દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.13

ત્રિપુણ્ડ‍ધારણમાહાત્મ્યવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
મહાપાતકસઙ્‌ઘાશ્ચ પાતકાન્યપરાણ્યપિ ।
નશ્યન્તિ મુનિશાર્દૂલ સત્યં સત્યં ન ચાન્યથા

એકં ભસ્મ ધૃતં યેન તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ ।
યતીનાં જ્ઞાનદં પ્રોક્તં વાનસ્થાનાં વિરક્તિદમ્

ગૃહસ્થાનાં મુને તદ્વદ્ધર્મવૃદ્ધિકરં તથા ।
બ્રહ્મચર્યાશ્રમસ્થાનાં સ્વાધ્યાયપ્રદમેવ ચ

શૂદ્રાણાં પુણ્યદં નિત્યમન્યેષાં પાપનાશનમ્ ।
ભસ્મનોદ્ધૂલનં ચૈવ તથા તિર્યક્ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

રક્ષાર્થં સર્વભૂતાનાં વિધત્તે વૈદિકી શ્રુતિઃ ।
ભસ્મનોદ્ધૂલનં ચૈવ તથા તિર્યક્ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

યજ્ઞત્વેનૈવ સર્વેષાં વિધત્તે વૈદિકી શ્રુતિઃ ।
ભસ્મનોદ્ધૂલનં ચૈવ તથા તિર્યક્ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

સર્વધર્મતયા તેષાં વિધત્તે વૈદિકી શ્રુતિઃ ।
ભસ્મનોદ્ધૂલનં ચૈવ તથા તિર્યક્ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

માહેશ્વરાણાં લિઙ્‌ગાર્થં વિધત્તે વૈદિકી શ્રુતિઃ ।
ભસ્મનોદ્ધૂલનં ચૈવ તથા તિર્યક્ ત્રિપુણ્ડ્રકમ્

વિજ્ઞાનાર્થં ચ સર્વેષાં વિધત્તે વૈદિકી શ્રુતિઃ ।
શિવેન વિષ્ણુના ચૈવ બ્રહ્મણા વજ્રિણા તથા

હિરણ્યગર્ભેણ તદવતારૈર્વરુણાદિભિઃ ।
દેવતાભિર્ધૃતં ભસ્મ ત્રિપુણ્ડ્રોદ્ધૂલનાત્મકમ્

ઉમાદેવ્યા ચ લક્ષ્યા ચ વાચા ચાન્યાભિરાસ્તિકૈઃ ।
સર્વસ્ત્રીભિર્ધૃતં ભસ્મ ત્રિપુણ્ડ્રોદ્ધૂલનાત્મના

યક્ષરાક્ષસગન્ધર્વસિદ્ધવિદ્યાધરાદિભિઃ ।
મુનિભિશ્ચ ધૃતં ભસ્મ ત્રિપુણ્ડ્રોદ્ધૂલનાત્મના

બ્રાહ્મણૈઃ ક્ષત્રિયૈર્વૈશ્યૈઃ શૂદ્રેરપિ ચ સઙ્‌કરૈઃ ।
અપભ્રંશૈર્ધૃતં ભસ્મ ત્રિપુણ્ડ્રોદ્ધૂલનાત્મના

ઉદ્ધૂલનં ત્રિપુણ્ડ્રં ચ યૈઃ સમાચરિતં મુદા ।
ત એવ શિષ્ટા વિદ્વાંસો નેતરે મુનિપુઙ્‌ગવ

શિવલિઙ્‌ગં મણિઃ સખ્યં મન્ત્રઃ પઞ્ચાક્ષરસ્તથા ।
વિભૂતિરૌષધં પુંસાં મુક્તિસ્ત્રીવશ્યકર્મણિ

ભુનક્તિ યત્ર ભસ્માઙ્‌ગો મૂર્ખો વા પણ્ડિતોઽપિ વા ।
તત્ર ભુઙ્‌ક્તે મહાદેવઃ સપત્‍નીકો વૃષધ્વજઃ

ભસ્મસઞ્છન્નસર્વાઙ્‌ગમનુગચ્છતિ યઃ પુમાન્ ।
સર્વપાતકયુક્તોઽપિ પૂજિતો માનવોઽચિરાત્

ભસ્મસઞ્છન્નસર્વાઙ્‌ગં યઃ સ્તૌતિ શ્રદ્ધયા સહ ।
સર્વપાતકયુક્તોઽપિ પૂજ્યતે માનવોઽચિરાત્

ત્રિપુણ્ડ્રધારિણે ભિક્ષાપ્રદાનેન હિ કેવલમ્ ।
તેનાધીતં શ્રુતં તેન તેન સર્વમનુષ્ઠિતમ્

યેન વિપ્રેણ શિરસિ ત્રિપુણ્ડ્રં ભસ્મના કૃતમ્ ।
કીકટેષ્વપિ દેશેષુ યત્ર ભૂતિવિભૂષણઃ

માનવસ્તુ વસેન્નિત્યં કાશીક્ષેત્રસમં હિ તત્ ।
દુઃશીલઃ શીલયુક્તો વા યોગયુક્તોઽપ્યલક્ષણઃ

ભૂતિશાસનયુક્તો વા સ પૂજ્યો મમ પુત્રવત્ ।
છદ્મનાપિ ચરેદ્યો હિ ભૂતિશાસનમૈશ્વરમ્

સોઽપિ યાં ગતિમાપ્નોતિ ન તાં યજ્ઞશતૈરપિ ।
સમ્પર્કાલ્લીલયા વાપિ ભયાદ્વા ધારયેત્તુ યઃ

વિધિયુક્તો વિભૂતિં તુ સ ચ પૂજ્યો યથા હ્યહમ્ ।
શિવસ્ય વિષ્ણોર્દેવાનાં બ્રહ્મણસ્તૃપ્તિકારણમ્

પાર્વત્યાશ્ચ મહાલક્ષ્યા ભારત્યાસ્તૃપ્તિકારણમ્ ।
ન દાનેન ન યજ્ઞેન ન તપોભિઃ સુદુર્લભૈઃ

ન તીર્થયાત્રયા પુણ્યં ત્રિપુણ્ડ્રેણ ચ લભ્યતે ।
દાનં યજ્ઞાશ્ચ ધર્માશ્ચ તીર્થયાત્રાશ્ચ નારદ

ધ્યાનં તપસ્ત્રિપુણ્ડ્રસ્ય કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્ ।
યથા રાજા સ્વચિહ્નાઙ્‌કં સ્વજનં મન્યતે સદા

તથા શિવસ્ત્રિપુણ્ડ્રાઙ્‌કં સ્વકીયમિવ મન્યતે ।
દ્વિજાતિર્વાન્યજાતિર્વા શુદ્ધચિત્તેન ભસ્મના

ધારયેદ્યસ્ત્રિપુણ્ડ્રાઙ્‌કં રુદ્રસ્તેન વશીકૃતઃ ।
ત્યક્તસર્વાશ્રમાચારો લુપ્તસર્વક્રિયોઽપિ સઃ

સકૃત્તિર્યક્ત્રિપુણ્ડ્રાઙ્‌કં ધારયેત્સોઽપિ મુચ્યતે ।
નાસ્ય જ્ઞાનં પરીક્ષેત ન કુલં ન વ્રતં તથા

ત્રિપુણ્ડ્રાઙ્‌કિતભાલેન પૂજ્ય એવ હિ નારદ ।
શિવમન્ત્રાત્પરો મન્ત્રો નાસ્તિ તુલ્યં શિવાત્પરમ્

શિવાર્ચનાત્પરં પુણ્યં ન હિ તીર્થં ચ ભસ્મના ।
રુદ્રાગ્નેર્યત્પરં તીર્થં તદ્‍ભસ્મ પરિકીર્તિતમ્

ધ્વંસનં સર્વદુઃખાનાં સર્વપાપવિશોધનમ્ ।
અન્ત્યજો વાધમો વાપિ મૂર્ખો વા પણ્ડિતોઽપિ વા

યસ્મિન્દેશે વસેન્નિત્યં ભૂતિશાસનસંયુતઃ ।
તસ્મિન્સદાશિવઃ સોમઃ સર્વભૂતગણૈર્વૃતઃ ।
સર્વતીર્થેશ્ચ સંયુક્તઃ સાન્નિધ્યં કુરુતે સદા

એતાનિ પઞ્ચશિવમન્ત્રપવિત્રિતાનિ
ભસ્માનિ કામદહનાઙ્‌ગવિભૂષિતાનિ ।
ત્રૈપુણ્ડ્રકાણિ રચિતાનિ લલાટપટ્ટે
લુમ્પન્તિ દૈવલિખિતાનિ દુરક્ષરાણિ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં એકાદશસ્કન્ધે
ત્રિપુણ્ડ‍ધારણમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ