દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 1.3

પુરાણવર્ણનપૂર્વકતત્તદ્યુગીયવ્યાસવર્ણનમ્
સૂત ઉવાચ
શૃણ્વન્તુ સમ્પ્રવક્ષ્યામિ પુરાણાનિ મુનીશ્વરાઃ ।
યથાશ્રુતાનિ તત્ત્વેન વ્યાસાત્સત્યવતીસુતાત્

મદ્વયં ભદ્વયં ચૈવ બ્રત્રયં વચતુષ્ટયમ્ ।
અનાપલિંગકૂસ્કાનિ પુરાણાનિ પૃથક્પૃથક્

ચતુર્દશસહસ્રં ચ મત્સ્યમાદ્યં પ્રકીર્તિતમ્ । ॥
તથા ગ્રહસહસ્રં તુ માર્કણ્ડેયં મહાદ્ભુતમ્

॥
ચતુર્દશસહસ્રાણિ તથા પઞ્ચશતાનિ ચ । ॥
ભવિષ્યં પરિસંખ્યાતં મુનિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ

અષ્ટાદશસહસ્રં વૈ પુણ્યં ભાગવતં કિલ ।
તથા ચાયુતસંખ્યાકં પુરાણં બ્રહ્મસંજ્ઞકમ્

દ્વાદશૈવ સહસ્રાણિ બ્રહ્માણ્ડં ચ શતાધિકમ્ ।
તથાષ્ટાદશસાહસ્રં બ્રહ્મવૈવર્તમેવ ચ

અયુતં વામનાખ્યં ચ વાયવ્યં ષટ્શતાનિ ચ ।
ચતુર્વિંશતિસંખ્યાતઃ સહસ્રાણિ તુ શૌનક

ત્રયોવિંશતિસાહસ્રં વૈષ્ણવં પરમાદ્ભુતમ્ ।
ચતુર્વિંશતિસાહસ્રં વારાહં પરમાદ્ભુતમ્

ષોડશૈવ સહસ્રાણિ પુરાણં ચાગ્નિસંજ્ઞિતમ્ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રં નારદં પરમં મતમ્

પઞ્ચપઞ્ચાશત્સાહસ્રં પદ્માખ્યં વિપુલં મતમ્ ।
એકાદશસહસ્રાણિ લિઙ્ગાખ્યં ચાતિવિસ્મૃતમ્

એકોનવિંશત્સાહસ્રં ગારુડં હરિભાષિતમ્ ।
સપ્તદશસહસ્રં ચ પુરાણં કૂર્મભાષિતમ્

એકાશીતિસહસ્રાણિ સ્કન્દાખ્યં પરમાદ્ભુતમ્ ।
પુરાણાખ્યા ચ સંખ્યા ચ વિસ્તરેણ મયાનઘાઃ

તથૈવોપપુરાણાનિ શૃણ્વન્તુ ઋષિસત્તમાઃ ।
સનત્કુમારં પ્રથમં નારસિંહં તતઃ પરમ્

નારદીયં શિવં ચૈવ દૌર્વાસસમનુત્તમમ્ ।
કાપિલં માનવં ચૈવ તથા ચૌશનસં સ્મૃતમ્

વારુણં કાલિકાખ્યં ચ સામ્બં નન્દિકૃતં શુભમ્ ।
સૌરં પારાશરપ્રોક્તમાદિત્યં ચાતિવિસ્તરમ્

માહેશ્વરં ભાગવતં વાસિષ્ઠં ચ સવિસ્તરમ્ ।
એતાન્યુપપુરાણાનિ કથિતાનિ મહાત્મભિઃ

અષ્ટાદશ પુરાણાનિ કૃત્વા સત્યવતીસુતઃ ।
ભારતાખ્યાનમતુલં ચક્રે તદુપબૃંહિતમ્

મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ દ્વાપરે દ્વાપરે યુગે ।
પ્રાદુઃકરોતિ ધર્માર્થી પુરાણાનિ યથાવિધિ

દ્વાપરે દ્વાપરે વિષ્ણુર્વ્યાસરૂપેણ સર્વદા ।
વેદમેકં સ બહુધા કુરુતે હિતકામ્યયા

અલ્પાયુષોઽલ્પબુદ્ધીંશ્ચ વિપ્રાન્જ્ઞાત્વા કલાવથ ।
પુરાણસંહિતાં પુણ્યાં કુરુતેઽસૌ યુગે યુગે

સ્ત્રીશૂદ્રદ્વિજબન્ધૂનાં ન વેદશ્રવણં મતમ્ ।
તેષામેવ હિતાર્થાય પુરાણાનિ કૃતાનિ ચ

મન્વન્તરે સપ્તમેઽત્ર શુભે વૈવસ્વતાભિધે ।
અષ્ટાવિંશતિમે પ્રાપ્તે દ્વાપરે મુનિસત્તમાઃ

વ્યાસઃ સત્યવતીસૂનુર્ગુરુર્મે ધર્મવિત્તમઃ ।
એકોનત્રિંશત્સંપ્રાપ્તે દ્રૌણિર્વ્યાસો ભવિષ્યતિ

અતીતાસ્તુ તથા વ્યાસાઃ સપ્તવિંશતિરેવ ચ ।
પુરાણસંહિતાસ્તૈસ્તુ કથિતાસ્તુ યુગે યુગે

ઋષય ઊચુઃ
બ્રૂહિ સૂત મહાભાગ વ્યાસાઃ પૂર્વયુગોદ્ભવાઃ ।
વક્તારસ્તુ પુરાણાનાં દ્વાપરે દ્વાપરે યુગે

સૂત ઉવાચ
દ્વાપરે પ્રથમે વ્યસ્તાઃ સ્વયં વેદાઃ સ્વયમ્ભુવા ।
પ્રજાપતિર્દ્વિતીયે તુ દ્વાપરે વ્યાસકાર્યકૃત્

તૃતીયે ચોશના વ્યાસશ્ચતુર્થે તુ બૃહસ્પતિઃ ।
પઞ્ચમે સવિતા વ્યાસઃ ષષ્ઠે મૃત્યુસ્તથાપરે

મઘવા સપ્તમે પ્રાપ્તે વસિષ્ઠસ્ત્વષ્ટમે સ્મૃતઃ ।
સારસ્વતસ્તુ નવમે ત્રિધામા દશમે તથા

એકાદશેઽથ ત્રિવૃષો ભરદ્વાજસ્તતઃ પરમ્ ।
ત્રયોદશે ચાન્તરિક્ષો ધર્મશ્ચાપિ ચતુર્દશે

ત્રય્યારુણિઃ પઞ્ચદશે ષોડશે તુ ધનઞ્જયઃ ।
મેધાતિથિઃ સપ્તદશે વ્રતી હ્યષ્ટાદશે તથા

અત્રિરેકોનવિંશેઽથ ગૌતમસ્તુ તતઃ પરમ્ ।
ઉત્તમશ્ચૈકવિંશેઽથ હર્યાત્મા પરિકીર્તિતઃ

વેનો વાજશ્રવાશ્ચૈવ સોમોઽમુષ્યાયણસ્તથા ।
તૃણબિન્દુસ્તથા વ્યાસો ભાર્ગવસ્તુ તતઃ પરમ્

તતઃ શક્તિર્જાતુકર્ણ્યઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનસ્તતઃ ।
અષ્ટાવિંશતિસંખ્યેયં કથિતા યા મયા શ્રુતા

કૃષ્ણદ્વૈપાયનાત્પ્રોક્તં પુરાણં ચ મયા શ્રુતમ્ ।
શ્રીમદ્ભાગવતં પુણ્યં સર્વદુઃખૌઘનાશનમ્

કામદં મોક્ષદં ચૈવ વેદાર્થપરિબૃંહિતમ્ ।
સર્વાગમરસારામં મુમુક્ષૂણાં સદા પ્રિયમ્

વ્યાસેન કૃત્વાતિશુભં પુરાણં
શુકાય પુત્રાય મહાત્મને યત્ ।
વૈરાગ્યયુક્તાય ચ પાઠિતં વૈ
વિજ્ઞાય ચૈવારણિસમ્ભવાય

શ્રુતં મયા તત્ર તથા ગૃહીતં
યથાર્થવદ્‌વ્યાસમુખાન્મુનીન્દ્રાઃ ।
પુરાણગુહ્યં સકલં સમેતં
ગુરોઃ પ્રસાદાત્કરુણાનિધેશ્ચ

સૂતેન પૃષ્ટઃ સકલં જગાદ
દ્વૈપાયનસ્તત્ર પુરાણગુહ્યમ્ ।
અયોનિજેનાદ્‌ભુતબુદ્ધિના વૈ
શ્રુતં મયા તત્ર મહાપ્રભાવમ્

શ્રીમદ્‍ભાગવતામરાંઘ્રિપફલાસ્વાદાદરઃ સત્તમાઃ
સંસારાર્ણવદુર્વિગાહ્યસલિલં સન્તર્તુકામઃ શુકઃ ।
નાનાખ્યાનરસાલયં શ્રુતિપુટૈઃ પ્રેમ્ણાશૃણોદદ્‌ભુતં
તચ્છ્રુત્વા ન વિમુચ્યતે કલિભયાદેવંવિધઃ કઃ ક્ષિતૌ

પાપીયાનપિ વેદધર્મરહિતઃ સ્વાચારહીનાશયો ॥
વ્યાજેનાપિ શૃણોતિ યઃ પરમિદં શ્રીમત્પુરાણોત્તમમ્ ।
ભુક્ત્યા ભોગકલાપમત્ર વિપુલં દેહાવસાનેઽચલં
યોગિપ્રાપ્યમવાપ્નુયાદ્ભગવતીનામાઙ્‌કિતં સુન્દરમ્

યા નિર્ગુણા હરિહરાદિભિરપ્યલભ્યા
વિદ્યા સતાં પ્રિયતમાથ સમાધિગમ્યા ।
સા તસ્ય ચિત્તકુહરે પ્રકરોતિ ભાવં
યઃ સંશૃણોતિ સતતં તુ સતીપુરાણમ્

સમ્પ્રાપ્ય માનુષભવં સકલાઙ્ગયુક્તં
પોતં ભવાર્ણવજલોત્તરણાય કામમ્ ।
સમ્પ્રાપ્ય વાચકમહો ન શૃણોતિ મૂઢઃ
સ વઞ્ચિતોઽત્ર વિધિના સુખદં પુરાણમ્

યઃ પ્રાપ્ય કર્ણયુગલં પટુમાનુષત્વે
રાગી શૃણોતિ સતતં ચ પરાપવાદાન્ ।
સર્વાર્થદં રસનિધિં વિમલં પુરાણં
નષ્ટઃ કુતો ન શૃણુતે ભુવિ મન્દબુદ્ધિઃ

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં પ્રથમસ્કન્ધે
પુરાણવર્ણનપૂર્વકતત્તદ્યુગીયવ્યાસવર્ણનં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ