ્ ।
એલાલવઙ્‌ગસંયુક્તં મુખસૌગન્ધ્યદાયકમ્

દદ્યાદ્દેવ્યૈ મહાભક્ત્યા યેન દેવી પ્રસીદતિ ।
મૃદઙ્‌ગવીણામુરજઢક્કાદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ

તોષયેજ્જગતાં ધાત્રીં ગાયનૈરતિમોહનૈઃ ।
વેદપારાયણૈઃ સ્તોત્રૈઃ પુરાણાદિભિરપ્યુત

છત્રં ચ ચામરે દ્વે ચ દદ્યાદ્દેવ્યૈ સમાહિતઃ ।
રાજોપચારાન્ શ્રીદેવ્યૈ નિત્યમેવ સમર્પયેત્

પ્રદક્ષિણાં નમસ્કારં કુર્યાદ્દેવ્યા અનેકધા ।
ક્ષમાપયેજ્જગદ્ધાત્રીં જગદમ્બાં મુહુર્મુહુઃ

સકૃત્સ્મરણમાત્રેણ યત્ર દેવી પ્રસીદતિ ।
એતાદૃશોપચારૈશ્ચ પ્રસીદેદત્ર કઃ સ્મયઃ

સ્વભાવતો ભવેન્માતા પુત્રેઽતિકરુણાવતી ।
તેન ભક્તૌ કૃતાયાં તુ વક્તવ્યં કિં તતઃ પરમ્

અત્ર તે કથયિષ્યામિ પુરાવૃત્તં સનાતનમ્ ।
બૃહદ્રથસ્ય રાજર્ષેઃ પ્રિયં ભક્તિપ્રદાયકમ્

ચક્રવાકોઽભવત્પક્ષી ક્વચિદ્દેશે હિમાલયે ।
ભ્રમન્નાનાવિધાન્દેશાન્યયૌ કાશીપુરં પ્રતિ

અન્નપૂર્ણામહાસ્થાને પ્રારબ્ધવશતો દ્વિજઃ ।
જગામ લીલયા તત્ર કણલોભાદનાથવત્

કૃત્વા પ્રદક્ષિણામેકાં જગામ સ વિહાયસા ।
દેશાન્તરં વિહાયૈવ પુરીં મુક્તિપ્રદાયિનીમ્

કાલાન્તરે મમારાસૌ ગતઃ સ્વર્ગપુરીં પ્રતિ ।
બુભુજે વિષયાન્સર્વાન્ દિવ્યરૂપધરો યુવા

કલ્પદ્વયં તથા ભુક્ત્વા પુનઃ પ્રાપ ભુવં પ્રતિ ।
ક્ષત્રિયાણાં કુલે જન્મ પ્રાપ સર્વોત્તમોત્તમમ્

બૃહદ્રથેતિ નામ્નાભૂત્પ્રસિદ્ધઃ ક્ષિતિમણ્ડલે ।
મહાયજ્વા ધાર્મિકશ્ચ સત્યવાદી જિતેન્દ્રિયઃ

ત્રિકાલજ્ઞઃ સાર્વભૌમો યમી પરપુરઞ્જયઃ ।
પૂર્વજન્મસ્મૃતિસ્તસ્ય વર્તતે દુર્લભા ભુવિ

ઇતિ શ્રુત્વા કિંવદન્તીં મુનયઃ સમુપાગતાઃ ।
કૃતાતિથ્યા નૃપેન્દ્રેણ વિષ્ટરેષૂષુરેવ તે

પપ્રચ્છુર્મુનયઃ સર્વે સંશયોઽસ્તિ મહાન્નૃપ ।
કેન પુણ્યપ્રભાવેણ પૂર્વજન્મસ્મૃતિસ્તવ

ત્રિકાલજ્ઞાનમેવાપિ કેન પુણ્યપ્રભાવતઃ ।
જ્ઞાનં તવેતિ તજ્જ્ઞાતુમાગતાઃ સ્મ તવાન્તિકમ્

વદ નિર્વ્યાજયા વૃત્ત્યા તદસ્માકં યથાતથમ્ ।
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા રાજા પરમધાર્મિકઃ

ઉવાચ સકલં બ્રહ્મન્ ત્રિકાલજ્ઞાનકારણમ્ ।
શ્રૂયતાં મુનયઃ સર્વે મમ જ્ઞાનસ્ય કારણમ્

ચક્રવાકઃ સ્થિતઃ પૂર્વં નીચયોનિગતોઽપિ વા ।
અજ્ઞાનતોઽપિ કૃતવાનન્નપૂર્ણાપ્રદક્ષિણામ્

તેન પુણ્યપ્રભાવેણ સ્વર્ગે કલ્પદ્વયસ્થિતિઃ ।
ત્રિકાલજ્ઞાનતાપ્યસ્મિન્નભૂજ્જન્મનિ સુવ્રતાઃ

કો વેદ જગદમ્બાયાઃ પદસ્મૃતિફલં કિયત્ ।
સ્મૃત્વા તન્મહિમાનં તુ પતન્ત્યશ્રૂણિ મેઽનિશમ્

ધિગસ્તુ જન્મ તેષાં વૈ કૃતઘ્નાનાં તુ પાપિનામ્ ।
યે સર્વમાતરં દેવીં સ્વોપાસ્યાં ન ભજન્તિ હિ

ન શિવોપાસના નિત્યા ન વિષ્ણૂપાસના તથા ।
નિત્યોપાસ્તિઃ પરા દેવ્યા નિત્યા શ્રુત્યૈવ ચોદિતા

કિં મયા બહુ વક્તવ્યં સ્થાને સંશયવર્જિતે ।
સેવનીયં પદામ્ભોજં ભગવત્યા નિરન્તરમ્

નાતઃ પરતરં કિઞ્ચિદધિકં જગતીતલે ।
સેવનીયા પરા દેવી નિર્ગુણા સગુણાથવા

શ્રીનારાયણ ઉવાચ
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાજર્ષેર્ધાર્મિકસ્ય ચ ।
પ્રસન્નહૃદયાઃ સર્વે ગતાઃ સ્વસ્વનિકેતનમ્

એવંપ્રભાવા સા દેવી તત્પૂજાયાઃ ફલં કિયત્ ।
અસ્તીતિ કેન પ્રષ્ટવ્યં વક્તવ્યં વા ન કેનચિત્

યેષાં તુ જન્મસાફલ્યં તેષાં શ્રદ્ધા તુ જાયતે ।
યેષાં તુ જન્મસાઙ્‌કર્યં તેષાં શ્રદ્ધા ન જાયતે

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં એકાદશસ્કન્ધે
દેવીમાહામ્યે બૃહદ્રથકથાનકં નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ