દશકુમારચરિત · અધ્યાય 1.5

ઇતિ શ્રીદણ્ડિનઃ કૃતૌ દશકુમારચરિતે પુષ્પોદ્ભવચરિતં નામ ચતુર્થ ઉચ્છ્વાસઃ
પઞ્ચમોચ્છ્વાસઃ
સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.1:
અથ મીનકેતનસેનાનાયકેન મલયગિરિમહીરુહનિરન્તરાવાસિભુજઙ્ગમભુક્તાવશિષ્ટેનેવ સૂક્ષ્મતરેણ ધૃતહરિચન્દનપરિમલભરેણેવ મન્દગતિના દક્ષિણાનિલેન વિયોગિહૃદયસ્થં મન્મથાનલમુજ્જ્વલયન્, સહકારકિસલયમકરન્દાસ્વાદનરક્તકણ્ઠાનાં મધુકરકલકણ્ઠાનાં કાકલીકલકલેન દિક્ચક્રં વાચાલયન્ માનિનીમાનસોત્કલિકામુપનયન્ માકન્દસિન્દુવારરક્તાશોકકિંશુકતિલકેષુ કલિકામુપપાદયન્, મદનમહોત્સવાય રસિકમનાંસિ સમુલ્લાસયન્, વસન્તસમયઃ સમાજગામ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.2:
તસ્મિન્નતિરમણીયે કાલે ઽવન્તિસુન્દરી નામ માનસારનન્દિની પ્રિયવયસ્યયા બાલચન્દ્રિકયા સહ નગરોપાન્તરમ્યોદ્યાને વિહારોત્કણ્ઠયા પૌરસુન્દરીસમવાયસમન્વિતા કસ્યચિચ્ચૂતપોતકસ્ય છાયાશીતલે સૈકતતલે ગન્ધકુસુમહરિદ્રાક્ષતચીનામ્બરાદિનાનાવિધેન પરિમલદ્રવ્યનિકરેણ મનોભવમર્ચયન્તી રેમે

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.3:
તત્ર રતિપ્રતિકૃતિમવન્તિસુન્દરીં દ્રષ્ટુકામઃ કામ ઇવ વસન્તસહાયઃ પુષ્પોદ્ભવસમન્વિતો રાજવાહનસ્તદુપવનં પ્રવિશ્ય તત્ર તત્ર મલયમારુતાન્દોલિતશાખાનિરન્તરસમુદ્ભિન્નકિસલયકુસુમફલસમુલ્લસિતેષુ રસાલતરુષુ કોકિલકીરાલિકુલમધુકરાણામાલાપાઞ્શ્રાવં શ્રાવં કિઞ્ચિદ્વિકસદિન્દીવરકહ્લારકૈરવરાજીવરાજીકેલિલોલ-કલહંસ-સારસ-કારણ્ડવ-ચક્રવાક-ચક્રવાલ-કલરવવ્યાકુલવિમલશીતલસલ્ ઇલલલિતાનિ સરાંસિ દર્શન્દર્શમમન્દલીલયા લલનાસમીપમવાપ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.4:
બાલચન્દ્રિકયા ઽનિઃશઙ્કમિત આગમ્યતામ્ઽ ઇતિ હસ્તસંજ્ઞયા સમાહૂતો નિજતેજોનિર્જિતપુરુહૂતો રાજવાહનઃ કૃશોદર્યા અવન્તિસુન્દર્યા અન્તિકં સમાજગામ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.5:
યા વસન્તસહાયેન સમુત્સુકતયા રતે કેલીશાલભઞ્જિકાવિધિત્સયા કઞ્ચન નારીવિશેષં વિરચ્યાત્મનઃ ક્રીડાકાસારશારદારવિન્દસૌન્દર્યેણ પાદદ્વયમ્, ઉદ્યાનવનદીર્ઘિકામત્તમરાલિકાગમનરીત્યા લીલાલસગતિવિલાસમ્, તૂણીરલાવણ્યેન જઙ્ઘે, લીલામન્દિરદ્વારકદલીલાલિત્યેન મનોજ્ઞમૂરુયુગમ્, જૈત્રરથચાતુર્યેણ ઘનં જઘનમ્ કિઞ્ચિદ્વિકસલ્લીલાવતંસકહ્લારકોરકકોટરાનુવૃત્ત્યા ગઙ્ગાવર્તસનાભિં નાભિમ્, સૌધારોહણપરિપાટ્યા વલિત્રયમ્, મૌર્વીમધુકરપઙ્ક્તિનીલિમલીલયા રોમાવલિમ્ પૂર્ણસુવર્ણકલશશોભયા કુચદ્વન્દ્વમ્,(લતામણ્ડપસૌકુમાર્યેણ બાહૂ), જયશઙ્ખાભિખ્યયા કણ્ઠમ્, કમનીયકર્ણપૂરસહકારપલ્લવરાગેણ પ્રતિબિમ્બીકૃતબિમ્બં રદનચ્છદનં બાણાયમાનપુષ્પલાવણ્યેન શુચિ સ્મિતમ્, અગ્રદૂતિકાકલકણ્ઠિકાકલાલાપમાધુર્યેણ વચનજાતમ્, સકલસૈનિકનાયકમલયમારુતસૌરભ્યેણ નિઃશ્વાસપવનમ્ જયધ્વજમીનદર્પેણ લોચનયુગલમ્, ચાપયષ્ટિશ્રિયા ભ્રૂલતે, પ્રથમસુહૃદસુધાકરસ્યાપનીતકલઙ્કયા કાન્ત્યા વદનમ્, (લીલામયૂરબર્હભઙ્ગ્યા કેશપાશં) ચ વિધાય સમસ્તમકરન્દકસ્તૂરિકાસમ્મિતેન મલયજરસેન પ્રક્ષાલ્ય કર્પૂરપરાગેણ સમ્મૃજ્ય નિર્મિતેવ રરાજ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.6:
સા મૂર્તિમતીવ લક્ષ્મીર્માલવેશકન્યકા સ્વેનૈવારાધ્યમાનં સઙ્કલ્પિતવરપ્રદાનાયાવિર્ભૂતં મૂર્તિમન્તં મન્મથમિવ તમાલોક્ય મન્દમારુતાન્દોલિતા લતેવ મદનાવેશવતી ચકમ્પે ।
તદનુ ક્રીડાવિશ્રમ્ભાન્નિવૃત્તા લજ્જયા કાનિ કાન્યપિ ભાવાન્તરાણિ વ્યધત્ત

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.7:
લલનાજનં સૃજતા વિધાત્રા નૂનમેષા ઘુણાક્ષરન્યાયેન નિર્મિતા ।
નો ચેદબ્જભૂરેવંવિધો નિર્માણનિપુણો યદિ સ્યાત્તર્હિ તત્સમાનલાવણ્યામન્યાં તરુણીં કિં ન કરોતિઽ ઇતિ સવિસ્મયાનુરાગં વિલોકયતસ્તસ્ય સમક્ષં સ્થાતું લજ્જિતા સતી કિઞ્ચિત્સખીજનાન્તરિતગાત્રા તન્નયનનાભિમુખૈઃ કિઞ્ચિદાકુઞ્ચિતભ્રૂલતૈરપાઙ્ગવીક્ષિતૈરાત્મનઃકુરઙ્ગસ્યાનાયમાનલાવણ્યં રાજવાહનં વિલોકયન્ત્યતિષ્ઠત્

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.8:
સો ઽપિ તસ્યાસ્તદોત્પાદિતભાવરસાનાં સામગ્ર્યા લબ્ધબલસ્યેવ વિષમશરસ્ય શરવ્યાયમાણમાનસો બભૂવ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.9:
સા મનસીત્થમચિન્તયત્-"અનન્યસાધારણસૌન્દર્યેણાનેન કસ્યાં પુરિ ભાગ્યવતીનાં તરુણીનાં લોચનોત્સવઃ ક્રિયતે ।
પુત્રરત્નેનામુના પુરન્ધ્રીણાં પુત્રવતીનાં સીમન્તિનીનાં કા નામ સીમન્તમૌક્તિકીક્રિયતે ।
કાસ્ય દેવી ।
કિમત્રાગમનકારણમસ્ય ।
મન્મથો મામપહસિતનિજલાવણ્યમેનં વિલોકયન્તીમસૂયયેવાતિમાત્રં મથ્નન્નિજનામ સાન્વયં કરોતિ ।
કિં કરોમિ ।
કથમયં જ્ઞાતવ્યઽ ઇતિ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.10:
તતો બાલચન્દ્રિકા તયોરન્તરઙ્ગવૃત્તિં ભાવવિવેકૈર્જ્ઞાત્વા કાન્તાસમાજસન્નિધૌ રાજનન્દનોદન્તસ્ય સમ્યગાખ્યાનમનુચિતમિતિ લોકસાધારણૈર્વાક્યૈરભાષત-"ભર્તૃદારિકે, અયં સકલકલાપ્રવીણો દેવતાસાન્નિધ્યકરણ આહવનિપુણો ભૂસુરકુમારો મણિમન્ત્રૌષધિજ્ઞઃ પરિચર્યાર્હે ભવત્યા પૂજ્યતામ્ઽ ઇતિ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.11:
તદાકર્ણ્ય નિજમનોરથમનુવદન્ત્યા બાલચન્દ્રિકયા સન્તુષ્ટાન્તરઙ્ગા તરઙ્ગાવલી મન્દાનિલેનેવ સઙ્કલ્પજેનાકુલીકૃતા રાજકન્યા જિતમારં કુમારં સમુચિતાસીનં વિધાય સખીહસ્તેન શસ્તેન ગન્ધકુસુમાક્ષતઘનસારતામ્બૂલાદિનાનાજાતિવસ્તુનિચયેન પૂજાં તસ્મૈ કારયામાસ ।
રાજવાહનો ઽપ્યેવમચિન્તયત્-"નૂનમેષા પૂર્વજન્મનિ મે જાયા યજ્ઞવતી ।
નો ચેદેતસ્યામેવંવિધો ઽનુરાગો મન્મનસિ ન જાયેત ।
શાપાવસાનસમયે તપોનિધિદત્તં જાતિસ્મરત્વમાવયોઃ સમાનમેવ ।
તથાપિ કાલજનિતવિશેષસૂચકવાક્યૈરસ્યા જ્ઞાનમુત્પાદયિષ્યામિઽઇતિ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.12:
તસ્મિન્નેવ સમયે કો ઽપિ મનોરમો રાજહંસઃ કેલીવિધિત્સયા તદુપકણ્ઠમગમત્ ।
સમુત્સુકયા રાજકન્યયા મરાલગ્રહણે નિયુક્તાં બાલચન્દ્રિકામવલોક્ય સમુચિતો વાક્યાવસર ઇતિ સમ્ભાષણનિપુણો રાજવાહનઃ સલીલમલપત્--"સખિ, પુરા શામ્બો નામ કશ્ચિન્મહીવલ્લભો મનોવલ્લભયા સહ વિહારવાઞ્છયા કમલાકરમવાપ્ય તત્ર કોકનદકદમ્બસમીપે નિદ્રાધીનમાનસં રાજહંસં શનૈર્ગૃહીત્વા બિસગુણેન તસ્ય ચરણયુગલં નિગડયિત્વા કાન્તામુખં સાનુરાગં વિલોકયન્મન્દસ્મિતવિકસિતૈકકપોલમણ્ડલસ્તામભાષત-"ઇન્દુમુખિ, મયા બદ્ધો મરાલઃ શાન્તો મુનિવદાસ્તે ।
સ્વેચ્છયાનેન ગમ્યતામ્ઽઇતિ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.13:
સો ઽપિ રાજહંસઃ શામ્બમશપત્-"મહીપાલ, યદસ્મિન્નમ્બુજખણ્ડે ઽનુષ્ઠાનપરાયણતયા પરમાનન્દેન તિષ્ઠન્તં નૈષ્ઠિકં મામકારણં રાજ્યગર્વેણાવમાનિતવાનસિ તદેતત્પાપ્મના રમણીવિરહસન્તાપમનુભવઽ ઇતિ ।
વિષણ્ણવદનઃ શામ્બો જીવિતેશ્વરીવિરહસહિષ્ણુર્ભૂમૌ દણ્ડવત્પ્રણમ્ય સવિનયમભાષત-"મહાભાગ, યદજ્ઞાનેનાકરવમ્ તત્ક્ષમસ્વઽ ઇતિ ।
સ તાપસઃ કરુણાકૃષ્ટચેતાસ્તમવદત્-"રાજન્ !ઇહ જન્મનિ ભવતઃ શાપફલાભાવો ભવતુ ।
મદ્વચનસ્યામોઘતયા ભાવિનિ જનને શરીરાન્તરં ગતાયાઃ અસ્યાઃ સરસિજાક્ષ્યા રસેન રમણો ભૂત્વા મુહૂર્તદ્વયં મચ્ચરણયુગલબન્ધકારિતયા માસદ્વયં શૃઙ્ખલાનિગડિતચરણો રમણીવિયોગવિષાદમનુભૂય પશ્ચાદનેકકાલં વલ્લભયા સહ રાજ્યસુખં લભસ્વઽઇતિ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.14:
તદનુ જાતિસ્મરત્વમપિ તયોરન્વગૃહ્ણાત્ ।
"તસ્માન્મરાલબન્ધનં ન કરણીયં ત્વયાઽ ઇતિ ।
સાપિ ભર્તૃદારિકા તદ્વચનાકર્ણનાભિજ્ઞાતસ્વપુરાતનજનનવૃત્તાન્તા નૂનમયં મત્પ્રાણવલ્લભઃઽ ઇતિ મનસિ જાનતી રાગપલ્લવિતમાનસા સમન્દહાસમવોચત્--"સૌમ્ય, પુરા શામ્બો યજ્ઞવતીસન્દેશપરિપાલનાય તથાવિધં હંસબન્ધનમકાર્ષીત્ ।
તથાહિ લોકે પણ્ડિતા અપિ દાક્ષિણ્યેનાકાર્યં કુર્વન્તિઽ ઇતિ ।
કન્યાકુમારાવેવમન્યોન્યપુરાતનજનનનામધેયે પરિચિતે પરસ્પરજ્ઞાનાય સાભિજ્ઞમુક્ત્વા મનોજરાગપૂર્ણમાનસૌ બભૂવતુઃ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.15:
તસ્મિન્નવસરે માલવેન્દ્રમહિષી પરિજનપરિવૃતા દુહિતૃકેલીવિલોકનાય તં દેશમવાપ ।
બાલચન્દ્રિકા તુ તાં દૂરતો વિલોક્ય સસમ્ભ્રમં રહસ્યનિર્ભેદભિયા હસ્તસંજ્ઞયા પુષ્પોદ્ભવસેવ્યમાનં રાજવાહનં વૃક્ષવાટિકાન્તરિતગાત્રમકરોત્ ।
સા માનસારમહિષી સખીસમેતાયા દુહિતુર્નાનાવિધાં વિહારલીલામનુભવન્તી ક્ષણં સ્થિત્વા દુહિત્રા સમેતા નિજાગારગમનાયોદ્યુક્તા બભૂવ ।
માતરમનુગચ્છન્તી અવન્તિસુન્દરી રાજહંસકુલતિલક, વિહારવાઞ્છયા કેલિવને મદન્તિકમાગતં ભવન્તમકાણ્ડે એવ વિસૃજ્ય મયા સમુચિતમિતિ જનન્યનુગમનં ક્રિયતે--તદનેન ભવન્મનોરાગો ઽન્યથા મા ભૂત્ઽ ઇતિ મરાલમિવ કુમારમુદ્દિશ્ય સમુચિતાલાપકલાપં વદન્તી પુનઃ પુનઃ પરિવૃત્તદીનનયના વદનં વિલોકયન્તી નિજમન્દિરમગાત્

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.16:
તત્ર હૃદયવલ્લભકથાપ્રસઙ્ગે બાલચન્દ્રિકાકથિતતદન્વયનામધેયા મન્મથબાણપતનવ્યાકુલમાનસા વિરહવેદનયા દિને દિને બહુલપક્ષશશિકલેવ ક્ષામક્ષામાહારાદિસકલં વ્યાપારં પરિહૃત્ય રહસ્યમન્દિરે મલયજરસક્ષાલિતપલ્લવકુસુમકલ્પિતતલ્પલતાવર્તિતનુલતા બભૂવ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.17:
તત્ર તથાવિધાવસ્થામનુભવન્તીં મન્મથાનલસન્તપ્તાં સુકુમારીં કુમારીં નિરીક્ષ્ય ખિન્નો વયસ્યગણઃ કાઞ્ચનકલશસઞ્ચિતાનિ હરિચન્દનોશીરઘનસારમિલિતાનિ તદભિષેકકલ્પિતાનિ સલિલાનિ બિસતન્તુમયાનિ વાસાંસિ ચ નલિનીદલમયાનિ તાલવૃન્તાનિ ચ સન્તાપહરણાનિ બહૂનિ સંપાદ્ય તસ્યાઃ શરીરમશિશિરયત્ ।
તદપિ શીતલોપચરણં સલિલમિવ તપ્તતૈલે તદઙ્ગદહનમેવ સમન્તાદાવિશ્ચકાર ।
કિઙ્કર્તવ્યતામૂઢાં વિષણ્ણાં બાલચન્દ્રિકામીષદુન્મીલિતેન કટાક્ષવીક્ષિતેન બાષ્પકણાકુલેન વિરહાનલોષ્ણનિઃશ્વાસગ્લપિતાધરયા નતાઙ્ગ્યા શનૈઃ શનૈઃ સગદ્ગદં વ્યલાપિ-"પ્રિયસખિ !ઽ કામઃ કુસુમાયુધઃ પઞ્ચબાણ ઇતિ નૂનમસત્યમુચ્યતે ।
ઇયમહમયોમયૈરસંખ્યૈરિષુભિરનેન હન્યે ।
સખિ, ચન્દ્રમસં વડવાનલાદતિતાપકરં મન્યે ।
યદસ્મિન્નન્તઃપ્રવિશતિ શુષ્યતિ પારાવારઃ, સતિ નિર્ગતે તદૈવ વર્ધતે ।
દોષાકરસ્ય દુષ્કર્મ કિં વર્ણ્યતે મયા ।
યદનેન નિજસોદર્યાઃ પદ્માલયાયાઃ ગેહભૂતમપિ કમલં વિહન્યતે

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.18:
વિરહાનલસંતપ્તહૃદયસ્પર્શેન નૂનમુષ્ણીકૃતઃ સ્વલ્પીભવતિ મલયાનિલઃ ।
નવપલ્લવકલ્પિતં તલ્પમિદમનઙ્ગાગ્નિશિખાપટલમિવ સન્તાપં તનોસ્તનોતિ ।
હરિચન્દનમપિ પુરા નિજયષ્ટિસંશ્લેષવદુરગરદનલિપ્તોલ્વણગરલસંકલિતમિવ તાપયતિ શરીરમ્ ।
તસ્માદલમલમાયાસેન શીતલોપચારે ।
લાવણ્યજિતમારો રાજકુમાર એવાગદઙ્કારો મન્મથજ્વરાપહરણે ।
સો ઽપિ લબ્ધુમશક્યો મયા ।
કિં કરોમિઽ ઇતિ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.19:
બાલચન્દ્રિકા મનોજજ્વરાવસ્થાપરમકાષ્ઠાં ગતાં કોમલાઙ્ગીં તાં રાજવાહનલાવણ્યાધીનમાનસામનન્યશરણામવેક્ષ્યાત્મન્યચિન્તયત્-- "કુમારઃ સત્વરમાનેતવ્યો મયા ।
નો ચેદેનાં સ્મરણીયાં ગતિં નેષ્યતિ મીનકેતનઃ ।
તત્રોદ્યાને કુમારયોરન્યોન્યાવલોકનવેલાયામસમસાયકઃ સમં મુક્તસાયકો ઽભૂત્ ।
તસ્માત્કુમારાનયનં સુકરમ્ઽ ઇતિ ।
તતો ઽવન્તિસુન્દરીરક્ષણાય સમયોચિતકરણીયચતુરં સખીગણં નિયુજ્ય રાજકુમારમન્દિરમવાપ ।
પુષ્પબાણબાણતૂણીરાયમાનમાનસો ઽનઙ્ગતપ્તાવયવસંપર્કપરિમ્લાનપલ્લવશયનમધિષ્ઠિતો રાજવાહનઃ પ્રાણેશ્વરીમુદ્દિશ્ય સહ પુષ્પોદ્ભવેન સંલપન્નાગતાં પ્રિયવયસ્યામાલોક્ય પાદમૂલમન્વેષણીયા લતેવ બાલચન્દ્રિકાગતેતિ સંતુષ્ટમના નિટિલતટમણ્ઙનીભવદમ્બુજકોરકાકૃતિલસદઞ્જલિપુટામ્ "ઇતો નિષીદઽ ઇતિ નિર્દિષ્ટસમુચિતાસનાસીનામવન્તિસુન્દરીપ્રેષિતં સકર્પૂરં તામ્બૂલં વિનયેન દદતીં તાં કાન્તાવૃત્તાન્તમપૃચ્છત્ ।
તયા સવિનયમભાણિ-"દેવ, ક્રીડાવને ભવદવલોકનકાલમારભ્ય મન્મથમથ્યમાના પુષ્પતલ્પાદિષુ તાપશમનમલભમાના વામનેનેવોન્નતતરુફલમલભ્યં ત્વદુરઃ સ્થલાલિઙ્ગનસૌખ્યં સ્મરાન્ધતયા લિપ્સુઃ સા સ્વયમેવ પત્રિકામાલિખ્ય "વલ્લભાયૈનામર્પયઽ ઇતિ માં નિયુક્તવતીઽ ।
રાજકુમારઃ પત્રિકાં તામાદાય પપાઠ-

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.20:
`સુભગ કુસુમસુકુમારં જગદનવદ્યં વિલોક્ય તે રૂપમ્ ।
મમ માનસમભિલષતિ ત્વં ચિત્તં કુરુ તથા મૃદુલમ્ઽ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.21:
ઇતિ પઠિત્વા સાદરમભાષત-"સખિ, છાયાવન્મામનુવર્તમાનસ્ય પુષ્પોદ્ભવસ્ય વલ્લભા ત્વમેવ તસ્યા મૃગીદૃશો બહિશ્ચરાઃ પ્રાણા ઇવ વર્તસે ।
ત્વચ્ચાતુર્યમસ્યાં ક્રિયાલતાયામાલવાલમભૂત્ ।
યત્તવાભીષ્ટં યેન પ્રિયામનોરથઃ ફલિષ્યતિ તદખિલં કરિષ્યામિ ।
નતાઙ્ગ્યા મન્મનઃ કાઠિન્યમાખ્યાતમ્ ।
યદા કેલિવને કુરઙ્ગલોચના લોચનપથમવર્તત તદૈષાપહૃતમદીયમાનસા સા સ્વમન્દિરમગાત્ ।
સા ચેતસો માધુર્યકાઠિન્યે સ્વયમેવ જાનાતિ ।
દુષ્કરઃ કન્યાન્તઃપુરપ્રવેશઃ ।
તદનુરૂપમુપાયમુપપાદ્ય શ્વઃ પરશ્વો વા મતાઙ્ગીં સઙ્ગમિષ્યામિ ।
મદુદન્તમેવમાખ્યાય શિરીષકુસુમસુકુમારાયા યથા શરીરબાધા ન જાયેત તથાવિધમુપાયમાચરઽ ઇતિ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.22:
બાલચન્દ્રિકાપિ તસ્ય પ્રેમગર્ભિતં વચનમાકર્ણ્ય સંતુષ્ટા કન્યાપુરમગચ્છત્ ।
રાજવાહનો ઽપિ યત્ર હૃદયવલ્લભાવલોકનસુખમલભત તદુદ્યાનં વિરહવિનોદાય પુષ્પોદ્ભવસમન્વિતો જગામ ।
તત્ર ચકોરલોચનાવચિતપલ્લવકુસુમનિકુરમ્બં મહીરુહસમૂહં શરદિન્દુમુખ્યા મન્મથસમારાધનસ્થાનં ચ નતાઙ્ગીપદપઙ્ક્તિચિહ્નિતં શીતલસૈકતતલં ચ સુદતીભુક્તમુક્તં માધવીલતામણ્ડપાન્તરપલ્લવતલ્પં ચ વિલોકયંલ્લલનાતિલકવિલોકનવેલાજનિતશેષાણિ સ્મારંસ્મારં મન્દમારુતકમ્પિતાનિ નવચૂતપલ્લવાનિ મદનાગ્નિશિખા ઇવ ચકિતો દર્શન્દર્શં મનોજકર્ણેજપાનામિવ કોકિલકીરમધુકરાણાં ક્વણિતાનિ શ્રાવં શ્રાવં મારવિકારેણ ક્વચિદપ્યવસ્થાતુમસહિષ્ણુઃ પરિબભ્રામ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.23:
તસ્મિન્નવસરે ધરણીસુર એકઃ સૂક્ષ્મચિત્રનિવસનં સ્ફુરન્મણિકુણ્ડલમણ્ડિતો મુણ્ડિતમસ્તકમાનવસમેતશ્ચતુરવેશમનોરમો યદૃચ્છયા સમાગતઃ સમન્તતો ઽભ્યુલ્લસત્તેજોમણ્ડલં રાજવાહનમાશીર્વાદપૂર્વકં દદર્શ ।
રાજવાહનઃ સાદરમ્ કો ભવાન્, કસ્યાં વિદ્યાયાં નિપુણઃઽ ઇતિ તં પપ્રચ્છ ।
સ ચ "વિદ્યેશ્વરનામધેયો ઽહમૈન્દ્રજાલિકવિદ્યાકોવિદો વિવિધદેશેષુ રાજમનોરઞ્જનાય ભ્રમન્નુજ્જયિનીમદ્યાગતો ઽસ્મિઽ ઇતિ શશંસ ।
પુનરપિ રાજવાહનં સમ્યગાલોક્ય "અસ્યાં લીલાવનૌ પાણ્ડુરતાનિમિત્તં કિમ્ઽ ઇતિ સાભિપ્રાયં વિહસ્યાપૃચ્છત્ ।
પુષ્પોદ્ભવશ્ચ નિજકાર્યકરણં તર્કયન્નેનમાદરેણ બભાષે-"નનુ સતાં સખ્યસ્યાભાષણપૂર્વતયા ચિરં રુચિરભાષણો ભવાનસ્માકં પ્રિયવયસ્યો જાતઃ ।
સુહૃદામકથ્યં ચ કિમસ્તિ? કેલિવને ઽસ્મિન્વસન્તમહોત્સવાયાગતાયા માલવેન્દ્રસુતાયા રાજનન્દનસ્યાસ્ય ચાકસ્મિકદર્શને ઽન્યોન્યાનુરગાતિરેકઃ સમજાયત ।
સતતસંભોગસિદ્ધ્યપાયાભાવેનાસાવીદૃશીમવસ્થામનુભવતિ ઇતિ ।
વિદ્યેશ્વરો લજ્જાભિરામં રાજકુમારમુખમભિવીક્ષ્ય વિરચિતમન્દહાસો વ્યાજહાર-"દેવ !ભવદનુચરે મયિ તિષ્ઠતિ તવ કાર્યમસાધ્યં કિમસ્તિ ।
અહમિન્દ્રજાલવિદ્યયા માલવેન્દ્રં મોહયન્ પૌરજનસમક્ષમેવ તત્તનયાપરિણયં રચયિત્વા કન્યાન્તઃપુરપ્રવેશં કારયિષ્યામીતિ વૃત્તાન્ત એષ રાજકન્યકાયૈ સખીમુખેન પૂર્વમેવ કથયિતવ્યઃઽ ઇતિ ।
સંતુષ્ટમના મહીપતિરનિમિત્તં મિત્રં પ્રકટીકૃતકૃત્રિમક્રિયાપાટવં વિપ્રલમ્ભકૃત્રિમપ્રેમસહજસૌહાર્દવેદિનં તં વિદ્યેશ્વરં સબહુમાનં વિસસર્જ

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.24:
અથ રાજવાહનો વિદ્યેશ્વરસ્ય ક્રિયાપાટવેન ફલિતમિવ મનોરથં મન્યમાનઃ પુષ્પોદ્ભવેન સહ સ્વમન્દિરમુપેત્ય સાદરં બાલચન્દ્રિકામુખેન નિજવલ્લભાયૈ મહીસુરક્રિયમાણં સંગમોપાયં વેદયિત્વા કૌતુકાકૃષ્ટહૃદયઃ "કથમિમાં ક્ષપાં ક્ષપયામિઽ ઇત્યતિષ્ઠત્ ।
પરેદ્યુઃ પ્રભાતે વિદ્યેશ્વરો રસભાવરીતિગતિચતુરસ્તાદૃશેન મહતા નિજપરિજનેન સહ રાજભવનદ્વારાન્તિકમુપેત્ય દૌવારિકનિવેદિતનિજવૃત્તાન્તઃ સહસોપગમ્ય સપ્રણામમ્ "ઐન્દ્રજાલિકઃ સમાગતઃઽ ઇતિ દ્વાસ્થૈર્વિજ્ઞાપિતેન તદ્દર્શનકુતૂહલાવિષ્ટેન સમુત્સુકાવરોધસહિતેન માલવેન્દ્રેણ સમાહૂયમાનો વિદ્યેશ્વરઃ કક્ષાન્તરં પ્રવિશ્ય સવિનયમાશિષં દત્ત્વા તદનુજ્ઞાતઃ પરિજનતાડ્યમાનેષુ વાદ્યેષુ નદત્સુ ગાયકીષુ મદનકલકોકિલામઞ્જુલધ્વનિષુ, સમધિકરાગરઞ્જિતસામાજિકમનોવૃત્તિષુ પિચ્છિકાભ્રમણેષુ, સપરિવારં પરિવૃત્તં ભ્રામયન્મુકુલિતનયનઃ ક્ષણમતિષ્ઠત્ ।
તદનુ વિષમં વિષમુલ્બણં વમન્તઃ ફણાલઙ્કરણા રત્નરાજિનીરાજિતરાજમન્દિરાભોગા ભોગિનો ભયં જનયન્તો નિશ્ચેરુઃ ।
ગૃધ્રાશ્ચ બહવસ્તુણ્ડૈરહિપતીનાદાય દિવિ સમચરન્

સ્તર્ત્ દ્ક્ચ્ 1,5.25:
તતો ઽગ્રજન્મા નરસિંહસ્ય હિરણ્યકશિપોર્દૈત્યેશ્વરસ્ય વિદારણમભિનીય મહાશ્ચર્યાન્વિતં રાજાનમભાષત-રાજન્ !અવસાનસમયે ભવતા શુભસૂચકં દ્રષ્ટુમુચિતમ્ ।
તતઃ કલ્યાણપરમ્પરાવાપ્તયે ભવદાત્મજાકારાયાસ્તરુણ્યા નિખિલલક્ષણોપેતસ્ય રાજનન્દનસ્ય વિવાહઃ કાર્યઃઽ ઇતિ ।
તદવલોકનકુતૂહલેન મહીપાલેનાનુજ્ઞાતઃ સઃ સંકલ્પિતાર્થસિદ્ધિસંભાવનસમ્ફુલ્લવદનઃ સકલમોહજનકમઞ્જનં લોચનયોર્નિક્ષિપ્ય પરિતો વ્યલોકયત્ ।
સર્વેષુ "તદૈન્દ્રજાલિકમેવ કર્મઽ ઇતિ સાદ્ભુતં પશ્યત્સુ રાગપલ્લવિતહૃદયેન રાજવાહનેન પૂર્વસઙ્કેતસમાગતામનેકભૂષણભૂષિતાઙ્ગીમવન્તિસુન્દરીં વૈવાહિકમન્ત્રતન્ત્રનૈપુણ્યેનાગ્નિં સાક્ષીકૃત્ય સંયોજયામાસ ।
ક્રિયાવસાને સતિ "ઇન્દ્રજાલપુરુષાઃ, સર્વે ગચ્છન્તુ ભવન્તઃઽ ઇતિ દ્વિજન્મનોચ્ચૈરુચ્યમાને સર્વે માયામાનવા યથાયથમન્તર્ભાવં ગતાઃ ।
રાજવાહનો ઽપિ પૂર્વકલ્પિતેન ગૂઢોપાયચાતુર્યેણેન્દ્રજાલિકપુરુષવત્કન્યાન્તઃપુરં વિવેશ ।
માલવેન્દ્રો ઽપિ તદદ્ભુતં મન્યમાનસ્તસ્મૈ વાડવાય પ્રચુરતરં ધનં દત્ત્વા વિદ્યેશ્વરમ્ "ઇદાનીં સાધયઽ ઇતિ વિસૃજ્ય સ્વયમન્તર્મન્દિરં જગામ ।
તતો ઽવન્તિસુન્દરી પ્રિયસહચરીવરપરિવારા બલ્લભોપેતા સુન્દરં મન્દિરં યયૌ ।
એવં દૈવમાનુષબલેન મનોરથસાફલ્યમુપેતો રાજવાહનઃ સરસમધુરચેષ્ટાભિઃ શનૈઃશનૈર્હરિણલોચનાયા લજ્જામપનયન્ સુરતરાગમુપનયન્ રહો વિશ્રમ્ભમુપજનયન્ સંલાપે તદનુલાપપીયૂષપાનલોલશ્ચિત્રચિત્રં ચિત્તહારિણં ચતુર્દશભુવનવૃત્તાન્તં શ્રાવયામાસ