દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.10

ભસ્મમાહાત્મ્યે પાશુપતવ્રતવર્ણનમ્
શ્રીનારાયણ ઉવાચ
આગ્નેયં ગૌણમજ્ઞાનધ્વંસકં જ્ઞાનસાધકમ્ ।
ગૌણં નાનાવિધં વિદ્ધિ બ્રહ્મન્બ્રહ્મવિદાંવર

અગ્નિહોત્રાગ્નિજં તદ્વદ્વિરજાનલજં મુને ।
ઔપાસનસમુત્પન્નં સમિદગ્નિસમુદ્‍ભવમ્

પચનાગ્નિસમુત્પન્નં દાવાનલસમુદ્‍ભવમ્ ।
ત્રૈવર્ણિકાનાં સર્વેષામગ્નિહોત્રસમુદ્‍ભવમ્

વિરજાનલજં ચૈવ ધાર્યં ભસ્મ મહામુને ।
ઔપાસનસમુત્પન્નં ગૃહસ્થાનાં વિશેષતઃ

સમિદગ્નિસમુત્પન્નં ધાર્યં વૈ બ્રહ્મચારિણા ।
શૂદ્રાણાં શ્રોત્રિયાગારપચનાગ્નિસમુદ્‍ભવમ્

અન્યેષામપિ સર્વેષાં ધાર્યં દાવાનલોદ્‍ભવમ્ ।
કાલશ્ચિત્રા પૌર્ણમાસી દેશઃ સ્વીયઃ પરિગ્રહઃ

ક્ષેત્રારામાદ્યરણ્યં વા પ્રશસ્તઃ શુભલક્ષણઃ ।
તત્ર પૂર્વત્રયોદશ્યાં સુસ્નાતઃ સુકૃતાહ્નિકઃ

અનુજ્ઞાપ્ય સ્વમાચાર્યં સંપૂજ્ય પ્રણિપત્ય ચ ।
પૂજાં વૈશેષિકીં કૃત્વા શુક્લામ્બરધરઃ સ્વયમ્

શુદ્ધયજ્ઞોપવીતી ચ શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ ।
દર્ભાસને સમાસીનો દર્ભમુષ્ટિં પ્રગૃહ્ય ચ

પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા પ્રાઙ્‌મુખો વાપ્યુદઙ્‌મુખઃ ।
ધ્યાત્વા દેવં ચ દેવીં ચ તદ્વિજ્ઞાપનવર્ત્મના

વ્રતમેતત્કરોમીતિ ભવેત્સઙ્‌કલ્પદીક્ષિતઃ ।
યાવચ્છરીરપાતં વા દ્વાદશાબ્દમથાપિ વા

તદર્ધં વા તદર્ધં વા માસદ્વાદશકં તુ વા ।
તદર્ધં વા તદર્ધં વા માસમેકમથાપિ વા

દિનદ્વાદશકં વાપિ દિનષટ્કમથાપિ વા ।
તદર્ધં દિનમેકં વા વ્રતસઙ્‌કલ્પનાવધિ

અગ્નિમાધાય વિધિવદ્વિરજાહોમકારણાત્ ।
હુત્વાઽઽજ્યેન સમિદ્‌‍ભિશ્ચ ચરુણા ચ યથાવિધિ

પૂતાહાત્પુરતો ભૂયસ્તત્ત્વાનાં શુદ્ધિમુદ્દિશન્ ।
જુહુયાન્મૂલમન્ત્રેણ તૈરેવ સમિદાદિભિઃ

તત્ત્વાન્યેતાનિ મે દેહે શુધ્યન્તામિત્યનુસ્મરન્ ।
પશ્ચાદ્‌ભૂતાદિતન્માત્રાઃ પઞ્ચકર્મેન્દ્રિયાણિ ચ

જ્ઞાનકર્મવિભેદેન પઞ્ચ પઞ્ચ વિભાગશઃ ।
ત્વગાદિધાતવઃ સપ્ત પઞ્ચ પ્રાણાદિવાયવઃ

મનો બુદ્ધિરહઙ્‌કારો ગુણાઃ પ્રકૃતિપૂરુષૌ ।
રાગો વિદ્યા કલા ચૈવ નિયતિઃ કાલ એવ ચ

માયા ચ શુદ્ધવિદ્યા ચ મહેશ્વરસદાશિવૌ ।
શક્તિશ્ચ શિવતત્ત્વં ચ તત્ત્વાનિ ક્રમશો વિદુઃ

મન્ત્રૈસ્તુ વિરજૈર્હુત્વા હોતાસૌ વિરજો ભવેત્ ।
અથ ગોમયમાદાય પિણ્ડીકૃત્યાભિમન્ત્ર્ય ચ

ન્યસ્યાગ્નૌ તં ચ સંરક્ષ્ય દિને તસ્મિન્ હવિષ્યભુક્ ।
પ્રભાતે ચ ચતુર્દશ્યાં કૃત્વા સર્વં પુરોદિતમ્

તસ્મિન્દિને નિરાહારઃ કાલશેષં સમાપયેત્ ।
પ્રાતઃ પર્વણિ ચાપ્યેવં કૃત્વા હોમાવસાનતઃ

ઉપસંહૃત્ય રુદ્રાગ્નિં ગૃહીત્વા ભસ્મ યત્‍નતઃ ।
તતશ્ચ જટિલો મુણ્ડઃ શિખૈકજટ એવ ચ

ભૂત્વા સ્નાત્વા પુનર્વીતલજ્જશ્ચેત્સ્યાદ્દિગમ્બરઃ ।
અન્યઃ કાષાયવસનશ્ચર્મચીરામ્બરોઽથવા

એકામ્બરો વલ્કલવાન્ભવેદ્દણ્ડી ચ મેખલી ।
પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ પશ્ચાદ્‌દ્વિરાચમ્યાત્મનસ્તનુમ્

સઙ્‌કલીકૃત્ય તદ્‍ભસ્મ વિરજાનલસમ્ભવમ્ ।
અગ્નિરિત્યાદિભિર્મન્ત્રૈઃ ષડ્‌ભિરાથર્વણૈઃ ક્રમાત્

વિમૃજ્યાઙ્‌ગાનિ મૂર્ધાદિચરણાન્તં ચ તૈઃ સ્પૃશેત્ ।
તતસ્તેન ક્રમેણૈવ સમુદ્ધૂલ્ય ચ ભસ્મના

સર્વાઙ્‌ગોદ્ધૂલનં કુર્યાત્પ્રણવેન શિવેન વા ।
તતશ્ચ પુણ્ડ્રં રચયેત્ત્રિયાયુષસમાહ્વયમ્

શિવભાવં સમાગમ્ય શિવભાવમથાચરેત્ ।
કુર્યાત્ત્રિસન્ધ્યમપ્યેવમેતત્પાશુપતં વ્રતમ્

ભુક્તિમુક્તિપ્રદં ચૈવ પશુત્વં વિનિવર્તયેત્ ।
તત્પશુત્વં પરિત્યજ્ય કૃત્વા પાશુપતં વ્રતમ્

પૂજનીયો મહાદેવો લિઙ્‌ગમૂર્તિઃ સદાશિવઃ ।
ભસ્મસ્નાનં મહાપુણ્યં સર્વસૌખ્યકરં પરમ્

આયુષ્યં બલમારોગ્યં શ્રીપુષ્ટિવર્ધનં યતઃ ।
રક્ષાર્થં મઙ્‌ગલાર્થં ચ સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધયે

ભસ્મસ્નિગ્ધમનુષ્યાણાં મહામારીભયં ન ચ ।
શાન્તિકં પૌષ્ટિકં ભસ્મ કામદં ચ ત્રિધા ભવેત્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં એકાદશસ્કન્ધે
ભસ્મમાહાત્મ્યે પાશુપતવ્રતવર્ણનં નામ દશમોઽધ્યાયઃ