દેવી ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 1.2

ગ્રન્થસંખ્યાવિષયવર્ણનમ્
સૂત ઉવાચ
ધન્યોઽહમતિભાગ્યોઽહં પાવિતોઽહં મહાત્મભિઃ ।
યત્પૃષ્ટં સુમહત્પુણ્યં પુરાણં વેદવિશ્રુતમ્

તદહં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ સર્વશ્રુત્યર્થસમ્મતમ્ ।
રહસ્યં સર્વશાસ્ત્રાણામાગમાનામનુત્તમમ્

નત્વા તત્પદપઙ્કજં સુલલિતં મુક્તિપ્રદં યોગિનાં ॥
બ્રહ્માદ્યૈરપિ સેવિતં સ્તુતિપરૈર્ધ્યેયં મુનીન્દ્રૈઃ સદા ।
વક્ષ્યામ્યદ્ય સવિસ્તરં બહુરસં શ્રીમત્પુરાણોત્તમં ॥
ભક્ત્યા સર્વરસાલયં ભગવતીનામ્ના પ્રસિદ્ધં દ્વિજાઃ

યા વિદ્યેત્યભિધીયતે શ્રુતિપથે શક્તિઃ સદાદ્યા પરા ॥
સર્વજ્ઞા ભવબન્ધછિત્તિનિપુણા સર્વાશયે સંસ્થિતા ।
દુર્જ્ઞેયા સુદુરાત્મભિશ્ચ મુનિભિર્ધ્યાનાસ્પદં પ્રાપિતા ॥
પ્રત્યક્ષા ભવતીહ સા ભગવતી સિદ્ધિપ્રદા સ્યાત્સદા

સૃષ્ટ્વાખિલં જગદિદં સદસત્સ્વરૂપં
શક્ત્યા સ્વયા ત્રિગુણયા પરિપાતિ વિશ્વમ્ ।
સંહૃત્ય કલ્પસમયે રમતે તથૈકા
તાં સર્વવિશ્વજનનીં મનસા સ્મરામિ

બ્રહ્મા સૃજત્યખિલમેતદિતિ પ્રસિદ્ધં
પૌરાણિકૈશ્ચ કથિતં ખલુ વેદવિદ્ભિઃ ।
વિષ્ણોસ્તુ નાભિકમલે કિલ તસ્ય જન્મ
તૈરુક્તમેવ સૃજતે ન હિ સ સ્વતન્ત્રઃ

વિષ્ણુસ્તુ શેષશયને સ્વપિતીતિ કાલે
તન્નાભિપદ્યમુકુલે ખલુ તસ્ય જન્મ ।
આધારતાં કિલ ગતોઽત્ર સહસ્રમૌલિઃ
સમ્બોધ્યતાં સ ભગવાન્ હિ કથં મુરારિઃ

એકાર્ણવસ્ય સલિલં રસરૂપમેવ
પાત્રં વિના ન હિ રસસ્થિતિરસ્તિ કચ્ચિત્ ।
યા સર્વભૂતવિષયે કિલ શક્તિરૂપા
તાં સર્વભૂતજનનીં શરણં ગતોઽસ્મિ

યોગનિદ્રામીલિતાક્ષં વિષ્ણું દૃષ્ટ્વામ્બુજે સ્થિતઃ ।
અજસ્તુષ્ટાવ યાં દેવીં તામહં શરણં ગતઃ

તાં ધ્યાત્વા સગુણાં માયાં મુક્તિદાં નિર્ગુણાં તથા ।
વક્ષ્યે પુરાણમખિલં શૃણ્વન્તુ મુનયસ્ત્વિહ

પુરાણમુત્તમં પુણ્યં શ્રીમદ્ભાગવતાભિધમ્ ।
અષ્ટાદશ સહસ્રાણિ શ્લોકાસ્તત્ર તુ સંસ્કૃતાઃ

સ્કન્ધા દ્વાદશ ચૈવાત્ર કૃષ્ણેન વિહિતાઃ શુભાઃ ।
ત્રિશતં પૂર્ણમધ્યાયા અષ્ટાદશયુતાઃ સ્મૃતાઃ

વિંશતિઃ પ્રથમે તત્ર દ્વિતીયે દ્વાદશૈવ તુ ।
ત્રિંશચ્ચૈવ તૃતીયે તુ ચતુર્થે પઞ્ચવિંશતિઃ

પઞ્ચત્રિંશત્તથાધ્યાયાઃ પઞ્ચમે પરિકીર્તિતાઃ ।
એકત્રિંશત્તથા ષષ્ઠે ચત્વારિંશચ્ચ સપ્તમે

અષ્ટમે તત્ત્વસઙ્ખ્યાશ્ચ પઞ્ચાશન્નવમે તથા ।
ત્રયોદશ તુ સમ્પ્રોક્તા દશમે મુનિના કિલ

તથા ચૈકાદશસ્કન્ધે ચતુર્વિંશતિરીરિતાઃ ।
ચતુર્દશૈવ ચાધ્યાયા દ્વાદશે મુનિસત્તમાઃ

એવં સઙ્ખ્યા સમાખ્યાતા પુરાણેઽસ્મિન્મહાત્મના ।
અષ્ટાદશસહસ્રીયા સઙ્ખ્યા ચ પરિકીર્તિતા

સર્ગશ્ચ પ્રતિસર્ગશ્ચ વંશો મન્વન્તરાણિ ચ ।
વંશાનુચરિતં ચૈવ પુરાણં પઞ્ચલક્ષણમ્

નિર્ગુણા યા સદા નિત્યા વ્યાપિકા વિકૃતા શિવા ।
યોગગમ્યાખિલાધારા તુરીયા યા ચ સંસ્થિતા

તસ્યાસ્તુ સાત્ત્વિકી શક્તી રાજસી તામસી તથા ।
મહાલક્ષ્મીઃ સરસ્વતી મહાકાલીતિ તાઃ સ્ત્રિયઃ

તાસાં તિસૄણાં શક્તીનાં દેહાઙ્ગીકારલક્ષણઃ ।
સૃષ્ટ્યર્થં ચ સમાખ્યાતઃ સર્ગઃ શાસ્ત્રવિશારદૈઃ

હરિદ્રુહિણરુદ્રાણાં સમુત્પત્તિસ્તતઃ સ્મૃતા ।
પાલનોત્પત્તિનાશાર્થં પ્રતિસર્ગઃ સ્મૃતો હિ સઃ

સોમસૂર્યોદ્ભવાનાં ચ રાજ્ઞાં વંશપ્રકીર્તનમ્ ।
હિરણ્યકશિપ્વાદીનાં વંશાસ્તે પરિકીર્તિતાઃ

સ્વાયમ્ભુવમુખાનાં ચ મનૂનાં પરિવર્ણનમ્ ।
કાલસઙ્ખ્યા તથા તેષાં તત્તન્મન્વન્તરાણિ ચ

તેષાં વંશાનુકથનં વંશાનુચરિતં સ્મૃતમ્ ।
પઞ્ચલક્ષણયુક્તાનિ ભવન્તિ મુનિસત્તમાઃ

સપાદલક્ષં ચ તથા ભારતં મુનિના કૃતમ્ ।
ઇતિહાસ ઇતિ પ્રોક્તં પઞ્ચમં વેદસમ્મતમ્

શૌનક ઉવાચ
કાનિ તાનિ પુરાણાનિ બ્રૂહિ સૂત સવિસ્તરમ્ ।
કતિસઙ્ખ્યાનિ સર્વજ્ઞ શ્રોતુકામા વયં ત્વિહ

કલિકાલવિભીતાઃ સ્મો નૈમિષારણ્યવાસિનઃ ।
બ્રહ્મણાત્ર સમાદિષ્ટાશ્ચક્રં દત્ત્વા મનોમયમ્

કથિતં તેન નઃ સર્વાન્ગચ્છન્ત્વેતસ્ય પૃષ્ઠતઃ ।
નેમિઃ સંશીર્યતે યત્ર સ દેશઃ પાવનઃ સ્મૃતઃ

કલેસ્તત્ર પ્રવેશો ન કદાચિત્ સમ્ભવિષ્યતિ ।
તાવત્તિષ્ઠન્તુ તત્રૈવ યાવત્સત્યયુગં પુનઃ

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય ગૃહીત્વા તત્કથાનકમ્ ।
ચાલયન્નિર્ગતસ્તૂર્ણં સર્વદેશદિદૃક્ષયા

પ્રેત્યાત્ર ચાલયંશ્ચક્રં નેમિઃ શીર્ણોઽત્ર પશ્યતઃ ।
તેનેદં નૈમિષં પ્રોક્તં ક્ષેત્રં પરમપાવનમ્

કલિપ્રવેશો નૈવાત્ર તસ્માત્સ્થાનં કૃતં મયા ।
મુનિભિઃ સિદ્ધસઙ્ઘૈશ્ચ કલિભીતૈર્મહાત્મભિઃ

પશુહીનાઃ કૃતા યજ્ઞાઃ પુરોડાશાદિભિઃ કિલ ।
કાલાતિવાહનં કાર્યં યાવત્સત્યયુગાગમઃ

ભાગ્યયોગેન સમ્પ્રાપ્તઃ સૂત ત્વં ચાત્ર સર્વથા ।
કથયાદ્ય પુરાણં હિ પાવનં બ્રહ્મસમ્મતમ્

સૂત શુશ્રૂષવઃ સર્વે વક્તા ત્વં મતિમાનથ ।
નિર્વ્યાપારા વયં નૂનમેકચિત્તાસ્તથૈવ ચ

ત્વં સૂત ભવ દીર્ઘાયુસ્તાપત્રયવિવર્જિતઃ ।
કથયાદ્ય પુરાણં હિ પુણ્યં ભાગવતં શિવમ્

યત્ર ધર્માર્થકામાનાં વર્ણનં વિધિપૂર્વકમ્ ।
વિદ્યાં પ્રાપ્ય તયા મોક્ષઃ કથિતો મુનિના કિલ

દ્વૈપાયનેન મુનિના કથિતં યચ્ચ પાવનમ્ ।
ન તૃપ્યામો વયં સૂત કથાં શ્રુત્વા મનોરમામ્

સકલગુણગણાનામેકપાત્રં પવિત્ર- ॥
મખિલભુવનમાતુર્નાટ્યવદ્યદ્વિચિત્રમ્ ।
નિખિલમલગણાનાં નાશકૃત્કામકન્દં ॥
પ્રકટય ભગવત્યા નામયુક્તં પુરાણમ્

ઇતિ શ્રીમદ્દેવીભાગવતે મહાપુરાણેઽષ્ટાદશસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં ॥
પ્રથમસ્કન્ધે ગ્રન્થસંખ્યાવિષયવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ