દશભૂમિકસૂત્ર · અધ્યાય 2

તત્ર ભવન્તો જિનપુત્રાઃ સૂપચિતકુશલમૂલાનાં સુચરિતચરણાનાં સુસંભૃતસંભારાણાં સુપર્યુપાસિતબુદ્ધોત્પાદાનાં સુપરિપિણ્ડિતશુક્લધર્માણાં સુપરિગૃહીતકલ્યાણમિત્રાણાં સુવિશુદ્ધાશયાનાં વિપુલાઘ્યાશયોપગતાનાં ઉદારાધિમુક્તિસમન્વાગતાનાં કૃપાકરુણાભિમુખાનાં (બોધિ)સત્ત્વાનાં બોધાય ચિત્તમુત્પાદ્યતે । બુદ્ધજ્ઞાનાભિલાષાય દશબલબલાધિગમાય મહાવૈશારદ્યાધિગમાય સમતાબુદ્ધધર્મપ્રતિલમ્ભાય સર્વજગત્પરિત્રાણાય મહાકૃપાકરુણાવિશોધનાય દશદિગશેષજ્ઞાનાધિગમાય સર્વબુદ્ધક્ષેત્રાસઙ્ગપરિશોધનાય ત્ર્યધ્વૈકક્ષણવિબોધાય મહાધર્મચક્રપ્રવર્તનવૈશારદ્યાય ચ તચ્ચિત્તમુત્પદ્યતે બોધિસત્ત્વાનાં મહાકરુણાપૂર્વંગમં પ્રજ્ઞાજ્ઞાનાધિપતેયમુપાયકૌશલ્યપરિગૃહીતમાશયાધ્યાશયોપસ્તબ્ધં તથાગતબલાપ્રમેયં સત્ત્વબલબુદ્ધિબલસુવિચિતવિચયમસંભિન્નજ્ઞાનાભિમુખં સ્વયંભૂજ્ઞાનાનુકૂલં સર્વબુદ્ધધર્મપ્રજ્ઞાજ્ઞાનાવવાદસંપ્રત્યેષકં ધર્મધાતુપરમમાકાશધાતુસ્થિતકમપરાન્તકોટિનિષ્ઠમ્ । યેન ચિત્તોત્પાદેન સહોત્પન્નેન બોધિસત્ત્વો ઽતિક્રાન્તો ભવતિ, પૃથગ્જ્ઞાનભૂમીમવક્રાન્તો ભવતિ, બોધિસત્ત્વનિયામં જાતો ભવતિ, તથાગતકુલે ઽનવદ્યો ભવતિ, સર્વજાતિવાદેન વ્યાવૃત્તો ભવતિ, સર્વલોકગતિભ્યો ઽવક્રાન્તો ભવતિ, લોકોત્તરાં ગતિં સ્થિતો ભવતિ, બોધિસત્ત્વધર્મતાયાં સુવ્યવસ્થિતો ભવતિ, બોધિસત્ત્વાવસ્થાનેન સમતાનુગતો ભવતિ, ત્ર્યઘ્વતથાગતવંશનિયતો ભવતિ સંબોધિપરાયણઃ । એવંરૂપધર્મવ્યવસ્થિતો ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ વ્યવસ્થિતો ભવત્યચલનયોગેન ॥
અત્ર ભવન્તો જિનપુત્રાઃ પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ પ્રામોદ્યબહુલો ભવતિ પ્રસાદબહુલઃ પ્રીતિબહુલ ઉત્પ્લાવનાબહુલ ઉદગ્રીબહુલ ઉત્સીબહુલ ઉત્સાહબહુલો ઽસંરમ્ભબહુલો ઽવિહિંસાબહુલો ઽક્રોધબહુલો ભવતિ । ઇતિ હિ ભવન્તો જિનપુત્રાઃ પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વન્ પ્રમુદિતો ભવતિ, બુદ્ધાન્ ભગવતો ઽનુસ્મરન્ બુદ્ધધર્માન્ બોધિસત્ત્વાન્ બોધિસત્ત્વચર્યાઃ પારમિતાવિશુદ્ધિં બોધિસત્ત્વભૂમિવિશેષાન્ બોધિસત્ત્વાસંહાર્યતાં ( દ્ભ્ 9 ) તથાગતાવવાદાનુશાસનીં સત્ત્વાર્થસંપ્રાપણમ્ । પ્રમુદિતો ભવતિ સર્વતથાગતજ્ઞાનપ્રવેશપ્રયોગમનુસ્મરન્ । ભૂયઃ પ્રામોદ્યવાન્ ભવતિ - વ્યાવૃત્તો ઽસ્મિ સર્વજગદ્વિષયાત્, અવતીર્ણો ઽસ્મિ બુદ્ધભૂમિસમીપમ્, દૂરીભૂતો ઽસ્મિ બાલપૃથગ્જનભૂમેઃ, આસન્નો ઽસ્મિ જ્ઞાનભૂમેઃ, વ્યવચ્છિન્નો ઽસ્મિ સર્વાપાયદુર્ગતિવિનિપાતાત્, પ્રતિશરણભૂતો ઽસ્મિ સર્વસત્ત્વાનામ્, આસન્નદર્શનો ઽસ્મિ સર્વતથાગતાનામ્, સંભૂતો ઽસ્મિ સર્વબુદ્ધવિષયે, સર્વબોધિસત્ત્વસમતામુપગતો ઽસ્મિ । વિગતાનિ મે સર્વભયત્રાસચ્છમ્ભિતત્વાનીતિ પ્રામોદ્યમુત્પાદયતિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યાઃ પ્રમુદિતાયા બોધિસત્ત્વભૂમેઃ સહપ્રતિલમ્ભેન યાનીમાનિ ભયાનિ ભવન્તિ - યદિદમાજીવિકાભયં વા અશ્લોકભયં વા મરણભયં વા દુર્ગતિભયં વા પર્ષચ્છારદ્યભયં વા, તાનિ સર્વાણિ વ્યપગતાનિ ભવન્તિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? યથાપિ ઇદમાત્મસંજ્ઞાપગમાદાત્મસ્નેહો ઽસ્ય ન ભવતિ, કુતઃ પુનઃ સર્વોપકરણસ્નેહઃ? અતો ઽસ્ય આજીવિકાભયં ન ભવતિ । ન ચ કંચિત્સત્કારં કસ્યચિત્સકાશાત્પ્રતિકાઙ્ક્ષતિ, અન્યત્ર મયૈવ તેષાં સત્ત્વાનાં સર્વોપકરણબાહુલ્યમુપનામયિતવ્યમિતિ, અતો ઽસ્ય અશ્લોકભયં ન ભવતિ । આત્મદૃષ્ટિવિગમાચ્ચ અસ્યાત્મસંજ્ઞા ન ભવતિ, અતો ઽસ્ય મરણભયં ન ભવતિ । મૃતસ્યૈવ મે નિયતં બુદ્ધબોધિસત્ત્વૈર્ન વિરહિતો ભવિષ્યામીતિ, અતો ઽસ્ય દુર્ગતિભયં ન ભવતિ । નાસ્તિ મે કશ્ચિદાશયેન સર્વલોકે સમસમઃ, કુતઃ પુનરુત્તર ઇત્યતો ઽસ્ય પર્ષચ્છારદ્યભયં ન ભવતિ । એવં સર્વભયત્રાસચ્છમ્ભિતત્વરોમહર્ષાપગતઃ ॥
અથ ખલુ પુનર્ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો મહાકરુણાપુરસ્કૃતત્વાદનુપહતેન અપ્રાકૃતેનાધ્યાશયેન ભૂયસ્યા માત્રયા પ્રયુજ્યતે સર્વકુશલમૂલમુદાગમાય । સ શ્રદ્ધાધિપતેયતયા પ્રસાદબહુલતયા અધિમુક્તિવિશુદ્ધ્યા અવકલ્પનાબહુલતયા કૃપાકરુણાભિનિર્હારતયા મહામૈત્ર્યુપેતતયા અપરિખિન્નમાનસતયા હ્ર્યપત્રાપ્યાલંકારતયા ક્ષાન્તિસૌરત્યોપેતતયા તથાગતાર્હત્સમ્યક્સંબુદ્ધશાસનગૌરવચિત્રીકરણતયા રાત્રિંદિવાતૃપ્તકુશલમૂલોપચયતયા કલ્યાણમિત્રનિષેવણતયા ધર્મારામાભિરતતયા અતૃપ્તબાહુશ્રુત્યપર્યેષણતયા યથાશ્રુતધર્મયોનિશઃપ્રત્યવેક્ષણતયા અનિકેતમાનસતયા અનધ્યવસિતલાભસત્કારશ્લોકતયા અનભિનન્દિતોપકરણસ્નેહતયા રત્નોપમચિત્તોત્પાદાતૃપ્તાભિનિર્હારતયા સર્વજ્ઞભૂમ્યભિલાષણતયા તથાગતબલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્માધ્યાલમ્બનતયા પારમિતાસઙ્ગપર્યેષણતયા માયાશાઠ્યપરિવર્જનતયા યથાવાદિતથાકારિતયા સતતસમિતં સત્યવચનાનુરક્ષણતયા તથાગતકુલભૂષણતયા બોધિસત્ત્વશિક્ષાનુત્સર્જનતયા મહાશૈલેન્દ્રરાજોપમસર્વજ્ઞતાચિત્તાપ્રકમ્પનતયા સર્વલોકક્રિયાનભિલક્ષણતયા ઉત્સર્ગલોકોત્તરપથોપેતતયા અતૃપ્તબોધ્યઙ્ગસંભારોપચયતયા સતતસમિતમુત્તરોત્તરવિશેષપરિમાર્ગણતયા । એવંરૂપૈર્ભવન્તો જિનપુત્રા ભૂમિપરિશોધકૈર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ સુપ્રતિષ્ઠિતો ભવતિ પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ ॥

સો ઽસ્યાં પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતઃ સન્ ઇમાન્યેવંરૂપાણિ મહાપ્રણિધાનાનિ મહાવ્યવસાયાન્ મહાભિનિર્હારાનભિનિર્હરતિ - યદુત અશેષનિઃશેષાનવશેષસર્વબુદ્ધપૂજોપસ્થાપનાય સર્વાકારવરોપેતમુદારાધિમુક્તિવિશુદ્ધં ધર્મધાતુવિપુલમાકાશધાતુપર્યવસાનમપરાન્તકોટિનિષ્ઠં ( દ્ભ્ 10 ) સર્વકલ્પસંખ્યાબુદ્ધોત્પાદંસંખ્યાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધં મહાપૂજોપસ્થાનાય પ્રથમં મહાપ્રણિધાનમભિનિર્હરતિ । યદુત સર્વતથાગતભાષિતધર્મનેત્રીસંધારણાય સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વસુપરિગ્રહાય સર્વસમ્યક્સંબુદ્ધશાસનપરિરક્ષણાય .... બુદ્ધોત્પાદસદ્ધર્મપરિગ્રહાય દ્વિતીયમ્ । યદુત સર્વબુદ્ધોત્પાદનિરવશેષસર્વલોકધાતુપ્રસરેષુ તુષિતભવનવાસમાદિં કૃત્વા ચ્યવનાસંક્રમણગર્ભસ્થિતિજન્મકુમારક્રીડાન્તઃપુરવાસાભિનિષ્ક્રમણદુષ્કરચર્યાબોધિમણ્ડોપસંક્રમણમારઘર્ષણાભિસંબોધ્યધ્યેષણમહાધર્મચક્રપ્રવર્તનમહાપરિનિર્વાણોપસંક્રમણાય પૂજાધર્મસંગ્રહપ્રયોગપૂર્વંગમં કૃત્વા સર્વત્રૈકકાલવિવર્તનાય ... બુદ્ધોત્પાદ .... યાવન્મહાપરિનિર્વાણોપસંક્રમણાય તૃતીયમ્ । યદુત સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાવિપુલમહદ્ગતાપ્રમાણાસંભિન્નસર્વપારમિતાસંગૃહીતસર્વભૂમિપરિશોધનં સાઙ્ગોપાઙ્ગનિર્હારસલક્ષણસંવર્તવિવર્તસર્વબોધિસત્ત્વચર્યાભૂતયથાવદ્ભૂમિપથોપદેશપારમિતાપરિકર્માવવાદાનુશાસન્યનુપ્રદાનોપસ્તબ્ધચિત્તોત્પાદાભિનિર્હારાય ... ચર્યા ... ચિત્તોત્પાદાભિનિર્હારાય ચતુર્થમ્ । યદુત નિરવશેષસર્વસત્ત્વધાતુરૂપ્યરૂપિસંજ્ઞાસંજ્ઞિનૈવસંજ્ઞિનાસંજ્ઞાણ્ડજજરાયુજસંસ્વેદજૌપપાદુક- ... ત્રૈધાતુકપર્યાપન્નષડ્ગતિસમવસૃતસર્વોપપત્તિપર્યાપન્નનામરૂપસંગૃહીતાશેષસર્વસત્ત્વધાતુપરિપાચનાય સર્વબુદ્ધધર્માવતારણાય સર્વગતિસંખ્યાવ્યવચ્છેદનાય સર્વજ્ઞજ્ઞાનપ્રતિષ્ઠાપનાય ... સત્ત્વધાતુ ... સર્વસત્ત્વધાતુપરિપાચનાય પઞ્ચમમ્ । યદુત નિરવશેષસર્વલોકધાતુવિપુલસંક્ષિપ્તમહદ્ગતાપ્રમાણસૂક્ષ્મૌદારિકવ્યત્યસ્તાવમૂર્ધસમતલપ્રવેશસમવરસરણાનુગતેન્દ્રજાલવિભાગદશદિગશેષવિમાત્રતાવિભાગપ્રવેશજ્ઞાનાનુગમપ્રત્યક્ષતાયૈ ... લોકધાતુ ... લોકધાતુવૈમાત્ર્યાવતારણાય ષષ્ઠમ્ । યદુત સર્વક્ષેત્રૈકક્ષેત્રૈકક્ષેત્રસર્વક્ષેત્રસમવસરણપરિશોધનમપ્રમાણબુદ્ધક્ષેત્રપ્રભાવ્યૂહાલંકારપ્રતિમણ્ડિતં
સર્વક્લેશાપનયનપરિશુદ્ધપથોપેતમપ્રમાણજ્ઞાનાકરસત્ત્વપરિપૂર્ણમુદારબુદ્ધવિષયસમવસરણં યથાશયસર્વસત્ત્વસંદર્શનસંતોષણાય ... બુદ્ધક્ષેત્ર ... સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપરિશોધનાય સપ્તમમ્ । યદુત સર્વબોધિસત્ત્વૈકાશયપ્રયોગતાયૈ નિઃસપત્નકુશલમૂલોપચયાય એકાલમ્બનસર્વબોધિસત્ત્વસમતાયૈ અવિરહિતસતતસમિતબુદ્ધબોધિસત્ત્વસમવધાનાય યથેષ્ટબુદ્ધોત્પાદસંદર્શનાય સ્વચિત્તોત્પાદતથાગતપ્રભાવજ્ઞાનાનુગમાય અચ્યુતાનુગામિન્યભિજ્ઞાપ્રતિલમ્ભાય સર્વલોકધાત્વનુવિચરણાય સર્વબુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલપ્રતિભાસપ્રાપ્તયે સર્વોપપત્તિસ્વશરીરાનુગમાય અચિન્ત્યમહાયાનોપેતતાયૈ બોધિસત્ત્વચર્યાચરણાવ્યવચ્છેદાય ... ચર્યા ... મહાયાનાવતારણાય અષ્ટમમ્ । યદુત અવિવર્ત્યચક્રસમારૂઢબોધિસત્ત્વચર્યાચરણાય અમોઘકાયવાઙ્મનસ્કર્મણે સહદર્શનનિયતબુદ્ધધર્મત્વાય સહઘોષોદાહારજ્ઞાનાનુગમાય સહપ્રસાદક્લેશવિનિવર્તનાય મહાભૈષજ્યરાજોપમાશ્રયપ્રતિલમ્ભાય ચિન્તામણિવત્કાયપ્રતિલમ્ભાય સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાચરણાય ... ચર્યા ... અમોઘસર્વચેષ્ટતાયૈ નવમમ્ । યદુત સર્વલોકધાતુષ્વનુત્તરસમ્યક્સંબોધ્યભિસંબોધાય એકવાલપથાવ્યતિવૃત્તસર્વબાલપૃથગ્જનજન્મોપપત્યભિનિષ્ક્રમણવિકુર્વણબોધિમણ્ડધર્મચક્રપ્રવર્તનમહાપરિનિર્વાણોપદર્શનાય મહાબુદ્ધવિષયપ્રભાવજ્ઞાનાનુગમાય સર્વસત્ત્વધાતુયથાશયબુદ્ધોત્પાદક્ષણક્ષણવિભઙ્ગવિબોધપ્રશમપ્રાપણસંદર્શનાય એકાભિસંબોધિસર્વધર્મનિર્માણસ્ફરણાય એકઘોષોદાહારસર્વસત્ત્વચિત્તાશયસંતોષણાય મહાપરિનિર્વાણોપદર્શનચર્યાબલાવ્યવચ્છેદાય મહાજ્ઞાનભૂમિસર્વધર્મવ્યવસ્થાપનસંદર્શનાય ( દ્ભ્ 11 ) ધર્મજ્ઞાનર્દ્ધિમાયાભિજ્ઞાસર્વલોકધાતુસ્ફરણાય અભિસંબોધિમહાજ્ઞાનાભિજ્ઞાભિનિર્હારાય દશમમ્ । ઇતિ હિ ભવન્તો જિનપુત્રા ઇમાન્યેવંરૂપાણિ મહાપ્રણિધાનાનિ મહાવ્યવસાયાન્ મહાભિનિર્હારાન્ દશ પ્રણિધાનમુખાનિ પ્રમુખં કૃત્વા પરિપૂર્ણાનિ દશપ્રણિધાનાસંખ્યેયશતસહસ્રાણિ યાનિ બોધિસત્ત્વઃ પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો ઽભિનિર્હરતિ પ્રતિલભતે ચ ॥
તાનિ ચ મહાપ્રણિધાનાનિ દશભિર્નિષ્ઠાપદૈરભિનિર્હરતિ । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત સત્ત્વધાતુનિષ્ઠયા ચ લોકધાતુનિષ્ઠયા ચ આકાશધાતુનિષ્ઠયા ચ ધર્મધાતુનિષ્ઠયા ચ નિર્વાણધાતુનિષ્ઠયા ચ બુદ્ધોત્પાદધાતુનિષ્ઠયા ચ તથાગતજ્ઞાનધાતુનિષ્ઠયા ચ ચિત્તાલમ્બનધાતુનિષ્ઠયા ચ બુદ્ધવિષયજ્ઞાનપ્રવેશધાતુનિષ્ઠયાઃ ચ લોકવર્તનીધર્મવર્તનીજ્ઞાનવર્તનીધાતુનિષ્ઠયા ચ । ઇતિ હિ યા નિષ્ઠા સત્ત્વધાતુનિષ્ઠાયાઃ, સા મે નિષ્ઠા એષાં મહાપ્રણિધાનાનાં ભવતુ । યા નિષ્ઠા યાવજ્જ્ઞાનવર્તનીધાતુનિષ્ઠાયાઃ, સા મે નિષ્ઠા એષાં મહાપ્રણિધાનાનાં ભવતુ । ઇતિ હ્યનિષ્ઠા સત્ત્વધાતુનિષ્ઠા । અનિષ્ઠાનીમાનિ મે કુશલમૂલાનિ ભવન્તુ । અનિષ્ઠા યાવજ્જ્ઞાનવર્તનીધાતુનિષ્ઠા । અનિષ્ઠાનીમાનિ મે કુશલમૂલાનિ ભવન્ત્વિતિ ॥
સ એવં સ્વભિનિર્હૃતપ્રણિધાનઃ કર્મણ્યચિત્તો મૃદુચિત્તો ઽસંહાર્યશ્રદ્ધો ભવતિ । સો ઽભિશ્રદ્દધાતિ તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં પૂર્વાન્તચર્યાભિનિર્હારપ્રવેશં પારમિતાસમુદાગમં ભૂમિપરિનિષ્પત્તિં વૈશેષિકતાં બલપરિનિષ્પત્તિં વૈશારદ્યપરિપૂરિમાવેણિકબુદ્ધધર્માસંહાર્યતામચિન્ત્યાં બુદ્ધધર્મતામનન્તમધ્યં તથાગતવિષયાભિનિર્હારમપરિમાણજ્ઞાનાનુગતં તથાગતગોચરાનુપ્રવેશં ફલપરિનિષ્પત્તિમભિશ્રદ્દધાતિ । સમાસતઃ સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાં યાવત્તથાગતભૂમિજ્ઞાનનિર્દેશાધિષ્ઠાનમભિશ્રદ્દધાતિ ॥

તસ્યૈવં ભવતિ - એવં ગમ્ભીરાઃ ખલુ પુનરિમે બુદ્ધધર્માઃ એવં વિવિક્તાઃ એવં શાન્તાઃ એવં શૂન્યાઃ એવમાનિમિત્તાઃ એવમપ્રણિહિતાઃ એવં નિરુપલેપાઃ એવં વિપુલાઃ એવમપરિમાણાઃ એવમુદારાઃ એવં દુરાસદાશ્ચેમે બુદ્ધધર્માઃ । અથ ચ પુનરિમે બાલપૃથગ્જનાઃ કુદૃષ્ટિપતિતયા સંતત્યા અવિદ્યાન્ધકારપર્યવનદ્ધમાનસેન માનધ્વજસમુચ્છ્રિતૈઃ સંકલ્પૈસ્તૃષ્ણાજાલાભિલષિતૈર્મનસિકારૈર્માયાશાઠ્યગહનાનુચરિતૈશ્ચિત્તાશયૈરીર્ષ્યામાત્સર્યસંપ્રયુક્તૈર્ગત્યુપપત્તિપ્રયોગૈ રાગદ્વેષમોહપરિચિતૈઃ કર્મોપચયૈઃ ક્રોધોપનાહસંધુક્ષિતાભિશ્ચિત્તજ્વાલાભિર્વિપર્યાસસંપ્રયુક્તૈઃ કર્મક્રિયાભિનિર્હારૈઃ કામભવાવિદ્યાસ્રવાનુબદ્ધૈશ્ચિત્તમનોવિજ્ઞાનબીજૈસ્ત્રૈધાતુકે પુનર્ભવાઙ્કુરમભિનિર્વર્તયન્તિ યદિદં નામરૂપસહજાવિનિર્ભાગગતમ્ । તેનૈવ ચ નામરૂપેણ વિવર્ધિતેન એષાં ષડાયતનગ્રામઃ સંભવતિ । સંભૂતેષ્વાયતનેષ્વન્યોન્યસ્પર્શનિપાતતો વેદના સંભવતિ । તામેવ વેદનાં ભૂયો ભૂયો ઽભિનન્દતાં તૃષ્ણોપાદાનં વિવર્ધતે । વિવૃદ્ધે તૃષ્ણોપાદાને ભવઃ સંભવતિ । સંભૂતે ચ ભવે જાતિજરામરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ પ્રાદુર્ભવન્તિ । એવમેતેષાં સત્ત્વાનાં દુઃખસ્કન્ધો ઽભિનિર્વર્તતે આત્માત્મીયવિગતો રિક્તસ્તુચ્છઃ શૂન્યો નિરીહો નિશ્ચેષ્ટો જડસ્તૃણકાષ્ઠકુડ્યવર્ત્મપ્રતિભાસોપમઃ । ન ચૈવમવબુધ્યન્ત ઇતિ । તેષામેવંરૂપેણ સત્ત્વાનાં દુઃખસ્કન્ધાવિપ્રમોક્ષં દૃષ્ટ્વા સત્ત્વેષુ મહાકરુણોન્મિઞ્જઃ સંભવતિ - એતે ઽસ્માભિઃ સત્ત્વાઃ પરિત્રાતવ્યાઃ પરિમોચયિતવ્યા ( દ્ભ્ 12 ) અતો મહાસંમોહાત્, અત્યન્તસુખે ચ નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ ઇતિ । અતો ઽસ્ય મહામૈત્ર્યુન્મિઞ્જઃ સંભવતિ ॥
એવં કૃપામૈત્ર્યનુગતેન ખલુ પુનર્ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો ઽધ્યાશયેન પ્રથમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ વર્તમાનઃ સર્વવસ્તુષુ સાપેક્ષચિત્તં પરિવર્જ્ય બુદ્ધજ્ઞાને ચ ઉદારસ્પૃહાભિલાષબુદ્ધિર્મહાત્યાગેષુ પ્રયુઞ્જતે । સ ય ઇમે ત્યાગાઃ - યદુત ધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારપરિત્યાગો વા હિરણ્યસુવર્ણમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજતપરિત્યાગો વા રત્નાભરણવિભૂષણપરિત્યાગો વા હયરથગજપતિવાહનપરિત્યાગો વા ઉદ્યાનતપોવનવિહારપરિત્યાગો વા દાસીદાસકર્મકરપૌરુષેયપરિત્યાગો વા ગ્રામનગરનિગમજનપદરાષ્ટ્રરાજધાનીપરિત્યાગો વા ભાર્યાપુત્રદુહિતૃપરિત્યાગો વા સર્વપ્રિયમનાપવસ્તુપરિત્યાગો વા શિરઃકર્ણનાસાકરચરણનયનસ્વમાંસશોણિતાસ્થિમજ્જામેદશ્છવિચર્મહૃદયસર્વાત્મભાવપરિત્યાગો વા, તેષ્વનપેક્ષો ભૂત્વા સર્વવસ્તુષુ બુદ્ધજ્ઞાને ચ ઉદારસ્પૃહાભિલાષબુદ્ધિઃ પરિત્યજતિ । એવં હ્યસ્ય પ્રથમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય મહાત્યાગઃ સંભવતિ ॥
સ એવં કરુણામૈત્રીત્યાગાશયો ભૂત્વા સર્વસત્ત્વપરિત્રાણાર્થં ભૂયો ભૂયો લૌકિકલોકોત્તરાનર્થાન્ પરિમાર્ગતે પરિગવેષતે । પરિમાર્ગમાણઃ પરિગવેષમાણશ્ચ અપરિખેદચિત્તમુત્પાદયતિ । એવમસ્યાપરિખેદઃ સંભવતિ । અપરિખિન્નશ્ચ સર્વશાસ્ત્રવિશારદો ભવતિ । અતો ઽસ્ય શાસ્ત્રજ્ઞતા સંભવતિ । સ એવં શાસ્ત્રોપેતઃ ક્રિયાક્રિયાવિચારિતયા બુદ્ધ્યા હીનમધ્યપ્રણીતેષુ સત્ત્વેષુ તથત્વાય પ્રતિપદ્યતે યથાબલં યથાભજમાનમ્ । અતો ઽસ્ય લોકજ્ઞતા સંભવતિ । લોકજ્ઞશ્ચ કાલવેલામાત્રચારી હ્ર્યપત્રાપ્યવિભૂષિતયા સંતત્યા આત્માર્થપરાર્થેષુ પ્રયુજ્યતે । અતો ઽસ્ય હ્ર્યપત્રાપ્યં સંભવતિ । તેષુ ચ પ્રયોગેષુ નૈષ્ક્રમ્યચારી અવિવર્ત્યાપ્રત્યુદાવર્ત્યબલાધાનપ્રાપ્તો ભવતિ । એવમસ્ય ધૃતિબલાધાનમાજતં ભવતિ । ધૃતિબલાધાનપ્રાપ્તશ્ચ તથાગતપૂજોપસ્થાનેષુ પ્રયુજ્યતે, શાસને ચ પ્રતિપદ્યતે । એવં હ્યસ્યેમે દશ ભૂમિપરિશોધકા ધર્મા આજાતા ભવન્તિ । તદ્યથા - શ્રદ્ધા કરુણા મૈત્રી ત્યાગઃ ખેદસહિષ્ણુતા શાસ્ત્રજ્ઞતા લોકજ્ઞતા હ્ર્યપત્રાપ્યં ધૃતિબલાધાનં તથાગતપૂજોપસ્થાનમિતિ ॥
તસ્ય અસ્યાં પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય બહવો બુદ્ધા આભાસમાગચ્છન્તિ ઔદારિકદર્શનેન પ્રણિધાનબલેન ચ । બહૂનિ બુદ્ધશતાનિ બહૂનિ બુદ્ધસહસ્રાણિ બહૂનિ બુદ્ધશતસહસ્રાણિ બહૂનિ બુદ્ધનયુતશતસહસ્રાણિ બહવો બુદ્ધકોટ્યો બહૂનિ બુદ્ધકોટીશતાનિ બહૂનિ બુદ્ધકોટીસહસ્રાણિ બહૂનિ બુદ્ધકોટીશતસહસ્રાણિ બહૂનિ બુદ્ધકોટીનયુતશતસહસ્રાણ્યાભાસમાગચ્છન્તિ ઔદારિકદર્શનેન પ્રણિધાનબલેન ચ । સ તાંસ્તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ દૃષ્ટ્વા ઉદારાધ્યાશયેન સત્કરોતિ ગુરુકરોતિ માનયતિ પૂજયતિ, ચીવરપિણ્ડપાત્રશયાનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારૈશ્ચ પ્રતિપાદયતિ । બોધિસત્ત્વસુખોપધાનં ચોપસંહરતિ । સંઘગણસંમાનતાં ચ કરોતિ । તાનિ ચ કુશલમૂલાન્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામયતિ । તાંશ્ચ અસ્ય બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પૂજયતઃ સત્ત્વપરિપાક આજાતો ભવતિ । સ સત્ત્વાંશ્ચ પરિપાચયતિ ( દ્ભ્ 13 ) દાનેન પ્રિયવદ્યેન ચ અધિમુક્તિબલેન ચ । અસ્યોપરિ દ્વે અર્થસંગ્રહવસ્તૂન્યાજાયેતે ન તુ ખલ્વશેષજ્ઞાનપ્રતિવેધપ્રતિલમ્ભેન । તસ્ય દશભ્યઃ પારમિતાભ્યો દાનપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । સ યથા યથા બુદ્ધાંશ્ચ ભગવતઃ પૂજયતિ, સત્ત્વપરિપાકાય ચ પ્રયુજ્ય તાનિમાન્ દશ ભૂમિપરિશોધકાન્ ધર્માન્ સમાદાય વર્તતે, તથા તથાસ્ય તાનિ કુશલમૂલાનિ સર્વજ્ઞતાપરિણામિતાનિ ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્યન્તે, પરિશુદ્ધ્યન્તિ, કર્મણ્યાનિ ચ ભવન્તિ યથાકામતયા । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રા જાતરૂપં કુશલેન કર્મારેણ યથા યથાગ્નૌ પ્રક્ષિપ્યતે, તથા તથા પરિશુદ્ધ્યતિ કર્મણ્યં ચ ભવતિ વિભૂષણાલંકારવિધિષુ યથાકામતયા, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા યથા યથા બોધિસત્ત્વો ... પેયાલં ... યથાકામતયા ॥

પુનરપરં ભવન્તો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વેન અસ્યાં પ્રથમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતેન અસ્યા એવ પ્રથમાયા બોધિસત્ત્વભૂમેરાકારપ્રતિલમ્ભનિષ્યન્દાઃ પરિમાર્ગિતવ્યાઃ પરિગવેષિતવ્યાઃ પરિપ્રષ્ટવ્યાઃ । બુદ્ધબોધિસત્ત્વાનાં કલ્યાણમિત્રાણાં ચ સકાશાદતૃપ્તેન ચ ભવિતવ્યં ભૂમ્યઙ્ગપરિનિષ્પાદનાય । એવં યાવદ્દશમ્યા બોધિસત્ત્વભૂમેરઙ્ગપરિનિષ્પાદનાય । તેન ભૂમિપક્ષપ્રતિપક્ષકુશલેન ચ ભવિતવ્યં ભૂમિસંવર્તવિવર્તકુશલેન ચ ભૂમ્યાકારનિષ્યન્દકુશલેન ચ ભૂમિપ્રતિલમ્ભવિભાવનાકુશલેન ચ ભૂમ્યઙ્ગપરિશોધનકુશલેન ચ ભૂમેર્ભૂમિસંક્રમણકુશલેન ચ ભૂમિભૂમિવ્યવસ્થાનકુશલેન ચ ભૂમિભૂમિવિશેષજ્ઞાનકુશલેન ચ ભૂમિભૂમિપ્રતિલમ્ભાપ્રત્યુદાવર્ત્યકુશલેન ચ સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિપરિશોધનતયા તથાગતજ્ઞાનભૂમ્યાક્રમણકુશલેન ચ ભવિતવ્યમ્ । એવં ભૂમ્યાકારાભિનિર્હારકુશલસ્ય હિ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રથમાયા બોધિસત્ત્વભૂમેરુચ્છલિતસ્ય નિષ્ઠાનં ન સંભવતિ યાવદ્દશભૂમિભૂમ્યાક્રમણમિતિ । માર્ગાધિષ્ઠાનાગમેન ચ ભૂમેજ્ઞાનાલોકેન ચ બુદ્ધજ્ઞાનાલોકં પ્રાપ્નોતિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાઃ કુશલઃ સાર્થવાહો મહાસાર્થપરિકર્ષણાભિપ્રાયો મહાનગરમનુપ્રાપયિતુકામઃ આદાવેવ માર્ગગુણાંશ્ચ માર્ગવિવર્તદોષાંશ્ચ માર્ગસ્થાનાન્તરવિશેષાંશ્ચ માર્ગસ્થાનાન્તરવિવર્તદોષાંશ્ચ માર્ગક્રિયાપથ્યોદનકાર્યતાં ચ પરિમાર્ગયતિ પરિગવેષયતે । સ યાવન્મહાનગરાનુપ્રાપ્તયે કુશલો ભવત્યનુચ્ચલિત એવ પ્રથમાન્માર્ગાન્તરસ્થાનાત્ । સ એવં જ્ઞાનવિચારિતયા બુદ્ધ્યા મહાપથ્યોદનસમૃદ્ધ્યા અનુપૂર્વેણ મહાસાર્થેન સાર્ધં યાવન્મહાનગરમનુપ્રાપ્નોતિ, ન ચાટવીકાન્તારદોષૈઃ સાર્થસ્ય વા આત્મનો વાસ્યોપઘાતઃ સંપદ્યતે । એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ કુશલો મહાસાર્થવાહો યદા પ્રથમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો ભવતિ, તદા ભૂમિપક્ષપ્રતિપક્ષકુશલો ભવતિ, ભૂમિસંવર્તવિવર્તકુશલો ભવતિ, ભૂમ્યાકારનિષ્યન્દકુશલો ભવતિ, ભૂમિપ્રતિલમ્ભવિભાવનાકુશલો ભવતિ, ભૂમ્યઙ્ગપરિશોધનકુશલો ભવતિ, ભૂમેર્ભૂમિસંક્રમણકુશલો ભવતિ, ભૂમિભૂમિવ્યવસ્થાનકુશલો ભવતિ, ભૂમિભૂમિવિશેષજ્ઞાનકુશલો ભવતિ,
ભૂમિભૂમિપ્રતિલમ્ભાપ્રત્યુદાવર્ત્યકુશલો ભવતિ, સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિપરિશોધનતયા તથાગતજ્ઞાનભૂમ્યાક્રમણકુશલશ્ચ ભવતિ । તદા બોધિસત્ત્વો મહાપુણ્યસંભારપથ્યોદનસુસંગૃહિતો ( દ્ભ્ 14 ) જ્ઞાનસંભારસુકૃતવિચયો મહાસત્ત્વસાર્થપરિકર્ષણાભિપ્રાયઃ સર્વજ્ઞતામહાનગરમનુપ્રાપયિતુકામઃ આદાવેવ ભૂમિમાર્ગગુણાંશ્ચ ભૂમિમાર્ગવિવર્તદોષાંશ્ચ ભૂમિમાર્ગસ્થાનાન્તરવિશેષાંશ્ચ ભૂમિમાર્ગસ્થાનાન્તરવિવર્તદોષાંશ્ચ મહાપુણ્યજ્ઞાનસંભારપથ્યદનક્રિયાકાર્યતાં ચ પરિમાર્ગતે પરિગવેષતે બુદ્ધાનાં ભગવતાં બોધિસત્ત્વાનાં કલ્યાણમિત્રાણાં ચ સકાશાત્ । સ યાવત્સર્વજ્ઞતામહાનગરાનુપ્રાપ્તિકુશલો ભવત્યનુચ્ચલિત એવ પ્રથમાન્માર્ગાન્તરસ્થાનાત્ । સ એવં જ્ઞાનવિચારિતયા બુદ્ધ્યા મહાપુણ્યજ્ઞાનસંભારપથ્યદનસંરુદ્ધયા મહાન્તં સત્ત્વસાર્થં યથાપરિપાચિતં સંસારાટવીકાન્તારદુર્ગાદતિક્રમ્ય યાવત્સર્વજ્ઞતામહાનગરમનુપ્રાપયતિ । ન સંસારટવીકાન્તારદોષૈઃ સત્ત્વસાર્થસ્ય વા આત્મનો વા અસ્યોપઘાતઃ સંપદ્યતે । તસ્માત્તર્હિ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વેન અપરિખિન્નેન ભૂમિપરિકર્મપરિકર્મવિશેષાભિયુક્તેન ભવિતવ્યમ્ । અયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રથમાયાઃ પ્રમુદિતાયા બોધિસત્ત્વભૂમેર્મુખપ્રવેશઃ સમાસતો નિર્દિશ્યતે ॥
યો ઽસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન જમ્બૂદ્વીપેશ્વરો ભવતિ મહૈશ્વર્યાધિપત્યપ્રતિલબ્ધો ધર્માનુરક્ષી કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાન્ મહાત્યાગેન સંગ્રહીતુકુશલઃ સત્ત્વાનાં માત્સર્યમલવિનિવૃત્તયે ઽપર્યન્તો મહાત્યાગારમ્ભૈઃ । યચ્ચ કિંચિત્કર્મારભતે દાનેન વા પ્રિયવદ્યતયા વા અર્થક્રિયયા વા સમાનાર્થતયા વા, તત્સર્વમવિરહિતં બુદ્ધમનસિકારૈર્ધર્મમનસિકારૈઃ સંઘમનસિકારૈર્બોધિસત્ત્વમનસિકારૈર્બોધિસત્ત્વચર્યામનસિકારૈઃ પારમિતામનસિકારૈર્ભૂમિમનસિકારૈર્બલમનસિકારૈર્વૈશારદ્યમનસિકારૈરાવેણિકબુદ્ધધર્મમનસિકારૈર્યાવત્સર્વાકારવરોપેતસર્વજ્ઞજ્ઞાનમનસિકરૈઃ । કિમિતિ? સર્વસત્ત્વાનામગ્ર્યો ભવેયં શ્રેષ્ઠો જ્યેષ્ઠો વરઃ પ્રવર ઉત્તમો ઽનુત્તમો નાયકો વિનાયકઃ પરિણાયકો યાવત્સર્વજ્ઞજ્ઞાનપ્રતિશરણો ભવેયમ્ ઇતિ । આકાઙ્ક્ષંશ્ચ તથારૂપં વીર્યમારભતે યથારૂપેણ વીર્યારમ્ભેણ સર્વગૃહકલત્રભોગાનુત્સૃજ્ય તથાગતશાસને પ્રવ્રજતિ । પ્રવ્રજિતશ્ચ સન્ એકક્ષણલવમુહૂર્તેન સમાધિશતં ચ પ્રતિલભતે સમાપદ્યતે ચ । બુદ્ધશતં ચ પશ્યતિ, તેષાં ચાધિષ્ઠાનં સંજાનીતે । લોકધાતુશતં ચ કમ્પયતિ । ક્ષેત્રશતં ચાક્રમતિ । લોકધાતુશતં ચાવભાસયતિ । સત્ત્વશતં ચ પરિપાચયતિ । કલ્પશતં ચ તિષ્ઠતિ । કલ્પશતં ચ પૂર્વાન્તાપરાન્તતઃ પ્રવિશતિ । ધર્મમુખશતં ચ પ્રવિચિનોતિ । કાયશતં ચાદર્શયતિ । કાયં કાયં ચ બોધિસત્ત્વશતપરિવારમાદર્શયતિ । તથા ઉત્તરે પ્રણિધાનબલિકા બોધિસત્ત્વાઃ પ્રણિધાનવિશેષિકતયા વિકુર્વન્તિ યેષાં ન સુકરા સંખ્યા કુર્તું કાયસ્ય વા પ્રભાયા વા ઋદ્વેર્વા ચક્ષુષો વા ગોચરસ્ય વા સ્વરસ્ય વા ચર્યાયા વા વ્યૂહસ્ય વા અધિષ્ઠાનસ્ય વા અધિમુક્તેર્વા અભિસંસ્કારણાં વા યાવદેવતાવદ્ભિરપિ કલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રૈરિતિ ॥
પ્રમુદિતા નામ પ્રથમા ભૂમિઃ ॥
2 વિમલા નામ દ્વિતીયા ભૂમિઃ ।
વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ પ્રથમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સુપરિકર્મકૃતો દ્વિતીયાં બોધિસત્ત્વભૂમિમભિલષતિ, તસ્ય દશ ચિત્તાશયાઃ પ્રવર્તન્તે । કતમે દશ? યદુત ઋજ્વાશયતા ચ મૃદ્વાશયતા ચ કર્મણ્યાશયતા ચ દમાશયતા ચ શમાશયતા ચ કલ્યાણાશયતા ચ અસંસૃષ્ટાશયતા ચ અનપેક્ષાશયતા ચ ઉદારાશયતા ચ માહાત્મ્યાશયતા ચ । ઇમે દશ ચિત્તાશયાઃ પ્રવર્તન્તે । તતો દ્વિતીયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ વિમલાયાં પ્રતિષ્ઠિતો ભવતિ ॥
તત્ર ભવન્તો જિનપુત્રા વિમલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ પ્રકૃત્યૈવ દશભિઃ કુશલૈઃ કર્મપથૈઃ સમન્વાગતો ભવતિ । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત પ્રાણાતિપાતાત્પ્રતિવિરતો ભવતિ । નિહતદણ્ડો નિહતશસ્ત્રો નિહતવૈરો લજ્જાવાન્ દયાપન્નઃ સર્વપ્રાણિભૂતેષુ હિતસુખાનુકમ્પી મૈત્રચિત્તઃ । સ સંકલ્પૈરપિ પ્રાણિવિહિંસાં ન કરોતિ, કઃ પુનર્વાદઃ પરસત્ત્વેષુ સત્ત્વસંજ્ઞિનઃ સંચિન્ત્યૌદારિકકાયવિહેઠનયા ॥
અદત્તાદાનાત્પ્રતિવિરતઃ ખલુ પુનર્ભવતિ સ્વભોગસંતુષ્ટઃ પરભોગાનભિલાષી અનુકમ્પકઃ । સ પરપરિગૃહીતેભ્યો વસ્તુભ્યઃ પરપરિગૃહીતસંજ્ઞી સ્તેયચિત્તમુપસ્થાપ્ય અન્તશસ્તૃણપર્ણમપિ નાદત્તમાદાતા ભવતિ, કઃ પુનર્વાદો ઽન્યેભ્યો જીવિતોપકરણેભ્યઃ ॥

કામમિથ્યાચારાત્પ્રતિવિરતઃ ખલુ પુનર્ભવતિ સ્વદારસંતુષ્ટઃ પરદારાનભિલાષી । સ પરપરિગૃહીતાસુ સ્ત્રીષુ પરભાર્યાસુ ગોત્રધ્વજધર્મરક્ષિતાસુ અભિધ્યામપિ નોત્પાદયતિ, કઃ પુનર્વાદો દ્વીન્દ્રિયસમાપત્યા વા અનઙ્ગવિજ્ઞપ્ત્યા વા ॥
અનૃતવચનાત્પ્રતિવિરતઃ ખલુ પુનર્ભવતિ સત્યવાદી ભૂતવાદી કાલવાદી, યથાવાદી તથાકારી । સો ઽન્તશઃ સ્વપ્નાન્તરગતો ઽપિ વિનિધાય દૃષ્ટિં ક્ષાન્તિં રુચિં મતિં પ્રેક્ષાં વિસંવાદનાભિપ્રાયો નાનૃતાં વાચં નિશ્ચારયતિ, કઃ પુનર્વાદઃ સમન્વાહૃત્ય ।
પિશુનવચનાત્પ્રતિવિરતઃ ખલુ પુનર્ભવતિ અભેદાવિહેઠાપ્રતિપન્નઃ સત્ત્વાનામ્ । સ નેતઃ શ્રુત્વા અમુત્રાખ્યાતા ભવત્યમીષાં ભેદાય । ન અમુતઃ શ્રુત્વા ઇહાખ્યાતા ભવત્યેષાં ભેદાય । ન સંહિતાન્ ભિનત્તિ, ન ભિન્નાનામનુપ્રદાનં કરોતિ । ન વ્યગ્રારામો ભવતિ ન વ્યગ્રરતો ન વ્યગ્રકરણીં વાચં ભાષતે સદ્ભૂતામસદ્ભૂતાં વા ॥
પરુષવચનાત્પ્રતિવિરતઃ ખલુ પુનર્ભવતિ । સ યેયં વાગદેશા કર્કશા પરકટુકા પરાભિસંજનની અન્વક્ષાન્વક્ષપ્રાગ્ભારા ગ્રામ્યા પાર્થગ્જનકી અનેલા અકર્ણસુખા ક્રોધરોષનિશ્ચારિતા હૃદયપરિદહની મનઃસંતાપકરી અપ્રિયા અમનઆપા અમનોજ્ઞા સ્વસંતાનપરસંતાનવિનાશિની । તથારૂપાં વાચં પ્રહાય યેયં વાક્ સ્નિગ્ધા મૃદ્વી મનોજ્ઞા મધુરા પ્રિયકરણી મનઆપકરણી હિતકરણી નેલા કર્ણસુખા હૃદયંગમા પ્રેમણીયા પૌરી વર્ણવિસ્પષ્ટા વિજ્ઞેયા શ્રવણીયા નિશ્રિતા બહુજનેષ્ટા બહુજનકાન્તા બહુજનપ્રિયા બહુજનમનઆપા વિજ્ઞાપન્ના ( દ્ભ્ 16 ) સર્વસત્ત્વહિતસુખાવહા સમાહિતા મનૌત્પ્લાવનકરી મનઃપ્રહ્લાદનકરી સ્વસંતાનપરસંતાનપ્રસાદનકરી તથારૂપાં વાચં નિશ્ચારયતિ ॥
સંભિન્નપ્રલાપાત્પ્રતિવિરતઃ ખલુ પુનર્ભવતિ સુપરિહાર્યવચનઃ કાલવાદી ભૂતવાદી અર્થવાદી ધર્મવાદી ન્યાયવાદી વિનયવાદી । સ નિદાનવતીં વાચં ભાષતે કાલેન સાવદાનમ્ । સ ચાન્તશ ઇતિહાસપૂર્વકમપિ વચનં પરિહાર્ય પરિહરતિ, કઃ પુનર્વાદો વાગ્વિક્ષેપેણ ॥
અનભિધ્યાલુઃ ખલુ પુનર્ભવતિ પરસ્વેષુ પરકામેષુ પરભોગેષુ પરવિત્તોપકરણેષુ । પરપરિગૃહીતેષુ સ્પૃહામપિ નોત્પાદયતિ, કિમિતિ યત્પરેષાં તન્નામ સ્યાદિતિ નાભિધ્યામુત્પાદયતિ, ન પ્રાર્થયતે ન પ્રણિદધાતિ, ન લોભચિત્તમુત્પાદયતિ ॥
અવ્યાપન્નચિત્તઃ ખલુ પુનર્ભવતિ । સર્વસત્ત્વેષુ મૈત્રચિત્તો હિતચિત્તો દયાચિત્તઃ સુખચિત્તઃ સ્નિગ્ધચિત્તઃ સર્વજગદનુગ્રહચિત્તઃ સર્વભૂતહિતાનુકમ્પાચિત્તઃ । સ યાનીમાનિ ક્રોધોપનાહખિલમલવ્યાપાદપરિદાહસંધુક્ષિતપ્રતિઘાદ્યાનિ તાનિ પ્રહાય યાનીમાનિ હિતોપસંહિતાનિ મૈત્ર્યુપસંહિતાનિ સર્વસત્ત્વહિતસુખાય વિતર્કિતવિચારિતાનિ, તાન્યનુવિતર્કયિતા ભવતિ ॥
સમ્યગ્દૃષ્ટિઃ ખલુ પુનર્ભવતિ સમ્યક્પથગતઃ કૌતુકમઙ્ગલનાનાપ્રકારકુશીલદૃષ્ટિવિગત-ઋજુદૃષ્ટિરશઠો ઽમાયાવી બુદ્ધધર્મસંઘનિયતાશયઃ । સ ઇમાન્ દશ કુશલાન્ કર્મપથાન્ સતતસમિતમનુરક્ષન્ એવં ચિત્તાશયમભિનિર્હરતિ - યા કાચિત્સત્ત્વાનામપાયદુર્ગતિવિનિપાતપ્રજ્ઞપ્તિઃ સર્વા સા એષાં દશાનામકુશલાનાં કર્મપથાનાં સમાદાનહેતોઃ । હન્ત અહમાત્મનૈવ સમ્યક્પ્રતિપત્તિસ્થિતઃ પરાન્ સમ્યક્પ્રતિપત્તૌ સ્થાપયિષ્યામિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? અસ્થાનમેતદનવકાશો યદાત્મા વિપ્રતિપત્તિસ્થિતઃ પરાન્ સમ્યક્પ્રતિપત્તૌ સ્થાપયેત્, નૈતસ્થાનં વિદ્યત ઇતિ । સ એવં પ્રવિચિનોતિ - એષાં દશાનાં અકુશલાનાં કર્મપથાનાં સમાદાનહેતોર્નિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકગતયઃ પ્રજ્ઞાયન્તે । પુનઃ કુશલાનાં કર્મપથાનાં સમાદાનહેતોર્મનુષ્યોપપત્તિમાદિં કૃત્વા યાવદ્ભવાગ્રમિત્યુપપત્તયઃ પ્રજ્ઞાયન્તે । તત ઉત્તંર ત એવ દશ કુશલાઃ કર્મપથાં પ્રજ્ઞાકારેણ પરિભાવ્યમાનાઃ પ્રાદેશિકચિત્તતયા ત્રૈધાતુકોત્ત્રસ્તમાનસતયા મહાકરુણાવિકલતયા પરતઃ શ્રવણાનુગમેન ઘોષાનુગમેન ચ શ્રાવકયાનં સંવર્તયન્તિ । તત ઉત્તરતરં પરિશોધિતા અપરપ્રણેયતયા સ્વયંભૂત્વાનુકૂલતયા સ્વયમભિસંબોધનતયા પરતો ઽપરિમાર્ગણતયા મહાકરુણોપાયવિકલતયા ગમ્ભીરેદંપ્રત્યયાનુબોધનેન પ્રત્યેકબુદ્ધયાનં સંવર્તયતિ । તત ઉત્તરતરં પરિશોધિતાવિપુલાપ્રમાણતયા મહાકરુણોપેતતયા ઉપાયકૌશલસંગૃહીતતયા સંબદ્ધમહાપ્રણિધાનતયા સર્વસત્ત્વાપરિત્યાગતયા બુદ્ધજ્ઞાનવિપુલધ્યાલમ્બનતયા બોધિસત્ત્વભૂમિપરિશુદ્ધ્યૈ પારમિતાપરિશુદ્ધ્યૈ ચર્યાવિપુલત્વાય સંવર્તન્તે । તત ઉત્તરતરં પરિશોધિતાઃ સર્વાકારપરિશોધિતત્વાદ્યાવદ્દશબલબલત્વાય સર્વબુદ્ધધર્માઃ સમુદાગમાય સંવર્તન્તે । તસ્માત્ તર્હ્યસ્માભિઃ સમાભિનિર્હારે સર્વાકારપરિશોધનાભિનિર્હાર એવ યોગઃ કરણીયઃ ॥
સ ભૂયસ્યા માત્રયા એવં પ્રતિસંશિક્ષતે - ઇમે ખલુ પુનર્દશાકુશલાઃ કર્મપથા અધિમાત્રત્વાદાસેવિતા ભાવિતા બહુલીકૃતા નિરયહેતુર્મધ્યત્વાત્ તિર્યગ્યોનિહેતુર્મૃદુત્વાદ્યમલોકહેતુઃ । તત્ર ( દ્ભ્ 17 ) પ્રાણાતિપાતો નિરયમુપનયતિ તિર્યગ્યોનિમુપનયતિ, યમલોકમુપનયતિ । અથ ચેત્પુનર્મનુષ્યેષુ ઉપપદ્યતે, દ્વૌ વિપાકાવભિનિર્વર્તયતિ અલ્પાયુષ્કતાં ચ બહુગ્લાન્યતાં ચ । અદત્તાદનં ... પેયાલં ... પરીત્તભોગતાં ચ સાધારણભોગતાં ચ । કામમિથ્યાચારો ... અનાજાનેયપરિવારતાં ચ સસપત્નદારતાં ચ । મૃષાવાદો ... અભ્યાખ્યાનબહુલતાં ચ પરૈર્વિસંવાદનતાં ચ । પૈશુન્યં ... ભિન્નપરિવારતાં ચ હીનપરિવારતાં ચ । પારુષ્યં ... અમનાપશ્રવણતાં ચ કલહવચનતાં ચ । સંભિન્નપ્રલાપો ... અનાદેયવચનતાં ચ અનિશ્ચિતપ્રતિભાનતાં ચ । અભિધ્યા ... અસંતુષ્ટિતાં ચ મહેચ્છતાં ચ । વ્યાપાદો ... અહિતૈષિતાં ચ પરોત્પીડનતાં ચ । મિત્યાદૃષ્ટિઃ ... કુદૃષ્ટિપતિતશ્ચ ભવતિ શઠશ્ચ માયાવી । એવં ખલુ મહતો ઽપરિમાણસ્ય દુઃખસ્કન્ધસ્ય ઇમે દશાકુશલાઃ કર્મપથાઃ સમુદાગમાય સંવર્તન્તે । હન્ત વયં ઇમાન્ દશાકુશલાન્ કર્મપથાન્ વિવર્જ્ય ધર્મારામરતિરતા વિહરામ । સ ઇમાન્ દશાકુશલાન્ કર્મપથાન્ પ્રહાય દશકુશલકર્મપથપ્રતિષ્ઠિતઃ પરાંસ્તેષ્વેવ પ્રતિષ્ઠાપયતિ । સ ભૂયસ્યા માત્રયા સર્વસત્ત્વાનામન્તિકે હિતચિત્તતામુત્પાદયતિ । સુખચિત્તતાં મૈત્રચિત્તતાં કૃપાચિત્તતાં દયાચિત્તતામનુગ્રહચિત્તતામારક્ષાચિત્તતાં સમચિત્તતામચાર્યચિત્તતાં શાસ્તૃચિત્તતામુત્પાદયતિ । તસ્યૈવં ભવતિ - કુદૃષ્ટિપતિતા બતેમે સત્ત્વા વિષમમતયો વિષમાશયા ઉત્પથગહનચારિણઃ । તે ઽસ્માભિર્ભૂતપથસમ્યગ્દૃષ્ટિમાર્ગયાથાતથ્યે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ । ભિન્નવિગૃહીતચિત્તવિવાદોપપન્ના બતેમે સત્ત્વાઃ સતતસમિતં ક્રોધોપનાહસંધુક્ષિતાઃ । તે ઽસ્માભિરનુત્તરે મહામૈત્ર્યુપસંહારે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ । અતૃપ્તા બતેમે સત્ત્વાઃ પરવિત્તાભિલાષિણો વિષમાજીવાનુચરિતાઃ

। તે ઽસ્માભિઃ પરિશુદ્ધકાયવાઙ્મનસ્કર્માન્તાજીવિકાયાં પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ । રાગદ્વેષમોહત્રિનિદાનાનુગતા બતેમે સત્ત્વા વિવિધક્લેશાગ્નિજ્વાલાભિઃસતતસમિતં પ્રદીપ્તાઃ । ન ચ તતો ઽત્યન્તનિઃસરણોપાયં પરિમાર્ગયન્તિ । તે ઽસ્માભિઃ સર્વક્લેશપ્રશમે નિરુપદ્રવે નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ । મહામોહતમસ્તિમિરપટલાવિદ્યાન્ધકારાવૃતા બતેમે સત્ત્વા મહાન્ધકારગહનાનુપ્રવિષ્ટાઃ પ્રજ્ઞાલોકસુદૂરીભૂતા મહાન્ધકારપ્રસ્કન્નાઃ કુદૃષ્ટિકાન્તારસમવસૃતાઃ । તેષામસ્માભિરનાવરણં પ્રજ્ઞાચક્ષુર્વિશોધયિતવ્યં યથા સર્વધર્મયાથાતથ્યાપરપ્રણયતાં પ્રતિલપ્સ્યન્તે । મહાસંસારાટવીકાન્તારમાર્ગપ્રપન્ના બતેમે સત્ત્વા અયોગક્ષેમિણો ઽનાશ્વાસપ્રાપ્તા મહાપ્રપાતપતિતા નિરયતિર્યગ્યોનિયમલોકગતિપ્રપાતાભિમુખાઃ કુદૃષ્ટિવિષમજાલાનુપર્યવનદ્ધા મોહગહનસંછન્ના મિથ્યામાર્ગવિપથપ્રયાતા જાત્યન્ધીભૂતાઃ પરિણાયકવિકલા અનિઃસરણે નિઃસરણસંજ્ઞિનો નમુચિપાશબદ્ધા વિષયતસ્કરોપગૃહીતાઃ કુશલપરિણાયકવિરહિતા મારાશયગહનાનુપ્રવિષ્ટા બુદ્ધાશયદૂરીભૂતાઃ । તે ઽસ્માભિરેવંવિધાત્ સંસારાટવીકાન્તારદુર્ગાદુત્તારયિતવ્યા અભયપુરે ચ સર્વજ્ઞતાનગરે નિરુપદ્રવે નિરુપતાપે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ । મહૌઘોર્મ્યામથૈર્નિમગ્ના બતેમે સત્ત્વાઃ કામભવાવિદ્યાદૃષ્ટ્યોઘસમવસૃષ્ટાઃ સંસારસ્રોતોનુવાહિનસ્તૃષ્ણાનદીપ્રપન્ના મહાવેગગ્રસ્તા અવિલોકનસમર્થાઃ કામવ્યાપાદવિહિંસાવિતર્કપ્રતાનાનુચરિતાઃ સત્કાયદૃષ્ટ્યુદકરાક્ષસગૃહીતાઃ કામગહનાવર્તાનુપ્રવિષ્ટા નન્દીરાગમધ્યસંછન્ના અસ્મિમાનસ્થલોત્સન્ના દૌઃશીલ્યવિષમાચારાન્તઃપુટીભૂતાઃ ષડાયતનગ્રામભયતીરમનુચ્ચલિતાઃ કુશલસંતારકવિરહિતા અનાથા ( દ્ભ્ 17 ) અપરાયણા અશરણાઃ । તે ઽસ્માભિર્મહાકરુણાકુશલમૂલબલેનોદ્ધૃત્ય નિરુપદ્રવે ઽરજસિ ક્ષેમે શિવે ઽભયે સર્વભયત્રાસાપગતે સર્વજ્ઞતારત્નદ્વીપે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ । રુદ્ધા બતેમે સત્ત્વા બહુદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસબહુલે ઽનુનયપ્રતિઘપ્રિયાપ્રિયવિનિબન્ધને સશોકપરિદેવાનુચરિતે તૃષ્ણાનિગડબન્ધને માયાશાઠ્યાવિદ્યાગહનસંછન્ને ત્રૈધાતુકચારકે । તે ઽસ્માભિઃ સર્વત્રૈધાતુકવિવેકે સર્વદુઃખોપશમે ઽનાવરણનિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ । આત્માત્મીયાભિનિવિષ્ટા બતેમે સત્ત્વાઃ સ્કન્ધાલયાનુચ્ચલિતાશ્ચતુર્વિપર્યાસાનુપ્રયાતાઃ ષડાયતનશૂન્યગ્રામસંનિશ્રિતાશ્ચતુર્મહાભૂતોરગાભિદ્રુતાઃ સ્કન્ધવધકતસ્કરાભિઘાતિતા અપરિમાણદુઃખપ્રતિસંવેદિનઃ । તે ઽસ્માભિઃ પરમસુખે સર્વનિકેતવિગમે પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યા યદુત સર્વાવરણપ્રહાણનિર્વાણે
। હીનલીનદીનાધિમુક્તા બતેમે સત્ત્વા અગ્ર્યસર્વજ્ઞજ્ઞાનચિત્તવિકલાઃ સતિ નિઃસરણે મહાયાને શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધયાનાવતીર્ણમતયઃ । તે ઽસ્માભિરુદારબુદ્ધધર્મમતિવિપુલાધ્યાલમ્બેન સર્વજ્ઞજ્ઞાનલોચનતયા અનુત્તરે મહાયાને પ્રતિષ્ઠાપયિતવ્યાઃ ॥
ઇતિ હિ ભવન્તો જિનપુત્રા એવં શીલબલાધાનાનુગતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય કૃપાકરુણામૈત્ર્યભિનિર્હારકુશલસ્ય સર્વસત્ત્વાનવધીષ્ટકલ્યાણમિત્રસ્યાપરિત્યક્તસર્વસત્ત્વસ્ય ક્રિયાક્રિયાભિનિર્હારકુશલસ્ય વિમલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતસ્ય બહવો બુદ્ધા આભાસભાગચ્છાન્તિ ... ઔદારિક ... પેયાલં ... પરિણામયતિ । તાંશ્ચ તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પર્યુપાસતે, તેષાં ચ સકાશેભ્યો ગૌરવેણેમાનેવ દશ કુશલાન્ કર્મપથાન્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ, યથાપ્રતિગૃહીતાંશ્ચ નાન્તરા પ્રણાશયતિ । સો ઽનેકાન્ કલ્પાનનેકાનિ કલ્પશતાનિ અનેકાનિ કલ્પસહસ્રાણિ અનેકાનિ કલ્પશતસહસ્રાણિ અનેકાનિ કલ્પનિયુતશતસહસ્રાનિ અનેકકલ્પકોટીરનેકાનિકલ્પકોટિશતાનિ અનેકાનિ કલ્પકોટિશતસહસ્રાનિ અનેકાનિ કલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ માત્સર્યદૌઃશીલ્યમલાપનીતતયા ત્યાગશીલવિશુદ્ધૌ સમુદાગચ્છતિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાસ્તદેવ જાતરૂપં કાસીસપ્રક્ષિપ્તં ભૂયસ્યા માત્રયા સર્વમલાપગતં ભવતિ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રાસ્તદેવ જાતરૂપં કાસીસપ્રક્ષિપ્તં ભૂયસ્યા માત્રયા સર્વમલાપગતં ભવતિ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો ઽસ્યાં વિમલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો ઽનેકાન્ કલ્પાન્ યાવદનેકાનિ કલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ માત્સર્યદૌઃશીલ્યમલાપનીતતયા ત્યાગશીલવિશુદ્વૌ સમુદાગચ્છતિ । તસ્ય ચતુર્ભ્યઃ સંગ્રહવસ્તુભ્યઃ પ્રિયવદ્યતા અતિરિક્તતમા ભવતિ । દશભ્યઃ પારમિતાભ્યઃ શીલપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ । ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ ॥
ઇયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય વિમલા નામ દ્વિતીયા બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ, યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન રાજા ભવતિ ચક્રવર્તી ચતુર્દ્વીપાધિપતિધર્માધિપત્યપ્રતિલબ્ધઃ સપ્તરત્નસમન્વાગતઃ કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનાં દૌઃશીલ્યમલવિનિવર્તનાય કુશલઃ સત્ત્વાન્ દશસુ કુશલેષુ કર્મપથેષુ પ્રતિષ્ઠાપયિતુમ્ । યચ્ચ કિંચિત્ કર્મારભતે ... પેયાલમ્ ॥
વિમલા નામ દ્વિતીયા ભૂમિઃ ॥
3 પ્રભાકરી નામ તૃતીયા ભૂમિઃ ।

વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો દ્વિતીયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સુપરિશોધિતાધ્યાશયસ્તૃતીયાં બોધિસત્ત્વભૂમિમાક્રમતિ, સ દશભિશ્ચિત્તાશયમનસ્કારૈરાક્રમતિ । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત શુદ્ધચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ સ્થિરચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ નિર્વિચ્ચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ અવિરાગચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ અવિનિવર્તચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ દૃઢચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ ઉત્તપ્તચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ અતૃપ્તચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ ઉદારચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ માહાત્મ્યચિત્તાશયમનસ્કારેણ ચ । એભિર્દશભિશ્ચિત્તાશયમનસ્કારૈરાક્રમતિ । સ ખલુ પુનર્ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્તૃતીયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો ઽનિત્યતાં ચ સર્વસંસ્કારગતસ્ય યથાભૂતં પ્રત્યવેક્ષતે, દુઃખતાં ચ અશુભતાં ચ અનાશ્વાસિકતાં ચ વિપ્રલોપતાં ચ અચિરસ્થિતિકતાં ચ ક્ષણિકોત્પાદનિરોધતાં ચ પૂર્વન્તાસંભવતાં ચ અપરાન્તાસંક્રાન્તિતાં ચ પ્રત્યુત્પન્નાવ્યવસ્થિતતાં ચ સર્વસંસ્કારગતસ્ય પ્રત્યવેક્ષતે । સ એવંભૂતં સર્વસંસ્કારગતં સંપશ્યન્નનભિસરં નિરાક્રન્દં સશોકં સપરિદેવં સોપાયાસં પ્રિયાપ્રિયવિનિબદ્ધ દુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાબહુલમસંનિચયભૂતં રાગદ્વેષમોહાગ્નિસંપ્રદીપ્તમનેકવ્યાધિવિવર્ધિતં ચ આત્મભાવં સંપશ્યન્ ભૂયસ્યા માત્રયા સર્વસંસ્કારેભ્યશ્ચિત્તમુચ્ચાલયતિ, તથાગતજ્ઞાને ચ સંપ્રેષયતિ । સ તથાગતજ્ઞાનસ્યાચિન્ત્યતાં ચ સમનુપશ્યતિ, અતુલ્યતાં ચ અપ્રમેયતાં ચ દુરાસદતાં ચ અસંસ્પૃષ્ટતાં ચ નિરુપદ્રવતાં ચ નિરુપાયાસતાં ચ અભયપુરગમનીયતાં ચ અપુનરાવૃત્તિતાં ચ બહુજનપરિત્રાણતાં ચ સમનુપશ્યતિ । સ એવમપ્રમાણતાં ચ તથાગતજ્ઞાનસ્ય સમનુપશ્યન્ એવં બહૂપદ્રવતાં ચ સર્વસંસ્કારગતસ્ય વ્યુપપરીક્ષમાણો ભૂયસ્યા માત્રયા સત્ત્વાનામન્તિકે દશ ચિત્તાશયાનુપસ્થાપયતિ । કતમાન્ દશ? યદુત અનાથાત્રાણાપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ નિત્યદરિદ્રપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ રાગદ્વેષમોહાગ્નિસંપ્રદીપ્તપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ ભવચારકાવરુદ્ધપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ સતતસમિતક્લશગહેનાવૃતપ્રસુપ્તપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ વિલોકનસમર્થપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ કુશલધર્મચ્છન્દરહિતપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ બુદ્ધધર્મપ્રમુષિતપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ સંસારસ્રોતોનુવાહિપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ મોક્ષોપાયપ્રણષ્ટપ્રતિશરણચિત્તાશયતાં ચ । ઇમાન્ દશ ચિત્તાશયનુપસ્થાપયતિ ॥
સ એવં બહૂપદ્રવં સત્ત્વધાતું સમનુપશ્યન્ એવં વીર્યમારભતે - મયૈવૈતે સત્ત્વાઃ પરિત્રાતવ્યાઃ પરિમોચયિતવ્યાઃ પરિતોષયિતવ્યાઃ સંરોપયિતવ્યા વિનેતવ્યાઃ પરિનિર્વાપયિતવ્યા ઇતિ । સ એવં નિર્વિદનુગતશ્ચ સર્વસંસ્કારગત્યા ઉપેક્ષાનુગતશ્ચ સર્વસત્ત્વેષુ અનુશંસાનુગતશ્ચ સર્વજ્ઞજ્ઞાને તથાગતજ્ઞાનપ્રતિશરણઃ સર્વસત્ત્વપરિત્રાણાયાભિયુક્તઃ એવં વ્યુપપરીક્ષતે - કતમેન ખલુ ઉપાયમાર્ગેણ શક્યા ઇમે સત્ત્વા એવં બહુદુઃખોપક્લેશપ્રપતિતા અભ્યુદ્ધર્તુમ્, અત્યન્તસુખે ચ નિર્વાણે પ્રતિષ્ઠાપયિતુમ્, સર્વધર્મનિઃસંશયતાં ચાનુપ્રાપયિતુમિતિ?
તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યૈવં ભવતિ - નાન્યત્ર અનાવરણવિમોક્ષજ્ઞાનસ્થાનાત્ । તચ્ચ અનાવરણજ્ઞાનવિમોક્ષસ્થાનમ્ નાન્યત્ર સર્વધર્મયથાવદવબોધાત્ । સ ચ સર્વધર્મયથાવદવબોધો નાન્યત્ર અપ્રચારાનુત્પાદચારિણ્યાઃ પ્રજ્ઞાયાઃ । સ ચ પ્રજ્ઞાલોકો નાન્યત્ર ધ્યાનકૌશલ્યવિનિશ્ચયબુદ્ધિપ્રત્યવેક્ષણાત્ । તચ્ચ ધ્યાનકૌશલ્યવિનિશ્ચયબુદ્ધિપ્રત્યવેક્ષણં નાન્યત્ર શ્રુતકૌશલ્યાદિતિ ॥
સ એવં પ્રત્યવેક્ષિતજ્ઞાનો ભૂયસ્યા માત્રયા સદ્ધર્મપર્યેષણાભિયુક્તો વિહરતિ । રાત્રિદિવં ધર્મશ્રવણાર્થિકો ધર્મકામાતૃપ્તાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધો બુદ્ધર્ધર્મપર્યેષ્ટિહેતોઃ । ધર્મારામો ધર્મરતો ધર્મપ્રતિશરણો ધર્મનિમ્નો ધર્મપ્રવણો ધર્મપ્રાગ્ભારો ધર્મપરાયણો ધર્મલયનો ધર્મત્રાણો ધર્માનુધર્મચારી । સ એવં બુદ્ધધર્મપર્યેષણાભિયુક્તો નાસ્તિ તત્કિંચિદ્ દ્રવ્યવિત્તજાતં વા ધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારજાતં વા હિરણ્યસુવર્ણમણિમુક્તાવજ્રવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલજાતરૂપરજતજાતં વા યાવત્સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગપરિત્યાગો વા યન્ન પરિત્યજતિ તયા ધર્મકામતયા । ન ચ તસ્માદ્દુષ્કરસંજ્ઞી ભવતિ અન્યત્ર તસ્મિન્નેવ ધર્મભાણકપુદ્ગલે દુષ્કરસંજ્ઞી ભવતિ યો ઽસ્યૈકધર્મપદમપિ દેશયતિ । સ ધર્મહેતોર્નાસ્તિ તત્કિંચિદુપાતં બાહ્યં વસ્તુ યન્ન પરિત્યજતિ । નાસ્તિ તત્કિચિંદાધ્યાત્મિકં વસ્તુ યન્ન પરિત્યજતિ । નાસ્તિ તત્કિંચિદ્ગુરુપરિચર્યોપસ્થાનં યન્નોપાદત્તે । નાસ્તિ સા કાચિદ્ માનાભિમાનોત્સર્ગનિર્માણોપચારતા યાં નોપાદત્તે । નાસ્તિ સા કાચિત્કાયિકી પીડા યાં નોપાદત્તે । સ ચિત્રો ભવત્યશ્રુતધર્મપદ શ્રવણેન, ન ત્વેવ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપ્રતિમેન રત્નરાશિપ્રતિલમ્ભેન । સ ચિત્રો ભવત્યેકસુભાષિતગાથાશ્રવણેન ન ત્વેવ ચક્રવર્તિરાજ્યપ્રતિલમ્ભેન । સ ચિત્રો ભવત્યશ્રુતધર્મપદશ્રવણેન બોધિસત્ત્વચર્યાપરિશોધનેન ન ત્વેવ શક્રત્વબ્રહ્મત્વપ્રતિલમ્ભેન બહુકલ્પશતસહસ્રપર્યવસાનેન । સચેદિદં કશ્ચિદેવં બ્રૂયાત્ - એવમહં તુલ્યમિદં ધર્મપદં સમ્યક્સંબુદ્ધોપનીતં બોધિસત્ત્વચર્યાપરિશોધનં સંશ્રાવયેયમ્, સચેત્ત્વં મહત્યામગ્નિખદાયાં સંપ્રજ્વલિતાયામેકજ્વાલીભૂતાયામાત્માનં પ્રપાતયેઃ, મહાન્તં ચ દુઃખવેદનોપક્રમં સ્વશરીરેણોપાદદ્યા ઇતિ । તસ્યૈવં ભવતિ - ઉત્સહે ઽહમેકસ્યાપિ ધર્મપદસ્ય સમ્યક્સંબુદ્ધોપનીતસ્ય બોધિસત્ત્વચર્યાપરિશોધનસ્યાર્થાય ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતાવગ્નિપરિપૂર્ણે બ્રહ્મલોકાદાત્માનમુત્સ્રષ્ટુમ્, કિં પુનઃ પ્રાકૃતાયાં અગ્નિખદાયામ્ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ સર્વૈર્નિરયાપાયદુઃખસંવાસૈરપ્યસ્માભિર્બુદ્ધધર્માઃ પર્યેષિતવ્યાઃ, કિં પુનર્મનુષ્યદુઃખસંવાસૈરિતિ । સ એવંરૂપેણ વીર્યારમ્ભેણ ધર્માન્ પર્યેષતે । યથાશ્રુતેષુ ધર્મેષુ ચ યોનિશઃ પ્રત્યવક્ષેણજાતીયો ભવતિ । તાંશ્ચ ધર્માન્ શ્રુત્વા સ્વચિત્તનિધ્યપ્ત્યા એકો રહોગત એવં મીમાંસતે - ધર્માનુધર્મપ્રતિપત્ત્યા ઇમે બુદ્ધધર્મા અનુગન્તવ્યા ન કેવલં વાક્કર્મપરિશુદ્ધ્યેતિ । સો ઽસ્યાં પ્રભાકર્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વો ધર્માનુધર્મપ્રતિપત્તિહેતોર્વિવિક્તં કામૈર્વિવિક્તં પાપકૈરકુશલધર્મૈઃ સવિતર્કં

સવિચારં વિવેકજં પ્રીતિસુખં પ્રથમં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ । સ વિતર્કવિચારાણાં વ્યુપશમાદધ્યાત્મસંપ્રસાદાચ્ચેતસ એકોતીભાવાદવિતર્કમવિચારં સમાધિજં પ્રીતિસુખં દ્વિતીયં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ । સ પ્રીતેર્વિરાગાદુપેક્ષકો વિહરતિ સ્મૃતિમાન્ સંપ્રજાનન્ । સુખં ચ કાયેન પ્રતિસંવેદયતિ યત્તદાર્યા આચક્ષન્તે - ઉપેક્ષકઃ સ્મૃતિમાન્ । સુખવિહારી નિષ્પ્રીતિકં તૃતીયં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ । સ સુખસ્ય ચ પ્રહાણાદ્દુઃખસ્ય ચ પ્રહાણાત્પૂર્વમેવ ચ સૌમનસ્યદૌર્મનસ્યયોરસ્તંગમાદદુઃખાસુખમુપેક્ષાસ્મૃતિપરિશુદ્ધં ચતુર્થં ધ્યાનમુપસંપદ્ય વિહરતિ । સ સર્વશો રૂપસંજ્ઞાનાં સમતિક્રમાત્ પ્રતિઘસંજ્ઞાનામસ્તંગમાન્નાનાત્વસંજ્ઞાનામમનસિકારાદનન્તકમાકાશમિત્યાકાશાનન્ત્યાયતનમુપસંપદ્ય ( દ્ભ્ 21 ) વિહરતિ । સ સર્વશ આકાશાનન્ત્યાયતનસમતિક્રમાદનન્તં વિજ્ઞાનમિતિ વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનમુપસંપદ્ય વિહરતિ । સ સર્વશો વિજ્ઞાનાનન્ત્યાયતનસમતિક્રમાન્નાસ્તિ કિંચિદિત્યાકિંચન્યાયતનમુપસંપદ્ય વિહરતિ । સ સર્વશ આકિંચન્યાયતનસમતિક્રમાન્નૈવસંજ્ઞાનાસંજ્ઞાયતનમુપસંપદ્ય વિહરતિ તેનાનભિરતિપદસ્થાનેન નાન્યત્ર ધર્માનુધર્મપ્રતિપત્તિમુપાદાય ॥
સ મૈત્રીસહગતેન ચિત્તેન વિપુલેન મહદ્ગતેનાદ્વયેનાપ્રમાણેનાવૈરેણાસપત્નેનાનાવરણેનાવ્યાબાધેન સર્વત્રાનુગતેન ધર્મધાતુપરમે લોકે આકાશધાતુપર્યવસાને સર્વાવન્તં લોકં સ્ફરિત્વોપસંપદ્ય વિહરતિ । એવં કરુણાસહગતેન ચિત્તેન । મુદિતાસહગતેન ચિત્તેન । ઉપેક્ષાસહગતેન ચિત્તેન વિહરતિ ॥
સો ઽનેકવિધાં ઋદ્ધિવિધિં પ્રત્યનુભવતિ । પૃથિવીમપિ કમ્પયતિ । એકો ઽપિ ભૂત્વા બહુધા ભવતિ । બહુધાપિ ભૂત્વૈકો ભવતિ । આવિર્ભાવં તિરોભાવમપિ પ્રત્યનુભવતિ । તિરઃકુડ્યં તિરઃપ્રાકારં પર્વતમપ્યસજ્જન્ ગચ્છતિ તદ્યથાપિ નામ આકાશે । આકાશે ઽપિ પર્યઙ્કેન ક્રામતિ તદ્યથાપિ નામ પક્ષિશકુનિઃ । પૃથિવ્યામપ્યુન્મજ્જનનિમજ્જનં કરોતિ તદ્યથાપિ નામ ઉદકે । ઉદકે ઽપ્યમઞ્જન્ ગચ્છતિ તદ્યથાપિ પૃથિવ્યામ્ । ધૂમયતિ પ્રજ્વલતિ, તદ્યથાપિ નામ મહાનગ્નિસ્કન્ધઃ । સ્વકાયાદપિ મહાવારિધારા ઉત્સૃજતિ તદ્યથાપિ નામ મહામેઘઃ । યાભિર્વારિધારાભિરયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુરાદીપ્તઃ પ્રદીપ્તઃ સંપ્રજ્વલિતો ઽગ્નિના એકજ્વાલીભૂતો નિર્વાપ્યતે । ઇમાવપિ ચન્દ્રસૂર્યાવેવંમહર્દ્ધિકૌ એવંમહાનુભાવૌ પાણિના પરામૃશતિ પરિમાર્ષ્ટિ યાવદ્બ્રહ્મલોકમપિ કાયેન વશં વર્તયતિ ॥
સ દિવ્યેન શ્રોત્રધાતુના [વિશુદ્ધેના]તિક્રાન્તમાનુષ્યકેન ઉભયાન્ શબ્દાન્ શૃણોતિ દિવ્યાન્ માનુષ્યાકાન્, સૂક્ષ્માનૌદારિકાંશ્ચ । યે દૂરે ઽન્તિકે વા અન્તશો દંશમશકકીટમક્ષિકાણામપિ શબ્દાન્ શૃણોતિ । [એષા દિવ્યશ્રોત્રાભિજ્ઞા] ॥
સ પરસત્ત્વાનાં પરપુદ્ગલાનાં ચેતસૈવ ચિત્તં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સરાગં ચિત્તં સરાગચિત્તમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । વિરાગં ચિત્તં વિરાગચિત્તમિતિ પ્રજાનાતિ । સદોષં ... વિગતદોષં ... સમોહં ... વિગતમોહં ... સક્લેશં ... નિઃક્લેશં ... પરીત્તં ... વિપુલં ... મહદ્ગતં ... અપ્રમાણં ... સંક્ષિપ્તં ... [વિસ્તીર્ણં] ... સમાહિતં ... અસમાહિતં ... વિમુક્તં ... અવિમુક્તં ... સાઙ્ગનમ્ ... અનઙ્ગનમ્ ... ઔદારિકં ચિત્તમૌદારિકચિત્તમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અનૌદારિકં ચિત્તમનૌદારિકં ચિત્તમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ઇતિ પરસત્ત્વાનાં પરપુદ્ગલાનાં ચેતસૈવ ચિત્તં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । [ઇત્યેષા પરચિત્તજ્ઞાનામિજ્ઞા] ॥
સો ઽનેકવિધં પૂર્વનિવાસમનુસ્મરતિ । એકામપિ જાતિમનુસ્મરતિ । દ્વે તિસ્રશ્ચતસ્રઃ પઞ્ચ દશ વિંશતિઃ ત્રિંશતં ચત્વારિંશતં પઞ્ચાશતં જાતિશતમનુસ્મરતિ । અનેકાન્યપિ જાતિશતાનિ । ( દ્ભ્ 22 ) અનેકાન્યપિ જાતિશતસહસ્રાણિ । સંવર્તકલ્પમપિ વિવર્તકલ્પમપિ । અનેકાનપિ સંવર્તવિવર્તકલ્પાનપ્યનુસ્મરતિ । કલ્પશતમપિ કલ્પસહસ્રમપિ કલ્પકોટીમપિ કલ્પકોટીશતમપિ કલ્પકોટીસહસ્રમપિ કલ્પકોટીશતસહસ્રમપિ યાવદનેકાન્યપિ કલ્પકોટીનિયુતશતસહસ્રાણ્યનુસ્મરતિ - અમુત્રાહમાસં એવંનામા । એવંગોત્રઃ એવંજાતિઃ એવમાહાર એવમાયુઃપ્રમાણઃ એવં ચિરસ્થિતિકઃ એવં સુખદુઃખપ્રતિસંવેદી । સો ઽહં તતશ્ચ્યુતો ઽત્રોપપન્નઃ । તતશ્ચ્યુત ઇહોપપન્નઃ । ઇતિ સાકારં સોદ્દેશં સનિમિત્તમનેકવિધં પૂર્વનિવાસમનુસ્મરતિ । [એષા પૂર્વનિવાસાનુસ્મૃત્યભિજ્ઞા] ॥
સ દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમાનુષ્યકેણ સત્ત્વાન્ પશ્યતિ ચ્યવમાનાનુપપદ્યમાનાન્ સુવર્ણાન્ દુર્વર્ણાન્ સુગતાન્ દુર્ગતાન્ પ્રણીતાન્ હીનાન્ । યથાકર્મોપગાન્ સત્ત્વાન્ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ - ઇમે ભવન્તઃ સત્ત્વાઃ કાયદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા વાગ્દુશ્ચરિતેન સમન્વાગતા [મનોદુશ્ચરિતેન સમન્વાગતાઃ] । આર્યાણામપવાદકા મિથ્યાદૃષ્ટયઃ મિથ્યાદૃષ્ટિકર્મસમાદાનહેતોસ્તદ્ધેતું તત્પ્રત્યયં કાયસ્ય ભદાત્પરં મરણાદપાયદુર્ગતિવિનિપાતનિરયેષૂપપદ્યન્તે । ઇમે પુનર્ભવન્તઃ સત્ત્વાઃ કાયસુચરિતેન સમન્વાગતા [વાક્સુચરિતેન સમન્વાગતા મનઃસુચરિતેન સમન્વાગતા] આર્યાણામનપવાદકાઃ । સમ્યગ્દૃષ્ટિકર્મસમાદાનહેતોસ્તદ્ધેતું તત્પ્રત્યયં કાયસ્ય ભેદાત્ પરં મરણાત્સુગતૌ સ્વર્ગે દેવલોકેષૂપપદ્યન્ત ઇતિ । [પ્રજાનાતિ । એવં] દિવ્યેન ચક્ષુષા વિશુદ્ધેનાતિક્રાન્તમનુષ્યેણ સાકારં સોદ્દેશં સનિમિત્તં સત્ત્વાન્ પશ્યતિ । ચ્યવમાનાનુપપદ્યમાનાન્ ... યથાભૂતં પશ્યતિ ॥
સ ઇમાનિ ધ્યાનાનિ વિમોક્ષાન્ સમાધીન્ સમાપત્તીશ્ચ સમાપદ્યતે, વ્યુત્તિષ્ઠેતે । ન ચ તેષાં વશેનોપપદ્યતે ઽન્યત્ર યત્ર બોધ્યઙ્ગપરિપૂરિં પશ્યતિ તત્ર સંચિન્ત્ય પ્રણિધાનવશેનોપપદ્યતે । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યોપાયકૌશલ્યાભિનિર્હતા ચિત્તસંતતિઃ ॥
તસ્ય અસ્યાં પ્રભાકર્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય બહવો બુદ્ધા આભાસમાગચ્છન્તિ । પેયાલં । પરિણામયતિ । તાંશ્ચ તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પર્યુપાસ્તે । તેષાં ચ ધર્મદેશનાં સત્કૃત્ય શૃણોતિ ઉદ્ગૃહ્ણાતિ ધારયતિ । શ્રુત્વા ચ યથાભજમાનં પ્રતિપત્ત્યા સમાદયતિ । સ સર્વધર્માણામસંક્રાન્તિતાં ચ અવિનાશિતાં ચ પ્રતીત્ય પ્રત્યયતયા વ્યવલોકયતિ ॥

તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા સર્વાણિ કામબન્ધનાનિ તનૂનિ ભવન્તિ । સર્વાણિ રૂપબન્ધનાનિ સર્વાણિ ભવબન્ધનાનિ સર્વાણ્યવિદ્યાબન્ધનાનિ તનૂનિ ભવન્તિ । દૃષ્ટિકૃતબન્ધનાનિ ચ પૂર્વમેવ પ્રહીણાનિ ભવન્તિ । તસ્ય અસ્યાં પ્રભાકર્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ... પેયાલં ... અનુપચયં મિથ્યારાગઃ પ્રહાણં ગચ્છતિ અનુપચયં મિથ્યાદોષઃ પ્રહાણં ગચ્છતિ, અનુપચયં મિથ્યામોહઃ પ્રહાણં ગચ્છતિ । તાનિ ચાસ્ય કુશલમૂલાન્યુત્તપ્યન્તે પરિશુદ્ધ્યન્તિ કર્મણ્યાનિ ( દ્ભ્ 23 ) ચ ભવન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાસ્તદેવ જાતરૂપં કુશલસ્ય કર્મારસ્ય હસ્તગતં તુલ્યધરણમેવ પ્રમાણેનાવતિષ્ઠતે, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યાં પ્રભાકર્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય અનેકાન્ કલ્પાન્ યાવદનેકાનિ કલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ ... .પ્રહાણં ગચ્છન્તિ । તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા ક્ષાન્તિસૌરત્યાશયતા ચ પરિશુદ્ધ્યતિ, સાખિલ્યમાધુર્યાશયતા ચ અકોપ્યાશયતા ચ અક્ષુભિતાશયતા ચ અલુભિતાશયતા ચ અનુન્નામવનામાશયતા ચ સર્વકૃતપ્રતિકૃતાનાં નિઃકાઙ્ક્ષાશયતા ચ સત્ત્વકૃતપ્રતિકૃતાનાં કાઙ્ક્ષાશયતા ચ અશાઠ્યમાયાવિતાશયતા ચ અગહનાશયતા ચ પરિશુદ્ધ્યતિ । તસ્ય ચતુર્ભ્યઃ સંગ્રહવસ્તુભ્યો ઽર્થચર્યા અતિરિક્તતમા ભવતિ । દશભ્યઃ પારમિતાભ્યઃ ક્ષાન્તિપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ । ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય પ્રભાકરી નામ તૃતીયા બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ, યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન ઇન્દ્રો ભવતિ દેવરાજસ્ત્રિદશાધિપતિઃ કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનાં કામરાગવિનિવર્તનોપાયોપસંહારાય કુશલઃ સત્ત્વાન્ કામપઙ્કાદભ્યુદ્ધર્તુમ્, યચ્ચ કિંચિત્ ... પેયાલં ... યથારૂપેણ વીર્યારમ્ભેણ એકક્ષણલવમુહૂર્તેન સમાધિશતસહસ્રં ચ પ્રતિલભતે ... ॥
પ્રભાકરી નામ તૃતિયા ભૂમિઃ ॥
4 અર્ચિષ્મતી નામ ચતુર્થી ભૂમિઃ ।
વજ્રગર્ભ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્તૃતીયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સુપરિશુદ્ધાલોકશ્ચતુર્થી બોધિસત્ત્વભૂમિમાક્રમતિ, સ દશભિર્ધર્માલોકપ્રવેશૈરાક્રમતિ । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત સત્ત્વધાતુવિચારણાલોકપ્રવેશેન ચ લોકધાતુવિચરણાલોકપ્રવેશેન ચ ધર્મધાતુવિચારણાલોકપ્રવેશેન આકાશધાતુવિચારણાલોકપ્રવેશેન ચ વિજ્ઞાનધાતુવિચારણા લોકપ્રવેશેન ચ કામધાતુવિચરણાલોકપ્રવેશેન ચ રૂપધાતુવિચરણાલોકપ્રવેશેન ચ આરૂપ્યધાતુવિચરણાલોકપ્રવેશેન ઉદારાશયાધિમુક્તિધાતુવિચરણાલોકપ્રવેશેન ચ માહાત્મ્યાશયાધિમુક્તિધાતુવિચરણાલોકપ્રવેશેન । એભિર્દશભિર્ધર્માલોકપ્રવેશૈરાક્રમતિ ॥
તત્ર ભવન્તો જિનપુત્રા અર્ચિષ્મત્યા બોધિસત્ત્વભૂમેઃ સહપ્રતિલમ્ભેન બોધિસત્ત્વઃ સંવૃત્તો ભવતિ તથાગતકુલે તદાત્મકધર્મપ્રતિલમ્ભાય દશભિર્જ્ઞાનપરિપાચકૈર્ધર્મૈઃ । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત અપ્રત્યુદાવર્ત્યાશયતયા ચ ત્રિરત્નાભેદ્યપ્રસાદનિષ્ઠાગમનતયા ચ સંસ્કારોદયવ્યયવિભાવનતયા ચ સ્વભાવાનુત્પત્ત્યાશયતયા ચ લોકપ્રવૃત્તિનિવૃત્ત્યાશયતયા ચ કર્મભવોપપત્ત્યાશયતયા ચ સંસારનિર્વાણાશયતયા ચ સત્ત્વક્ષેત્રકર્માશયતયા ચ પૂર્વાન્તાપરાન્તાશયતયા અભાવક્ષયાશયતયા ચ । એભિર્ભવન્તો જિનપુત્રા દશભિર્જ્ઞાનપરિપાચકૈર્ધર્મૈઃ સમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ સંવૃત્તો ભવતિ તથાગતકુલે તદાત્મકધર્મપ્રતિલમ્ભાય । સ ખલુ પુનર્ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો ઽસ્યામર્ચિષ્મત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો ઽધ્યાત્મં કાયે કાયાનુદર્શી વિહરતિ આતાપી સંપ્રજાનન્ સ્મૃતિમાન્ વિનીય લોકે ઽભિધ્યાદૌર્મનસ્યે બહિર્ધા કાયે ... અધ્યાત્મં બહિર્ધા કાયે । એવમેવાધ્યાત્મં વેદનાસુ બહિર્ધા વેદનાસુ અધ્યાત્મં બહિર્ધા વેદનાસુ । એવમધ્યાત્મં ચિત્તે બહિર્ધા ચિત્તે ઽધ્યાત્મં ચિત્તે । અધ્યાત્મં ધર્મેષુ ધર્માનુદર્શી ... બહિર્ધા ધર્મેષુ ધર્માનુદર્શી ... એવમધ્યાત્મં બહિર્ધા ધર્મેષુ ... । સો ઽનુત્પન્નાનાં પાપકાનામકુશલાનાં ધર્માણામનુત્પાદાય ચ્છન્દં જનયતિ વ્યાયચ્છતે વીર્યમારભતે ચિત્તં પ્રગૃહ્ણાતિ સમ્યક્પ્રણિદધાતિ । ઉત્પન્નાનાં પાપકાનામકુશલાનાં ધર્માણાં પ્રહાણાય ... । અનુત્પન્નાનાં કુશલાનાં ધર્માણામુત્પાદાય ... । ઉત્પન્નાનાં કુશલાનાં ધર્માણાં સ્થિતયે ઽસંપ્રમોષાય વૈપુલ્યાય ભૂયોભાવાય ભાવનાય પરિપૂરયે ... । છન્દસમાધિપ્રહાણસંસ્કારસમન્વાગતં ઋદ્ધિપાદં ભાવયતિ વિવેકનિશ્રિતં વિરાગનિશ્રિતં નિરોધનિશ્રિતં વ્યવસર્ગપરિણતં વીર્યપરિણતં ચિત્તપરિણતં મીમાંસાપરિણતમ્ । સ શ્રદ્ધેન્દ્રિયં ભાવયતિ વિવેકનિશ્રિતં ... વીર્યેન્દ્રિયં ... સ્મૃતીન્દ્રિયં ... સમાધીન્દ્રિયં ... પ્રજ્ઞેન્દ્રિયં ... સ । શ્રદ્ધાબલં ભાવયતિ ... વીર્યબલં ... સ્મૃતિબલં
... સમાધિબલં ... પ્રજ્ઞાબલં ... । સ્મૃતિસંબોધ્યઙ્ગં ભાવયતિ ધર્મપ્રવિચય ... વીર્ય ... પ્રીતિ ... પ્રસ્રબ્ધિ ... સમાધિ ... ઉપેક્ષા ... । સમ્યક્દૃષ્ટિં ભાવયતિ ... સમ્યક્સંકલ્પં ... સમ્યગ્વાચં ... સમ્યક્કર્માન્તં ... સમ્યગાજીવં ... સમ્યગ્વ્યાયામં ... સમ્યક્સ્મૃતિં ... સમ્યક્સમાધિં ... ॥

તચ્ચ સર્વસત્ત્વસાપેક્ષતયા ચ પૂર્વપ્રણિધાનાભિનિર્હારોપસ્તબ્ધતયા ચ મહાકરુણાપૂર્વંગમતયા ચ મહામૈત્ર્યુપેતતયા ચ સર્વજ્ઞજ્ઞાનાધ્યાલમ્બનતયા ચ બુદ્ધક્ષેત્રવિઠપનાલંકારાભિનિર્હારતયા ચ તથાગતબલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્મલક્ષણાનુવ્યઞ્જનસ્વરઘોષસંપદભિનિર્હારતયા ચ ઉત્તરોત્તરવૈશેષિકધર્મપરિમાર્ગણતયા ચ ગમ્ભીરબુદ્ધધર્મવિમોક્ષશ્રવણાનુગમનતયા ચ ( દ્ભ્ 26 ) મહોપાયકૌશલ્યબલવિચારણતયા ચ । તસ્ય ખલુ પુનર્ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યામર્ચિષ્મત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય યાનીમાનિ સત્કાયદૃષ્ટિપૂર્વંગમાનિ આત્મસત્ત્વજીવપોષપુદ્ગલસ્કન્ધધાત્વાયતનાભિનિવેશસમુચ્છ્રિતાનિ ઉન્મિઞ્જિતાનિ નિમિઞ્જિતાનિ વિચિન્તિતાનિ વિતર્કિતાનિ કેલાયિતાનિ મમાયિતાનિ ધનાયિતાનિ નિકેતસ્થાનાનિ, તાનિ સર્વાણિ વિગતાનિ ભવન્તિ સ્મ । સ યાનીમાનિ કર્માણ્યકરણીયાનિ સમ્યક્સંબુદ્ધવિવર્ણિતાનિ સંક્લેશોપસંહિતાનિ, તાનિ સર્વેણ સર્વં પ્રજહાતિ । યાનિ ચેમાનિ કર્માણિ કરણીયાનિ સમ્યક્સંબુદ્ધપ્રશસ્તાનિ બોધિમાર્ગસંભારાનુકૂલાનિ, તાનિ સમાદાય વર્તતે । સ ભૂયસ્યા માત્રયા યથા યથોપાયપ્રજ્ઞાભિનિર્હૃતાનિ માર્ગસમુદાગમાય માર્ગાઙ્ગાનિ ભાવયતિ, તથા તથા સ્નિગ્ધચિત્તશ્ચ ભવતિ, મદુચિત્તશ્ચ કર્મણ્યચિત્તશ્ચ હિતસુખાવહચિત્તશ્ચ અપરિક્લિષ્ટચિત્તશ્ચ ઉત્તરોત્તરવિશેષપરિમાર્ગણચિત્તશ્ચ જ્ઞાનવિશેષણાભિલાષચિત્તશ્ચ સર્વજગત્પરિત્રાણચિત્તશ્ચ ગુરુગૌરવાનુકૂલચિત્તશ્ચ યથાશ્રુતધર્મપ્રતિપત્તિચિત્તશ્ચ ભવતિ । સ કૃતજ્ઞશ્ચ ભવતિ, કૃતવેદી ચ સૂરતશ્ચ સુખસંવાસશ્ચ ઋજુશ્ચ મૃદુશ્ચ અગહનચારી ચ નિર્માયનિર્માણશ્ચ સુવચાશ્ચ પ્રદક્ષિણગ્રાહી ચ ભવતિ । સ એવં ક્ષમોપેત એવં દમોપેત એવં શમોપેત એવં ક્ષમદમશમોપેત ઉત્તરાણિ ભૂમિપરિશોધકાનિ માર્ગાઙ્ગાનિ મનસિ કુર્વાણઃ સમુદાચરન્ અપ્રસ્રબ્ધવીર્યશ્ચ ભવતિ અપરિક્લિષ્ટઃ । અપ્રત્યુદાવર્ત્યવીર્યશ્ચ વિપુલવીર્યશ્ચ અનન્તવીર્યશ્ચ ઉત્તપ્તવીર્યશ્ચ અસમવીર્યશ્ચ અસંહાર્યવીર્યશ્ચ સર્વસત્ત્વપરિપાચનવીર્યશ્ચ નયાનયવિભક્તવીર્યશ્ચ ભવતિ । તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા આશયધાતુશ્ચ વિશુદ્ધ્યતિ,
અધ્યાશયધાતુશ્ચ ન વિપ્રવસતિ, અધિમુક્તિધાતુશ્ચોત્તપ્યતે, કુશલમૂલવિવૃદ્ધિશ્ચોપજાયતે, લોકમલકષાયતા ચાપગચ્છતિ, સર્વસંશયવિમતિસંદેહાશ્ચાસ્યોચ્છિદ્યન્તે, નિષ્કાઙ્ક્ષાભિમુખતા ચ પરિપૂર્યતે, પ્રીતિપ્રસબ્ધી ચ સમુદાગચ્છતિ, તથાગતાધિષ્ઠાનં ચાભિમુખીભવતિ, અપ્રમાણચિત્તાશયતા ચ સમુદાગચ્છાતિ ॥
તસ્ય અસ્યામર્ચિષ્મત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ... પેયાલં ... । ભૂયસ્ત્વેન ચ તેષાં તથાગતાનાં શાસને પ્રવ્રજતિ । તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા આશયાધ્યાશયાધિમુક્તિસમતા વિશુધ્યતિ । તસ્ય અસ્યામર્ચિષ્મત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ... આશયાધ્યાશયાધિમુક્તિસમતાવિશુદ્ધિસ્તિષ્ઠતિ, તાનિ ચાસ્ય કુશલમૂલાનિ સૂત્તપ્તાનિ પ્રભાસ્વરતરાણિ ચ ભવન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાસ્તદેવ જાતરૂપં કુશલેન કર્મારેણાભરણીકૃતમસંહાર્યં ભવતિ તદન્યૈરકૃતાભરણૈર્જાતરૂપૈઃ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યામર્ચિષ્મત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય તાનિ કુશલમૂલાન્યસંહાર્યાણિ ભવન્તિ તદન્યેષામધરભૂમિસ્થિતાનાં બોધિસત્ત્વાનાં કુશલમૂલૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રા મણિરત્નં જાતપ્રભં ( દ્ભ્ 26 ) પરિશુદ્ધરશ્મિમણ્ડલમાલોકપ્રમુક્તમસંહાર્યં ભવતિ તદન્યૈરપિ શુદ્ધપ્રભૈ રત્નજાતૈઃ, અનાચ્છેદ્યપ્રભં ચ ભવતિ સર્વમારુતોદકપ્રવર્ષૈઃ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો ઽસ્યામર્ચિષ્મત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતઃ સન્નસંહાર્યો ભવતિ તદન્યૈરધરભૂમિસ્થિતૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ, અનાચ્છેદ્યજ્ઞાનશ્ચ ભવતિ સર્વમારક્લેશસમુદાચારૈઃ । તસ્ય ચતુર્ભ્યઃ સંગ્રહવસ્તુભ્યઃ સમાનાર્થતા અતિરિક્તતમા ભવતિ । દશભ્યઃ પારમિતાભ્યો વીર્યપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્યાર્ચિષ્મતી નામ ચતુર્થી ભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ, યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન સુયામો ભવતિ દેવરાજઃ કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનાં સત્કાયદૃષ્ટિસમુદ્ધાતાય કુશલઃ સત્ત્વાન્ સમ્યગ્દર્શને પ્રતિષ્ઠાપયિતુમ્ । યચ્ચ કિંચિત્ ... ..... ॥
અર્ચિષ્મતી નામ ચતુર્થી ભૂમિઃ ॥
5 સુદુર્જયા નામ પઞ્ચમી ભૂમિઃ ।

વજ્રગર્ભ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વશ્ચતુર્થ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સુપરિપૂર્ણમાર્ગઃ પઞ્ચમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમવતરતિ, સ દશભિશ્ચિત્તાશયવિશુદ્ધિસમતાભિરવતરતિ । કતમાભિર્દશભિઃ? યદુત અતીતબુદ્ધધર્મવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ અનાગતબુદ્ધધર્મવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ પ્રત્યુત્પન્નબુદ્ધધર્મવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ શીલવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ ચિત્તવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ દૃષ્ટિકાઙ્ક્ષાવિમતિવિલેખાપનયનવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ માર્ગામાર્ગજ્ઞાનવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ પ્રતિપત્પ્રહાણાજ્ઞાનવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ સર્વબોધિપક્ષ્યધર્મોત્તરોત્તરવિભાવનવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ સર્વસત્ત્વપરિપાચનવિશુદ્ધ્યાશયસમતયા ચ । આભિર્દશભિશ્ચિત્તાશયવિશુદ્ધિસમતાભિરવતરતિ । સ ખલુ પુનર્ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ પઞ્ચમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તઃ એષામેવ બોધિપક્ષ્યાણાં માર્ગાઙ્ગાનાં સુપરિકર્મકૃતત્વાત્સુપરિશોધિતાધ્યાશયત્વાચ્ચ ભૂય ઉત્તરકાલમાર્ગવિશેષમભિપ્રાર્થયમાનસ્તથત્વાનુપ્રતિપન્નશ્ચ પ્રણિધાનબલાધાનતશ્ચ કૃપામૈત્રીભ્યાં સર્વસત્ત્વાપરિત્યાગતશ્ચ પુણ્યવિજ્ઞાનસંભારોપચયતશ્ચ અપ્રતિપ્રસ્રબ્ધિતશ્ચ ઉપાયકૌશલ્યાભિનિર્હારતશ્ચ ઉત્તરોત્તરભૂમ્યવભાસાલોચનતશ્ચ તથાગતાધિષ્ઠાનસંપ્રત્યેષણતશ્ચ સ્મૃતિમતિગતિબુદ્ધિબલાધાનતશ્ચ અપ્રત્યુદાવર્તનીયમનસિકારો ભૂત્વા ઇદં દુઃખમાર્યસત્યમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અયં દુઃખસમુદયઃ આર્યસત્યમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અયં દુઃખનિરોધઃ આર્યસત્યમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ઇયં દુઃખનિરોધગામિની પ્રતિપદાર્યસત્યમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ સંવૃતિસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । પરમાર્થસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । લક્ષણસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । વિભાગસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । નિસ્તીરણસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । વસ્તુસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । પ્રભવસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । ક્ષયાનુત્પાદસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । માર્ગજ્ઞાનાવતારસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિક્રમાનુસંધિનિષ્પાદનતયા યાવત્તથાગતજ્ઞાનસમુદયસત્યકુશલશ્ચ ભવતિ । સ પરસત્ત્વાનાં યથાશયસંતોષણાત્સંવૃતિસત્યં પ્રજાનાતિ । એકનયસમવસરણાત્પરમાર્થસત્યં પ્રજાનાતિ । સ્વસામન્યલક્ષણાનુબોધાલ્લક્ષણસત્યં પ્રજાનાતિ । ધર્મવિભાગવ્યવસ્થાનાનુબોધાદ્વિભાગસત્યં પ્રજાનાતિ । સ્કન્ધધાત્વાયતનવ્યવસ્થાનાનુબોધાન્નિસ્તીરણસત્યં પ્રજાનાતિ । ચિત્તશરીરપ્રપીડનોપનિપાતિતત્વાદ્વસ્તુસત્યમ્, ગતિસંધિસંબન્ધનત્વાત્પ્રભવસત્યમ્,
સર્વજ્વરપરિદાહાત્યન્તોપશમાત્ક્ષયાનુત્પાદસત્યમ્, અદ્વયાનુત્પાદસત્યમ્, અદ્વયાભિનિર્હારન્માર્ગજ્ઞાનાવતારસત્યમ્, સર્વાકારાભિસંબોધિત્સર્વબોધિસત્ત્વભૂમિક્રમાનુસંધિનિષ્પાદનતયા યાવત્તથાગતજ્ઞાનસમુદયસત્યં પ્રજાનાતિ અધિમુક્તિજ્ઞાનબલાધાનાન્ન ખલુ પુનર્નિરવશેષજ્ઞાનાત્ ॥
સ એવં સત્યકૌશલ્યજ્ઞાનાભિનિર્હૃતયા બુદ્ધ્યા સર્વસંસ્કૃતં રિક્તં તુચ્છં મૃષા મોષધર્મ અવિસંવાદકં બાલાલાપનમિતિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા સત્ત્વેષુ મહાકરુણા અભિમુખીભવતિ, મહામૈત્ર્યાલોકશ્ચ પ્રાદુર્ભવતિ ॥
સ એવં જ્ઞાનબલાધનપ્રાપ્તઃ સર્વસત્ત્વસાપેક્ષો બુદ્ધજ્ઞાનાભિલાષી પૂર્વાન્તાપરાન્તં સર્વસંસ્કારગતસ્ય પ્રત્યવેક્ષતે યથા પૂર્વાન્તતો ઽવિદ્યાભવતૃષ્ણાપ્રસૃતાનાં સત્ત્વાનાં સંસારસ્રોતો ( દ્ભ્ 28 ) ઽનુવાહિનાં સ્કન્ધાલયાનુચ્છલિતાનાં દુઃખસ્કન્ધો વિવર્ધતે, નિરાત્મા નિઃસત્ત્વો નિર્જીવો નિષ્પોષો નિષ્પુદ્ગલ આત્માત્મીયવિગતઃ, તં યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । યથા ચ અનાગતસ્યૈવ અસત્સંમોહાભિલાષસ્ય વ્યવચ્છેદઃ પર્યન્તો નિઃસરણં નાસ્ત્યસ્તિ ચ, તચ્ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ॥
તસ્યૈવં ભવતિ - આશ્ચર્યં યાવદજ્ઞાનસમૂઢા બતેમે બાલપૃથગ્જનાઃ, યેષામસંખ્યેયા આત્મભાવા નિરુદ્ધાઃ, નિરુધ્યન્તે નિરોત્સ્યન્તે ચ । એવં ચ ક્ષીયમાણાઃ કાયે ન નિર્વિદમુત્પાદયન્તિ । ભૂયસ્યા માત્રયા દુઃખયન્ત્રં વિવર્ધયન્તિ । સંસારસ્રોતસશ્ચ મહાભયાન્ન નિવર્તન્તે । સ્કન્ધાલયં ચ નોત્સૃજન્તિ । ધાતૂરગેભ્યશ્ચ ગ નિર્વિદ્યન્તે । નન્દીરાગતશ્ચારકં ચ નાવબુધ્યન્તે । ષડાયતનશૂન્યગ્રામં ચ ન વ્યવલોકયન્તિ । અહંકારમમકારાભિનિવેશાનુશયં ચ ન પ્રજહન્તિ । માનદૃષ્ટિશલ્યં ચ નોદ્ધરન્તિ । રાગદ્વેષમોહજ્વલનં ચ ન પ્રશમયન્તિ । અવિદ્યામોહાન્ધકારં ચ ન વિધમયન્તિ । તૃષ્ણાર્ણવં ચ નોચ્છોષયન્તિ । દશબલસાર્થવાહં ચ ન પર્યેષન્તે । મારાશયગહનાનુગતશ્ચ સંસારસાગરે વિવિધાકુશલવિતર્કગ્રાહાકુલે પરિપ્લવન્તે । અપ્રતિશરણાસ્તથા સંવેગમાપદ્યન્તે, બહૂનિ દુઃખાનિ પ્રત્યનુભવન્તિ યદુત જાતિજરાવ્યાધિમરણશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાન્ । હન્ત અહમેષાં સત્ત્વાનાં દુઃખાર્તાનામનાથાનામત્રાણાનામશરણાનામલયનાનામપરાયણાનામન્ધાનામવિદ્યાણ્ડકોશપટલપર્યવનદ્ધાનાં તમોભિભૂતાનામર્થાય એકો ઽદ્વિતીયો ભૂત્વા તથારૂપં પુણ્યજ્ઞાનસંભારોપચયં બિભર્મિ, યથારૂપેણ પુણ્યજ્ઞાનસંભારોપચયેન સંભૃતેન ઇમે સર્વસત્ત્વા અત્યન્તવિશુદ્ધિમનુપ્રાપ્નુયુઃ, યાવદ્દશબલબલતામસઙ્ગજ્ઞાનનિષ્ઠામનુપ્રાપ્નુયુરિતિ ॥
સ એવં સુવિલોકિતજ્ઞાનાભિનિર્હૃતયા બુદ્ધ્યા યત્કિંચિત્ કુશલમૂલભારભતે, તત્સર્વસત્ત્વપરિત્રાણાયારભતે । સર્વસત્ત્વહિતાય સર્વસત્ત્વસુખાય સર્વસત્ત્વાનુકમ્પાયૈ સર્વસત્ત્વાનુપદ્રવાય સર્વસત્ત્વપરિમોચનાય સર્વસત્ત્વાનુકર્ષાય સર્વસત્ત્વપ્રસાદનાય સર્વસત્ત્વવિનયાય સર્વસત્ત્વપરિનિર્વાણાયારભતે ॥

સ ભૂયસ્યા માત્રયા અસ્યાં પઞ્ચમ્યાં સુદુર્જયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ સ્મૃતિમાંશ્ચ ભવતિ, અસંપ્રમોષધર્મતયા મતિમાંશ્ચ ભવતિ, સુવિનિશ્ચિતજ્ઞાનતયા ગતિમાંશ્ચ ભવતિ, સૂત્રાર્થગતિસંધાયભાષિતાવબોધતયા હ્રીમાંશ્ચ ભવતિ, આત્મપરાનુરક્ષણતયા ધૃતિમાંશ્ચ ભવતિ, સંવરચારિત્રાનુત્સર્ગતયા બુદ્ધિમાંશ્ચ ભવતિ, સ્થાનાસ્થાનકૌશલ્યસુવિચારિતતયા જ્ઞાનાનુગતશ્ચ ભવતિ, અપરપ્રણેયતયા પ્રજ્ઞાનુગતશ્ચ ભવતિ, અર્થાનર્થસંભેદપદકુશલતયા અભિજ્ઞાનિર્હારપ્રાપ્તશ્ચ ભવતિ, ભાવનાભિનિર્હારકુશલતયા ઉપાયકુશલશ્ચ ભવતિ લોકાનુવર્તનતયા । અતૃપ્તશ્ચ ભવતિ પુણ્યસંભારોપચયતયા । અપ્રતિપ્રસ્રબ્ધવીર્યશ્ચ ભવતિ જ્ઞાનસંભારપર્યેષણતયા । અપરિખિન્નાશયશ્ચ ભવતિ મહામૈત્રીકૃપાસંભારસંભૃતતયા । અશિથિલપર્યેષણાભિયુક્તશ્ચ ભવતિ તથાગતબલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્મપર્યેષણતયા । સ્વભિનિર્હૃતમનસિકારાનુગતશ્ચ ભવતિ બુદ્ધક્ષેત્રવિઠપનાલંકારાભિનિર્હૃતતયા । વિચિત્રકુશલક્રિયાભિયુક્તશ્ચ ભવતિ લક્ષણાનુવ્યઞ્જનસમુદાનયનતયા । સતતસમિતં સ્વભિયુક્તશ્ચ ભવતિ તથાગતકાયવાક્ચિત્તાલંકારપર્યેષણતયા । મહાગૌરવોપસ્થાનશીલશ્ચ ભવતિ સર્વબોધિસત્ત્વધર્મભણાકશુશ્રૂષણતયા । ( દ્ભ્ 29 ) અપ્રતિહતચિત્તશ્ચ ભવતિ બોધિચિત્તમહોપાયકૌશલ્યસંધ્યુપસંહિતલોકપ્રચારતયા । રાત્રિંદિવમન્યચિત્તપરિવર્જિતશ્ચ ભવતિ સર્વસત્ત્વપરિપાચનાભિયોગતયા ॥
સ એવમભિયુક્તો દાનેનાપિ સત્ત્વાન્ પરિપાચયતિ, પ્રિયવદ્યતયાપિ, અર્થક્રિયયાપિ, સમાનાર્થતયાપિ, રૂપકાયસંદર્શનેનાપિ, ધર્મદેશનયાપિ, બોધિસત્ત્વચર્યાપ્રભાવનયાપિ, તથાગતમાહાત્મ્યપ્રકાશનતયાપિ, સંસારદોષસંદર્શનેનાપિ, બુદ્ધજ્ઞાનાનુશંસાપરિકીર્તનેનાપિ, મહર્દ્ધિવિકુર્વણાભિનિર્હારણાનોપચારક્રિયાપ્રયોગૈરપિ સત્ત્વાન્ પરિપાચયતિ । સ એવં સત્ત્વપરિપાચનાભિયુક્તો બુદ્ધજ્ઞાનાનુગતચિત્તસંતાનો ઽપ્રત્યુદાવર્તનીયકુશલમૂલપ્રયોગો વૈશેષિકધર્મપરિમાર્ગણાભિયુક્તઃ યાનીમાનિ સત્ત્વહિતાનિ લોકે પ્રચરન્તિ, તદ્યથા - લિપિશાસ્ત્રમુદ્રાસંખ્યાગણનાનિક્ષેપાદીનિ નાનાધાતુતન્ત્રચિકિત્સાતન્ત્રાણિ શોષાપસ્મારભૂતગ્રહપ્રતિષેધકાનિ વિષવેતાલપ્રયોગપ્રતિઘાતકાનિ કાવ્યનાટકાખ્યાનગાન્ધર્વેતિહાસસંપ્રહર્ષણાનિ ગ્રામનગરોદ્યાનનદીસરસ્તડાગપુષ્કરિણીપુષ્પફલૌષધિવનષણ્ડાભિનિર્હારાણિ સુવર્ણરૂપ્યમણિમુક્તાવૈડૂર્યશઙ્ખશિલાપ્રવાલરત્નાકરનિદર્શનાનિ ચન્દ્રસૂર્યગ્રહજ્યોતિર્નક્ષત્રભૂમિચાલમૃગશકુનિસ્વપ્નનિમિત્તાનિ પ્રદેશપ્રવેશાનિ સર્વાઙ્ગપ્રત્યઙ્ગલક્ષણાનિ ચારાનુચારપ્રયોગનિમિત્તાનિ સંવરચારિત્રસ્થાનધ્યાનાભિજ્ઞાપ્રમાણારૂપ્યસ્થાનાનિ, યાનિ ચાન્યાન્યપિ અવિહેઠનાવિહિંસાસંપ્રયુક્તાનિ સર્વસત્ત્વહિતસુખાવહાનિ, તાન્યપ્યભિનિર્હરતિ કારુણિકતયા અનુપૂર્વબુદ્ધધર્મપ્રતિષ્ઠાપનાય ॥
તસ્ય અસ્યાં સુદુર્જયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ... .પેયાલં ... પરિણામયતિ । તાંશ્ચ તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પર્યુપાસતે, તેષાં ચ સકાશાદ્ ગૌરવચિત્રીકારેણ સત્કૃત્ય ધર્મદેશનાં શૃણોતિ ઉદ્ગૃહ્ણાતિ ધારયતિ । શ્રુત્વા ચ યથાબલં યથાભજમાનં પ્રતિપત્યા સંપાદયતિ । ભૂયસ્ત્વેન ચ તેષાં તથાગતાનાં શાસને પ્રવ્રજતિ । પ્રવ્રજિતશ્ચ શ્રુતધારી ધર્મભાણકો ભવતિ । સ ભૂયસ્યા માત્રયા શ્રુતાચારધારણીપ્રતિલબ્ધો ધર્મભાણકો ભવતિ અનેકેષાં ચ બુદ્ધકોટિનિયુતશતસહસ્રાણામન્તિકે અનેકકલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રાણ્યસંપ્રમોષતયા । તસ્ય અસ્યાં સુદુર્જયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય અનેકાન્ કલ્પાંસ્તાનિ કુશલમૂલાન્યુત્તપ્યન્તે પરિશુધ્યન્તિ પ્રભાસ્વરતરાણિ ચ ભવન્તિ, અનેકાનિ કલ્પશતાનિ ... । તસ્ય તાનિ કુશલમૂલાન્યુત્તપ્યન્તે પરિશુદ્ધ્યન્તિ પ્રભાસ્વરતરાણિ ચ ભવન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાસ્તદેવ જાતરૂપં મુસાર્ગલ્વસૃષ્ટં ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્યતે પરિશુધ્યતિ પ્રભાસ્વરતરં ભવતિ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યાં સુદુર્જયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય તાનિ કુશલમૂલાન્યુપાયપ્રજ્ઞાવિચારિતાનિ ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્યન્તે પરિશુદ્ધ્યન્તિ, પ્રભાસ્વરતરાણિ ચ ભવન્તિ, જ્ઞાનપ્રયોગગુણાભિનિર્હારાદસંહાર્યવિચારિતતમાનિ ચ ભવન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાશ્ચન્દ્રસૂર્યગ્રહજ્યોતિર્નક્ષત્રાણાં વિમાનાલોકપ્રભવાતમણ્ડલીભિરસંહાર્યા ભવતિ મારુતાસાધારણા ચ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યાં સુદુર્જયાયાં ( દ્ભ્ 30 ) બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય તાનિ કુશલમૂલાન્યુપાયપ્રજ્ઞાજ્ઞાનચિત્તવિચારણાનુગતાન્યસંહાર્યાણિ ભવન્તિ, સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્લૌકિકાસાધારણાનિ ચ ભવન્તિ । તસ્ય દશભ્યઃ પારમિતાભ્યો ધ્યાનપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય સુદુર્જયા નામ પઞ્ચમી બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ, યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન સંતુષિતો ભવતિ, દેવરાજઃ કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનાં સર્વતીર્થ્યાયતનવિનિવર્તનાય કુશલઃ સત્ત્વાન્ સત્યેષુ પ્રતિષ્ઠાપયિતુમ્ । યત્કિંચિત્
... .. ॥
સુદુર્જયા નામ્ પઞ્ચમી ભૂમિઃ ॥
6 અભિમુખી નામ ષષ્ઠી ભૂમિઃ ।
વજ્રગર્મો બોધિસત્ત્વ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ પઞ્ચમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સુપરિપૂર્ણમાર્ગઃ ષષ્ઠીં બોધિસત્ત્વભૂમિમવતરતિ । સ દશભિર્ધર્મસમતાભિરવતરતિ । કતમાભિર્દશભિઃ? યદુત સર્વધર્માનિમિત્તસમતયા ચ સર્વધર્માલક્ષણસમતયા ચ સર્વધર્માનુત્પાદસમતયા ચ સર્વધર્માજાતતયા ચ સર્વધર્મવિવિક્તસમતયા ચ સર્વધર્માદિવિશુદ્ધિસમતયા ચ સર્વધર્મનિષ્પ્રપઞ્ચસમતયા ચ સર્વધર્માનાવ્યૂહાનિર્વ્યૂહસમતયા ચ સર્વધર્મમાયાસ્વપ્નપ્રતિભાસપ્રતિશ્રુત્કોદકચન્દ્રપ્રતિબિમ્બનિર્માણસમતયા ચ સર્વધર્મભાવાભાવાદ્વયસમતયા ચ । આભિર્દશભિર્ધર્મસમતાભિરવતરતિ ॥
સ એવંસ્વભાવાન્ સર્વધર્માન્ પ્રત્યવક્ષેમાણો ઽનુસૃજન્ અનુલોમયન્ અવિલોમયન્ શ્રદ્દધન્ અભિયન્ પ્રતિયન્ અવિકલ્પયન્ અનુસરન્ વ્યવલોકયન્ પ્રતિપદ્યમાનઃ ષષ્ઠીમભિમુખીં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્નોતિ તીક્ષ્ણયા આનુલોમિક્યા ક્ષાન્ત્યા । ન ચ તાવદનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિમુખમનુપ્રાપ્નોતિ ॥

સ એવંસ્વભાવાન્ સર્વધર્માનનુગચ્છન્ ભૂયસ્યા માત્રયા મહાકરુણાપૂર્વંગમત્વેન મહાકરુણાધિપતેયતયા મહાકરુણાપરિપૂર્ણાર્થં લોકસ્ય સંભવં ચ વિભવં ચ વ્યવલોકયતે । તસ્ય લોકસ્ય સંભવં ચ વિભવં ચ વ્યવલોકયત એવં ભવતિ - યાવત્યો લોકસમુદાચારોપપત્તયઃ સર્વાઃ, તા આત્માભિનિવેશતો ભવન્તિ । આત્માભિનિવેશવિગમતો ન ભવન્તિ લોકસમુદાચારોપપત્તય ઇતિ । તસ્યૈવં ભવતિ - તેન ખલુ પુનરિમે બાલબુદ્ધ્ય આત્માભિનિવિષ્ટા અજ્ઞાનતિમિરાવૃતા ભાવાભાવાભિલાષિણો ઽયોનિશોમનસિકારપ્રસૃતા વિપથપ્રયાતા મિથ્યાનુચારિણઃ પુણ્યાપુણ્યાનેઞ્જ્યાનભિસંસ્કારાનુપચિન્વન્તિ । તેષાં તૈઃ સંસ્કારૈરવરોપિતં ચિત્તબીજં સાસ્રવં સોપાદાનમાયત્યાં જાતિજરામરણપુનર્ભવાભિનિર્વૃત્તિસંભવોપગતં ભવતિ । કર્મક્ષેત્રાલયમવિદ્યાન્ધકારં તૃષ્ણાસ્નેહમસ્મિમાનપરિષ્યન્દનતઃ । દૃષ્ટિકૃતજાલપ્રવૃદ્ધ્યા ચ નામરૂપાઙ્કુરઃ પ્રાદુર્ભવતિ । પ્રાદુર્ભૂતો વિવર્ધતે । વિવૃદ્ધે નામરૂપે પઞ્ચાનામિન્દ્રિયાણાં પ્રવૃત્તિર્ભવતિ । પ્રવૃત્તાનામિન્દ્રિયાણામન્યોન્ય(સં)નિપાતતઃ સ્પર્શઃ । સ્પર્શસ્ય સંનિપાતતો વેદના પ્રાદુર્ભવતિ । વેદનાયાસ્તત ઉત્તરે ઽભિનન્દના ભવતિ । તૃષ્ણાભિનન્દનત ઉપાદાનં વિવર્ધતે । ઉપાદાને વિવૃદ્ધે ભવઃ સંભવતિ । ભવે સંભૂતે સ્કન્ધપઞ્ચકમુન્મજ્જતિ । ઉન્મગ્નં સ્કન્ધપઞ્ચકં ગતિપઞ્ચકે ઽનુપૂર્વં મ્લાયતિ । મ્લાનં વિગચ્છતિ । મ્લાનવિગમાજ્જ્વરપરિદાહઃ । જ્વરપરિદાહનિદાનાઃ સર્વશોકપરિદેવદુઃખદૌર્મનસ્યોપાયાસાઃ સમુદાગચ્છન્તિ । તેષાં ન કશ્ચિત્સમુદાનેતા । સ્વભાવાનાભોગાભ્યાં ચ વિગચ્છન્તિ । ન ચૈષાં કશ્ચિદ્વિગમયિતા । એવં બોધિસત્ત્વો ઽનુલોમાકારં પ્રતીત્યસમુત્પાદં પ્રત્યવેક્ષતે ॥
તસ્યૈવં ભવતિ - સત્યેષ્વનભિજ્ઞાનં પરમાર્થતો ઽવિદ્યા । અવિદ્યાપ્રકૃતસ્ય કર્મણો વિપાકઃ સંસ્કારાઃ । સંસ્કારસંનિશ્રિતં પ્રથમં ચિત્તં વિજ્ઞાનમ્ । વિજ્ઞાનસહજાશ્ચત્વાર ઉપાદાનસ્કન્ધા ( દ્ભ્ 31 ) નામરૂપમ્ । નામરૂપવિવૃદ્ધિઃ ષડાયતનમ્ । ઇન્દ્રિયવિષયવિજ્ઞાગત્રયસમવધાનં સાસ્રવં સ્પર્શઃ । સ્પર્શસહજા વેદના । વેદનાધ્યવસાનં તૃષ્ણા । તૃષ્ણાવિવૃદ્ધિરુપાદાનમ્ । ઉપાદાનપ્રસૃતં સાસ્રવં કર્મ ભવઃ । કર્મનિષ્યન્દો જાતિઃ સ્કન્ધોન્મજ્જનમ્ । સ્કન્ધપરિપાકો જરા । જીર્ણસ્ય સ્કન્ધભેદો મરણમ્ । મ્રિયમાણસ્ય વિગચ્છતઃ સંમૂઢસ્ય સાભિષ્વઙ્ગસ્ય હૃદયસંતાપઃ શોકઃ । શોકસમુત્થિતા વાક્પ્રલાપાઃ પરિદેવઃ । પઞ્ચેન્દ્રિયનિપાતો દુઃખમ્ । મનોદૃષ્ટિનિપાતો દૌર્મનસ્યમ્ । દુઃખદૌર્મનસ્યબહુલત્વસંભૂતા ઉપાયાસાઃ । એવમયં કેવલો દુઃખસ્કન્ધો દુઃખવૃક્ષો ઽભિનિર્વર્તતે કારકવેદકવિરહિત ઇતિ ॥
તસ્યૈવં ભવતિ - કારકાભિનિવેશતઃ ક્રિયાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે । યત્ર કારકો નાસ્તિ, ક્રિયાપિ તત્ર પરમાર્થતો નોપલભ્યતે । તસ્યૈવં ભવતિ - ચિત્તમાત્રમિદં યદિદં ત્રૈધાતુકમ્ । યાન્યપીમાનિ દ્વાદશ ભવાઙ્ગાનિ તથાગતેન પ્રભેદશો વ્યાખ્યાતાનિ, અપિ સર્વાણ્યેવ તાનિ ચિત્તસમાશ્રિતાનિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? યસ્મિન્ વસ્તુનિ હિ રાગસંયુક્તં ચિત્તમુત્પદ્યતે તદ્વિજ્ઞાનમ્ । વસ્તુસંસ્કારે ઽસ્મિમોહો ઽવિદ્યા । અવિદ્યાચિત્તસહજં નામરૂપમ્ । નામરૂપવિવૃદ્ધિઃ ષડાયતનમ્ । ષડાયતનભાગીયઃ સ્પર્શઃ । સ્પર્શસહજા વેદના । વેદયતો ઽવિતૃપ્તિસ્તૃષ્ણા । તૃષ્ણાર્તસ્ય સંગ્રહો ઽપરિત્યાગ ઉપાદાનમ્ । એષાં ભવાઙ્ગાનાં સંભવો ભવઃ । ભવોન્મજ્જનં જાતિઃ । જાતિપરિપાકો જરા । જરાપગમો મરણમિતિ ॥
તત્ર અવિદ્યા દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાના ભવતિ । આલમ્બનતઃ સત્ત્વાન્ સંમોહયતિ, હેતું ચ દદાતિ સંસ્કારાભિનિર્વૃત્તયે । સંસ્કારા અપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાના ભવન્તિ । અનાગતવિપાકાભિનિર્વૃત્તિ ચ કુર્વન્તિ, હેતું ચ દદતિ વિજ્ઞાનાભિનિર્વૃત્તયે । વિજ્ઞાનમપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનં ભવતિ । ભવપ્રતિસંધિં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ નામરૂપાભિનિર્વૃત્તયે । નામરૂપમપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનં ભવતિ । અન્યોન્યોપસ્તમ્ભનં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ ષડાયતનાભિનિર્વૃત્તયે । ષડાયતનમપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનં ભવતિ । સ્વવિષયવિભક્તિતાં ચાદર્શયતિ, હેતું ચ દદાતિ સ્પર્શાભિનિર્વૃત્તયે । સ્પર્શો ઽપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનો ભવતિ । આલમ્બનસ્પર્શનં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ વેદનાભિનિર્વૃત્તયે । વેદનાપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાના ભવતિ । ઇષ્ટાનિષ્ટોભયવિમુક્તાનુભવનં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ તૃષ્ણાભિનિર્વૃત્તયે । તૃષ્ણાપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાના ભવતિ । સંરજનીયવસ્તુસંરાગં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાત્યુપાદાનાભિનિર્વૃત્તયે । ઉપાદાનમપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનં ભવતિ । સંક્લેશબન્ધનં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ ભવાભિનિર્વૃત્તયે । ભવો ઽપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનો ભવતિ । અન્યભવગતિપ્રત્યધિષ્ઠાનં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ જાત્યભિનિર્વૃત્તયે । જાતિરપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાના ભવતિ । સ્કન્ધોન્મજ્જનં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ જરાભિનિંવૃત્તયે । જરાપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાના ભવતિ । ઇન્દ્રિયપરિણામં ચ કરોતિ, હેતું ચ દદાતિ મરણસમવધાનાભિનિર્વૃત્તયે । મરણમપિ દ્વિવિધકાર્યપ્રત્યુપસ્થાનં ભવતિ - સંસ્કારવિધ્વંસનં ચ કરોતિ, અપરિજ્ઞાનાનુચ્છેદં ચેતિ ॥
તત્ર અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇત્યવિદ્યાપ્રત્યયતા સંસ્કારાણામનુચ્છેદો ઽનુપસ્તમ્ભશ્ચ । સંસ્કારપ્રત્યયં વિજ્ઞાનમિતિ સંસ્કારપ્રત્યયતા વિજ્ઞાનાનામનુચ્છેદો ઽનુપસ્તમ્ભશ્ચ । પેયાલં ... જાતિપ્રત્યયતા જરામરણસ્યાનુચ્છેદો ઽનુપસ્તમ્ભશ્ચ । અવિદ્યાનિરોધાત્સંસ્કારનિરોધ ઇત્યવિદ્યાપ્રત્યયતાભાવાત્સંસ્કારાણાં વ્યુપશમો ઽનુપસ્તમ્ભશ્ચ । પેયાલં ... જાતિપ્રત્યયતાભાવાજ્જરામરણસ્ય વ્યુપશમો ઽનુપસ્તમ્ભશ્ચ ॥
તત્ર અવિદ્યા તૃષ્ણોપાદાનં ચ ક્લેશવર્ત્મનો ઽવ્યવચ્છેદઃ । સંસ્કારા ભવશ્ચ કર્મવર્ત્મનો ઽવ્યવચ્છેદઃ । પરિશેષં દુઃખવર્ત્મનો ઽવ્યવચ્છેદઃ । પ્રવિભાગતઃ પૂર્વાન્તાપરાન્તનિરોધવર્ત્મનો વ્યવચ્છેદઃ । એવમેવ ત્રિવર્ત્મ નિરાત્મકમાત્માત્મીયરહિતં સંભવતિ ચ અસંભવયોગેન, વિભવતિ ચ અવિભવયોગેન સ્વભાવતો નડકલાપસદૃશમ્ ॥
અપિ તુ ખલુ પુનર્યદુચ્યતે - અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇત્યેષા પૌર્વાન્તિક્યપેક્ષા । વિજ્ઞાનં યાવદ્વેદનેત્યેષા પ્રત્યુત્પન્નાપેક્ષા । તૃષ્ણ યાવદ્ભવ ઇત્યેષા અપરાન્તિક્યપેક્ષા । અત ઉર્ધ્વમસ્ય પ્રવૃત્તિરિતિ । અવિદ્યાનિરોધાત્સંસ્કારનિરોધ ઇત્યપેક્ષાવ્યવચ્છેદ એષઃ ॥
અપિ તુ ખલુ પુનસ્ત્રિદુઃખતા દ્વાદશ ભવાઙ્ગાન્યુપાદાય । તત્ર અવિદ્યા સંસ્કારા યાવત્ષડાયતનમિત્યેષા સંસ્કારદુઃખતા । સ્પર્શો વેદના ચૈષા દુઃખદુઃખતા । પરિશેષાણિ ભવાઙ્ગાન્યેષા પરિણામદુઃખતા । અવિદ્યાનિરોધાત્સંસ્કારનિરોધ ઇતિ ત્રિદુઃખતાવ્યવચ્છેદ એષઃ ॥

અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇતિ હેતુપ્રત્યયપ્રભવત્વં સંસ્કારાણામ્ । એવં પરિશેષાણામ્ । અવિદ્યાનિરોધાત્સંસ્કારનિરોધ ઇત્યભાવઃ સંસ્કારાણામ્ । એવં પરિશેષાણામ્ ॥
અવિદ્યાપ્રત્યાઃ સંસ્કારા ઇત્યુત્પાદવિનિબન્ધ એષઃ । એવં પરિશેષાણામ્ । અવિદ્યાનિરોધાત્સંસ્કારનિરોધ ઇતિ વ્યયવિનિબન્ધ એષઃ । એવં પરિશેષાણામ્ ॥
અવિદ્યાપ્રત્યયાઃ સંસ્કારા ઇતિ ભાવાનુલોમપરીક્ષા । એવં પરિશેષાણામ્ । અવિદ્યાનિરોધાત્સંસ્કારનિરોધ ઇતિ ક્ષયવ્યયાવિનિવન્ધ એષઃ । એવં પરિશેષાણામ્ ॥
સ એવં દ્વાદશાકારં પ્રતીત્યસમુત્પાદં પ્રત્યવેક્ષતે ઽનુલોમપ્રતિલોમં યદુત ભવાઙ્ગાનુસંધિતશ્ચ એકચિત્તસમવસરણતશ્ચ સ્વકર્માસંભેદતશ્ચ અવિનિર્ભાગતશ્ચ ત્રિવર્ત્માનુવર્તનતશ્ચ પૂર્વાન્તપ્રત્યુત્પન્નાપરાન્તાવેક્ષણતશ્ચ ત્રિદુઃખતાસમુદયતશ્ચ હેતુપ્રત્યયપ્રભવતશ્ચ ઉત્પાદવ્યયવિનિબન્ધનતશ્ચ અભાવાક્ષયતાપ્રત્યવેક્ષણતશ્ચ ॥
તસ્યૈવં દ્વાદશાકારં પ્રતીત્યસમુત્પાદં પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય નિરાત્મતો નિઃસત્ત્વતો નિર્જીવતો નિષ્પુદ્ગલતઃ કારકવેદકરહિતતો ઽસ્વામિકતો હેતુપ્રત્યયાધીનતઃ સ્વભાવશૂન્યતો વિવિક્તતો ઽસ્વભાવતશ્ચ પ્રકૃત્યા પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય શૂન્યતાવિમોક્ષમુખમાજાતં ભવતિ ॥
તસ્યૈવં ભવાઙ્ગાનાં સ્વભાવનિરોધાત્યન્તવિમોક્ષપ્રત્યુપસ્થાનતો ન કિંચિદ્ધર્મનિમિત્તમુત્પદ્યતે । અતો ઽસ્ય આનિમિત્તવિમોક્ષમુખમાજાતં ભવતિ ॥
તસ્યૈવં શૂન્યતાનિમિત્તમવતીર્ણસ્ય ન કશ્ચિદભિલાષ ઉત્પદ્યતે અન્યત્ર મહાકરુણાપૂર્વકાત્સત્ત્વપરિપાચનાત્ । એવમસ્ય અપ્રણિહિતવિમોક્ષમુખમાજાતં ભવતિ ॥
ય ઇમાનિ ત્રીણિ વિમોક્ષમુખાનિ ભાવયન્ આત્મપરસંજ્ઞાપગતો કારકવેદકસંજ્ઞાપગતો ભાવાભાવસંજ્ઞાપગતો ભૂયસ્યા માત્રયા મહાકરુણાપુરસ્કૃતઃ પ્રયુજ્યતે ઽપરિનિષ્પન્નાનાં બોધ્યઙ્ગાનાં પરિનિષ્પત્તયે, તસ્યૈવં ભવતિ - સંયોગાત્સંસ્કૃતં પ્રવર્તતે । વિસંયોગાન્ન પ્રવર્તતે । સામગ્ર્યા સંસ્કૃતં પ્રવર્તતે । વિસામગ્ર્યા ન પ્રવર્તતે । હન્ત વયમેવં બહુદોષદુષ્ટં સંસ્કૃતં વિદિત્વા અસ્ય સંયોગસ્ય અસ્યાઃ સામગ્ર્યા વ્યવચ્છેદં કરિષ્યામઃ, ન ચાત્યન્તોપશમં સર્વસંસ્કારાણામવિરાગયિષ્યામઃ સત્ત્વપરિપાચનતાયૈ ॥
એવમસ્ય ભવન્તો જિનપુત્રાઃ સંસ્કારગતં બહુદોષદુષ્ટં સ્વભાવરહિતમનુત્પન્નાનિરુદ્ધં પ્રકૃત્યા પ્રત્યવેક્ષમાણસ્ય મહાકરુણાભિનિર્હારતશ્ચ સત્ત્વકાર્યાનુત્સર્ગતશ્ચ સઙ્ગજ્ઞાનાભિમુખો નામ પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારો ઽભિમુખીભવત્યવભાસયોગેન । સ એવં જ્ઞાનસમન્વાગતઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારાવભાસિતો બોધ્યઙ્ગાહારકાંશ્ચ પ્રત્યયાનુપસંહરતિ । ન ચ સંસ્કૃતસંવાસેન સંવસતિ । સ્વભાવોપશમં ચ સંસ્કારાણાં પ્રત્યવેક્ષતે । ન ચ તત્રાવતિષ્ઠતે બોધ્યઙ્ગાપરિત્યક્તત્વાત્ ॥
તસ્ય અસ્યામભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય અવતારશૂન્યતા ચ નામ સમાધિરાજાયતે । સ્વભાવશૂન્યતા ... પરમાર્થશૂન્યતા ... પરમશૂન્યતા ... મહાશૂન્યતા ... સંપ્રયોગશૂન્યતા ... અભિનિર્હારશૂન્યતા યથાવદવિકલ્પશૂન્યતા સાપેક્ષશૂન્યતા વિનિર્ભાગાવિનિર્ભાગશૂન્યતા નામ સમાધિરાજાયતે । તસ્યૈવંપ્રમુખાનિ દશ શૂન્યતાસમાધિમુખશતસહસ્રાણ્યામુખીભવન્તિ । એવમાનિમિત્તસમાધિમુખશતશહસ્રાણિ અપ્રણિહિતસમાધિમુખશતસહસ્રાણ્યામુખીભવન્તિ । તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા અસ્યામભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યભેદ્યાશયતા ચ પરિપૂર્યતે । નિયતાશયતા ... કલ્યાણાશયતા ... ગમ્ભીરાશયતા ... અપ્રત્યુદાવર્ત્યાશયતા ... અપ્રતિપ્રસ્ત્રબ્ધાશયતા ... વિમલાશયતા ... અનન્તાશયતા ... જ્ઞાનાભિલાષાશયતા ... ઉપાયપ્રજ્ઞાસંપ્રયોગાશયતા ચ પરિપૂર્યતે ॥
તસ્યૈતે દશ બોધિસત્ત્વાશયાઃ સ્વનુગતા ભવન્તિ તથાગતબોધૌ । અપ્રત્યુદાવર્તનીયવીર્યશ્ચ ભવતિ સર્વપરપ્રવાદિભિઃ । સમવસૃતશ્ચ ભવતિ જ્ઞાનભૂમૌ । વિનિવૃત્તશ્ચ ભવતિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિભ્યઃ । એકાન્તિકશ્ચ ભવતિ બુદ્ધજ્ઞાનાભિમુખતાયામ્ । અસંહાર્યશ્ચ ભવતિ સર્વમારક્લેશસમુદાચારૈઃ । સુપ્રતિષ્ઠિતશ્ચ ભવતિ બોધિસત્ત્વજ્ઞાનાલોકતાયામ્ । સુપરિભાવિતશ્ચ ભવતિ શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતધર્મસમુદાચારૈઃ । સંપ્રયુક્તશ્ચ ભવત્યુપાયપ્રજ્ઞાવિચારૈઃ । વ્યવકીર્ણશ્ચ ભવતિ બોધિપાક્ષિકધર્માભિનિર્હારૈઃ । તસ્ય અસ્યામભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતાવિહારો ઽતિરિક્તતર આજાતો ભવતિ, તીક્ષ્ણા ચાનુલોમિકી તૃતીયા ક્ષાન્તિરેષાં ધર્માણાં યથાવદનુલોમતયા ન વિલોમતયા ॥
તસ્ય અસ્યામભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય યથાવત્સમાપત્તિપ્રજ્ઞાજ્ઞાનાલોકતયા પ્રયુજ્યતે, પ્રતિપત્તિતશ્ચાધારયતિ । સ ભૂયસ્યા માત્રયા તથાગતધર્મકોશપ્રાપ્તો ભવતિ । તસ્ય અસ્યામભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય અનેકાન્ કલ્પાંસ્તાનિ કુશલમૂલાનિ ભૂયસ્યા માત્રયા ઉત્તપ્તપ્રભાસ્વરતરાણિ ભવન્તિ । અનેકાનિ કલ્પશતાનિ ... . । તાનિ કુશલમૂલાનિ ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્તપ્રભાસ્વરતરાણિ ભવન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાસ્તદેવ જાતરૂપં વૈડૂર્યપરિસૃષ્ટં ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્તપ્રભાસ્વરતરં ભવતિ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યામભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય તાનિ કુશલમૂલાન્યુપાયપ્રજ્ઞાજ્ઞાનવિચારિતાનિ ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્તપ્રભાસ્વરતરાણિ ભવન્તિ, ભૂયો ભૂયશ્ચ પ્રશમાસંહાર્યતાં ગચ્છન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રાશ્ચન્દ્રાભા સત્ત્વાશ્રયાંશ્ચ પ્રહ્લાદયતિ અસંહાર્યા ચ ભવતિ ચતસૃભિર્વાતમણ્ડલીભિઃ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યામભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય તાનિ કુશલમૂલાન્યનેકેષાં સત્ત્વકોટિનયુતશતસહસ્રાણાં ક્લેશજ્વાલાઃ પ્રશમયન્તિ, પ્રહ્લાદયન્તિ, અસંહાર્યાણિ ચ ભવન્તિ ચતુર્ભિર્મારાવચરૈઃ । તસ્ય દશભ્યઃ પારમિતાભ્યઃ પ્રજ્ઞાપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષા ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અભિમુખી નામ ષષ્ઠી બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ, યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન સુનિર્મિતો ભવતિ દેવરાજં કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનામભિમાનપ્રતિપ્રસ્રબ્ધયે કુશલઃ સત્ત્વાન્યાભિમાનિકધર્મેભ્યો વિનિવર્તયિતુમ્ । અસંહાર્યશ્ચ ભવતિ સર્વશ્રાવકપરિપૃચ્છાયાં કુશલઃ સત્ત્વાન્ પ્રતીત્યસમુત્પાદે ઽવતારયિતુમ્ । યચ્ચ કિંચિત્ ... . ॥
અભિમુખી નામ ષષ્ટી ભૂમિઃ ॥
7 દુરંગમા નામ સપ્તમી ભૂમિઃ ।

વજ્રગર્ભ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ ષષ્ટ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સુપરિપૂર્ણબોધિસત્ત્વમાર્ગઃ સપ્તમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમાક્રમતિ, સ દશભિરુપાયપ્રજ્ઞાજ્ઞાનાભિનિર્હૃતૈર્માર્ગાન્તરારમ્ભવિશેષૈરાક્રમતિ । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત શૂન્યતાનિમિત્તાપ્રણિહિતસમાધિસુપરિભાવિતમાનસશ્ચ ભવતિ, મહાપુણ્યજ્ઞાનસમ્ભારોપચયં ચ સંબિભર્તિ । નૈરાત્મ્યનિઃસત્ત્વનિર્જીવનિષ્પુદ્ગલતાં ચ સર્વધર્માણામવતરતિ, ચતુરપ્રમાણાભિનિર્હારં ચ નોત્સૃજતિ । પુણ્યધર્મોચ્છ્રયપારમિતાભિસંસ્કારં ચાભિસંસ્કરોતિ, ન ચ કિંચિદ્ધર્મમભિનિવિશતે । સર્વત્રૈધાતુકવિવેકપ્રાપ્તશ્ચ ભવતિ, ત્રૈધાતુકવિઠપનાલંકારાભિનિર્હારં ચાભિનિર્હરતિ । અત્યન્તશાન્તોપશાન્તશ્ચ સર્વક્લેશજ્વાલાપગમાદ્ભવતિ, સર્વસત્ત્વરાગદ્વેષક્લેશજ્વાલાપ્રશમાભિનિર્હારં ચાભિનિર્હરતિ । માયામરીચિસ્વપ્નપ્રતિભાસપ્રતિશ્રુત્કોદકચન્દ્રપ્રતિબિમ્બનિર્માણભાવાભાવસ્વભાવાદ્વયાનુગતશ્ચ ભવતિ, કર્મક્રિયાવિભક્ત્યપ્રમાણાશયતાં ચાભિનિર્હરતિ । આકાશસમક્ષેત્રપથસુભાવિતમનાશ્ચ ભવતિ, બુદ્ધક્ષેત્રવિઠપનાલંકારાભિનિર્હારં ચાભિનિર્હરતિ । પ્રકૃતિધર્મકાયતાં ચ સર્વબુદ્ધનામવતરતિ, રૂપકાયલક્ષણાનુવ્યઞ્જનવિઠપનાલંકારાભિનિર્હારં ચાભિનિર્હરતિ । અનભિલાપ્યરુતઘોષાપગતં ચ પ્રકૃતિશાન્તં તથાગતઘોષમધિમુચ્યતે, સર્વસ્વરાઙ્ગવિભક્તિવિશુદ્ધ્યલંકારાભિનિર્હારં ચાભિનિર્હરતિ । એકક્ષણત્ર્યધ્વાનુબોધં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતામવતરતિ, નાનાલક્ષણાકલ્પસંખ્યાવિભાવનાં ચાનુપ્રવિશતિ સત્ત્વાશયવિભાવનાય । એવિર્ભવન્તો જિનપુત્રા દશભિરુપાયપ્રજ્ઞાજ્ઞાનાભિનિર્હૃતિભિર્માર્ગાન્તરારમ્ભવિશેષૈર્બોધિસત્ત્વઃ ષષ્ઠ્યા બોધિસત્ત્વભૂમેઃ સપ્તમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમાક્રાન્ત ઇત્યુચ્યતે ॥
સ સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વો ઽપ્રમાણાસત્ત્વધાતુમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સત્ત્વપરિપાચનવિનયકર્માવતરતિ । અપ્રમાણં લોકધાતુમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં ક્ષેત્રપરિશુદ્ધિમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ ધર્મનાનાત્વમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનાભિસંબોધિમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ કલ્પસંખ્યાપ્રવેશમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં ત્ર્યધ્વાનુબોધમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ સત્ત્વાનામધિમુક્તિનાનાત્વવિશેષમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં રૂપકાયનાનાત્વદર્શનમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ સત્ત્વાનામાશયેન્દ્રિયનાનાત્વમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં ઘોષોદાહારસત્ત્વસંતોષણમવતરતિ । અપ્રમાણં સત્ત્વાનાં ચિત્તચરિતનાનાત્વમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનપ્રસરાનુગમમવતરતિ । અપ્રમાણં શ્રાવકયાનનિર્યાણા-અધિમુક્તિનાનાત્વમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં માર્ગદેશનાવતારમવતરતિ । અપ્રમાણં પ્રત્યેકબુદ્ધયાનસમુદાગમનિષ્પત્તિમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનમુખપ્રવેશનિર્દેશમવતરતિ । બોધિસત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વચર્યાપ્રયોગમવતરતિ । અપ્રમાણં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતાં મહાયાનસમુદયાવતારનિર્દેશનામવતરતિ ॥
તસ્યૈવં ભવતિ - એવમપ્રમાણઃ ખલુ પુનસ્તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં વિષયો યસ્ય ન સુકરા સંખ્યા કર્તું કલ્પકોટિશતસહસ્રૈર્યાવદેતાવદ્ભિરપિ કલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રૈઃ । સર્વ ... વિષયો ઽસ્માભિઃ સમુપસ્થાપયિતવ્યો ઽનાભોગતો ઽકલ્પાવિકલ્પતશ્ચ પરિપૂરયિતવ્ય ઇતિ । સ એવં સુપ્રત્યવેક્ષિતજ્ઞાનાભિજ્ઞઃ સતતસમિતમભિયુક્તોપાયપ્રજ્ઞાપરિભાવિતેષુ માર્ગાન્તરારમ્ભવિશેષેષુ સુપ્રતિષ્ઠિતો ભવત્યવિચાલ્યયોગેન ॥
સ એકક્ષણમપિ માર્ગાભિનિર્હારાન્ન વ્યુત્તિષ્ઠતે । સ ગચ્છન્નેવ જ્ઞાનાભિનિર્હારયુક્તો ભવતિ । તિષ્ઠન્નપિ નિષણ્ણો ઽપિ શયાનો ઽપિ સ્વપ્નાન્તરગતો ઽપ્યપગતનીવરણઃ સર્વેર્યાપથે સ્થિતો ઽવિરહિતો ભવતિ એભિરેવંરૂપૈઃ સંજ્ઞામનસિકારૈઃ । તસ્ય સર્વચિત્તોત્પાદે દશાનાં બોધિસત્ત્વપારમિતાનાં સમુદાગમપરિપૂરિઃ સમુદાગચ્છતિ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? તથા હિ સ બોધિસત્ત્વઃ સર્વાંશ્ચિત્તોત્પાદાનુત્પન્નોત્પન્નાન્ મહાકરુણાપૂર્વકાન્ બુદ્ધધર્મસમુદાગમાય તથાગતજ્ઞાનાય પરિણામયતિ । તત્ર યઃ કુશલમૂલસ્ય સત્ત્વેભ્ય ઉત્સર્ગો બુદ્ધજ્ઞાનં પર્યેષમાણસ્ય, ઇયમસ્ય દાનપારમિતા । યઃ પ્રશમઃ સર્વક્લેશપરિદાહાનામ્, ઇયમસ્ય શીલપારમિતા । યા કૃપામૈત્રીપૂર્વગમા સર્વસત્ત્વેષુ ક્ષાન્તિઃ, ઇયમસ્ય ક્ષાન્તિપારમિતા । ય ઉત્તરોત્તરકુશલધર્માતૃપ્તતયારમ્ભઃ પરાક્રમઃ, ઇયમસ્ય વીર્યપારમિતા । યા વિપ્રતિસાર્યવિસૃતમાર્ગતા સર્વજ્ઞજ્ઞાનાભિમુખતા, ઇયમસ્ય ધ્યાનપારમિતા । યા સર્વધર્માણાં પ્રકૃત્યનુત્પાદાભિમુખી ક્ષાન્તિઃ, ઇયમસ્ય પ્રજ્ઞાપારમિતા । યો ઽપ્રમાણાજ્ઞાનાભિનિર્હારઃ, ઇયમસ્યોપાયકૌશલપારમિતા । યા સર્વપરપ્રવાદિમારસંઘૈર્માર્ગાનાચ્છેદ્યતા, ઇયમસ્ય બલપારમિતા । યદ્યથાવત્સર્વધર્મજ્ઞાનનિતીરણમ્, ઇયમસ્ય જ્ઞાનપારમિતા । એવમસ્ય ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય દૂરંગમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય ઇમા દશ પારમિતાઃ ક્ષણે ક્ષણે પરિપૂર્યન્તે । એવં ચત્વારિ સંગ્રહવસ્તૂનિ પરિપૂર્યન્તે, ચત્વારિ ચ અધિષ્ઠાનાનિ, સપ્તત્રિંશદ્ બોધિપક્ષ્યાશ્ચ ધર્માઃ, ત્રીણિ ચ વિમોક્ષમુખાનિ, સમાસતઃ સર્વબોધ્યઙ્ગિકા ધર્માઃ ક્ષણે ક્ષણે પરિપૂર્યન્તે ॥

એવમુક્તે વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વો વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - કિં પુનર્ભો જિનપુત્રા અસ્યામેવ સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વબોધ્યઙ્ગિકા ધર્માઃ ક્ષણે ક્ષણે પરિપૂર્યન્તે, આહોસ્વિત્સર્વાસુ દશસુ બોધિસત્ત્વભૂમિષુ? વજ્રગર્ભ આહ - સર્વાસુ ભો જિનપુત્રા દશસુ બોધિસત્ત્વભૂમિષુ બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વબોધ્યઙ્ગાનિ ક્ષણે ક્ષણે પરિપૂર્યન્તે, તદતિરેકેણ પુનરસ્યામેવ સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ । તત્કસ્ય હેતોઃ? ઇયં ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વભૂમિઃ પ્રાયોગિકચર્યાપરિપૂરણી ચ જ્ઞાનાભિજ્ઞાનચર્યાક્રમણી ચ । અપિ તુ ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્રાઃ પ્રથમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સર્વપ્રણિધાનાધ્યાલમ્બેન બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વબોધ્યઙ્ગાનિ ક્ષણે ક્ષણે પરિપૂર્યન્તે । દ્વિતીયાયાં ચિત્તમલાપનયનેન । તૃતીયાયાં પ્રણિધાનવિવર્ધનતયા ધર્માવભાસપ્રતિલમ્ભેન ચ । ચતુર્થ્યાં માર્ગાવતારેણ । પઞ્ચમ્યાં લોકત્રયાનુવૃત્યા । ષષ્ટ્યાં ગમ્ભીરધર્મમુખપ્રવેશેન । અસ્યાં તુ સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સર્વબુદ્ધધર્મસમુત્થાપનતયા ક્ષણે ક્ષણે સર્વબોધ્યાઙ્ગાનિ પરિપૂર્યન્તે । ( દ્ભ્ 38 ) તત્કસ્ય હેતોઃ? યાનિ બોધિસત્ત્વેન પ્રથમાં બોધિસત્ત્વભૂમિમુપાદાય યાવત્સપ્તમી બોધિસત્ત્વભૂમિરિત્યભિનિર્હૃતાનિ જ્ઞાનાભિનિર્હારપ્રયોગાઙ્ગાનિ, ઇમાન્યષ્ટમી બોધિસત્ત્વભૂમિમારભ્ય યાવદત્યન્તપર્યવસાનમિત્યનાભોગેન પરિનિષ્પદ્યન્તે । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રા દ્વયોર્લોકધાત્વોઃ સંક્લિષ્ટવિશુદ્ધાશયશ્ચ લોકધાતોરેકાન્તપરિશુદ્ધાશયશ્ચ લોકધાતોર્લોકાન્તરિકા દુરતિક્રમા ન શક્યા યથાતથાતિક્રમિતુમન્યત્ર મહાભિજ્ઞાબલાધાનાત્, એવમેવ ભો જિનપુત્ર વ્યામિશ્રપરિશુદ્ધા બોધિસત્ત્વચર્યાન્તરિકા દુરતિક્રમા ન શક્યા યથાતથાતિક્રમિતુમન્યત્ર મહાપ્રણિધાનોપાયપ્રજ્ઞાભિજ્ઞાબલાધાનાત્ । વિમુક્તિચન્દ્ર આહ - કિં પુનર્ભો જિનપુત્ર સપ્તસુ બોધિસત્ત્વભૂમિષુ ક્લેશચર્યાસંક્લિષ્ટા બોધિસત્ત્વચર્યા પ્રત્યેતવ્યા? વજ્રગર્ભ આહ - પ્રથમામેવ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વભૂમિમુપાદાય સર્વાબોધિસત્ત્વચર્યાપગતક્લેશકલ્માષા બોધિપરિણામનાધિપત્યેન પ્રત્યેતવ્યા । યથાભાગિમાર્ગસમતયા, (ન ચ) તાવત્સપ્તસુ બોધિસત્ત્વભૂમિષુ સમતિક્રાન્તા ક્લેશચર્યેત્યવાચનીયા । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર રાજા ચક્રવર્તી દિવ્યં હસ્તિરત્નમભિરૂઢશ્ચતુરો દ્વીપાનાક્રમતિ, મનુષ્યદુઃખદારિદ્ર્યસંક્લેશદોષાંશ્ચ પ્રજાનાતિ, ન ચ તૈર્દોષૈર્લિપ્યતે
। ન ચ તાવત્સમતિક્રાન્તો મનુષ્યભાવં ભવતિ । યદા પુનર્મનુષ્યાશ્રયં હિત્વા બ્રહ્મલોકોપપન્નો ભવતિ બ્રાહ્મ્યવિમાનમભિરૂઢઃ, સહસ્રલોકધાતુમલ્પકૃચ્છ્રેણ પશ્યત્યનુવિચરતિ, બ્રહ્મપ્રતિભાસં ચાદર્શયતિ, ન ચ મનુષ્ય ઇતિ પ્રભાવ્યતે, એવમેવ ભોઃ પ્રથમાં ભૂમિમુપાદાય બોધિસત્ત્વઃ પારમિતાયાનાભિરૂઢઃ સર્વજગદનુવિચરન્ સંક્લેશદોષાન્ પ્રજાનાતિ, ન ચ તૈર્દોષૈર્લિપ્યતે સમ્યગ્માર્ગાભિરૂઢત્વાત્ । ન ચ તાવત્સમતિક્રાન્તઃ સર્વજગત્સંક્લેશદોષાન્ વક્તવ્યઃ । સપ્તસુ ભૂમિષુ સર્વપ્રાયોગિકચર્યાં વિહાય સપ્તમ્યા ભૂમેરષ્ટમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમવક્રાન્તો ભવતિ, તદા પરિશુદ્ધં બોધિસત્ત્વયાનમભિરૂઢઃ સર્વજગદનુવિચરન્ સર્વજગત્સંક્લેશદોષાન્ પ્રજાનાતિ, ન ચ તૈર્દોષૈર્લિપ્યતે સમતિક્રાન્તત્વાદ્ લોકત્રિયાભ્યઃ । અસ્યાં પુનર્ભો જિનપુત્ર સપ્યમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન રાગાદિપ્રમુખં સર્વક્લેશગણં સમતિક્રાન્તો ભવતિ । સો ઽસ્યાં દૂરંગમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ ચરન્ બોધિસત્ત્વો ઽસંક્લેશાનિષ્ક્લેશ ઇતિ વક્તવ્યઃ । તત્કસ્માત્? અસમુદાચારાત્સર્વક્લેશાનાં ન સંક્લેશ ઇતિ વક્તવ્યઃ । તથાગતજ્ઞાનાભિલાષાદપરિપૂર્ણાભિપ્રાયત્વાચ્ચ ન નિષ્ક્લેશ ઇતિ વક્તવ્યઃ ॥
સો ઽસ્યાં સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વો ઽધ્યાશયપરિશુદ્ધેન કાયકર્મણા સમન્વાગતો ભવતિ । અધ્યાશયપરિશુદ્ધેન વાક્કર્મણા અધ્યાશયપરિશુદ્ધેન મનસ્કર્મણા સમન્વાગતો ભવતિ । યે ચેમે દશાકુશલાઃ કર્મપથાસ્તથાગતવિવર્ણિતાઃ, તાન્ સર્વેણ સર્વં સમતિક્રાન્તો ભવતિ । યે ચેમે દશ કુશલાઃ કર્મપથાઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાનુભાવિતાઃ, તાન્ સતતસમિતમનુવર્તતે । યાનિ લૌકિકાનિ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાનિ યાન્યભિનિર્હૃતાનિ પઞ્ચમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ, તાન્યસ્ય સર્વાણ્યનાભોગત એવં પ્રવર્તન્તે । સ આચાર્યઃ સંમતો ભવતિ ત્રિસાહસ્ર મહાસાહસ્રલોકધાતૌ, સ્થાપયિત્વા તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સમ્બુદ્ધાન્, અષ્ટમીં ભૂમિમુપાદાય ચ બોધિસત્ત્વાન્ । નાસ્ય કશ્ચિત્સમો ભવત્યાશયેન વા પ્રયોગેણ વા । યાનિ ચેમાનિ ધ્યાનાનિ ( દ્ભ્ 39 ) સમાધયઃ સમપત્તયો ઽભિજ્ઞા વિમોક્ષાશ્ચ, તાન્યસ્ય સર્વેણ સર્વમામુખીભવન્તિ ભાવનાભિનિર્હારાકારેણ । ન ચ તાવદ્વિપાકતઃ પરિનિષ્પન્નાનિ ભવન્તિ તદ્યથાપિ નામ અષ્ટમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય । અસ્યાં સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વચિત્તોત્પાદેષુ પ્રજ્ઞોપાયભાવનાબલં પરિપૂર્યતે । ભૂયસ્યા માત્રયા સર્વબોધ્યઙ્ગપરિપૂરિં પ્રતિલભતે ॥
સો ઽસ્યાં સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતઃ સન્ સુવિચિતવિચયં ચ નામ બોધિસત્ત્વસમાધિ સમાપદ્યતે । સુવિચિન્તિતાર્થં ચ નામ ... । વિશેષમતિં ચ નામ ... । પ્રભેદાર્થકોશં ચ ... । સર્વાર્થવિચયં ચ ... । સુપ્રતિષ્ઠિતદૃઢમૂલં ચ ... । જ્ઞાનાભિજ્ઞામુખં ચ ... । ધર્મધાતુ(પરિ)કર્મં ચ ... । તથાગતાનુશંસં ચ ... । વિચિત્રાર્થકોશસંસારનિર્વાણમુખં ચ બોધિસત્ત્વસમાધિં સમાપદ્યતે । સ એવંપ્રમુખાનિ મહાભિજ્ઞાજ્ઞાનમુખાનિ પરિપૂર્ણાનિ દશ સમાધિશતસહસ્રાણિ ભૂમિપરિશોધિકાનિ સમાપદ્યતે ॥
સ એષાં સમાધીનામુપાયપ્રજ્ઞાસુપરિશોધિતાનાં પ્રતિલમ્ભાન્મહાકરુણાબલેન ચાતિક્રાન્તો ભવતિ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિમ્, અભિમુખશ્ચ ભવતિ પ્રજ્ઞાજ્ઞાનવિચારણાભૂમેઃ ॥

તસ્ય અસ્યાં સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય અપ્રમાણં કાયકર્મ નિમિત્તાપગતં પ્રવર્તતે । અપ્રમાણં વાક્કર્મ ... મનસ્કર્મ નિમિત્તાપગતં પ્રવર્તતે સુવિશોધિતમનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્ત્યવભાસિતમ્ । વિમુક્તિચન્દ્ર આહ - નનુ ભો જિનપુત્ર, પ્રથમાયામેવ બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય અપ્રમાણં કાયવાઙ્મનસ્કર્મ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધચર્યાં સમતિક્રાન્તં ભવતિ? વજ્રગર્ભ આહ - ભવતિ ભો જિનપુત્ર । તત્પુનર્બુદ્ધધર્માધ્યાલમ્બનમાહાત્મ્યેન, ન પુનઃ સ્વબુદ્ધિવિચારેણ । અસ્યાં તુ પુનઃ સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્વબુદ્ધિગોચરવિચારપ્રતિલમ્ભાદસંહાર્યં શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્ભવતિ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રા રાજકુલપ્રસૂતો રાજપુત્રો રાજલક્ષણસમન્વાગતો જાતમાત્ર એવ સર્વામાત્યગણમભિભવતિ રાજાધિપત્યેન, ન પુનઃ સ્વબુદ્ધિવિચારેણ । યદા પુનઃ સ સંવૃદ્ધો ભવતિ તદા સ્વબુદ્ધિબલાધાનતઃ સર્વામાત્યક્રિયાસમતિક્રાન્તો ભવતિ, એવમેવ ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ સહચિત્તોત્પાદેન સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાનભિભવત્યધ્યાશયમાહાત્મ્યેન, ન પુનઃ સ્વબુદ્ધિવિચારેણ । અસ્યાં તુ સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વઃ સ્વવિષયજ્ઞાનવિશેષમાહાત્મ્યાવસ્થિતત્વાત્સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધક્રિયામતિક્રાન્તો ભવતિ ॥
સ ખલુ પુનર્ભો બોધિસત્ત્વો ઽસ્યાં સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો ગમ્ભીરસ્ય વિવિત્તસ્યાપ્રચારસ્ય કાયવાઙ્મનસ્કર્મણો લાભી ભવતિ । ન ચોત્તરં વિશેષપરિમાર્ગણાભિયોગમવસૃજતિ । [યેન પરિમાર્ગણાભિયોગેન નિરોધપ્રાપ્તશ્ચ ભવતિ, ન ચ નિરોધં સાક્ષાત્કરોતિ ॥]
વિમુક્તિચન્દ્ર આહ - કતમાં ભૂમિમુપાદાય બોધિસત્ત્વો નિરોધં સમાપદ્યતે? વજ્રગર્ભ આહ - ષષ્ઠીં ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વભૂમિમુપાદાય બોધિસત્ત્વો નિરોધં સમાપદ્યતે । અસ્યાં ( દ્ભ્ 40 ) પુનઃ સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વશ્ચિત્તક્ષણે ચિત્તક્ષણે નિરોધં સમાપદ્યતે ચ વ્યુત્તિષ્ઠતે ચ । ન ચ નિરોધઃ સાક્ષાત્કૃત ઇતિ વક્તવ્યઃ । તેન સો ઽચિન્ત્યેન કાયવાઙ્મન સ્કર્મણા સમન્વાગત ઇત્યુચ્યતે । આશ્ચર્યં ભો યત્ર હિ નામ બોધિસત્ત્વો ભૂતકોટિવિહારેણ ચ વિહરતિ, ન ચ નિરોધં સાક્ષાત્કરોતિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર પુરુષઃ કુશલો મહાસાગરે વારિલક્ષણાભિજ્ઞઃ પણ્ડિતો વ્યક્તો મેધાવી તત્રોપગતયા મીમાંસયા સમન્વાગતો મહાસાગરે મહાયાનપાત્રાભિરૂઢો વહનકુશલશ્ચ ભવતિ, વારિકુશલશ્ચ ભવતિ, ન ચ મહાસમુદ્રે વારિદોષૈર્લિપ્યતે, એવમેવ ભો જિનપુત્ર અસ્યાં સપ્તમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનમહાસાગરાવતીર્ણઃ પારમિતામહાયાનપાત્રાભિરૂઢો ભૂતકોટિવિહારેણ ચ વિહરતિ, ન ચ નિરોધં સાક્ષાત્કરોતિ, (ન ચ સસ્ંકૃતાત્યન્તવ્યુપશમવિતર્કદોષૈર્લિપ્યતે) ॥
સ એવં જ્ઞાનબલાધાનપ્રાપ્તઃ સમાધિજ્ઞાનબલભાવનાભિનિર્હૃતયા બુદ્ધ્યા મહતોપાયપ્રજ્ઞાબલાધાનેન સંસારમુખં ચાદર્શયતિ । નિર્વાણસતતાશયશ્ચ ભવતિ । મહાપરિવારપરિવૃતશ્ચ ભવતિ । સતતસમિતં ચ ચિત્તવિવેકપ્રતિલબ્ધો ભવતિ । ત્રૈધાતુકોપપત્તિં ચ પ્રણિધાનવશેનાભિનિર્હરતિ સત્ત્વપરિપાચનાર્થમ્ । ન ચ લોકદોષૈર્લિપ્યતે । શાન્તપ્રશાન્તોપશાન્તશ્ચ ભવતિ । ઉપાયેન ચ જ્વલતિ । જ્વલંશ્ચ ન દહતે । સંવર્તતે ચ બુદ્ધજ્ઞાનેન । વિવર્તતે ચ શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધભૂમિભ્યામ્ । બુદ્ધજ્ઞાનવિષયકોશપ્રાપ્તશ્ચ ભવતિ । મારવિષયગતશ્ચ દૃશ્યતે । ચતુર્મારપથસમતિક્રાન્તશ્ચ ભવતિ । મારવિષયગોચરં ચાદર્શયતિ । સર્વતીર્થ્યાયતનોપગતશ્ચ દૃશ્યતે । બુદ્ધતીર્થ્યાયતનાનુત્સૃષ્ટાશયશ્ચ ભવતિ । સર્વલોકક્રિયાનુગતશ્ચ દૃશ્યતે । લોકોત્તરધર્મગતિસમવસરણશ્ચ ભવતિ । સર્વદેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગમનુષ્યામનુષ્યશક્રબ્રહ્મલોકપાલાતિરેકવ્યૂહાલંકારવિઠપનાપ્રાપ્તશ્ચ ભવતિ । સર્વબુદ્ધધર્મતિમનસિકારં ચ ન વિજહાતિ ॥
તસ્યૈવં જ્ઞાનસમન્વાગતસ્ય અસ્યાં સપ્તસ્યાં દૂરંગમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય બહવો બુદ્ધા આભાસમાગચ્છન્તિ ... । તાંશ્ચ તથાગતાનર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પર્યુપાસતે । તેષાં ચ સકાશાદ્ગૌરવચિત્રીકારેણ સત્કૃત્ય ધર્મદેશનાં શૃણોતિ, ઉદ્ગૃહ્ણાતિ ધારયતિ । શ્રુત્વા ચ યથાવત્સમાપત્તિપ્રજ્ઞાજ્ઞાનાલોકેન પ્રયુજ્યતે । પ્રતિપત્તિતશ્ચાધારયતિ । શાસનસંધારકશ્ચ ભવતિ તેષાં બુદ્ધાનાં મહાત્મનામ્ । અસંહાર્યશ્ચ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધાભિસમયપરિપૃચ્છાસુ । તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા સત્ત્વાનુગ્રહાય ગમ્ભીરધર્મક્ષાન્તિર્વિશુદ્ધ્યતિ । તસ્ય ... અનેકાન્ કલ્પાંસ્તાનિ કુશલમૂલાન્યુત્તપ્યન્તે, પરિશુદ્ધ્યન્તિ, કર્મણ્યાનિ ચ ભવન્તિ, પર્યવદાનં ચાગચ્છન્તિ । અનેકાનિ કલ્પશતાનિ ... અનેકાનિ કલ્પકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ તાનિ કુશલમૂલાન્યુત્તપ્યન્તે, પરિશુદ્ધ્યન્તિ, કર્મણ્યાનિ ચ ભવન્તિ, પર્યવદાનં ચાગચ્છન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રાઃ તદેવ જાતરૂપં સર્વરત્નપ્રત્યુપ્તં ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્તતરં ભવતિ, પ્રભાસ્વરતરં ભવતિ, અસંહાર્યતરં ચ ભવત્યન્યાભ્યો ભૂષણવિકૃતિભ્યઃ, એવમેવ ભો જિનપુત્રાઃ ... તાનિ કુશલમૂલાન્યુપાયપ્રજ્ઞાજ્ઞાનાભિનિર્હૃતાનિ ભૂયસ્યા માત્રયોત્તપ્તતરાણિ ( દ્ભ્ 41 ) ભવન્તિ પ્રભાસ્વરતરાણિ, પર્યવદાતતરાણિ અસંહાર્યતરાણિ ચ ભવન્તિ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રાઃ સૂર્યાભા અસંહાર્યા ભવન્તિ સર્વજ્યોતિર્ગણચન્દ્રાભાભિશ્ચતુર્ષુ મહાદ્વીપેષુ, સર્વસ્નેહગતાનિ ભૂયસ્ત્વેન પરિશોષયન્તિ, સર્વશસ્યાનિ પરિપાચયન્તિ, એવમેવ ભો જિનપુત્રા ... તાનિ કુશલમૂલાન્યસંહાર્યાણિ ભવન્તિ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ, ચતુર્વિપર્યાસગતાનિ ચ સર્વક્લેશસ્નેહગતાનિ ભૂયસ્ત્વેન પરિશોષયન્તિ । ક્લેષાવિલાનિ ચ સર્વસંતાનાનિ પરિપાચયન્તિ । તસ્ય દશભ્યઃ પારમિતાભ્ય ઉપાયકૌશલ્યપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષા ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય દૂરંગમા નામ સપ્તમી બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ,
યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન વશવર્તી ભવતિ દેવરાજઃ કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનામભિસમયજ્ઞાનોપસંહારેષ્વપર્યન્તઃ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધપરિપૃચ્છાસુ કુશલઃ સત્ત્વાન્નિયામમવક્રામયિતુમ્ । યચ્ચ કિચિત્ ... ॥
દૂરંગમા નામ સપ્તમી ભૂમિઃ ॥
8 અચલા નામ અષ્ટમી ભૂમિઃ ।

વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વઃ સપ્તસુ બોધિસત્ત્વભૂમિષુ સુકૃતવિચયઃ પ્રજ્ઞોપાયાભ્યાં સુપરિશોધિતમાર્ગઃ સુસંભૃતસંભારઃ સુપરિબદ્ધમહાપ્રણિધાનઃ અધિષ્ઠિતતથાગતાધિષ્ઠાનઃ સ્વકુશલમૂલબલાધાનપ્રાપ્તઃ તથાગતબલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્માનુગતસંજ્ઞામનસિકારઃ સુપરિશોધિતાધ્યાશયસંકલ્પ પુણ્યજ્ઞાનબલાભ્યુદ્ગતઃ મહાકરુણાકૃપાભ્યાં સર્વસત્ત્વાનુત્સૃષ્ટપ્રયોગઃ અપ્રમાણજ્ઞાનપથાનુગતઃ, સ સર્વધર્માણામાદ્યનુત્પન્નતાં ચ યથાભૂતમવતરતિ । અજાતતાં ચ અલક્ષણતાં ચ અસંભૂતતાં ચ અવિનાશિતાં ચ અનિષ્ઠિતતાં ચ અપ્રવૃત્તિતાં ચ અનભિનિવૃત્તિતાં ચ અભાવસ્વભાવતાં ચ આદિમધ્યપર્યવસાનસમતાં ચ તથતાવિકલ્પસર્વજ્ઞજ્ઞાનપ્રવેશતાં ચ સર્વધર્માણાં યથાભૂતમવતરતિ । સ સર્વશશ્ચિત્તમનોવિજ્ઞાનવિકલ્પસંજ્ઞાપગતો ઽનવગૃહીતાકાશસમો ઽભ્યવકાશપ્રકૃતિતો ઽવતીર્ણો ઽનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રાપ્ત ઇત્યુચ્યતે ॥
તત્ર ભવન્તો જિનપુત્રા એવં ક્ષાન્તિસમન્વાગતો બોધિસત્ત્વઃ સહપ્રતિલમ્ભાદચલાયા બોધિસત્ત્વભૂમેર્ગમ્ભીરં બોધિસત્ત્વવિહારમનુપ્રાપ્તો ભવતિ દુરાજ્ઞાતમસંભિન્નં સર્વનિમિત્તાપગતં સર્વસંજ્ઞાગ્રહવ્યાવૃત્તમપ્રમાણમસંહાર્યં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ સર્વવિવેકાભિમુખીભૂતમ્ । તદ્યથાપિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રા ભિક્ષુરૃદ્ધિમાંશ્ચેતોવશિપારમિતાપ્રાપ્તો ઽનુપૂર્વેણ નવમં નિરોધં સમાપન્નઃ સર્વેઞ્જિતમન્યનાસ્પન્દિતવિકલ્પાપગતો ભવતિ, એવમેવ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો ઽસ્યા અષ્ટમ્યા અચલાયા બોધિસત્ત્વભૂમેઃ સહપ્રતિલમ્ભાત્સર્વાભોગવિગતો ઽનાભોગધર્મતાપ્રાપ્તઃ કાયવાક્ચિત્તૌત્સુક્યાપગતઃ સર્વેઞ્જિતમન્યનાસ્પન્દિતવિકલ્પાપગતો વિપાકધર્મતાવસ્થિતો ભવતિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રાઃ પુરુષઃ સુપ્તઃ સ્વપ્નાન્તરગતો મહૌઘપ્રાપ્તમાત્માનં સંજાનીતે । સ તત્ર મહદ્વ્યાયામૌત્સુક્યમારભેતોત્તરણાય । સ તેનૈવ મહતા વ્યાયામૌત્સુક્યેન વિબુધ્યેત । સમનન્તરવિબુદ્ધશ્ચ વ્યાયામૌત્સુક્યભયાપગતો ભવેત્ । એવમેવ ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વશ્ચતુર્મહૌઘપ્રાપ્તં સત્ત્વકાયં સંજાનાન ઉત્તરણાભિપ્રાયઃ સર્વજ્ઞજ્ઞાનાભિસંબોધાય મહદ્વ્યાયામૌત્સુક્યમારભતે । સ મહાવીર્યારમ્ભપ્રાપ્તઃ સમનન્તરમનુપ્રાપ્ત ઇમામચલાં બોધિસત્ત્વભૂમિં સર્વાભોગવિગતો ભવતિ । તસ્ય સર્વેણ સર્વં દ્વયસમુદાચારો વા નિમિત્તસમુદાચારો વા નાભાસીભવતિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રા બ્રહ્મલોકોપપત્તિસ્થિતઃ કામાવચરાન્ ક્લેશાન્ ન સમુદાચરતિ, એવમેવ ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વો ઽચલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતઃ સર્વચિત્તમનોવિજ્ઞાનસમુદાચારાન્ન સમુદાચરતિ । સર્વબુદ્ધસમુદાચારમપિ ... બોધિસમુદાચારમપિ ... બોધિસત્ત્વસમુદાચારમપિ ... પ્રત્યેકબુદ્ધસમુદાચારમપિ ... શ્રાવકસમુદાચારમપિ ... નિર્વાણસમુદાચારમપિ ... અર્હત્સમુદાચારમપિ ... અનાગામિસમુદાચારમપિ ... નિર્વાણસમુદાચારમપિ ... અર્હત્સમુદાચારમપિ ... અનાગામિસમુદાચારમપિ ... સકૃદાગામિસમુદાચારમપિ ... સ્રોતઆપન્નસમુદાચારમપિ ન સમુદાચરતિ । કઃ પુનર્વાદો લૌકિકાન્ સમુદાચારાન્ સમુદાચરિષ્યતીતિ ॥
તસ્ય ખલુ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય એવમિમામચલાં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુગતસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનબલાધાનસ્થિતસ્ય બુદ્ધા ભગવન્તસ્તસ્મિન્ ધર્મમુખસ્રોતસિ તથાગતજ્ઞાનોપસંહારં કુર્વન્તિ । એવં ચૈનં બ્રુવન્તિ - સાધુ સાધુ કુલપુત્ર । એષા પરમાર્થક્ષાન્તિર્બુદ્ધધર્માનુગમાય । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર યા અસ્માકં દશબલચતુર્વૈશારદ્યબુદ્ધધર્મસમૃદ્ધિઃ, સા તવ નાસ્તિ । તસ્યા બુદ્ધધર્મસમૃદ્ધેઃ પર્યેષણાય અભિયોગં કુરુ, વીર્યમારભસ્વ । એતદેવ ક્ષાન્તિમુખં મોન્મોક્ષીઃ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર કિંચાપિ ત્વયૈવં શાન્તવિમોક્ષવિહારો ઽનુપ્રાપ્તઃ, ઇમાન્ પુનરશાન્તાનપ્રશાન્તાન્ બાલપૃથગ્જનાન્ નાનાક્લેશસમુદાચારપ્રાપ્તાન્ વિવિધવિતર્કોપહતમાનસાન્ સમન્વાહર, અપેક્ષસ્વ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર પૂર્વપ્રણિધાનમનુસ્મર સત્ત્વાર્થસંપ્રાપણં જ્ઞાનમુખાચિન્ત્યતાં ચ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર એષા સર્વધર્માણાં ધર્મતા । ઉત્પાદાદ્વા તથાગતાનામનુત્પાદાદ્વા સ્થિતૈવૈષા ધર્મતા ધર્મધાતુસ્થિતિઃ યદિદં સર્વધર્મશૂન્યતા સર્વધર્માનુપલબ્ધિઃ । નૈતયા તથાગતા એવ કેવલં પ્રભાવ્યન્તે, સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધા અપિ હ્યેતામવિકલ્પધર્મતામનુપ્રાપ્નુવન્તિ । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર પ્રેક્ષસ્વ તાવત્ ત્વમસ્માકં કાયાપ્રમાણતાં ચ જ્ઞાનાપ્રમાણતાં ચ બુદ્ધક્ષેત્રાપ્રમાણતાં ચ જ્ઞાનાભિનિર્હારાપ્રમાણતાં ચ પ્રભામણ્ડલાપ્રમાણતાં ચ સ્વરાઙ્ગવિશુદ્ધ્યપ્રમાણતાં ચ । તથૈવ ત્વમપ્યભિનિર્હારમુત્પાદય । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર એકસ્ત્વેષ આલોકો યો ઽયં સર્વધર્મનિર્વિકલ્પાલોકઃ । ઈદૃશાસ્તુ કુલપુત્ર ધર્માલોકાસ્તથાગતાનામપર્યન્તગતા અપર્યન્તકૃતા અપર્યન્તબદ્ધાઃ, યેષાં સંખ્યા નાસ્તિ, ગણના પ્રમાણમુપનિષદૌપમ્યં નાસ્તિ, તેષામધિગમાય અભિનિર્હારમુત્પાદય । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર પ્રેક્ષસ્વ તાવદ્દશસુ દિક્ષુ અપ્રમાણક્ષેત્રતાં ચ અપ્રમાણસત્ત્વતાં ચ અપ્રમાણધર્મવિભક્તિતાં ચ । તત્સર્વમનુગણય । યથાવત્તયા અભિનિર્હારમુત્પાદય । ઇતિ હિ ભો જિનપુત્ર તે બુદ્ધા ભગવન્ત એવંભૂમ્યનુગતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય એવં પ્રમુખાન્યપ્રમેયાણ્યસંખ્યેયાનિ જ્ઞાનાભિનિર્હારમુખાન્યુપસંહરન્તિ, યૈર્જ્ઞાનાભિનિર્હારમુખૈર્બોધિસત્ત્વો ઽપ્રમાણજ્ઞાનવિભક્તિતો ઽભિનિર્હારકર્માભિનિષ્પાદયતિ ॥

આરોચયામિ તે ભો જિનપુત્ર, પ્રતિવેદયામિ । તે ચેદ્બુદ્ધા ભગવન્તસ્તં બોધિસત્ત્વમેવં સર્વજ્ઞજ્ઞાનાભિનિર્હારમુખેષુ નાવતારયેયુઃ, તદેવાસ્ય પરિનિર્વાણં ભવેત્સર્વસત્ત્વકાર્યપ્રતિપ્રસ્રબ્ધિશ્ચ । તેન ખલુ પુનર્બુદ્ધા ભગવન્તસ્તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય તાવદપ્રમાણં જ્ઞાનાભિનિર્હારકર્મોપસંહરન્તિ, યસ્યૈકક્ષણાભિનિર્હૃતસ્ય જ્ઞાનાભિનિર્હારકર્મણઃ સ પૂર્વકઃ પ્રથમચિત્તોત્પાદમુપાદાય યાવત્સપ્તમીં ભૂમિપ્રતિષ્ઠામુપાગત આરમ્ભઃ શતતમીમપિ કલાં નોપેતિ, સહસ્રતમીમપિ, શતસહસ્રતમીમપિ ... પેયાલં ... કોટીનિયુતશતસહસ્રતમીમપિ કલાં નોપેતિ, સંખ્યામપિ, ગણનામપિ, ઉપમામપિ, ઉપનિસામપિ, યાવદૌપમ્યમપિ ન ક્ષમતે । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ ભો જિનપુત્ર પૂર્વમેકકાયાભિનિર્હારતયા ચર્યાભિનિર્હારો ઽભૂત્ । ઇમાં પુનર્ભૂમિં સમારૂઢસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય અપ્રમાણકાયવિભક્તિતો બોધિસત્ત્વચર્યાબલં સમુદાગચ્છતિ । અપ્રમાણઘોષાભિનિર્હારતઃ અપ્રમાણજ્ઞાનાભિનિર્હારતઃ અપ્રમાણોપપત્ત્યભિનિર્હારતઃ અપ્રમાણક્ષેત્રપરિશોધનતઃ અપ્રમાણસત્ત્વપરિપાચનતઃ ( દ્ભ્ 44 ) અપ્રમાણબુદ્ધપૂજોપસ્થાનતઃ અપ્રમાણધર્મકાયાનુબોધતઃ અપ્રમાણાભિજ્ઞાબલાધાનાભિનિર્હારતઃ અપ્રમાણપર્ષન્મણ્ડલવિભક્ત્યભિનિર્હારતશ્ચ અપ્રમાણાનુગતેન કાયવાઙ્મનસ્કર્માભિનિર્હારેણ સર્વબોધિસત્ત્વચર્યાબલં સમુદાગચ્છત્યવિચાલ્યયોગેન । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર મહાસમુદ્રગામી પોતો ઽપ્રાપ્તો મહાસમુદ્રં સાભોગવાહનો ભવતિ । સ એવ સમનન્તરમનુપ્રાપ્તો મહાસમુદ્રમનાભોગવાહનો વાતમણ્ડલીપ્રણીતો યદેકદિવસેન મહાસમુદ્રે ક્રમતે, તત્સર્વસાભોગવાહનતયા ન શક્યં વર્ષશતેનાપિ તાવદપ્રમેયમનુપ્રાપ્તુમ્ । એવમેવ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વઃ સુસંભૃતમહાકુશલમૂલસંભારો મહાયાનસમુદાગમાભિરૂઢો મહાબોધિસત્ત્વચર્યાસાગરમનુપ્રાપ્તો યદેકમુહૂર્તેન જ્ઞાનાનાભોગતયા સર્વજ્ઞજ્ઞાનેનાક્રમતિ, તન્ન શક્યં પૂર્વકેણ સાભોગકર્મણા કલ્પશતસહસ્રેણાપિ તાવદપ્રમેયમનુપ્રાપ્તુમ્ ॥
તત્ર ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વો ઽષ્ટમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તો મહત્યા ઉપાયકૌશલ્યજ્ઞાનાભિનિર્હારાનાભોગપ્રસૃતયા બોધિસત્ત્વબુદ્ધ્યા સર્વજ્ઞજ્ઞાનં વિચારયન્ લોકધાતુસંભવં ચ વિચારયતિ, લોકધાતુવિભવં ચ વિચારયતિ । સ યથા ચ લોકઃ સંવર્તતે, તં ચ પ્રજાનાતિ । યથા ચ લોકો વિવર્તતે, ... । યેન ચ કર્મોપચયેન લોકઃ સંવર્તતે, ... । યેન ચ કર્મક્ષયેણ લોકો વિવર્તતે, ... । યાવત્કાલં ચ લોકઃ સંવર્તતે, ... । યાવત્કાલં ચ લોકો વિવર્તતે, ... । યાવત્કાલં ચ લોકં સંવૃત્તસ્તિષ્ઠતિ, ... । યાવત્કાલં ચ લોકો વિવૃત્તસ્તિષ્ઠતિ, તં ચ પ્રજાનાતિ સર્વત્ર ચાનવશેષતઃ । સ પૃથિવીધાતુપરીત્તતાં ચ પ્રજાનાતિ મહદ્ગતતાં ચ ... અપ્રમાણતાં ચ ... વિભક્તિતાં ચ પ્રજાનાતિ । અબ્ધાતુ ... । તેજોધાતુ ... । વાયુધાતુ ... । સ પરમાણુરજઃસૂક્ષ્મતાં ચ પ્રજાનાતિ, મહદ્ગતતાં ચ અપ્રમાણતાં ચ વિભક્તિતાં ચ પ્રજાનાતિ । અપ્રમાણપરમાણુરજોવિભક્તિકૌશલ્યં ચ પ્રજાનાતિ । અસ્યાં ચ લોકધાતૌ યાવન્તિ પૃથિવીધાતોઃ પરમાણુરજાંસિ તાનિ પ્રજાનાતિ । યાવન્તિ અબ્ધાતોઃ ... । તેજોધાતોઃ ... । વાયુધાતોઃ ... । યાવન્ત્યો રત્નવિભક્તયો યાવન્તિ ચ રત્નપરમાણુરજાંસિ તાનિ પ્રજાનાતિ । સત્ત્વકાય ... । ક્ષેત્રકાય ... । સ સત્ત્વાનાં કાયૌદારિકતાં ચ કાયસૂક્ષ્મતાં ચ કાયવિભક્તિતાં ચ પ્રજાનાતિ । યાવન્તિ પરમાણુરજાંસિ સંભૂતાનિ નૈરયિકકાયાશ્રયતસ્તાનિ પ્રજાનાતિ । તિર્યગ્યોનિકાયાશ્રયતઃ ... । ... યમલોકકાયાશ્રયતઃ ... । ... અસુરલોકકાયાશ્રયતઃ
... . । દેવલોકકાયાશ્રયતઃ ... . । મનુષ્યલોકકાયાશ્રયતઃ ... . । સ એવં પરમાણુરજઃપ્રભેદજ્ઞાનાવતીર્ણઃ કામધાતુસંવર્તં ચ પ્રજાનાતિ । રૂપધાતુવિવર્તં ... । આરૂપ્યધાતુવિવર્તં ચ પ્રજાનાતિ । રૂપધાતુપરીત્તતાં ... . આરૂપ્યધાતુપરીત્તતાં ... । આમધાતુપરીત્તતાં ચ મહદ્ગતતાં ચ અપ્રમાણતાં ચ વિભક્તિતાં ચ પ્રજાનાતિ । રૂપધાતુપરીત્તતાં ... આરૂપ્યધાતુપરીત્તતં ... । કામધાતુપરીત્તતાં ચ મહદ્ગતતાં ચ અપ્રમાણતાં ચ વિભક્તિતાં ચ પ્રજાનાતિ । રૂપધાત્વારૂપ્યધાતુપરીત્તતાં ... । ત્રૈધાતુકવિચારજ્ઞાનાનુગમે સ્વભિનિર્હૃતજ્ઞાનાલોકઃ સત્ત્વકાયપ્રભેદજ્ઞાનકુશલઃ ક્ષેત્રકાયવિભાગજ્ઞાનકુશલશ્ચ સત્ત્વોપપત્ત્યાયતનાભિનિર્હારે બુદ્ધિં ચારયતિ । સ યાદૃશી સત્ત્વાનામુપપત્તિશ્ચ કાયસમુદાગમશ્ચ, તાદૃશમેવ સ્વકાયમધિતિષ્ઠતિ સત્ત્વપરિપાચનાય । સ એકામપિ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાં લોકધાતું ( દ્ભ્ 45 ) સ્ફરિત્વા સત્ત્વાનાં સ્વકાયં વિભક્ત્યધિમુક્તિષુ તથત્વાયોપપત્તયે ઽભિનિર્હરતિ પ્રતિભાસજ્ઞાનાનુગમનતયા (યથા સત્ત્વાઃ પરિપાકં ગચ્છન્ત્યનુત્તરસમ્યક્સંબોધિવિમુક્તયે) । એવં દ્વે વા તિસ્રો વા ચતસ્રો વા પઞ્ચ વા દશ વા વિંશતિર્વા ત્રિંશદ્વા ચત્વારિંશદ્વા પઞ્ચાશદ્વા શતં વા યાવદનભિલાપ્યા અપિ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રા લોકધાતૂઃ સ્ફરિત્વા સત્ત્વાનાં સ્વકાયં ... પેયાલં ... પ્રતિભાસજ્ઞાનાનુગમનતયા । સ એવંજ્ઞાનસમન્વાગતો ઽસ્યાં ભૂમૌ સુપ્રતિષ્ઠિત એકબુદ્ધક્ષેત્રાચ્ચ ન ચલતિ, અનભિલાપ્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તથાગતપર્ષન્મણ્ડલેષુ ચ પ્રતિભાસપ્રાપ્તો ભવતિ ॥
યાદૃશી સત્ત્વાનાં કાયવિભક્તિશ્ચ વર્ણલિઙ્ગસંસ્થાનારોહપરિણાહાધિમુક્ત્યધ્યાશયશ્ચ તેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તેષુ ચ પર્ષન્મણ્ડલેષુ તત્ર તત્ર તથા તથા સ્વકાયમાદર્શયતિ । સ શ્રમણપર્ષન્મણ્ડલેષુ શ્રમણવર્ણરૂપમાદર્શયતિ । બ્રાહ્મણપર્ષન્મણ્ડલેષુ બ્રાહ્મણવર્ણરૂપમાદર્શયતિ । ક્ષત્રિય ... । વૈશ્ય ... । શૂદ્ર ... । ગૃહપતિ ... । ચાતુર્મહારાજિક ... । ત્રાયસ્ત્રિંશ ... । એવં યામ ... । તુષિત ... । નિર્માણરતિ ... । પરનિર્મિતવશવર્તિ ... । માર ... । બ્રહ્મ ... । યાવદકનિષ્ઠ ... । શ્રાવકવૈનેયિકાનાં સત્ત્વાનાં શ્રાવકકાયવર્ણરૂપમાદર્શયતિ । પ્રત્યેકબુદ્ધવૈનેયિકાનાં સત્ત્વાનાં પ્રત્યેકબુદ્ધકાયવર્ણરૂપમાદર્શયતિ । બોધિસત્ત્વ ... । તથાગત ... । ઇતિ હિ ભો જિનપુત્ર યાવન્તો ઽનભિલાપ્યેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સત્ત્વાનામુપપત્ત્યાયતનાધિમુક્તિપ્રસરાસ્તેષુ તથત્વાય સ્વકાયવિભક્તિમાદર્શયતિ ॥

સ સર્વકાયવિકલ્પાપગતઃ કાયસમતાપ્રાપ્તઃ (તચ્ચાસ્ય કાયસંદર્શનમક્ષૂણમવન્ધ્યં ચ સત્ત્વપરિપાકવિનયાય) સ સત્ત્વકાયં ચ પ્રજાનાતિ । ક્ષેત્રકાયં ચ ... । કર્મવિપાકકાયં ચ ... । શ્રાવકકાયં ચ ... । પ્રત્યેકબુદ્ધકાયં ચ ... । બોધિસત્ત્વકાયં ચ ... । તથાગતકાયં ચ ... । જ્ઞાનકાયં ચ ... । ધર્મકાયં ચ ... । આકાશકાયં ચ પ્રજાનાતિ । સ સત્ત્વાનાં ચિત્તાશયાભિનિર્હારમાજ્ઞાય યથાકાલપરિપાકવિનયાનતિક્રમાદાકાઙ્ક્ષન્ સત્ત્વકાયં સ્વકાયમધિતિષ્ઠતિ । એવં ક્ષેત્રકાયં કર્મવિપાકકાયં ... આત્મકાયમધિતિષ્ઠતિ । સ સત્ત્વાનાં ચિત્તાશયાભિનિર્હારમાજ્ઞાય યં યમેવ કાયં યસ્મિન્ યસ્મિન્ કાયે આકાઙ્ક્ષતિ, તં તમેવ કાયં તસ્મિન્ તસ્મિન્ કાયે (સ્વકાયં) અધિતિષ્ઠતિ । સ સત્ત્વકાયાનાં કર્મકાયતાં ચ પ્રજાનાતિ । વિપાકકાયતાં ચ ... । ક્લેશકાયતાં ચ ... । રૂપકાયતાં ચ ... । આરૂપ્યકાયતાં ચ પ્રજાનાતિ । ક્ષેત્રકાયાનાં પરીત્તતાં ચ પ્રજાનાતિ, મહદ્ગતતાં ચ અપ્રમાણતાં ચ સંક્લિષ્ટતાં ચ વિશુદ્ધતાં ચ વ્યત્યસ્તતાં ચ અધોમૂર્ધતાં ચ સમતલતાં ચ સમવસરણતાં ચ દિગ્જાલવિભાગતાં ચ પ્રજાનાતિ । કર્મવિપાકકાયાનાં વિભક્તિસંકેતં પ્રજાનાતિ । એવં શ્રાવકાકાયાનાં પ્રત્યેકબુદ્ધકાયાનાં બોધિસત્ત્વકાયાનાં વિભક્તિસંકેતં પ્રજાનાતિ । તથાગતકાયાનામભિસંબોધિકાયતાં ચ પ્રજાનાતિ । પ્રણિધાનકાયતાં ચ ... । નિર્માણકાયતાં ચ । અધિષ્ઠાનકાયતાં ચ । રૂપલક્ષણાનુવ્યઞ્જનવિચિત્રાલંકારકાયતાં ચ । પ્રભાકાયતાં ચ । મનોમયકાયતાં ચ । પુણ્યકાયતાં ચ । જ્ઞાનકાયતાં ચ । ધર્મકાયતાં ચ પ્રજાનાતિ । જ્ઞાનકાયાનાં સુવિચારિતતાં ચ પ્રજાનાતિ । યથાવન્નિસ્તીરણતાં ચ ફલપ્રયોગસંગૃહીતતાં ( દ્ભ્ 46 ) ચ લૌકિકલોકોત્તરવિભાગતાં ચ ત્રિયાણવ્યવસ્થાનતાં ચ સાધારણાસાધારણતાં ચ નૈર્યાણિકાનૈર્યાણિકતાં ચ શૈક્ષાશૈક્ષતાં ચ પ્રજાનાતિ । ધર્મકાયાનાં સમતાં ચ પ્રજાનાતિ । અવિકોપનતાં ચ અવસ્થાનસંકેતસંવૃત્તિવ્યવસ્થાનતાં ચ સત્ત્વાસત્ત્વધર્મવ્યવસ્થાનતાં ચ બુદ્ધધર્માર્યસંઘવ્યવસ્થાનતાં ચ પ્રજાનાતિ । આકાશકાયાનામપ્રમાણતાં ચ સર્વત્રાનુગતતાં ચ અશરીરતાં ચ અવિતથાનન્તતાં ચ રૂપકાયાભિવ્યક્તિતાં ચ પ્રજાનાતિ ॥
સ એવં કાયજ્ઞાનાભિનિર્હારપ્રાપ્તો વશવર્તી ભવતિ સર્વસત્ત્વેષુ । આયુર્વશિતાં ચ પ્રતિલભતે ઽનભિલાપ્યાનભિલાપ્યકલ્પાયુઃપ્રમાણાધિષ્ઠાનતયા । ચેતોવશિતાં ચ પ્રતિલભતે ઽપ્રમાણાસંખ્યેયસમાધિનિધ્યપ્તિજ્ઞાનપ્રવેશતયા । પરિષ્કારવશિતાં ચ સર્વલોકધાત્વનેકવ્યૂહાલંકારપ્રતિમણ્ડિતાધિષ્ઠાનસંદર્શનતયા । કર્મવશિતાં ચ યથાકાલં કર્મવિપાકાધિષ્ઠાનસંદર્શનતયા । ઉપપત્તિવશિતાં ચ સર્વલોકધાતૂપપત્તિસંદર્શનતયા અધિમુક્તિસંદર્શનતયા સર્વલોકધાતુબુદ્ધપ્રતિપૂર્ણસંદર્શનતયા પ્રણિધાનસંદર્શનતયા યથેષ્ટબુદ્ધક્ષેત્રકાલાભિસંબોધિસંદર્શનતયા ઋદ્ધિસંદર્શનતયા સર્વબુદ્ધક્ષેત્ર-ઋદ્ધિવિકુર્વણસંદર્શનતયા ધર્મસંદર્શનતયા અનન્તમધ્યધર્મમુખાલોકસંદર્શનતયા જ્ઞાનસંદર્શનતયા તથાગતબલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્મલક્ષણાનુવ્યઞ્જનાભિસંબોધિસંદર્શનતયા ॥
સ આસાં દશાનાં બોધિસત્ત્વવશિતાનાં સહપ્રતિલમ્ભેન અચિન્ત્યજ્ઞાની ચ ભવતિ અતુલ્યજ્ઞાની ચ અપ્રમેયજ્ઞાની ચ વિપુલજ્ઞાની ચ અસંહાર્યજ્ઞાની ચ ભવતિ । તસ્યૈવંભૂમ્યનુગતસ્ય એવં જ્ઞાનસમન્વાગતસ્ય અત્યન્તાગવદ્યઃ કાયકર્મસમુદાચારઃ પ્રવર્તતે, અત્યન્તાનવદ્યશ્ચ વાક્ ... । અત્યન્તાનવદ્યશ્ચ મનઃસમુદાચારઃ પ્રવર્તતે । જ્ઞાનપૂર્વંગમો જ્ઞાનાનુપરિવર્તી પ્રજ્ઞાપારમિતાધિપતેયો મહાકરુણાપૂર્વક ઉપાયકૌશલ્યસુવિભક્તઃ પ્રણિધાનસ્વભિનિર્હૃતસ્તથાગતાધિષ્ઠાનસ્વધિષ્ઠિતો ઽપ્રતિપ્રસ્રબ્ધસત્ત્વાર્થપ્રયોગો ઽપર્યન્તલોકધાતુવિભક્તિગતઃ । સમાસતો ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય ઇમામચલાં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તસ્ય સર્વબુદ્ધધર્મસમુદાનયનાય કાયવાઙ્મનસ્કર્મસમુદાચારઃ પ્રવર્તતે । સ એવમિમામચલાં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તઃ સુપ્રતિષ્ઠિતાશયબલશ્ચ ભવતિ સર્વક્લેશસમુદાચારાપગતત્વાત્ । સુપ્રતિષ્ઠિતાધ્યાશયબલશ્ચ ભવતિ માર્ગાવિપ્રવાસિતત્વાત્ । મહાકરુણાબલસુપ્રતિષ્ઠિતશ્ચ ભવતિ સત્ત્વાર્થાનુત્સર્ગત્વાત્ । મહામૈત્રીબલ ... સર્વજગત્પરિત્રાણત્વાત્ । ધારણીબલ ... અસંપ્રમોષધર્મત્વાત્ । પ્રતિભાનબલ ... સર્વબુદ્ધધર્મપ્રવિચયવિભાગકુશલત્વાત્ । અભિજ્ઞાબલ ... અપર્યન્તલોકધાતુચર્યાવિભાગકુશલત્વાત્ । પ્રણિધાનબલ ... સર્વબોધિસત્ત્વક્રિયાનુત્સર્ગત્વાત્ । પારમિતાબલ ... સર્વબુદ્ધધર્મસમુદાનયનત્વાત્ । તથાગતાધિષ્ઠાનબલ ... સર્વાકારસર્વજ્ઞાનાભિમુખત્વાત્ । સ એવંબલાધાનપ્રાપ્તઃ સર્વક્રિયાશ્ચ સંદર્શયતિ, સર્વક્રિયાસુ ચ અનવદ્યો ભવત્યનુપલિપ્તશ્ચ ॥
ઇયં ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય અષ્ટમી જ્ઞાનભૂમિરચલેત્યુચ્યતે ઽસંહાર્યત્વાત્ । અવિવર્ત્યભૂમિરિત્યુચ્યતે જ્ઞાનાવિવર્ત્યત્વાત્ । દુરાસદભૂમિરિત્યુચ્યતે સર્વજગદ્દુર્જ્ઞાનત્વાત્ । કુમારભૂમિરિત્યુચ્યતે ( દ્ભ્ 47 ) અનવદ્યત્વાત્ । જન્મભૂમિરિત્યુચ્યતે યથાભિપ્રાયવશવર્તિત્વાત્ । પરિનિષ્પન્નભૂમિરિત્યુચ્યતે અપુનઃકાર્યત્વાત્ । પરિનિષ્ઠિતભૂમિરિત્યુચ્યતે । સુકૃતજ્ઞાનવિચયત્વાત્ । નિર્માણભૂમિરિત્યુચ્યતે સ્વભિનિર્હૃતપ્રણિધાનત્વાત્ । અધિષ્ઠાનભૂમિરિત્યુચ્યતે । પરાવિકોપનત્વાત્ । અનાભોગભૂમિરિત્યુચ્યતે પૂર્વાન્તાભિનિર્હૃતત્વાત્ ॥
એવં જ્ઞાનસ્વભિનિર્હૃતઃ ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વો બુદ્ધગોત્રાનુગતો બુદ્ધગુણપ્રભાવભાસિતસ્તથાગતેર્યાપથચર્યાચારિત્રાનુગતો બુદ્ધવિષયાભિમુખઃ સતતસમિતં સ્વધિષ્ઠિતતથાગતાધિષ્ઠાનશ્ચ ભવતિ શક્રબ્રહ્મલોકપાલપ્રત્યુદ્ગતશ્ચ વજ્રપાણિસતતાનુબદ્ધશ્ચ સમાધિબલાનુત્સૃષ્ટશ્ચ ચ અપ્રમાણકાયવિભક્ત્યભિનિર્હૃતશ્ચ સર્વકાયચર્યાબલોપગતશ્ચ મહાભિજ્ઞાવિપાકપરિનિષ્પન્નશ્ચ અનન્તસમાધિવશવર્તી ચ અપ્રમાણવ્યાકરણપ્રત્યેષકશ્ચ યથાપરિપવક્કજગદભિસંબોધિનિદર્શકશ્ચ ભવતિ । સ એવં જ્ઞાનભૂમ્યનુગતો મહાયાનમણ્ડલાનુપ્રવિષ્ટઃ સુવિચારિતમહાજ્ઞાનાભિજ્ઞઃ સતતસમિતં પ્રમુક્તપ્રજ્ઞાલોકરશ્મિરસઙ્ગધર્મધાતુપથાવતીર્ણો લોકધાતુપથવિભક્તિકોવિદઃ સર્વાકારગુણસંદર્શકઃ સ્વચિત્તોત્પાદવશવર્તી પૂર્વાન્તાપરાન્તસુવિચિતજ્ઞાનઃ સર્વમારપથાવર્તનવિવર્તનજ્ઞાનાનુગતઃ સર્વતથાગતવિષયગોચરાનુપ્રવિષ્ટો ઽપર્યન્તલોકધાતુપ્રસરેષુ બોધિસત્ત્વચર્યાં ચરત્યપ્રત્યુદાવર્ત્યયોગેન । તત ઉચ્યતે બોધિસત્ત્વો ઽચલાં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્ત ઇતિ ॥

તત્ર ભો જિનપુત્ર અચલાં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તો બોધિસત્ત્વઃ સતતસમિતમપર્યન્તતથાગતદર્શનાવિરહિતો ભવતિ સમાધિબલસ્વભિનિર્હૃતત્વાત્ । ઔદારિકં બુદ્ધદર્શનપૂજોપસ્થાનં નોત્સૃજતિ । સ એકૈકસ્મિન્ કલ્પે એકૈકસ્મિન્ લોકધાતુપ્રસરે અનેકાન્ બુદ્ધાન્, અનેકાનિ બુદ્ધશતાનિ ... પેયાલં ... અનેકાનિ બુદ્ધકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સત્કરોતિ ગુરુકરોતિ માનયતિ પૂજયતિ સર્વાકારપૂજાભિનિર્હારં ચોપસંહરતિ । તાંશ્ચ તથાગતાન્ પર્યુપાસ્તે, લોકધાતુવિભક્તિપૂર્વકં ચ ધર્માલોકોપસંહારં પ્રતીચ્છતિ । સ ભૂયસ્યા માત્રયા તથાગતધર્મકોશપ્રાપ્તો ઽસંહાર્યો ભવતિ લોકધાતુપરિપૃચ્છાનિર્દેશેષુ । તાનિ ચાસ્ય કુશલમૂલાન્યનેકાન્ કલ્પાનુત્તપ્યન્તે ... । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર તદેવ જાતરૂપં સુપરિનિષ્ઠિતં કુશલેન કર્મારેણ સુપરિકર્મકૃતં જમ્બૂદ્વીપસ્વામિનઃ કણ્ઠે શિરસિ વા આબદ્ધમસંહાર્યં ભવતિ સર્વજમ્બૂદ્વીપકાનાં સત્ત્વાનામાભરણવિકૃતૈઃ, એવમેવ ભો જિનપુત્ર અસ્યામચલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય તાનિ કુશલમૂલાન્યસંહાર્યાણિ ભવન્તિ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈર્યાવત્સપ્તમીભૂમિસ્થિતૈશ્ચ બોધિસત્ત્વૈઃ । ઇમાં ચ ભૂમિમનુગતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય મહતી પ્રજ્ઞાજ્ઞાનપ્રભા સત્ત્વાનાં ક્લેશતમાંસિ પ્રશમયતિ સુવિભક્તજ્ઞાનમુખાભિનિર્હારતયા । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર સાહસ્રિકો મહાબ્રહ્મા સાહસ્રલોકધાતું ( દ્ભ્ 48 ) મૈત્ર્યા સ્ફરિત્વા પ્રભયાવભાસયતિ, એવમેવ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વો ઽસ્યામચલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો યાવદ્દશબુદ્ધક્ષેત્રશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમાન્ લોકધાતૂન્ મહતા મૈત્ર્યવભાસેન સ્ફરિત્વા સત્ત્વાનાં ક્લેશપરિદાહાનનુપૂર્વેણ પ્રશમયતિ, આશ્રયાંશ્ચ પ્રહ્લાદયતિ । તસ્ય દશભ્યઃ પારમિતાભ્યઃ પ્રણિધાનપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અચલા નામ અષ્ટમી બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ । વિસ્તરશઃ પુનરપર્યન્તકલ્પનિર્દેશનિષ્ઠાતો ઽનુગન્તવ્યા । યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન મહાબ્રહ્મા ભવતિ
સાહસ્રાધિપતિઃ । અભિભૂરનભિભૂતો ઽન્વર્થદર્શી વશિપ્રાપ્તઃ કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનાં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધબોધિસત્ત્વપારમિતોપદેશોપસંહારેષુ અસંહાર્યો લોકધાતુવિભક્તિપરિપૃચ્છાનિર્દેશેષુ । યચ્ચ કિંચિત્ ... ॥
અચલા નામ અષ્ટમી ભૂમિઃ ॥
9 સાધુમતી નામ નવમી ભૂમિઃ ।
વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વ એવમપ્રમાણજ્ઞેયવિચારિતયા બુદ્ધ્યા ભૂયશ્ચોત્તરાન્ શાન્તાન્ વિમોક્ષાનધ્યવસ્યન્ અધ્યાલમ્બમાનઃ ભૂયશ્ચોત્તરં તથાગતજ્ઞાનં સુસમાપ્તં વિચારયન્ તથાગતગુહ્યાનુપ્રવેશં ચાવતરન્ અચિન્ત્યજ્ઞાનમાહાત્મ્યં ચ પ્રવિચિન્વન્ ધારણીસમાધિપ્રવિચયં ચ પરિશોધયન્ અભિજ્ઞાવૈપુલ્યં ચાભિનિર્હરન્ લોકધાતુવિભક્તિં ચાનુગચ્છન્ તથાગતબલવૈશાદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્માસંહાર્યતાં ચ પરિકર્મયન્ તથાગતધર્મચક્રપ્રવર્તનવૃષભતાં ચાનુક્રમમાણઃ મહાકરુણાધિષ્ઠાનપ્રતિલમ્ભં ચાનુત્સૃજન્ નવમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમાક્રમતિ । સો ઽસ્યાં સાધુમત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતઃ કુશલાકુશલાવ્યાકૃતધર્માભિસંસ્કારં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સાસ્રવાનાસ્રવધર્માભિસંસ્કારં ચ ... । લૌકિકલોકોત્તરધર્માભિસંસ્કારં ચ ... । ચિન્ત્યાચિન્ત્યધર્માભિસંસ્કારં ચ ... । નિયતાનિયતધર્માભિસંસ્કારં ચ ... । શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધધર્માભિસંસ્કારં ચ ... । બોધિસત્ત્વચર્યાધર્માભિસંસ્કારં ચ ... । તથાગતભૂમિધર્માભિસંસ્કારં ચ ... । સંસ્કૃતધર્માભિસંસ્કારં ચ.. । અસંસ્કૃતધર્માભિસંસ્કારં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ ॥
સ એવંજ્ઞાનાનુગતયા બુદ્ધ્યા સત્ત્વચિત્તગહનોપચારં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ક્લેશગહનોપચારં ચ ... । કર્મગહનોપચારં ચ ... । ઇન્દ્રિયગહનોપચારં ચ ... । અધિમુક્તિગહનોપચારં ચ ... । ધાતુગહનોપચારં ચ ... । આશયાનુશયગહનોપચારં ચ ... । ઉપપત્તિગહનોપચારં ચ ... । વાસનાનુસંધિગહનોપચારં ચ ... । ત્રિરાશિવ્યવસ્થાનગહનોપચારં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ સત્ત્વાનાં ચિત્તવૈમાત્રતાં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ચિત્તવિચિત્રતાં ચ ચિત્તક્ષણલઘુપરિવર્તભઙ્ગભઙ્ગતાં ચ ચિત્તશરીરતાં ચ ચિત્તાનન્ત્યસર્વતઃપ્રભૂતતાં ચ ચિત્તપ્રભાસ્વરતાં ચ ચિત્તસંક્લેશનિઃક્લેશતાં ચ ચિત્તબન્ધવિમોક્ષતાં ચ ચિત્તમાયાવિઠપનતાં ચ ચિત્તયથાગતિપ્રત્યુપસ્થાનતાં ચ યાવદનેકાનિ ચિત્તનાનાત્વસહસ્રાણિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ ક્લેશાનાં દૂરાનુગતતાં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । પ્રયોગાનન્તતાં ચ ... । સહજાવિનિર્ભાગતાં ચ ... । અનુશયપર્યુત્થાનૈકાર્થતાં ચ ... । ચિત્તસંપ્રયોગાસંપ્રયોગતાં ચ ... । ઉપપત્તિસંધિયથાગતિપ્રત્યુપસ્થાનતાં ચ ... । ત્રૈધાતુકવિભક્તિતાં ચ ... । તૃષ્ણાવિદ્યાદૃષ્ટિશલ્યમાનમહાસાવદ્યતાં ચ ... । ત્રિવિધકર્મણિ દાનાનુપચ્છેદતાં ચ ... । સમાસતો યાવચ્ચતુરશીતિક્લેશચરિતનાનાત્વસહસ્રાનુપ્રવેશતાં ( દ્ભ્ 50 ) ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ કર્મણાં કુશલાકુશલાવ્યાકૃતતાં ચ ... । વિજ્ઞપ્ત્યવિજ્ઞપ્તિતાં ચ ... । ચિત્તસહજાવિનિર્ભાગતાં ચ ... । સ્વરસક્ષણક્ષીણભઙ્ગોપચયાવિપ્રણાશફલાનુસંધિતાં ચ ... । વિપાકવિપાકતાં ચ ... કૃષ્ણશુક્લાકૃષ્ણશુક્લાનેકદેશકર્મસમાદાનવૈમાત્રતાં ચ ... । કર્મક્ષેત્રાપ્રમાણતાં ચ ... । આર્યલૌકિકપ્રવિભક્તિતાં

ચ ... । લોકોત્તરધર્મવ્યવસ્થાનતાં ચ ... । (સોપાદાનાનુપાદાનતાં ચ ... । સંસ્કૃતાસંસ્કૃતતાં ચ । ) દૃષ્ટધર્મોપપદ્યાપરપર્યાયવેદનીયતાં ચ ... । યાનાયાનનિયતાનિયતતાં ચ ... । સમાસતો યાવચ્ચતુરશીતિકર્મનાનાત્વસહસ્રપ્રવિભક્તિવિચયકૌશલ્યં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ ઇન્દ્રિયાણાં મૃદુમધ્યાધિમાત્રતાં ચ ... । પૂર્વાન્તાપરાન્તસંભેદાસંભેદતાં ચ ... । ઉદારમધ્યનિકૃષ્ટતાં ચ ... । ક્લેશસહજાવિનિર્ભાગતાં ચ ... । યાનાયાનનિયતાનિયતતાં ચ ... । યથાપરિપવ્કાપરિપક્વવૈનેયિકતાં ચ ... । ઇન્દ્રિયજાલાનુપરિવર્તનલઘુભઙ્ગનિમિત્તગ્રહણતાં ચ ... । ઇન્દ્રિયાધિપત્યાનવમર્દનીયતાં ચ ... । વિવર્ત્યાવિવર્ત્યેન્દ્રિયપ્રવિભાગતાં ચ ... । દૂરાનુગતસહજાવિનિર્ભાગનાનાત્વવિમાત્રતાં ચ, સમાસતો યાવદનેકાનીન્દ્રિયનાનાત્વસહસ્રાણિ પ્રજાનાતિ । સો ઽધિમુક્તીનાં મૃદુમધ્યાધિમાત્રતાં ચ ... યાવદનેકાન્યધિમુક્તિનાનાત્વસહસ્રાણિ પ્રજાનાતિ । સ ધાતૂનાં ... . । સ આશયાનાં ... . । સો ઽનુશયાનામાશયસહજચિત્તસહજતાં ચ ... . । ચિત્તસંપ્રયોગતાં ચ ... । વિપ્રયોગવિભાગદૂરાનુગતતાં ચ ... । અનાદિકાલાનુદ્ધટિતતાં ચ ... । સર્વધ્યાનવિમોક્ષસમાધિસમાપત્ત્યભિજ્ઞાપ્રસહ્યતાં ચ । ત્રૈધાતુકસંધિસુનિબદ્ધતાં ચ । અનાદિકાલચિત્તનિબન્ધસમુદાચારતાં ચ । આયતનદ્વારસમુદયવિજ્ઞપ્તિતાં ચ । પ્રતિપક્ષાલાભાદ્રવ્યભૂતતાં ચ । ભૂમ્યાયતનસમવધાનાસમવધાનતાં ચ । અનન્યાર્યમાર્ગસમુદ્ધટનતાં ચ પ્રજાનાતિ । સ ઉપપત્તિનાનાત્વતાં ચ । યથાકર્મોપપત્તિતાં ચ । નિરયતિર્યગ્યોનિપ્રેતાસુરમનુષ્યદેવવ્યવસ્થાનતાં ચ । રૂપારૂપ્યોપપત્તિતાં ચ । સંજ્ઞાસંજ્ઞોપપત્તિતાં ચ । કર્મક્ષેત્રતૃષ્ણાસ્નેહાવિદ્યાન્ધકારવિજ્ઞાનબીજપુનર્ભવપ્રરોહણતાં
ચ । નામરૂપસહજાવિનિર્ભાગતાં ચ । ભવસંમોહતૃષ્ણાભિલાષસંધિતાં ચ । ભોક્તુકામભવિતુકામસત્ત્વરત્યનવરાગ્રતાં ચ । ત્રૈધાતુકાવગ્રહણસંજ્ઞાનિષ્કર્ષણતાં ચ પ્રજાનાતિ । સ વાસનાનામુપચારાનુપચારતાં ચ ... । યથાગતિસંબન્ધવાસનાવાસિતતાં ચ । યથાસત્ત્વચર્યાચરણવાસિતતાં ચ । યથાકર્મક્લેશાભ્યાસવાસિતતાં ચ । કુશલાકુશલાવ્યાકૃતધર્માભ્યાસવાસિતતાં ચ । પુનર્ભવગમનાધિવાસિતતાં ચ ... । અનુપૂર્વાધિવાસિતતાં ચ । દૂરાનુગતાનુપચ્છેદક્લેશોપકર્ષણવિકારાનુદ્ધરણવાસિતતાં ચ । દ્રવ્યભૂતાદ્રવ્યભૂતવાસિતતાં ચ । શ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધબોધિસત્ત્વતથાગતદર્શનશ્રવણસંવાસવાસિતતાં ચ પ્રજાનાતિ । સ સત્ત્વરાશીનાં સમ્યક્ત્વનિયતતાં ચ પ્રજાનાતિ મિથ્યાત્વનિયતતાં ચ । ઉભયત્વાનિયતતાં ચ ... । સમ્યગ્દૃષ્ટિસમ્યગ્નિયતતાં ચ મિથ્યાદૃષ્ટિમિથ્યા ... નિયતતાં ચ । તદુભયવિગમાદનિયતતાં ચ પઞ્ચાનન્તર્યાન્યતમમિથ્યાદૃષ્ટિનિયતતાં ચ ... । પઞ્ચેન્દ્રિયસમ્યગ્નિયતતાં ચ ... । અષ્ટમિથ્યાત્વમિથ્યાનિયતતાં ચ ... । સમ્યક્ત્વસમ્યગ્નિયતતાં ચ ... । અપુનઃકારિતતાં ચ ... । માત્સર્યેર્ષ્યાઘૃણોપચારાવિનિવૃત્ત્યા મિથ્યાનિયતતાં ચ ... । આર્યાનુત્તરમાર્ગભાવનોપસંહારસમ્યક્ત્વનિયતતાં ચ ... । તદુભયવિગમાદનિયતરાશ્યુપદેશતાં ચ પ્રજાનાતિ । ઇતિ હિ ભો જિનપુત્ર એવંજ્ઞાનાનુગતો બોધિસત્ત્વઃ સાધુમત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિત ઇત્યુચ્યતે ॥
સો ઽસ્યાં સાધુમત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિત એવં ચર્યાવિમાત્રતાં સત્ત્વાનામજ્ઞાય તથૈવ મોક્ષોપસંહારમુપસંહરતિ । સ સત્ત્વપરિપાકં પ્રજાનાતિ । સત્ત્વવિનયં ચ ... । શ્રાવકયાનદેશનાં ચ । પ્રત્યેકબુદ્ધયાનદેશનાં ચ । બોધિસત્ત્વયાનદેશનાં ચ । તથાગતભૂમિદેશનાં ચ પ્રજાનાતિ । સ એવં જ્ઞાત્વા તથત્વાય સત્ત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । યથાશયવિભક્તિતો યથાનુશયવિભક્તિતો યથેન્દ્રિયવિભક્તિતો ( દ્ભ્ 51 ) યથાધિમુક્તિવિભક્તિતો યથાગોચરવિભાગજ્ઞાનોપસંહારતઃ સર્વગોચરજ્ઞાનાનુગમનતો યથાધાતુગહનોપચારાનુગમનતો યથાગત્યુપપત્તિક્લેશકર્મવાસનાનુવર્તનતો યથારાશિવ્યવસ્થાનાનુગમનતો યથાયાનાધિમોક્ષવિમુક્તિપ્રાપ્તિતો ઽનન્તવર્ણરૂપકાયસંદર્શનતઃ સર્વલોકધાતુમનોજ્ઞસ્વરવિજ્ઞાપનતઃ સર્વરુતરવિતપરિજ્ઞાનતઃ સર્વપ્રતિસંવિદ્વિનિશ્ચયકૌશલ્યતશ્ચ ધર્મં દેશયતિ ॥
સો ઽસ્યાં સાધુમત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતઃ સન્ બોધિસત્ત્વો ધર્મભાણકત્વં કારયતિ, તથાગતધર્મકોશં ચ રક્ષતિ । સ ધર્માભાણકગતિમુપગતો ઽપ્રમાણજ્ઞાનાનુગતેન કૌશલ્યેન ચતુઃપ્રતિસંવિદભિનિર્હૃતયા બોધિસત્ત્વવાચા ધર્મં દેશયતિ । તસ્ય સતતસમિતમસંભિન્નાશ્ચતસ્રો બોધિસત્ત્વપ્રતિસંવિદો ઽનુપ્રવર્તન્તે । કતમાશ્ચતસ્રઃ? યદુત ધર્મપ્રતિસંવિત્ અર્થપ્રતિસંવિત્ નિરુક્તિપ્રતિસંવિત્ પ્રતિભાનપ્રતિસંવિત્ ॥
સ ધર્મપ્રતિસંવિદા સ્વલક્ષણં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા વિભક્તિં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા અસંભેદદેશનાં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા અનુપ્રબન્ધાનુપચ્છેદતાં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા અભાવશરીરં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા ઉદયાસ્તગમનં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા સર્વધર્મપ્રજ્ઞપ્ત્યચ્છેદનધર્મં દેશયતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા યથાપ્રજ્ઞપ્ત્યવિકોપનતાપર્યન્તતયા ધર્મં દેશયતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા પ્રત્યુત્પન્નવિભક્તિં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા અતીતાનાગતવિભક્તિં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા અતીતાનાગપ્રત્યુત્પન્નાસંભેદતો ધર્મં દેશયતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા એકૈકમધ્વાનમારભ્ય અપર્યન્તધર્માલોકતયા ધર્મં દેશયતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા ધર્મપ્રભેદં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા અર્થપ્રભેદં પ્રજાનાતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા યથારુતદેશનતયા ધર્મં દેશયતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા યથાનુશયજ્ઞાનં દેશયતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા ધર્મજ્ઞાનવિભક્ત્યસંભેદકૌશલ્યં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા અન્વયજ્ઞાનતથાત્વવ્યવસ્થાનં પ્રજાનાતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા સંવૃતિજ્ઞાનસંદર્શનાસંભેદતયા નિર્દિશતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા પરમાર્થજ્ઞાનકૌશલ્યેન ધર્મં દેશયતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા એકનયાવિકોપં ધર્માણાં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા સ્કન્ધધાત્વાયતનસત્યપ્રતીત્યસમુત્પાદકૌશલ્યાનુગમમવતરતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા સર્વજગદભિગમનીયસુમધુરગિરિનિર્ઘોષાક્ષરૈર્નિર્દિશતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા ભૂયો ભૂયો ઽપર્યન્તધર્માવભાસતયા નિર્દિશતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા એકયાનસમવસરણનાનાત્વં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા પ્રવિભક્તયાનવિમાત્રતાં પ્રજાનાતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા સર્વયાનાન્યભેદેન નિર્દિશતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા એકૈકં યાનમપર્યન્તધર્માભાસેન દેશયતિ ॥

પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા સર્વબોધિસત્ત્વચરિજ્ઞાનચરિધર્મચરિજ્ઞાનાનુગમમવતરતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા દશભૂમિવ્યવસ્થાનનિર્દેશપ્રવિભક્તિમવતરતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા યથાભૂમિમાર્ગોપસંહારસંભેદેન નિર્દિશતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા એકૈકાં ભૂમિમપર્યન્તાકારેણ નિર્દિશતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા સર્વતથાગતૈકલક્ષણાનુબોધમવતરતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા નાનાકાલવસ્તુલક્ષણવિભઙ્ગાનુગમં પ્રજાનાતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા યથાભિસંબોધિં વિભક્તિનિર્દેશેન નિર્દિશતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા એકૈકં ધર્મપદમપર્યન્તકલ્પાવ્યવચ્છેદેન નિર્દિશતિ ॥
પુનરપરં ધર્મપ્રતિસંવિદા સર્વતથાગતવાગ્બલવૈશરાદ્યબુદ્ધધર્મમહાકરુણાપ્રતિસંવિત્પ્રયોગધર્મચક્રાનુપ્રવર્તમાનસર્વજ્ઞજ્ઞાનાનુગમં પ્રજાનાતિ । અર્થપ્રતિસંવિદા ચતુરશીતિસત્ત્વચરિતસહસ્રાણાં યથાશયં યથેન્દ્રિયં યથાધિમુક્તિવિભક્તિતસ્તથાગતઘોષં પ્રજાનતિ । નિરુક્તિપ્રતિસંવિદા સર્વસત્ત્વચર્યાસંભેદતસ્તથાગતઘોષાનુરવેણ નિર્દિશતિ । પ્રતિભાનપ્રતિસંવિદા તથાગતજ્ઞાનપ્રભાચર્યામણ્ડલાધિમુક્ત્ત્યા ધર્મં દેશયતિ ॥
સ એવં પ્રતિસંવિદા જ્ઞાનાભિનિર્હારકુશલો ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વો નવમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તસ્તથાગતધર્મકોશપ્રાપ્તો મહાધર્મભાણકત્વં ચ કુર્વાણઃ અર્થવતીધારણીપ્રતિલબ્ધશ્ચ ભવતિ । ધર્મવતી ... । જ્ઞાનાભિનિર્હારવતી ... । અવભાસવતી ... । વસુમતીધારણી ... । સુમતિધારણી ... । તેજોધારણી ... । અસઙ્ગમુખધારણી ... । અનન્ત ... । વિચિત્રાર્થકોશ ... । સ એવમાદીનાં ધારણીપદાનાં પરિપૂર્ણાનિ દશધારણીમુખાસંખ્યેયશતસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે । તથા અસંખ્યેયશતસહસ્રાનુગતેનૈવ સ્વરાઙ્ગકૌશલ્યેન તાવદપ્રમાણાનુગતેનૈવ પ્રતિભાનવિભક્તિમુખેન ધર્મં દેશયતિ । સ એવમપ્રમાણૈર્ધારણીમુખાસંખ્યેયશતસહસ્રૈર્દશસુ દિક્ષુ અપ્રમેયાણાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશાદ્ધર્મં શૃણોતિ । શ્રુત્વા ચ ન વિસ્મારયતિ । યથાશ્રુતં ચ અપ્રમાણવિભક્તિત એવં નિર્દિશતિ ॥
સ એકસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાદ્દશભિર્ધારણીમુખાસંખ્યેયશતસહસ્રૈર્ધર્માન્ પર્યવાપ્નોતિ । યથા ચૈકસ્ય, એવમપર્યન્તાનાં તથાગતાનામ્ । સ પ્રણિધાનમાત્રેણ બહુતરં સમ્યક્સંબુદ્ધસકાશાદ્ધર્મમુખાલોકં સંપ્રતીચ્છતિ, ન ત્વેવ મહાબાહુશ્રુત્યપ્રાપ્તઃ શ્રાવકઃ શ્રુતોદ્ગ્રહણધારણીપ્રતિલબ્ધઃ કલ્પશતસહસ્રોદ્ગ્રહણાધિષ્ઠાનેન । સ એવં ધારણીપ્રાપ્તશ્ચ ભવતિ પ્રતિભાનપ્રાપ્તશ્ચ ધર્મસાંકથ્યં સંનિષણ્ણઃ સર્વાવતીં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતું સ્ફરિત્વા યથાશયવિભક્તિતઃ સત્ત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ ધર્માસને નિષણ્ણઃ । ધર્માસનં ચાસ્ય તથાગતાનભિષેકભૂમિપ્રાપ્તાન્ બોધિસત્ત્વાન્ સ્થાપયિત્વા સર્વતો વિશિષ્ટમપ્રમાણાવભાસપ્રાપ્તં ભવતિ । સ ધર્માસને નિષણ્ણ આકાઙ્ક્ષન્ એકઘોષોદાહારેણ સર્વપર્ષદં નાનાઘોષરુતવિમાત્રતયા સંજ્ઞાપયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ નાનાઘોષનાનાસ્વરાઙ્ગવિભક્તિભિરાજ્ઞાપયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ રશ્મિમુખોપસંહારૈર્ધર્મમુખાનિ નિશ્ચારયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ સર્વરોમકૂપેભ્યો ઘોષાન્નિશ્ચારયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ યાવત્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રાયાં લોકધાતૌ રૂપાવભાસાસ્તેભ્યઃ સર્વરૂપાવભાસેભ્યો ધર્મરુતાનિ નિશ્ચારયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ એકસ્વરરુતેન સર્વધર્મધાતું વિજ્ઞાપયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ સર્વરુતનિર્ઘોષેષુ ધર્મરુતમધિતિષ્ઠતિ । આકાઙ્ક્ષન્ ( દ્ભ્ 53 ) સર્વલોકધાતુપર્યાપન્નેભ્યો ગીતાવાદ્યતૂર્યશબ્દેભ્યો ધર્મરુતં નિશ્ચારયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ એકાક્ષરરુતાત્સર્વધર્મપદપ્રભેદરુતં નિશ્ચારયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ અનભિલાપ્યાનભિલાપ્યલોકધાત્વપર્યન્તતઃ પૃથિવ્યપ્તેજોવાયુસ્કન્ધેભ્યઃ સૂક્ષ્મપરમાણુરજઃપ્રભેદત એકૈકપરમાણુરજોનભિલાપ્યાનિ ધર્મમુખાનિ નિશ્ચારયતિ । સચેત્તં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુપર્યાપન્નઃ સર્વસત્ત્વા ઉપસંક્રમ્ય એકક્ષણલવમુહૂર્તેન પ્રશ્નાન્ પરિપૃચ્છેયુઃ, એકૈકશ્ચ તેષામપ્રમાણરુતવિમાત્રતયા પરિપૃચ્છેત્, યં ચૈકઃ સત્ત્વઃ પરિપૃચ્છેન્ન તં દ્વિતીયઃ, તં બોધિસત્ત્વઃ સર્વસત્ત્વરુતપદવ્યઞ્જનમુદ્ગૃહ્ણિયાત્ । ઉદ્ગૃહ્ય ચૈકરુતાભિવ્યાહારેણ તેષાં સર્વસત્ત્વાનાં ચિત્તાશયાન્ પરિતોષયેત્ (યાવદનભિલાપ્યલોકધાતુર્પયાપન્ના વા સત્ત્વા ઉપસંક્રમ્ય એકક્ષણલવમુહૂર્તેન પ્રશ્નાન્ પરિપૃચ્છેયુઃ, એકૈકશ્ચ તેષામપ્રમાણરુતવિમાત્રતયા પરિપૃચ્છેત્, યં ચૈકઃ પરિપૃચ્છેન્ન તં દ્વિતીયઃ, તં બોધિસત્ત્વ એકક્ષણલવમુહૂર્તેનૈવ સર્વમુદ્ગૃહ્ય એકોદાહારેણૈવ સર્વાનાજ્ઞાપયેત્ । યાવદનભિલાપ્યાનપિ લોકધાતૂન્ સ્ફરિત્વા યથાશયેન્દ્રિયાધિમુક્તિતઃ સત્ત્વેભ્યો ધર્મં દેશયતિ । ધર્મસાંકથ્યં નિષણ્ણશ્ચ તથાગતાધિષ્ઠાનસંપ્રત્યેષકઃ સકલેન બુદ્ધકાર્યેણ સર્વસત્ત્વાનાં પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતિ । સ ભૂયસ્યા માત્રયા એવં જ્ઞાનાવભાસપ્રગ્રહણમારભતે । સચેદેકસ્મિન્ વાલાગ્રપ્રસરે યાવન્ત્યનભિલાપ્યેષુ લોકધાતુષુ પરમાણુરજાંસિ તાવન્તસ્તથાગતાસ્તાવદપ્રમાણપ્રાપ્તેષ્વેવ પર્ષન્મણ્ડલેષુ ધર્મં દેશયેયુઃ । એકૈકશ્ચ તથાગતસ્તાવદપ્રમાણપ્રાપ્તેભ્યઃ સર્વસત્ત્વેભ્યો નાનાત્વતો ધર્મં દેશયેત્,
એકૈકસ્મિંશ્ચ સત્ત્વાશયસંતાને તાવદપ્રમાણમેવ ધર્મોપસંહારમુપસંહરેત્ । યથા ચૈકસ્તથાગતઃ પર્ષન્મણ્ડલે તથા તે સર્વે તથાગતાઃ । યથા ચૈકસ્મિન્ વાલાગ્રપ્રસરે તથા સર્વસ્મિન્ ધર્મધાતૌ । તત્રાસ્માભિસ્તાદૃશં સ્મૃતિવૈપુલ્યમભિનિર્હર્તવ્યં યથૈકક્ષણેન સર્વતથાગતાનાં સકાશાદ્ધર્માવભાસં પ્રત્યેષેમહિ એકરુતાવ્યતિરેકાત્ । યાવન્તિ ચ તાનિ યથાપરિકીર્તિતાનિ પર્ષન્મણ્ડલાનિ નાનાનિકાયધર્મપ્રવણૈકપરિપૂર્ણાનિ, તત્રાસ્માભિસ્તાદૃશં પ્રજ્ઞાવભાસવિનિશ્ચયપ્રતિભાનં પરિશોધ્યં યદેકક્ષણેન સર્વસત્ત્વાન્ પરિતોષયેત્, કિં પુનરિયત્સુ લોકધાતુષુ સત્ત્વાનિ ॥

સ ઇમાં સાધુમતીં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્યા માત્રયા રાત્રિંદિવમનન્યમનસિકારપ્રયુક્તો ભૂત્વા બુદ્ધગોચરાનુપ્રવિષ્ટસ્તથાગતસમવધાનપ્રાપ્તો ગમ્ભીરબોધિસત્ત્વવિમોક્ષાનુપ્રાપ્તો ભવતિ । સ એવંજ્ઞાનાનુગતો બોધિસત્ત્વઃ સમાહિતસ્તથાગતદર્શનં ન વિજહાતિ । એકૈકાસ્મિંશ્ચ કલ્પે ઽનેકાન્ બુદ્ધાન્, અનેકાનિ બુદ્ધશતાનિ ... અનેકાનિ બુદ્ધકોટિનયુતશતસહસ્રાણિ ... । દૃષ્ટ્વા ચ સત્કરોતિ ગુરુકરોતિ માનયતિ પૂજયતિ । ઔદારિકેન બુદ્ધદર્શનેન પૂજોપસ્થાનં નોત્સૃજતિ । તાંશ્ચ તથાગતાન્ પ્રશ્નાન્ પરિપૃચ્છતિ । સ ધર્મધરણીનિર્દેશાભિનિર્જાતો ભવતિ । તસ્ય ભૂયસ્યા માત્રયા તાનિ કુશલમૂલાન્યુત્તપ્તતમાન્યસંહાર્યાણિ ભવન્તિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રાસ્તદેવ જાતરૂપમાભરણીકૃતં સુપરિનિષ્ઠિતં કુશલેન કર્મારેણ રાજ્ઞશ્ચક્રવર્તિન ઉત્તમાઙ્ગે કણ્ઠે વા આબદ્ધમસંહાર્ય ભવતિ સર્વકોટ્ટરાજાનાં ચાતુર્દ્વિપકાનાં ચ સત્ત્વાનામાભરણવિકૃતૈઃ, એવમેવ ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યાં સાધુમત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય તાનિ કુશલમૂલાનિ મહાજ્ઞાનાલોકસુવિભક્તાન્યુત્તપ્યન્તે, ( દ્ભ્ 54 ) અસંહાર્યાણિ ભવન્તિ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈરધરભૂમિસ્થિતૈશ્ચ બોધિસત્ત્વૈઃ । તસ્ય સા કુશલમૂલાભા સત્ત્વાનાં ક્લેશચિત્તગહનાન્યવભાસ્ય તત એવ વ્યાવર્તતે । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રા દ્વિસાહસ્રિકો મહાબ્રહ્મા સર્વસ્મિન્ દ્વિસાહસ્રિકે લોકધાતૌ ગહનનિમ્નોપચારાનવભાસયતિ, એવમેવ ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યાં સાધુમત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય સા કુશલમૂલાભા સત્ત્વાનાં ક્લેશચિત્તગહનાન્યવભાસ્ય તત એવ વ્યાવર્તતે । તસ્ય દશભ્યઃ પારમિતાભ્યો બલપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાચરતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય સાધુમતી નામ નવમી બોધિસત્ત્વભૂમિઃ ... મહાબ્રહ્મા ભવતિ મહાબલસ્થામપ્રાપ્તો દ્વિસાહસ્રાધિપતિરભિભૂઃ ... પારમિતોપદેશેષ્વસંહાર્યઃ સત્ત્વાશયપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । યચ્ચ કિંચિત્ ... ॥
સાધુમતી નામ નવમી ભૂમિઃ ॥
( દ્ભ્ 55 )
10 ધર્મમેઘા નામ દશમી ભૂમિઃ ।
વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - યો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વ એવમપ્રમાણજ્ઞેયવિચારિતયા બુદ્ધ્યા યાવન્નવમી બોધિસત્ત્વભૂમિરિતિ સુવિચિતવિચયઃ સુપરિપૂર્ણશુક્લધર્મઃ પર્યન્તસંભારોપચયોપચિતઃ સુપરિગૃહીતમહાપુણ્યજ્ઞાનસંભારઃ મહાકરુણાવૈપુલ્યાધિગતઃ લોકધાતુવિભક્તિવૈમાત્ર્યકોવિદઃ સત્ત્વધાતુપ્રવિષ્ટગહનોપચારઃ તથાગતગોચરપ્રવેશાનુગતસંજ્ઞામનસિકારઃ બલવૈશારદ્યબુદ્ધધર્માધ્યાલમ્બનાનુગતઃ સર્વાકારસર્વજ્ઞજ્ઞાનાભિષેકભૂમિપ્રાપ્ત ઇત્યુચ્યતે ॥
તસ્ય ખલુ પુનર્ભવન્તો જિનપુત્રા એવંજ્ઞાનાનુગતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય અભિષેકભૂમિસમાપન્નસ્ય વિમલો નામ સમાધિરામુખીભવતિ । ધર્મધાતુવિભક્તિપ્રવેશશ્ચ નામ । બોધિમણ્ડાલંકારવ્યૂહશ્ચ નામ । સર્વાકારરશ્મિકુસુમશ્ચ નામ । સાગરગર્ભશ્ચ નામ । સાગરસમૃદ્ધિશ્ચ નામ । આકાશધાતુવિપુલશ્ચ નામ । સર્વધર્મસ્વભાવવિચયશ્ચ નામ । સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતાનુગતશ્ચ નામ । પ્રત્યુત્પન્નસર્વબુદ્ધસંમુખાવસ્થિતશ્ચ નામ બોધિસત્ત્વસમાધિરામુખીભવતિ । તસૈવંપ્રમુખાનિ દશ સમાધ્યસંખ્યેયશતસહસ્રાણ્યામુખીભવન્તિ । સ તાન્ સર્વાન્ સમાધીન્ સમાપદ્યતે ચ વ્યુત્તિષ્ઠતે ચ, સમાધિકૌશલ્યાનુગતશ્ચ યાવત્સમાધિકાર્યં તત્સર્વં પ્રત્યનુભવતિ । તસ્ય યાવદ્દશસમાધ્યસંખ્યેયશતસહસ્રાણાં પર્યન્તે સર્વજ્ઞજ્ઞાનવિશેષાભિષેકવાન્નામ બોધિસત્ત્વસમાધિરામુખીભવતિ ॥
યસ્મિન્ સમનન્તરાભિમુખીભૂતે દશત્રિસાહસ્રશતસહસ્રાપર્યન્તપ્રમાણં મહારત્નરાજપદ્મં પ્રાદુર્ભવતિ સર્વાકારરરત્નપ્રત્યર્પિતં સર્વલોકવિષયસમતિક્રાન્તં લોકોત્તરકુશલમૂલસંભૂતં માયાસ્વભાવગોચરપરિનિષ્પન્નં ધર્મધાતુસુવ્યવસ્થિતાવભાસં દિવ્યવિષયસમતિક્રાન્તં મહાવૈડૂર્યમણિરત્નદણ્ડમતુલ્યચન્દનરાજકર્ણિકં મહાશ્મગર્ભકેસરં જામ્બૂનદસુવર્ણાવભાસપત્રમપરિમિતરશ્મિસંકુસુમિતશરીરં સર્વપ્રવરરત્નપ્રત્યુપ્તગર્ભમપર્યન્તમહારત્નજાલસંછન્નં પરિપૂર્ણદશત્રિસાહસ્રશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમમહારત્નપદ્મપરિવારમ્ । તદનુગતસ્તદનુરૂપશ્ચ તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય કાયઃ સંતિષ્ઠતે । સ તસ્ય સર્વજ્ઞજ્ઞાનવિશેષાભિષેકવતઃ સમાધેઃ સહપ્રતિલમ્ભાત્તસ્મિન્મહારત્નરાજપદ્મે નિષણ્ણઃ સંદૃશ્યતે । સમનન્તરનિષણ્ણશ્ચ સ બોધિસત્ત્વસ્તસ્મિન્ મહારત્નરાજપદ્મે, અથ યાવન્તિ તસ્ય મહારત્નરાજપદ્મસ્ય મહાપદ્માનિ પરિવારઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, તાવન્તો બોધિસત્ત્વા દશદિગ્લોકધાતુસંનિપતિતાસ્તં બોધિસત્ત્વમનુપરિવાર્ય તેષુ મહારત્નપદ્મેષુ નિષીદન્તિ । એકૈકશ્ચ તેષાં દશ સમાધિશતસહસ્રાણિ સમાપદ્યતે તમેવ બોધિસત્ત્વં નિરીક્ષમાણઃ ॥

સમનન્તરસમાપન્ને ચ તસ્મિન્ બોધિસત્ત્વે તેષુ ચ બોધિસત્ત્વેષુ નિરવશેષમ્, અથ સર્વલોકધાતુસંપ્રકમ્પનં ભવતિ । સર્વાપાયપ્રતિપ્રસ્રમ્ભણં ચ, સર્વધર્મધાત્વવભાસકરણં ચ, સર્વલોકધાતુપરિશોધનં ચ, સર્વબુદ્ધક્ષેત્રનામધેયરુતાનનુરવણં ચ, સર્વસભાગચરિતબોધિસત્ત્વસંનિપાતનં ( દ્ભ્ 56 ) ચ સર્વલોકધાતુદેવમનુષ્યતૂર્યસંગીતિસંપ્રવાદનં ચ સર્વસત્ત્વસુખસંજનનં ચ સર્વસમ્યક્સંબુદ્ધાચિન્ત્યપૂજોપસ્થાનપ્રવર્તનં ચ સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલવિજ્ઞાપનં ચ ભવતિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ ભો જિનપુત્રાસ્તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય સમનન્તરનિષણ્ણસ્ય તસ્મિન્ મહારત્નરાજપદ્મે અધસ્તાચ્ચરણતલાભ્યાં દશરશ્મ્યસંખ્યેયશતસહસ્રાણિ નિશ્ચરન્તિ । નિશ્ચર્ય દશદિશમવીચિપર્યન્તાન્ મહાનિરયાનવભાસયન્તિ । નૈરયિકાનાં સત્ત્વાનાં સર્વદુઃખાનિ પ્રતિપ્રસ્રમ્ભયતિ । જાનુમણ્ડલાભ્યાં દશ ... દશદિશં સર્વતિર્યગ્યોનિભવનાન્યવભાસયન્તિ, સર્વતિર્યગ્યોનિદુઃખાનિ ચ પ્રશમયન્તિ । નાભિમણ્ડલાદ્ દશ ... સર્વયમલોકભવનાનિ અવભાસયન્તિ, સર્વયમલૌકિકાનાં સત્ત્વાનાં દુઃખાનિ ચ પ્રશમયન્તિ । વામદક્ષિણાભ્યાં પાર્શ્વાભ્યાં ... મનુષ્યાશ્રયાન્ ... મનુષ્ય ... । ઉભાભ્યાં પાણિભ્યાં દેવાસુરભવનાનિ ... દેવાસુર ... । અંસાભ્યાં ... શ્રાવકયાનીયાશ્રયાનવભાસયન્તિ, ધર્માલોકમુખં ચોપસંહરન્તિ । પૃષ્ઠતો ગ્રીવાયાશ્ચ ... પ્રત્યેકબુદ્ધાશ્રયાનવભાસયન્તિ, શાન્તિસમાધિમુખનયં ચોપસંહરન્તિ । મુખદ્વારાદ્ ... પ્રથમચિત્તોપાદમુપાદાય યાવન્નવમીં ભૂમિમનુપ્રાપ્તાન્ બોધિસત્ત્વાનવભાસયન્તિ, પ્રજ્ઞોપાયકૌશલ્યનયં ચોપસંહરન્તિ । ઊર્ણાકોશાદ્દશરશ્મ્યસંખ્યેયશતસહસ્રાણિ નિશ્ચરન્તિ, નિશ્ચર્ય દશસુ દિક્ષુ સર્વમારભવનાન્યવભાસ્ય ધ્યામીકૃત્ય અભિષેકભૂમિપ્રાપ્તાન્ બોધિસત્ત્વાન્ અવભાસ્ય તત્કાયેષ્વેવાસ્તં ગચ્છન્તિ । ઉપર્યુત્તમાઙ્ગાત્ પરિપૂર્ણદશત્રિસાહસ્રાસંખ્યેયશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમા રશ્મયો નિશ્ચરન્તિ, નિશ્ચર્ય દશસુ દિક્ષુ ધર્મધાતુપ્રમાણાન્યાકાશધાતુપર્યવસાનાનિ સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલાન્યવભાસ્ય દશાકારં લોકં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ઉપરિખગપથે સ્થિત્વા મહારશ્મિજાલમણ્ડલાનિ
કૃત્વા ઉત્તપ્તપ્રભાસં નામ મહત્તથાગતપૂજોપસ્થાનં સર્વતથાગતાનામનુપ્રવર્તયન્તિ । તસ્ય પૂજોપસ્થાનસ્ય પ્રથમચિત્તોત્પાદમુપાદાય યાવન્નવમીભૂમ્યનુપ્રવર્તિતમ્ તથાગતપૂજોપસ્થાનં ... । તતઃ ખલ્વપિ મહારશ્મિજાલમણ્ડલાદ્યાવતી દશસુ દિક્ષુ નિરવશેષસર્વધર્મધાત્વન્તર્ગતા પુષ્પપ્રજ્ઞપ્તિર્વા ગન્ધધૂપમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાવસ્ત્રાભરણમણિરત્નપ્રજ્ઞપ્તિર્વા, તતો ઽતિરિક્તતરાઃ સર્વલોકવિષયસમતિક્રાન્તા લોકોત્તરકુશલમૂલસંભારાધિપત્યાભિનિર્વૃત્તાઃ સર્વાકારગુણસંપન્ના અચિન્ત્યનિર્વાણાધિષ્ઠાનાધિષ્ઠિતા નાનાવ્યૂહમહારત્નવર્ષા ઇવ એકૈકતથાગતપર્ષન્મણ્ડલે મહામેઘા ઇવાભિપ્રવર્ષન્તિ સ્મ । તાં ચ યે સત્ત્વાઃ પૂજાં સંજાનન્તે, તે સર્વે નિયતા ભવન્ત્યનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ । એવંરૂપં પૂજોપસ્થાનં પ્રવર્ત્ય તા રશ્મયઃ પુનરેવ સર્વાવન્તિ તથાગતપર્ષન્મણ્ડલાન્યવભાસ્ય દશાકારં લોકં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તેષાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામધસ્તાત્ક્રમતલેષુ અસ્તં ગચ્છન્તિ । તતસ્તેષાં તથાગતાનાં તેષાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં વિદિતં ભવતિ - અમુષ્મિન્ લોકધાતુપ્રસરે એવંચર્યાનુગતો બોધિસત્ત્વો ઽભિષેકકાલપ્રાપ્ત ઇતિ । તત્ર ભો જિનપુત્રા દશભ્યો દિગ્ભ્યો ઽપર્યન્તેભ્યો લોકધાતુપ્રસરેભ્યો ઽપ્રમેયાસંખ્યેયાપર્યન્તા બોધિસત્ત્વા યાવન્નવમીબોધિસત્ત્વભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા આગત્ય તં બોધિસત્ત્વમનુપરિવાર્ય મહતીં પૂજાં કૃત્વા તમેવ બોધિસત્ત્વં ( દ્ભ્ 57 ) નિરીક્ષમાણા દશ સમાધિશતસહસ્રાણિ સમાપદ્યન્તે । અભિષેકભૂમિપ્રાપ્તાનાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં કાયેભ્યઃ શ્રીવત્સાલંકારાદ્વજ્રસ્વસ્તિકાત્ સર્વમારશત્રુવિજયો નામૈકૈકા મહારશ્મિર્દશરશ્મ્યસંખ્યેયશતસહસ્રપરિવારા નિશ્ચરતિ, નિશ્ચર્ય દશદિશો ઽવભાસ્ય અપર્યન્તાનિ પ્રાતિહાર્યાણિ સંદર્શ્ય તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય શ્રીવત્સાલંકારે વજ્રસ્વસ્તિક એવાસ્તં ગચ્છતિ । સમનન્તરાદસ્તમિતાયાશ્ચ તસ્યા રશ્મ્યાઃ શતસહસ્રગુણોત્તરા તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય બલસ્થામાભિવૃદ્ધિઃ પ્રજ્ઞાયતે ॥
અથ ખલુ ભો જિનપુત્રાઃ સર્વજ્ઞતાભિજ્ઞાવત્યો નામ રશ્મયસ્તેષાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામૂર્ણાકોશેભ્યો નિશ્ચરન્ત્યસંખ્યેયપરિવારાઃ । તાઃ સર્વાસુ દશસુ દિક્ષુ અશેષતઃ સર્વલોકધાતૂનવભાસ્ય દશાકારં લોકં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય મહાન્તિ તથાગતવિકુર્વિતાનિ સંદર્શ્ય બહૂનિ બોધિસત્ત્વકોટિનિયુતશતસહસ્રાણિ સંચોદ્ય સર્વબુદ્ધક્ષેત્રપ્રસરાન્ ષડ્વિકારં સંપ્રકમ્પ્ય સર્વાપાયચ્યુતિગત્યુપપત્તીઃ પ્રશમ્ય સર્વમારભવનાનિ ધ્યામીકૃત્ય સર્વતથાગતાભિસંબોધિવિબુદ્ધબુદ્ધાસનાન્યુપસંદર્શ્ય સર્વબુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલવ્યૂહપ્રભાવં નિદર્શ્ય ધર્મધાતુપરમાનાકાશધાતુપર્યવસાનાન્ સર્વલોકધાતૂનવભાસ્ય પુનરેવાગત્ય તં સર્વાવન્તં બોધિસત્ત્વપર્ષત્સંનિપાતમુપર્યુપરિપ્રદક્ષિણીકૃત્ય મહાવ્યુહાન્નિદર્શ્ય તા રશ્મયસ્તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યોત્તમાઙ્ગે ઽસ્તં ગચ્છન્તિ । તત્પરિવારરશ્મયશ્ચ તથા સંનિપતિતાનાં તેષાં બોધિસત્ત્વાનાં શિરસ્સ્વન્તર્ધીયન્તે સ્મ । સમનન્તરસંનિપતિતાભિશ્ચ તાભી રશ્મિભિસ્તે બોધિસત્ત્વા અપ્રતિલબ્ધપૂર્વાણિ દશ સમાધિશતસહસ્રાણિ પ્રતિલભન્તે । તાશ્ચ રશ્મયસ્તુલ્યકાલં તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યોત્તમાઙ્ગે નિપતિતા ભવન્તિ । સ ચ બોધિસત્ત્વો ઽભિષિક્ત ઇત્યુચ્યતે સમ્યક્સંબુદ્ધવિષયે । દશબલપરિપૂર્યા તુ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રા યો રાજ્ઞશ્ચક્રવર્તિનઃ પુત્રો જ્યેષ્ઠઃ કુમારો ઽગ્ર્યમહિષીપ્રસૂતશ્ચક્રવર્તિરાજલક્ષણસમન્વાગતો ભવતિ, તં રાજા ચક્રવર્તી દિવ્યે હસ્તિસૌવર્ણે ભદ્રપીઠે નિષાદ્ય, ચતુર્ભ્યો મહાસમુદ્રેભ્યો વાર્યાનીય, ઉપરિરત્નવિમાનેન ધાર્યમાણેન મહતા પુષ્પધૂપગન્ધદીપમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાતૂર્યતાલાવચરસંગિતિવ્યૂહેન સૌવર્ણં ભૃઙ્ગારં ગૃહીત્વા તેન વારિણા તં કુમારં મૂર્ધન્યભિષિઞ્ચતિ । સમનન્તરાભિષિક્તશ્ચ રાજા ક્ષત્રિયો મૂર્ધભિષિક્ત ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ । દશકુશલકર્મપથપરિપૂર્યા તુ ચક્રવર્તીતિ સંજ્ઞાં પ્રતિલભતે । એવમેવ ભો જિનપુત્રાઃ સમનન્તરાભિષિક્તો બોધિસત્ત્વસ્તૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્મહાજ્ઞાનાભિષેકાભિષિક્ત ઇત્યુચ્યતે । સમ્યક્સંબુદ્ધાભિષેકેણ દશબલપરિપૂર્યા તુ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ । અયં ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વસ્ય મહાજ્ઞાનાભિષેકો યસ્યાર્થે બોધિસત્ત્વો ઽનેકાનિ દુષ્કરશતસહસ્રાણ્યારભતે । સ એવમભિષિક્તો ઽપ્રમેયગુણજ્ઞાનવિવર્ધિતો ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિત ઇત્યુચ્યતે ॥

સો ઽસ્યાં ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ધર્મધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । કામધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । રૂપધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । આરૂપ્યધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । લોકધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સર્વસત્ત્વધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । વિજ્ઞાનધાતુસમુદાગમં ( દ્ભ્ 58 ) ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સંસ્કૃતાસંસ્કૃતધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । આકાશધાતુસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ભૂતાભૂતદેશનાં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । નિર્વાણં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । દૃષ્ટિક્લેશસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । લોકધાતુપ્રવૃત્તિનિવૃત્તિસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । શ્રાવકચર્યાસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । પ્રત્યેકબુદ્ધચર્યાસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । બોધિસત્ત્વચર્યાસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । તથાગતબલવૈશારદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્મરૂપકાયધર્મકાયસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સર્વાકારસર્વજ્ઞજ્ઞાનસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । અભિસંબોધિધર્મચક્રપ્રવૃત્તિસંદર્શનસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સમાસતઃ સર્વધર્મપ્રવેશવિભક્તિનિષ્તીર્ણસમુદાગમં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ એવંજ્ઞાનાનુગતયા બુદ્ધ્યા ઉત્તરિ સત્ત્વકાયનિર્માણં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ક્લેશકાયનિર્માણં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । દૃષ્ટિકૃતનિર્માણં ચ ... લોકધાતુનિર્માણં ચ ... ધર્મધાતુનિર્માણં ચ ... શ્રાવકનિર્માણં ચ ... પ્રત્યેકબુદ્ધનિર્માણં ચ ... બોધિસત્ત્વનિર્માણં ચ ... તથાગતનિર્માણં ચ ... સર્વનિર્માણકલ્પાકલ્પતાં ચ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સર્વબુદ્ધાધિષ્ઠાનં ચ ... ધર્માધિષ્ઠાનં ચ ... સંઘાધિષ્ઠાનં ચ ... કર્માધિષ્ઠાનં ચ ક્લેશાધિષ્ઠાનં ચ ... કાલાધિષ્ઠાનં ચ ... પ્રણિધાનાધિષ્ઠાનં ચ ... પૂજાધિષ્ઠાનં ચ ... ચર્યાધિષ્ઠાનં ચ ... કલ્પાધિષ્ઠાનં ચ ... જ્ઞાનાધિષ્ઠાનં ચ પ્રજાનાતિ । સ યાનીમાનિ તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં સૂક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનાનિ યદુત ચર્યાસૂક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા, ચ્યુત્યુપપત્તિસુક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા, જન્મસૂક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા, અભિનિષ્ક્રમણસૂક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા, અભિસંબોધિસૂક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા,
વિકુર્વણસુક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા, ધર્મચક્રપ્રવર્તનસૂક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા, ધર્મદેશનાસુક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાન વા, ધર્મવિસ્તરસૂક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનં વા, આયુઃપ્રમાણાધિષ્ઠાનજ્ઞાનં વા, વર્ણરૂપકાયસંદર્શનજ્ઞાનં વા, સર્વસત્ત્વવિનયાતિક્રમણજ્ઞાનં વા, સર્વલોકધાતુસ્ફરણજ્ઞાનં વા, સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતવ્યવલોકનજ્ઞાનં વા, એકક્ષણે ત્ર્યધ્વવ્યવલોકનજ્ઞાનં વા, પૂર્વાન્તાપરાન્તનિરવશેષજ્ઞાનં વા, સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતનાનાત્વસમન્તજ્ઞાનં વા, તથાગતબલવૈશારદ્યબુદ્ધધર્માચિન્ત્યજ્ઞાનં વા, તથાગતપરિનિર્વાણજ્ઞાનં વા, શાસનાધિષ્ઠાનસદ્ધર્મસ્થિતિજ્ઞાનં વા, એવંપ્રમુખાન્યપ્રમેયાસંખ્યેયાનિ તથાગતાનાં સુક્ષ્મપ્રવેશજ્ઞાનાનિ, તાનિ સર્વાણિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ યાનીમાનિ તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં ગુહ્યસ્થાનાનિ યદુત કાયગુહ્યં વા વાગ્ગુહ્યં વા ચિત્તગુહ્યં વા કાલાકાલવિચારણાગુહ્યં વા બોધિસત્ત્વવ્યાકરણગુહ્યં વા સત્ત્વસંગ્રહનિગ્રહગુહ્યં વા વિનેયોત્સાદનાવસાનગુહ્યં વા યથાકાલાવવાદાનુશાસનાધ્યુપેક્ષણં વા યાનનાનાત્વવ્યવસ્થાપનગુહ્યં વા સત્ત્વચર્યેન્દ્રિયવિભક્તિગુહ્યં વા સત્ત્વકર્મક્રિયાવતારગુહ્યં વા બોધિસત્ત્વચર્યેન્દ્રિયવિભક્તિગુહ્યં વા ચર્યાભિસંબોધિસ્વભાવપ્રભાવાનુબોધિગુહ્યં વા સ્વભાવાભિસંબોધ્યધિષ્ઠાનગુહ્યં વા અવતારોત્તારણગુહ્યં વા આકર્ષણસંપ્રેષણગુહ્યં વા સ્થાનચંક્રમણનિષદ્યાશય્યાસનસંદર્શનગુહ્યં વા આહારપરિભોગકાયોપકરણપ્રતિસેવનગુહ્યં વા ભાષિતતૂષ્ણીંભાવધ્યાનવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તિસંદર્શનગુહ્યં વા, એવંપ્રમુખાન્યપ્રમેયાસંખ્યેયાનિ તથાગતાનાં ( દ્ભ્ 59 ) ગુહ્યસ્થાનાનિ, તાનિ સર્વાણિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ યાનીમાનિ તથાગતાનાં કલ્પપ્રવેશસમવસરણજ્ઞાનાનિ યદુત એકકલ્પાસંખ્યેયકલ્પસમવસરણતા । અસંખ્યેયકલ્પૈકકલ્પસમવસરણતા । સંખ્યેયકલ્પાસંખ્યેયકલ્પસમવસરણતા । અસંખ્યેયકલ્પસંખ્યેયકલ્પસમવસરણતા । ચિત્તક્ષણકલ્પસમવસરણતા । કલ્પચિત્તક્ષણસમવસરણતા । કલ્પાકલ્પસમવસરણતા । અકલ્પકલ્પસમવસરણતા । સબુદ્ધકકલ્પાબુદ્ધકકલ્પસમવસરણતા । અબુદ્ધકકલ્પસબુદ્ધકકલ્પસમવસરણતા । અતીતાનાગતકલ્પપ્રત્યુત્પન્નકલ્પસમવસરણતા । પ્રત્યુત્પન્નકલ્પાતીતાનાગતકલ્પસમવસરણતા । અતીતકલ્પાનાગતકલ્પસમવસરણતા । અનાગતકલ્પાતીતકલ્પસમવસરણતા । દીર્ઘકલ્પહ્રસ્વકલ્પસમવસરણતા । હ્રસ્વકલ્પદીર્ઘકલ્પસમવસરણતા । સર્વકલ્પેષુ સંજ્ઞાકૃતસમવસરણતા । સર્વસંજ્ઞાકૃતેષુ કલ્પસમવસરણતા । એવં પ્રમુખાન્યપ્રમેયાણ્યસંખ્યેયાનિ કલ્પપ્રવેશસમવસરણાનિ, તાનિ સર્વાનિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । સ યાનીમાનિ તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામવતારજ્ઞાનાનિ યદુત વાલપથાવતારજ્ઞાનં વા પરમાણુરજોવતારજ્ઞાનં વા બુદ્ધક્ષેત્રકાયાભિસંબોધ્યવતારજ્ઞાનં વા સત્ત્વકાયચિત્તાભિસંબોધ્યવતારજ્ઞાનં વા સર્વત્રાનુગતાભિસંબોધ્યવતારજ્ઞાનં વા વ્યત્યસ્તચરિસંદર્શનાવતારજ્ઞાનં વા અનુલોમચરિસંદર્શનાવતારજ્ઞાનં
વા પ્રતિલોમચરિસંદર્શનાવતારજ્ઞાનં ચિન્ત્યાચિન્ત્યલોકવિજ્ઞેયવિજ્ઞેયં ચરિસંદર્શનાવતારજ્ઞાનં વા શ્રાવકવિજ્ઞેયપ્રત્યેકબુદ્ધવિજ્ઞેયબોધિસત્ત્વવિજ્ઞેયતથાગતવિજ્ઞેયચરિસંદર્શનાવતારજ્ઞાનં વા, તાનિ સર્વાણિ યથાભૂતં પ્રજાનાતિ । ઇતિ હિ ભો જિનપુત્રા અપ્રમેયં બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનવૈપુલ્યમપ્રમાણમેવાસ્યાં ભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યાવતારજ્ઞાનમ્ ॥

સ ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વ એવમિમાં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુગતો ઽચિન્ત્યં ચ નામ બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં પ્રતિલભતે । અનાવરણં ચ નામ વિશુદ્ધિવિચયં ચ નામ સમન્તમુખાવભાસં ચ નામ તથાગતકોશં ચ નામ અપ્રતિહતચક્રાનુગતં ચ નામ ત્ર્યધ્વાનુગતં ચ નામ ધર્મધાતુગર્ભં ચ નામ વિમુક્તિમણ્ડલપ્રભાસં ચ નામ અશેષવિષયગમં ચ નામ બોધિસત્ત્વવિમોક્ષં પ્રતિલભતે । ઇતિ હિ ભો જિનપુત્રા ઇમાન્ દશ બોધિસત્ત્વવિમોક્ષાન્ પ્રમુખાન્ કૃત્વા અપ્રમેયાસંખ્યેયાનિ બોધિસત્ત્વવિમોક્ષમુખશતસહસ્રાણિ બોધિસત્ત્વો ઽસ્યાં દશમ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતઃ પ્રતિલભતે । એવં યાવત્સમાધિશતસહસ્રાણિ ધારણીશતસહસ્રાણિ અભિજ્ઞાભિનિર્હારશતસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે । જ્ઞાનાલોકશતસહસ્રાણિ વિકુર્વણશતસહસ્રાણિ પ્રસંવિન્નિર્હારશતસહસ્રાણિ ઉપાયપ્રજ્ઞાવિક્રીડિતશતસહસ્રાણિ ગમ્ભીરધર્મનયપ્રવેશશતસહસ્રાણિ મહાકરુણાવેગશતસહસ્રાણિ બોધિસત્ત્વવશિતાપ્રવેશશતસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે ॥
સ એવંજ્ઞાનાનુગતયા બુદ્ધ્યા અપ્રમાણાનુગતેન સ્મૃતિકૌશલ્યેન સમન્વાગતો ભવતિ । સ દશભ્યો દિગ્ભ્યો ઽપ્રમેયાણાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં સકાશાદેકક્ષણલવમુહૂર્તેના અપ્રમાણાન્ મહાધર્માવભાસાન્ મહાધર્માલોકાન્ મહાધર્મમેઘાન્ સહતે સંપ્રતીચ્છતિ સ્વીકરોતિ ( દ્ભ્ 60 ) સંઘારયતિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રાઃ સાગરનાગરાજમેઘવિસૃષ્ટો મહાનપ્સ્કન્ધો ન સુકરો ઽન્યેન પૃથિવીપ્રદેશેન સોઢું વા સંપ્રત્યેષિતું વા સ્વીકર્તું વા સંધારયિતું વા અન્યત્ર મહાસમુદ્રાત્, એવમેવ ભો જિનપુત્રા યે તે તથાગતાનાં ભગવતાં ગુહ્યાનુપ્રવેશા યદુત મહાધર્માવભાસા મહાધર્માલોકા મહાધર્મામેઘાઃ, તે ન સુકરાઃ સર્વસત્ત્વૈઃ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ પ્રથમાં ભૂમિમુપાદાય યાવન્નવમીભૂમિપ્રતિષ્ઠિતૈરપિ બોધિસત્ત્વૈઃ, તાન્ બોધિસત્ત્વો ઽસ્યાં ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતઃ સર્વાન્ સહતે સંપ્રતીચ્છતિ સ્વીકરોતિ સંધારયતિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્રા મહાસમુદ્ર એકસ્યાપિ મહાભુજગેન્દ્રસ્ય મહામેઘાન્ સહતે ... દ્વયોરપિ ત્રયાણામપિ યાવદપરિમાનાણામપિ ભુજગેન્દ્રાણામેકક્ષણલવમુહૂર્તેનાપ્રમેયાન્ મહામેઘાન્ સહતે ... । તત્કસ્ય હેતોઃ? અપ્રમાણવિપુલવિસ્તીર્ણત્વાન્મહાસમુદ્રસ્ય । એવમેવ ભો જિનપુત્રા અસ્યાં ધર્મમેઘાયામ્ બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વ એકસ્યાપિ તથાગતસ્ય સકાશાદેકક્ષણ ... દ્વયોરપિ ત્રયાનામપિ યાવદપરિમાનાણામપિ તથાગતાનાં સકાશાદેકક્ષણ ... । તત ઉચ્યત ઇયં ભૂમિર્ધર્મમેઘેતિ ॥
વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વ આહ - શક્યં પુનર્ભો જિનપુત્ર સંખ્યાં કર્તું કિયતાં તથાગતાનામન્તિકેભ્યો બોધિસત્ત્વૈકક્ષણ ...? વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - ન સુકરા ભો જિનપુત્ર સંખ્યા કર્તુ ગણનાનિર્દેશેન - ઇયતાં તથાગતાનામન્તિકેભ્યો બોધિસત્ત્વૈકક્ષણ ... । અપિ તુ ખલ્વૌપમ્યં કરિષ્યામિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર દશસુ દિક્ષુ દશબુદ્ધક્ષેત્રાનભિલાપ્યકોટિનિયુતશતસહસ્રપરમાણુરજઃસમાસુ લોકધાતુષુ યાવત્ સત્ત્વધાતુનિરવશેષયોગેન સંવિદ્યતે । તત એકઃ સત્ત્વઃ શ્રુતગ્રહણધારણીપ્રતિલબ્ધો ભવેત્તથાગતાનામુપસ્થાયકો મહાશ્રાવકો ઽગ્ર્યઃ શ્રુતધરાણામ્ । તદ્યથાપિ નામ ભગવતો વજ્રપદ્મોત્તરસ્ય તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય મહાવિજયો નામ ભિક્ષુરેવંરૂપેણ શ્રુતકૌશલ્યબલાધાનેન સ એકઃ સત્ત્વઃ સમન્વાગતો ભવેત્ । યથા ચ સ એકઃ સત્ત્વસ્તથા નિરવશેષાસુ સર્વાસુ લોકધાતુષુ તે સર્વે સત્ત્વાઃ સમન્વાગતા ભવેયુઃ । યચ્ચૈકેનોદ્ગૃહીતં સ્યાન્ન દ્વિતીયેન । તત્કિં મન્યસે ભો જિનપુત્ર બહુતરં તેષામપ્રમેયાપ્રમાણં વા શ્રુતકૌશલ્યં ભવેત્? વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વ આહ - બહુ ભો જિનપુત્ર અપ્રમાણં તત્તેષાં સર્વસત્ત્વાનાં શ્રુતકૌશલ્યં ભવેત્ । વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - આરોચયામિ તે ભો જિનપુત્ર, પ્રતિવેદયામિ । યં ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વ એકક્ષણલવમુહૂર્તેનૈકસ્યૈવ તાવત્તથાગતસ્ય સકાશાદ્ધર્મધાતુત્ર્યધ્વકોશં નામ મહાધર્માવભાસાલોકમેઘં સહતે ... । યસ્ય મહાધર્માવભાસાલોકમેઘસંધારણકૌશલ્યસ્ય તત્ પૂર્વકં શ્રુતકૌશલ્યં ... ક્ષમતે । યથા ચૈકસ્ય તથાગતસ્ય સકાશાત્તથા દશસુ દિક્ષુ યાવન્તિ તાસુ પૂર્વિકાસુ લોકધાતુષુ પરમાણુરજાંસિ સંવિદ્યન્તે, તાવતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં તતો ઽપિ ભૂય ઉત્તરિ અપ્રમેયાણાં તથાગતાનાં સકાશાદેકક્ષણલવમુહૂર્તેન ધર્મધાતુત્ર્યધ્વકોશં નામ મહાધર્માવભાસાલોકમેઘં સહતે ... । તત ઉચ્યત ઇયં ભૂમિર્ધર્મમેઘેતિ ॥
પુનરપરં ભો જિનપુત્ર ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વઃ સ્વપ્રણિધાનબલાધાનતો મહાકૃપાકરુણામેઘં સમુત્થાપ્ય મહાધર્માવભાસગર્જનમભિજ્ઞાવિદ્યાવૈશારદ્યવિદ્યુદ્વિદ્યોતિતં મહારશ્મિમારુતસમીરિતં મહાપુણ્યજ્ઞાનઘનાભ્રજાલસંદર્શનં વિવિધકાયઘનાવર્તસંદર્શનં મહાધર્મનિર્નાદનં નમુચિપર્ષદ્વિદ્રાવણમેકક્ષણલવમુહૂર્તેન દશસુ દિક્ષુ યાવન્તિ તાસુ લોકધાતુષુ તાનિ પરમાણુરજાંસિ સંવિદ્યન્તે તાવન્તિ લોકધાતુકોટિનયુતશતસહસ્રાણિ સ્ફરિત્વા તેભ્યો ઽપિ ભૂયો ઽપ્રમેયાણિ લોકધાતુકોતિનયુતશતસહસ્રાણિ સ્ફરિત્વા મહામૃતકુશલધારાભિપ્રવર્ષણેન યથાશયતઃ સત્ત્વાનામજ્ઞાનસમુત્થિતાઃ સર્વક્લેશરજોજ્વાલાઃ પ્રશમયતિ । તત ઉચ્યત ઇયં ભૂમિર્ધર્મમેઘેતિ ॥
પુનરપરં ભો જિનપુત્ર ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વ એકસ્યામપિ લોકધાતૌ તુષિતવરભવનવાસમુપાદાય ચ્યવનાચંક્રમણગર્ભસ્થિતિજન્માભિનિષ્ક્રમણાભિસંબોધ્યધ્યેષણમહાધર્મચક્રપ્રવર્તનમહાપરિનિર્વાણભૂમિરિતિ સર્વતથાગતકાર્યમધિતિષ્ઠતિ યથાશયેષુ સત્ત્વેષુ યથાવૈનેયિકેષુ, એવં દ્વયોરપિ યાવદ્યાવન્તિ તાસુ લોકધાતુષુ પરમાણુરજાંસિ સંવિદ્યન્તે, તતો ઽપિ ભૂયો ઽપ્રમેયેષુ લોકધાતુકોટિનિયુતશતસહસ્રેષુ તાનિ પરમાણુ ... વૈનેયિકેષુ ॥

સ એવંજ્ઞાનવશિતાપ્રાપ્તઃ સુવિનિશ્ચિતમહાજ્ઞાનાભિજ્ઞ આકાઙ્ક્ષન્ સંક્લિષ્ટાયા લોકધાતોઃ પરિશુદ્ધતામધિતિષ્ઠતિ । પરિશુદ્ધાયા લોકધાતોઃ સંક્લિષ્ટતામધિતિષ્ઠતિ । સંક્ષિપ્તાયા લોકધાતોર્વિસ્તીર્ણતામધિતિષ્ઠતિ । વિસ્તીર્ણાયાઃ સંક્ષિપ્તતામધિતિષ્ઠતિ । એવં વિપુલમહદ્ગતાપ્રમાણસૂક્ષ્મૌદારિકવ્યત્યસ્તાવમૂર્ધમતલાદીનાં સર્વલોકધાતૂનાં વૃષભતયાનન્તમભિનિર્હારમધિતિષ્ઠતિ । આકાઙ્ક્ષન્ એકસ્મિન્ પરમાણુરજસ્યેકામપિ લોકધાતું સર્વાવતીં સચક્રવાલપરિખામધિતિષ્ઠતિ । તચ્ચ પરમાણુરજો ન વર્ધયતિ તાં ચ ક્રિયામાદર્શયતિ । દ્વે ઽપિ તિસ્રો ઽપિ ચતસ્રો ઽપિ પઞ્ચાપિ યાવદનભિલાપ્યાપિ લોકધાતુરેકસ્મિન્ પરમાણુરજસિ સર્વાઃ સચક્રવાલપરિખા અધિતિષ્ઠતિ । આકાઙ્ક્ષન્ એકસ્યાં લોકધાતૌ દ્વિલોકધાતુવ્યૂહમાદર્શયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ યાવદનભિલાપ્યલોકધાતુવ્યૂહમાદર્શયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ એકલોકધાતુવ્યૂહં દ્વયોર્લોકધાત્વોરાદર્શયતિ । યાવદનભિલાપ્યાસુ લોકધાતુષ્વાદર્શયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ યાવદનભિલાપ્યાસુ લોકધાતુષુ યઃ સત્ત્વધાતુસ્તમેકસ્યાં લોકધાતૌ સંદધાતિ, ન ચ સત્ત્વાન્ વિહેઠયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ એકસ્યાં લોકધાતૌ યાવાન્ સત્ત્વધાતુસ્તમનભિલાપ્યાસુ લોકધાતુષુ સંદધાતિ ... । આકાઙ્ક્ષન્ અનભિલાપ્યલોકધાતુગતાન્ સત્ત્વાનેકવાલપથે સંદધાતિ ... । આકાઙ્ક્ષન્ એકવાલપથે એકં સર્વબુદ્ધવિષયવ્યૂહમાદર્શયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ યાવદનભિલાપ્યાન્ સર્વાકારબુદ્ધવિષયવ્યૂહાનાદર્શયતિ । આકાઙ્ક્ષન્ યાવન્ત્યનભિલાપ્યાસુ લોકધાતુષુ પરમાણુરજાંસિ તાવત આત્મભાવાનેકક્ષણલવમુહૂર્તેન નિર્મિમીતે । એકૈકસ્મિંશ્ચ આત્મભાવે તાવત એવ પાણીન્ સંદર્શયતિ । તૈશ્ચ પાણિભિર્દશસુ દિક્ષુ બુદ્ધપૂજાયાં પ્રયુજ્યતે । એકૈકેન ચ પાણિના ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમાન્ પુષ્પપુટાંસ્તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં ક્ષિપતિ । યથા પુષ્પાણામેવં ગન્ધાનાં માલ્યાનાં વિલેપનાનાં ચૂર્ણાનાં ચીવરાણાં છત્રાણાં ધ્વજાનાં પતાકાનામેવં સર્વવ્યૂહાનામ્ । એકૈકસ્મિંશ્ચ કાયે તાવન્ત્યેવ શિરાંસિ અધિતિષ્ઠતિ
। એકૈકસ્મિંશ્ચ શિરસિ તાવતીરેવ જિહ્વા અધિતિષ્ઠતિ । તાભિસ્તેષાં ( દ્ભ્ 62 ) બુદ્ધાનાં ભગવતાં વર્ણં ભાષતે । ચિત્તોત્પાદે ચ દશદિક્ફરણં ગચ્છાતિ । ચિત્તક્ષણે ચાપ્રમાણા અભિસંબોધીર્યાવન્મહાપરિનિર્વાણાવ્યૂહાનધિતિષ્ઠતિ । અપ્રમાણકાયતાં ચ ત્રયધ્વતાયામધિતિષ્ઠતિ । સ્વકાયે ચાપ્રમાણાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતામપ્રમેયાન્ બુદ્ધક્ષેત્રગુણવ્યૂહાનધિતિષ્ઠતિ । સર્વલોકધાતુસંવર્તવિવર્તવ્યૂહાંશ્ચ સ્વકાયે ઽધિતિષ્ઠતિ । સર્વા વાતમણ્ડલીશ્ચૈકરોમકૂપાદુત્સૃજતિ । ન ચ સત્ત્વાન્ વિહેઠયતિ । આકાઙ્ક્ષંશ્ચૈકામપ્સ્કન્ધપર્યન્તં લોકધાતુમધિતિષ્ઠતિ । તસ્યાં ચ મહાપદ્મમધિતિષ્ઠતિ । તસ્ય ચ મહાપદ્મસ્ય પ્રભાવભાસવ્યૂહેન અનન્તા લોકધાતૂઃ સ્ફરતિ । તત્ર ચ મહાબોધિવૃક્ષમાદર્શયતિ । યાવત્સર્વાકારવરોપેતં સર્વજ્ઞાનત્વં સંદર્શયતિ । સ્વકાયે દશદિઙ્મણિવિદ્યુચ્ચન્દ્રસૂર્યપ્રભા યાવત્સર્વાવભાસપ્રભા અધિતિષ્ઠતિ । એકમુખવાતેન ચૈકૈકસ્યા દિશઃ પ્રતિદિશમનન્તા લોકધાતૂઃ કમ્પયતિ, ન ચ સત્ત્વાનુત્ત્રાસયતિ । દશદિશં ચ વાતસંવર્તનીં તેજઃસંવર્તનીમપ્સંવર્તનીમધિતિષ્ઠતિ । સર્વસત્ત્વાંશ્ચ આકાઙ્ક્ષન્ યથાભિપ્રાયં રૂપાશ્રયાલંકૃતાનધિતિષ્ઠતિ । સ્વકાયે ચ તથાગતકાયમધિતિષ્ઠતિ । તથાગતકાયે ચ સ્વકાયમધિતિષ્ઠતિ । તથાગતકાયે સ્વબુદ્ધક્ષેત્રમધિતિષ્ઠતિ । સ્વબુદ્ધક્ષેત્રે ચ તથાગતકાયમધિતિષ્ઠતિ । ઇતિ હિ ભો જિનપુત્ર ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વ ઇમાનિ ચાન્યાનિ ચાપ્રમેયાસંખ્યેયાનિ ઋદ્ધિવિકુર્વણકોટિનયુતશતસહસ્રાણ્યાદર્શયતિ ॥
અથ ખલુ તસ્યાઃ પર્ષદઃ કેષાંચિદ્બોધિસત્ત્વાનાં કેષાંચિદ્દેવનાગયક્ષગન્ધર્વાસુરગરુડકિન્નરમહોરગશક્રબ્રહ્મલોકપાલમહેશ્વરશુદ્ધાવાસાનામેતદભવત્ - યદિ તાવદ્બોધિસત્ત્વસ્યૈવમપ્રમાણ ઋદ્ધ્યભિસંસ્કારગોચરઃ, તથાગતાનાં પુનઃ કિંરૂપો ભવિષ્યતીતિ? અથ ખલુ વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વસ્તસ્યાઃ પર્ષદશ્ચિત્તાશયવિચારમાજ્ઞાય વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - સંશયિતા બતેયં ભો જિનપુત્ર પર્ષત્ । સાધુ, અસ્યાઃ સંશયચ્છિત્યર્થં કિંચિન્માત્રં બોધિસત્ત્વવ્યૂહપ્રાતિહાર્યં સંદર્શય । અથ ખલુ વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વસ્તસ્યાં વેલાયાં સર્વબુદ્ધક્ષેત્રકાયસ્વભાવસંદર્શનં નામ બોધિસત્ત્વસમાધિં સમાપદ્યતે । સમનન્તરસમાપન્ને વજ્રગર્ભે બોધિસત્ત્વે સર્વબુદ્ધક્ષેત્રકાયસ્વભાવસંદર્શનં બોધિસત્ત્વસમાધિમ્, અથ તાવદેવ સા સર્વાવતી બોધિસત્ત્વપર્ષત્ સા ચ દેવનાગયક્ષશુદ્ધાવાસપર્ષદ્ વજ્રગર્ભસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય કાયાન્તરીભૂતમાત્માનં સંજાનીતે સ્મ, તત્ર ચ બુદ્ધક્ષેત્રમભિનિર્વૃતં સંજાનીતે સ્મ । તસ્મિંશ્ચ બુદ્ધક્ષેત્રે યે આકારવ્યૂહાસ્તે ન સુકરાઃ પરિપૂર્ણયાપિ કલ્પકોટ્યા પ્રભાવયિતુમ્ । તત્ર ચ બોધિવૃક્ષં દશત્રિસાહસ્રશતસહસ્રવિષ્કમ્ભસ્કન્ધં પરિપૂર્ણત્રિસાહસ્રકોટિવિપુલાપ્રમાણવિટપોદ્વિદ્ધશિખરં તદનુરૂપં ચ તસ્મિન્ બોધિમણ્ડે સિંહાસનવૈપુલ્યં તત્ર સર્વાભિજ્ઞામતિરાજં નામ તથાગતં બોધિમણ્ડવરગતં સમપશ્યત્ । ઇતિ હિ યાવન્તસ્તત્ર વ્યૂહાઃ સંદૃશ્યન્તે તે ન સુકરાઃ પરિપૂર્ણયાપિ કલ્પકોટ્યા પ્રભાવયિતુમ્ । સ ઇદં મહાપ્રાતિહાર્યં સંદર્શ્ય તાં સર્વાવતીં બોધિસત્ત્વપર્ષદં તાં ચ દેવનાગ ... શુદ્ધાવાસપર્ષદં પુનરેવ યથાસ્થાને સ્થાપયામાસ । અથ ખલુ સા સર્વાવતી પર્ષદાશ્ચર્યપ્રાપ્તા તૂષ્ણીંભૂતા તમેવ વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વં નિધ્યાયન્તી સ્થિતાભૂત્ । અથ ખલુ વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વો વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - આશ્ચર્યમિદં ભો જિનપુત્ર, ( દ્ભ્ 63 ) અદ્ભુતં યાવદચિન્ત્યોપમસ્ય સમાધેર્નિમેષવ્યૂહપ્રભાવઃ । તત્કો નામાયં ભો જિનપુત્ર સમાધિઃ? વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - સર્વબુદ્ધક્ષેત્રકાયસ્વભાવસંદર્શનો નામાયં ભો જિનપુત્ર સમાધિઃ । વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વ આહ - કઃ પુનર્ભો જિનપુત્ર અસ્ય સમાધેર્ગોચરવિષયવ્યૂહઃ? વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - આકાઙ્ક્ષન્ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વો ઽસ્ય સમાધેઃ સુપરિભાવિતત્વાદ્ગઙ્ગાનદીવાલિકાસમલોકધાતુપરમાણુરજઃસમાનિ દશ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ સ્વકાયે આદર્શયેત્, અતો વા ભૂય ઉત્તરિ । ઈદૃશાનાં ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસમાધીનાં ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વો બહૂનિ શતસહસ્રાણિ પ્રતિલભતે । તેન તસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય યાવદ્ યૌવરાજ્યપ્રાપ્તૈરપિ બોધિસત્ત્વૈઃ સાધુમતીબોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતિષ્ઠિતૈર્ન

સુકરઃ કાયઃ કાયકર્મ વા જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરા વાગ્વાક્કર્મ વા જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરં મનો મનસ્કર્મ વા જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરર્દ્ધિર્જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરં ત્ર્યધ્વવિલોકિતં જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરઃ સમાધિગોચરાનુપ્રવેશો જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરો જ્ઞાનવિષયો જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરં વિમોક્ષવિક્રીડિતં જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરં નિર્માણકર્મ વા અધિષ્ઠાનકર્મ વા પ્રભાકર્મ વા પ્રભાકર્મ વા જ્ઞાતુમ્ । ન સુકરં યાવત્સમાસતઃ ક્રમોત્ક્ષેપનિક્ષેપકર્માપિ જ્ઞાતુમ્ । યાવત્ યૌવરાજ્ય ... । એવમપ્રમાણા ભો જિનપુત્ર ઇયં ધર્મમેઘા બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ । વિસ્તરશઃ પુનરસંખ્યેયકલ્પશતસહસ્રનિર્દેશાપર્યન્તાકારતો દ્રષ્ટવ્યા ॥
વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વ આહ - કિદૃશો ભો જિનપુત્ર તથાગતગોચરવિષયપ્રવેશો યત્રેદં બોધિસત્ત્વાનાં ચર્યાવિષયાધિષ્ઠાનમેવમપ્રમાણમ્? વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - તદ્યથાપિ નામ સ્યાદ્ભો જિનપુત્ર કશ્ચિદેવ પુરુષશ્ચતુર્દ્વીપિકાયા લોકધાતોર્દ્વૌ ત્રીન્ વા કોલાસ્થિમાત્રાન્ પાષાણાન્ ગૃહિત્વૈવં વદેત્ - કિયતી નુ ખલુ સા પૃથિવીધાતુરપર્યન્તાસુ લોકધાતુષુ ઇતઃ પાષાણેભ્યો મહદ્ગતતયા વા પ્રમાણત્વેનેતિ? ઈદૃશમિદં મમ ત્વદ્વચનં પ્રતિભાતિ । યસ્ત્વમપ્રમાણજ્ઞાનિનાં તથાગતાનામર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં ધર્મતાં બોધિસત્ત્વધર્મતયા તુલયસિ । અપિ તુ ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્ર યથા ચાતુર્દ્વીપિકાયા લોકધાતોઃ પરીત્તા પૃથિવીધાતુર્યા ઉદ્ગૃહીતાપ્રમાણાવશિષ્ટા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર અસ્યા એવ તાવદ્ધર્મમેઘાયા બોધિસત્ત્વભૂમેરપ્રમેયાન્ કલ્પાન્નિર્દિશ્યમાનાયાઃ પ્રદેશમાત્રં નિર્દિષ્ટં સ્યાત્, કઃ પુનર્વાદસ્તથાગતભૂમેઃ । આરોચયામિ તે ભો જિનપુત્ર, પ્રતિવેદયામિ । અયં મે તથાગતઃ પુરતઃ સ્થિતઃ સાક્ષીભૂતઃ । સચેદ્ભો જિનપુત્ર દશસુ દિક્ષુ એકૈકસ્યાં દિશિ અપર્યન્તલોકધાતુપરમાણુરજઃસમાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણ્યેવંભૂમિપ્રાપ્તૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ પૂર્ણાનિ ભવેયુર્યથેક્ષુવનં વા નડવનં વા વેણુવનં વા તિલવનં વા શાલિવનં વ, તેષામપર્યન્તકલ્પાભિનિર્હૃતો બોધિસત્ત્વચર્યાભિનિર્હારતથાગતસ્યૈકક્ષણજ્ઞાનપ્રસૃતસ્ય તથાગતવિષયસ્ય ... । ઇતિ હિ ભો જિનપુત્ર એવંજ્ઞાનાનુગતો બોધિસત્ત્વસ્તથાગતાદ્વયકાયવાક્ચિત્તો બોધિસત્ત્વસમાધિબલં ચ નોત્સૃજતિ બુદ્ધદર્શનપૂજોપસ્થાનં ચ કરોતિ । સ એકૈકસ્મિન્ કલ્પે ઽપર્યન્તાંસ્તથાગતાન્ સર્વાકારાભિનિર્હારપૂજાભિઃ પૂજયતિ । ઔદારિકાનુગતયા પૂજયા ( દ્ભ્ 64 ) તેષાં ચ બુદ્ધાનાં ભગવતામધિષ્ઠાનાવભાસં સંપ્રતીચ્છતિ । સ ભૂયસ્યા માત્રયા અસંહાર્યો ભવતિ ધર્મધાતુવિભક્તિપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । અનેકાન્ કલ્પાનનેકાનિ કલ્પશતાનિ ... અનેકાનિ કલ્પકોટિનયુતશતસહસ્રાણિ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર દિવ્યકર્મારકૃતં મહાભરણોપચારં મહામણિરત્નપ્રત્યુપ્તં વશવર્તિનો દેવરાજસ્યોત્તમાઙ્ગે કણ્ઠે વા આવદ્ધમસંહાર્યં ભવતિ તદન્યૈર્દિવ્યમાનુષ્યકૈરાભરણવિભૂષણોપચારૈઃ, એવમેવ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્યેમાં દશમીં ધર્મમેઘાં ભોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તસ્ય તે બોધિસત્ત્વજ્ઞનોપચારા અસંહાર્યા ભવન્તિ સર્વસત્ત્વૈઃ
સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ પ્રથમાં બોધિસત્ત્વભૂમિમુપાદાય યાવન્નવમીં બોધિસત્ત્વભૂમિમનુપ્રાપ્તૈર્બોધિસત્ત્વૈઃ । અસ્યાં ચ બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય જ્ઞાનવભાસઃ સત્ત્વાનાં યાવત્સર્વજ્ઞજ્ઞાનાવતારાય સંવર્તતે ઽસંહાર્યસ્તદન્યૈર્જ્ઞાનાવભાસૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર મહેશ્વરસ્ય દેવરાજસ્યાભા અતિક્રાન્તા ભવતિ સર્વોપપત્ત્યાયતનાનિ, સત્ત્વાનાં ચ કાયાશ્રયાન્ પ્રહ્લાદયતિ, એવમેવ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય અસ્યાં દશભ્યાં ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતસ્ય જ્ઞાનાભા અસંહાર્યા ભવતિ સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધૈઃ પ્રથમાં બોધિસત્ત્વભૂમિમુપાદાય યાવન્નવમીબોધિસત્ત્વભૂમિપ્રતિષ્ઠિતૈર્બોધિસત્ત્વૈર્યાવત્સર્વજ્ઞજ્ઞાનધર્મતાયાં ચ સત્ત્વાન્ પ્રતિષ્ઠાપયતિ । સ ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વ એવંજ્ઞાનાનુગતો બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિસ્ત્ર્યધ્વજ્ઞાનં ચ સંશ્રાવ્યતે । ધર્મધાતુપ્રભેદજ્ઞાનં ચ સર્વલોકધાતુસ્ફરણં ચ સર્વલોકધાત્વવભાસાધિષ્ઠાનં ચ સર્વસત્ત્વક્ષેત્રધર્મપરિજ્ઞાનં ચ સર્વસત્ત્વચિત્તચરિતાનુપ્રવેશજ્ઞાનં ચ સર્વસત્ત્વયથાકાલપરિપાકજ્ઞાનં ચ વિનયાનતિક્રમણં ચ સર્વધર્મપ્રવિચયવિભક્તિજ્ઞાનકૌશલ્યં ચ સમાસતો યાવત્સર્વજ્ઞજ્ઞાનાપ્રમાણતાં ચ સંશ્રાવ્યતે । તસ્ય દશભ્યઃ પારમિતાભ્યો જ્ઞાનપારમિતા અતિરિક્તતમા ભવતિ, ન ચ પરિશેષાસુ ન સમુદાગચ્છતિ યથાબલં યથાભજમાનમ્ । ઇયં ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વસ્ય ધર્મમેઘા નામ દશમી બોધિસત્ત્વભૂમિઃ સમાસનિર્દેશતઃ । વિસ્તરશઃ પુનરસંખ્યેયાપર્યન્તકલ્પનિર્દેશનિષ્ઠાતો ઽનુગન્તવ્યા । યસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતો બોધિસત્ત્વો ભૂયસ્ત્વેન મહેશ્વરો ભવતિ દેવરાજઃ કૃતી પ્રભુઃ સત્ત્વાનાં સર્વશ્રાવકપ્રત્યેકબુદ્ધબોધિસત્ત્વપારમિતોપદેશેષ્વસંહાર્યો ધર્મધાતુવિભક્તિપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । યચ્ચ કિંચિત્ ... ॥ ધર્મમેઘા નામ બોધિસત્ત્વભૂમિર્દશમી ॥
11 પરીન્દનાપરિવર્તઃ ।
ઇમાસ્તાઃ ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્રા દશ બોધિસત્ત્વભૂમયઃ સમાસનિર્દેશતો નિર્દિષ્ટાઃ । વિસ્તરશઃ પુનરપર્યન્તકલ્પનિર્દેશનિષ્ઠાતો ઽનુગતવ્યાઃ । યા અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્ભાષિતાશ્ચ ભાષિષ્યન્તે ચ ભાષ્યન્તે ચ, તાઃ ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્ર, એતા દશ બોધિસત્ત્વભૂમયઃ સર્વાકારસર્વજ્ઞજ્ઞાનાનુગતા દ્રષ્ટવ્યા અનુપૂર્વાભિમુખત્વાત્ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર અનવતપ્તહ્રદપ્રભવં પ્રવહદ્વારિ ચતુર્ભિર્મહાનદીસ્રોતોમુખૈર્જમ્બૂદ્વીપં સંતર્પ્ય અક્ષયં ભૂયો વિવૃદ્ધમપ્રમેયાણાં સત્ત્વાનામુપકારીભૂતં યાવન્મહાસમુદ્રમર્પયતિ, તચ્ચ વારિ આદિત એવ મહાસાગરાભિમુખમ્, એવમેવ ભો જિનપુત્ર બોધિચિત્તમહાહ્રદપ્રભવં પ્રવહત્ કુશલમૂલવારિ મહાપ્રણિધાનનદીસ્રોતોમુખૈશ્ચતુર્ભિઃ સંગ્રહવસ્તુભિઃ સર્વસત્ત્વધાતુ સંતર્પ્ય અક્ષયં ભૂય ઉત્તરિ વિવૃદ્ધમ્ અપ્રમેયાણાં સત્ત્વાનામુપકારીભૂતં યાવત્સર્વાકારસર્વજ્ઞજ્ઞાનમહાસમુદ્રમર્પયતિ । તચ્ચ કુશલમૂલવારિ આદિત એવ સર્વજ્ઞતામહાસાગરાભિમુખમ્ ॥

તાઃ ખલુ ભો જિનપુત્ર એતા દશ ભૂમયો બુદ્ધજ્ઞાનં પ્રતીત્ય પ્રજ્ઞાયન્તે । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર મહાપૃથિવીં પ્રતીત્ય દશ મહારત્નપર્વતરાજાઃ પ્રજ્ઞાયન્તે । તદ્યથા હિમવાન્ પર્વતરાજો ગન્ધમાદનો વૈદલ્ય ઋષિગિરિર્યુગંધરો ઽશ્વકર્ણગિરિર્નિમિંધરશ્ચક્રવાલઃ કેતુમાન્ સુમેરુશ્ચ મહાપર્વતરાજઃ । તર ભો જિનપુત્ર તદ્યથાપિ નામ હિમવાન્ પર્વતરાજ આકરઃ સર્વભૈષજ્યજાતીનામપર્યન્તઃ સર્વભૈષજ્યજાતિગ્રહણતયા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વ આકરો ભવતિ સર્વલૌકિકકાવ્યશાસ્ત્રમન્ત્રવિદ્યાસ્થાનાનામપર્યન્તઃ સર્વલૌકિકકાવ્યશાસ્ત્રમન્ત્રવિદ્યોપાયેન । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર ગન્ધમાદનો મહાપર્વતરાજ આકરઃ સર્વગન્ધજાતીનામપર્યન્તઃ સર્વગન્ધજાતિગ્રહણેન, એવમેવ ભો જિનપુત્ર વિમલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સ્થિતો બોધિસત્ત્વ આકરો ભવતિ સર્વબોધિસત્ત્વશીલસંવરચારિત્રગન્ધાનામપર્યન્તઃ સર્વબોધિસત્ત્વશીલસંવરચારિત્રગન્ધસંગ્રહણેન । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર વૈદલ્યો મહાપર્વતરાજઃ શુદ્ધો રત્નમય આકરઃ સર્વરત્નજાતીનામપર્યન્તઃ સર્વલૌકિકરત્નજાતિગ્રહણેન, એવમેવ ભો જિનપુત્ર પ્રભાકર્યાં બુદ્ધભૂમૌ સર્વલૌકિકધ્યાનાભિજ્ઞાવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તીનામ્, અપર્યન્તઃ સર્વલૌકિકધ્યાનાભિજ્ઞાવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તીનામ્, અપર્યન્તઃ સર્વલૌકિકધ્યાનાભિજ્ઞાવિમોક્ષસમાધિસમાપત્તિપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર ઋષિગિરિર્મહાપર્વતરાજઃ પઞ્ચાભિજ્ઞાનામૃષીણામપર્યન્તઃ પઞ્ચાભિજ્ઞર્ષિગણનયા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર અર્ચિષ્મત્યાં બુદ્ધભૂમૌ સર્વમાર્ગામાર્ગાન્તરાવતારનિર્દેશવિશેષજ્ઞાનાનામપર્યન્તઃ સર્વમાર્ગામાર્ગાન્તરવિશેષજ્ઞાનપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર યુગંધરો મહાપર્વતરાજઃ સર્વયક્ષમહર્દ્ધિકાનામપર્યન્તઃ સર્વયક્ષમહર્દ્ધિકગણનયા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર સુદુર્જયાયાં બુદ્ધભૂમૌ સર્વાભિજ્ઞર્દ્ધિવિકુર્વણપ્રાતિહાર્યાણામપર્યન્તઃ સર્વાભિજ્ઞર્દ્ધિવિકુર્વણપ્રાતિહાર્યપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભો અશ્વકર્ણગિરિર્મહાપર્વતરાજઃ સર્વફલજાતીનામપર્યન્તઃ સર્વફલજાતિગ્રહણેન, એવમેવ ભો જિનપુત્ર અભિમુખ્યાં બુદ્ધભૂમૌ ( દ્ભ્ 66 ) પ્રતીત્યસમુત્પાદાવતારનિર્દેશાનામપર્યન્તઃ શ્રાવકફલાભિસમયપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર નિમિંધરો નામ મહાપર્વતરાજઃ સર્વનાગમહર્દ્ધિકાનામપર્યન્તઃ સર્વનાગમહર્દ્ધિગણનયા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર
દૂરંગમાયાં બુદ્ધભૂમૌ ઉપાયપ્રજ્ઞાનિર્દેશાનામપર્યન્તઃ પ્રત્યેકબુદ્ધફલાભિસમયપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર ચક્રવાલો નામ મહાપર્વતરાજઃ વશીભૂતાનામપર્યન્તો વશીભૂતગણનયા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર અચલાયાં બુદ્ધભૂમૌ સર્વબોધિસત્ત્વવશિતાભિનિર્હારાણામપર્યન્તો લોકધાતુવિભક્તિપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । તદ્યથાપિ ભો જિનપુત્ર કેતુમાન્ નામ મહાપર્વતરાજઃ અસુરમહર્દ્ધિકાનામપર્યન્તો ઽસુરમહર્દ્ધિકગણનયા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર સાધુમત્યાં બુદ્ધભૂમૌ સર્વસત્ત્વપ્રવૃત્તિનિવૃત્તિજ્ઞાનોપચારાણામપર્યન્તઃ સર્વજગત્સંભવવિભવપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । તદ્યથાપિ ભો જિનપુત્ર સુમેરુર્મહાપર્વતરાજઃ સર્વદેવમહર્દ્ધિકાનામપર્યન્તઃ સર્વદેવમહર્દ્ધિકગણનયા, એવમેવ ભો જિનપુત્ર ધર્મમેઘાયાં બુદ્ધભૂમૌ તથાગતબલવૈશરદ્યાવેણિકબુદ્ધધર્માણામપર્યન્તો બુદ્ધકાયસંદર્શનપરિપૃચ્છાનિર્દેશૈઃ । યથા ખલુ પુનરિમે ભો જિનપુત્ર દશ મહારત્નપર્વતા મહાસમુદ્રસંભૂતા મહાસમુદ્રપ્રભાવિતાઃ, એવમેવ ભો જિનપુત્ર ઇમા અપિ દશ ભૂમયં સર્વજ્ઞતાસંભૂતાઃ સર્વજ્ઞતાપ્રભાવિતાઃ ॥
તદ્યથાપિ ભો જિનપુત્ર મહાસમુદ્રો દશભિરાકારૈઃ સંખ્યાં ગચ્છત્યસંહાર્યતયા । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત અનુપૂર્વનિમ્નતશ્ચ મૃતકુણપાસંવાસતશ્ચ અન્યવારિસંખ્યાત્યજનતશ્ચ એકરસતશ્ચ બહુરત્નતશ્ચ ગમ્ભીરદુરવગાહતશ્ચ વિપુલાપ્રમાણતશ્ચ મહાભૂતાવાસતશ્ચ સ્થિતવેલાનતિક્રમણતશ્ચ સર્વમેઘવારિસંપ્રત્યેષણાતૃપ્તિતશ્ચ, એવમેવ ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વચર્યા દશભિરાકારૈઃ સંખ્યાં ગચ્છત્યસંહાર્યતયા । કતમૈર્દશભિઃ? યદુત પ્રમુદિતાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ અનુપૂર્વમહાપ્રણિધાનાભિનિર્હારનિમ્નતઃ । વિમલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ દૌઃશીલ્યમૃતકુણપાસંવાસતઃ । પ્રભાકર્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ લૌકિકપ્રજ્ઞપ્તિસંખ્યાત્યાગતઃ । અર્ચિષ્મત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ બુદ્ધભેદ્યપ્રસાદૈકરસતઃ । સુદુર્જયાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ અપ્રમાણોપાયાભિજ્ઞાલોકક્રિયાભિનિર્હારબહુરત્નતઃ । અભિમુખ્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ પ્રતીત્યસમુત્પાદપ્રત્યવેક્ષણદુરવગાહગામ્ભીર્યતઃ । દૂરંગમાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ બુદ્ધિપ્રવિચયકૌશલ્યવિપુલાપ્રમાણતઃ । અચલાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ મહાવ્યૂહાભિનિર્હારસંદર્શનમહાભૂતાવાસતઃ । સાધુમત્યાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ ગમ્ભીરવિમોક્ષજગચ્ચરિતયથાવત્પ્રતિવેધસ્થિતવેલાનતિક્રમણતઃ । ધર્મમેઘાયાં બોધિસત્ત્વભૂમૌ સર્વતથાગતધર્માવભાસમહામેઘવારિસંપ્રત્યેષણાતૃપ્તિતઃ ॥
તદ્યથાપિ ભો જિનપુત્ર મહામણિરત્નં યદા દશ રત્નગોત્રાણ્યતિક્રમ્ય અભ્યુત્ક્ષિપ્તં ચ ભવતિ કુશલકર્મારસુપરિતાપિતં ચ સુપરિપિણ્ડિતં ચ સુપરિશોધિતં ચ સુપર્યવદાપિતં ચ સુનિર્વિદ્ધં ચ રત્નસૂત્રસ્વાવિદ્ધં ચ ઉચ્ચવૈડૂર્યમણિરત્નદણ્ડધ્વજાગ્રાવરોપિતં ચ સર્વાવભાસપ્રમુક્તં ચ રાજાનુજ્ઞાતં ચ ભવતિ, તદા સર્વસત્ત્વાનાં સર્વરત્નસંગ્રહાય પ્રત્યુપસ્થિતં ભવતિ, એવમેવ ભો જિનપુત્ર યદા બોધિસત્ત્વાનાં સર્વજ્ઞતારત્નચિત્તોત્પાદો દશાર્યરત્નગોત્રાણ્યતિક્રમ્યોત્પન્નો ભવતિ ( દ્ભ્ 67 ) ધૂતગુણસંલેખશીલવ્રતતપઃસુપરિતાપિતશ્ચ ધ્યાનસમાધિસમાપત્તિસુપરિપિણ્ડિતશ્ચ માર્ગાઙ્ગાકારસુપરિશોધિતશ્ચ ઉપાયાભિજ્ઞાસુપર્યવદાપિતશ્ચ પ્રતીત્યસમુત્પાદસુનિર્વિદ્ધશ્ચ ઉપાયપ્રજ્ઞાવિચિત્રરત્નસૂત્રસ્વાવિદ્ધશ્ચ વશિતામહાવૈડૂર્યમણિરત્નદણ્ડધ્વજાગ્રાવરોપિતશ્ચ સત્ત્વચરિતપ્રત્યવેક્ષણશ્રુતજ્ઞાનાવભાસસંપ્રયુક્તશ્ચ તથાગતધર્મરાજસમ્યક્સંબુદ્ધજ્ઞાનાભિષેકાનુગતશ્ચ ભવતિ, તદા સર્વસત્ત્વાનાં સર્વબુદ્ધકાર્યરત્નસંગ્રહાય પ્રત્યુપસ્થિતો ભવતિ, તદા ચ સર્વજ્ઞ ઇત્યાખ્યાયતે ॥ અયં ખલુ પુનર્ભો જિનપુત્ર બોધિસત્ત્વચર્યાસમુદાનયનઃ સર્વાકારસર્વજ્ઞજ્ઞાનગુણસંચયો ધર્મમુખપરિવર્તો નાનવરોપિતકુશાલમૂલાનાં સત્ત્વાનાં શ્રવણાવભાસમાગમિષ્યતિ ॥

વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વ આહ - યેષાં પુનર્ભો જિનપુત્ર અયં સર્વાકારસર્વજ્ઞજ્ઞાનગુણસંચયો ધર્મમુખપરિવર્તઃ શ્રવણાવભાસમાગમિષ્યતિ, તે કિયતા પુણ્યોપચયેન સમન્વાગતા ભવિષ્યન્તિ? વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આહ - યાવાન્ ભો જિનપુત્ર સર્વજ્ઞજ્ઞાનસ્ય પ્રભાવસ્તાવાન્ સર્વજ્ઞતાચિત્તોત્પાદસંગ્રહાલમ્બનાત્પુણ્યોપચયઃ સ્યાત્ । યાવાન્ સર્વજ્ઞતાચિત્તોત્પાદસંગ્રહાલમ્બનતઃ પુણ્યોપચયસ્તાવાનેવાસ્ય ધર્મમુખપરિવર્તસ્યાભિમુખઃ પુણ્યોપચયો ઽનુગન્તવ્યઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? ન હિ ભો જિનપુત્ર શક્યં અન્યત્ર બોધિસત્ત્વેન અયં સર્વાકારસર્વજ્ઞજ્ઞાનગુણસંચયો ધર્મમુખપરિવર્તઃ શ્રોતું વા અધિમોક્તું વા પ્રત્યેતું વા ઉદ્ગ્રહીતું વા ધારયિતું વા સંધારયિતું વા । કઃ પુનર્વાદો ભાવનાકારપ્રયોગોદ્યોગનિષ્પાદનેષુ? તસ્માત્તર્હિ ભો જિનપુત્ર સર્વજ્ઞજ્ઞાનમુખાનુગતાસ્તે સંધારયિતવ્યાઃ, યે ઇમં સર્વજ્ઞજ્ઞાનગુણસંચયધર્મમુખપરિવર્તં શ્રોપ્યતિ, શ્રુત્વા ચાધિમોક્ષ્યન્તે, અધિમુચ્ય ચાધારયિષ્યન્તિ, ભાવનાકારેણ પ્રયોક્ષ્યન્તે ॥
અથ ખલુ તસ્યાં વેલાયાં બુદ્ધાનુભાવેન ધર્મતાપ્રતિલમ્ભેન ચ દશદિગ્લોકદશબુદ્ધક્ષેત્રકોટિપરમાણુરજઃસમા લોકધાતવઃ ષડ્વિકારમષ્ટાદશમહાનિમિત્તમકમ્પન્ત પ્રાકમ્પન્ત સંપ્રાકમ્પન્ત । અચલન્ પ્રાચલન્ સંપ્રાચલન્ । અવેધન્ત પ્રાવેધન્ત સંપ્રાવેધન્ત । અરણન્ પ્રારણન્ સંપ્રારણન્ । અક્ષુમ્યન્ પ્રાક્ષુભ્યન્ સંપ્રાક્ષુમ્યન્ । અગર્જન્ પ્રાગર્જન્ સંપ્રાગર્જન્ । દિવ્યાશ્ચ પુષ્પગન્ધમાલ્યમેઘા અભિપ્રાવર્ષન્ । દિવ્યાશ્ચ વસ્ત્રમેઘા દિવ્યાશ્ચૂર્ણમેઘા દિવ્યા રત્નમેઘા દિવ્યા આભરણમેઘા દિવ્યા છત્રમેઘા દિવ્યા ધ્વજમેઘા દિવ્યા પતાકામેઘા અભિપ્રાવર્ષન્ । દિવ્યં ચ સૂર્યચક્રાત્મભાવમણ્ડલમણિરાજસુમેરુમેઘવર્ષમભિપ્રાવર્ષન્ । દિવ્યં ચ સર્વરુતરવિતવાદ્યમણિરાજસુમેરુમેઘવર્ષમભિપ્રાવર્ષન્ । દિવ્યં ચ જામ્બૂનદકનકવર્ણપ્રભામણ્ડલમણિરાજસુમેરુમેઘવર્ષમભિપ્રાવર્ષન્ । દિવ્યાશ્ચ તૂર્યતાલાવચરસંગીતિમેઘા નદન્તિ સ્મ । દિવ્યસમતિક્રાન્તાઃ સર્વજ્ઞતાભૂમ્યભિષ્ટવસંગીતિમેઘા નદન્તિ સ્મ । યથા ચાસ્યાં લોકધાતૌ ચાતુર્દ્વીપિકાયાં પરનિર્મિતવશવર્તિનો દેવરાજસ્ય વિમાને મણિરત્નગર્ભપ્રાસાદે, તથા સર્વલોકધાતુષુ દશ દિશઃ સ્ફરિત્વા ઇયમેવ ધર્મદેશના સર્વત્રૈવ પ્રવર્તતે સ્મ । ... દશભ્યો દિગ્ભ્યો દશબુદ્ધક્ષેત્રકોટિપરમાણુરજઃસમાનાં લોકધાતૂનાં પરેણ દશબુદ્ધક્ષેત્રકોટિપરમાણુરજઃસમા બોધિસત્ત્વા આગચ્છન્તિ દશદિશં સ્ફરન્તઃ । તે ચ આગત્યૈવમાહુઃ - સાધુ સાધુ ભો જિનપુત્ર, યસ્ત્વમિમાં બોધિસત્ત્વભૂમિધર્મતાં સૂચયતિ । વયમપિ ભો જિનપુત્ર સર્વે વજ્રગર્ભસમનામકા એવ વજ્રશ્રીનામિકાભ્યો ( દ્ભ્ 68 ) નાનાલોકધાતુભ્ય ઇહાગતા વજ્રધ્વજનામકાનાં તથાગતાનામન્તિકેભ્યઃ । સર્વાસુ ચ તાસુ લોકધાતુષુ ઇયમેવ ધર્મદેશના પ્રવર્તતે બુદ્ધાનુભાવેન એવંરૂપાસ્વેવ પર્ષત્સુ । એભિરેવ પદૈરેભિરેવ વ્યઞ્જનૈરેભિરેવ નિરુક્તૈરેતમેવાર્થમભિલષદ્ભિરનૂનમનધિકમનતિરિક્તમ્, તે વયં ભો જિનપુત્ર સાક્ષીભૂતા બુદ્ધાનુભાવેનેમાં પર્ષદં સંપ્રાપ્તાઃ । યથા ચ ભો જિનપુત્ર વયમિમાં લોકધાતું સંપ્રાપ્તાસ્તથા ચ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષ્વેકૈકસ્યાં લોકધાતૌ ચાતુર્દ્વીપિકાયાં પરનિર્મિતવશવર્તિભવને વશવર્તિનો દેવરાજસ્ય વિમાને મણિરત્નગર્ભપ્રાસાદે સંપ્રાપ્તા ઇતિ ॥
ઇદમવોચદ્વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽભ્યનુજ્ઞાતસ્તથાગતેન । આત્તમનાઃ સા ચ સર્વાવતી બોધિસત્ત્વપર્ષત્ સા ચ દેવનાગ ... શુદ્ધાવાસપર્ષદ્ ભગવાંશ્ચ પરનિર્મિતવશવર્તિષુ દેવેષુ વિહરન્નચિરાભિસંબુદ્ધો દ્વિતીયે સપ્તાહે વશવર્તિનો દેવરાજસ્ય વિમાને મણિરત્નગર્ભે વજ્રગર્ભસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય ભાષિતમભ્યનન્દન્નિતિ ॥
ઇતિ પરીન્દનાપરિવર્તો નામૈકાદશઃ ॥
ઇતિ શ્રીબોધિસત્ત્વચર્યાપ્રસ્થાનો દશભૂમીશ્વરો નામ મહાયાનસૂત્રરત્નરાજઃ સમાપ્તઃ ॥
દશભૂમિકસૂત્રે ગાથાવિભાગઃ ।
1 પ્રમુદિતા નામ પ્રથમા ભૂમિઃ ।
ઉપક્રમઃ ।
તે શુક્લધર્મુપચિતાઃ કુશલોપપેતાઃ પર્યુપાસિતાઃ સુગતમૈત્રકૃપાનુકૂલાઃ ।
અધિમુક્ત્યુદાર કુશલાશય શુદ્ધભાવાશ્ચિત્તં જનેન્તિ અતુલં જિનજ્ઞાનહેતોઃ

સર્વજ્ઞબુદ્ધબલશોધનવીર્યસ્થામા જિનધર્મનિષ્પત્તિજગત્પરિત્રાયણાર્થાઃ ।
મહાકૃપોચયવર્તનધર્મચક્રં જિનક્ષેત્રશોધમુપપદ્યતિ ચિત્તશ્રેષ્ઠમ્

ત્ર્યધ્વૈકવીક્ષણવિબુદ્ધનનિર્વિકલ્પા નાનાવિધે જગતિ કાલવિશોધનાર્થમ્ ।
સંક્ષેપસર્વગુણ એષિતુ નાયકાનામ્ આકાશતુલ્ય સમુદેતિ ઉદારચિત્તમ્

પ્રજ્ઞાધિપત્ય કૃપપૂર્વમુપાયયુક્તમ્ અધિમુક્તિ-આશયવિશુદ્ધબલાપ્રમાણમ્ ।
આસઙ્ગતાભિમુખતા-અપરપ્રણેયં સમતોપપેતસુગતં વરચિત્તજાતમ્

સહજાતિચિત્તરતનં સુગતાત્મજાનામ્ અતિક્રાન્ત બાલચરિ બુદ્ધચરિ હ્યુપેતઃ ।
જાતઃ કુલે દશબલાન અનોદ્યપદ્યઃ સમતાં જિને અનુગતો નિયતાગ્રબોધિઃ

એકસ્મિ ચિત્ત ઉપપદ્યતિ ભૂમિલાભો ભવતે અચલ્યુ ગિરિરાજસમાશયશ્ચ ।
પ્રામોદ્યપ્રીતિબહુલશ્ચ પ્રસાદવાંશ્ચ ઉત્સાહવેગવિપુલઃ સદુદગ્રચિત્તઃ

સંરમ્ભહિંસવિગતશ્ચ અક્રોધનશ્ચ હ્રીગૌરવાર્જવતરશ્ચ સુસંવૃતશ્ચ ।
જગતાયનં સ્મરતિ અપ્રતિમાનજ્ઞાનં પ્રીતિં જનેત્યુપગતસ્પૃહમેત સ્થાનમ્

પઞ્ચા ભયા અપગતાઃ સહભૂમિલાભો આજીવિકા મરણ કીર્ત્યથ દુર્ગતિશ્ચ ।
પર્ષદ્ભયં ચ વિગતં તથ છમ્ભિતત્વં કિં કારણં તથ હિ આત્મનિકેતુ નાસ્તિ

તે છમ્ભિતત્વવિગતાઃ કૃપમૈત્રયુક્તાઃ શ્રદ્ધાસગૌરવહ્રિયોપગતા ગુણાઢ્યાઃ ।
રાત્રિંદિવં કુશલપક્ષ નિષેવમાણાઃ સત્યાર્થ ધર્મનિરતા ન તુ કામભોગૈઃ

શ્રુતધર્મચિન્તકુશલા અનિકેતચિત્તા લાભાદશીચિત્તગતા ઉત બોધિચિત્તાઃ ।
જ્ઞાનાભિલાષિ બલશોધનબુદ્ધધર્મા એષન્તિ પારમિત વર્જિતમાયશાઠ્યાઃ

યથાવાદિનસ્તથક્રિયાઃ સ્થિતસત્યવાક્યા ન તુ દૂષણા જિનકુલે ચરિ બોધિશિક્ષામ્ ।
લોકક્રિયાય વિગતા નિરતા જગાર્થં શુક્લૈરતૃપ્ત ભુમયોત્તરિમારભન્તે

તે એવ ધર્મનિરતા ગુણાર્થયુક્તા અભિનિર્હરન્તિ પ્રણિધિં જિનદર્શનાય ।
સદ્ધર્મધારણ ઉપસંક્રમણા ઋષિણામ્ અભિનિર્હરન્તિ પ્રણીધિં વરચારિકાયામ્

પરિપાકસત્ત્વપરિશોધનબુદ્ધક્ષેત્રં તે ચાસ્ય ક્ષેત્ર સ્ફુટિકા જિન ઔરસેહિ ।
એકાશયા જિનસુતેહિ અમોઘતાયાઃ સર્વત્ર બાલપથિ બુદ્ધિય હેતુમર્થે

એતાંશ્ચ નૈકપ્રણિધીનભિનિર્હરન્તિ તે ચો અનન્તવિપુલાય અનન્તતાયૈ ।
આકાશધાતુસત્ત્વધર્મતનિર્વૃતં ચ લોકો હ્યનિષ્ઠ જિનમુત્પદિ જ્ઞાનભૂમી

ચિત્તસ્ય નો વિષયજ્ઞાનપ્રવેશનિષ્ઠા યા વર્તનિ ત્રિવિધનિષ્ઠ જગત્યનન્તા ।
પ્રણિધાનનિષ્ઠિતુ ભવેન્ન મમૈવરૂપા યથ એત નિષ્ઠ તથ ચર્ય સમા લભેયમ્

એવં સુનિર્હૃતસુમાર્દવસ્નિગ્ધચિત્તાઃ શ્રદ્ધેત બુદ્ધગુણ સત્ત્વ વિલોકયન્તઃ ।
પ્રીત્યાન્તુલમ્ભુપગતઃ કૃપમૈત્રતાં ચ પરિતાયિતવ્ય મય સત્ત્વ દુખાર્દિતાનિ

તેષાર્થિ ત્યાગ વિવિધં પુન આરભન્તે રાજ્યં વરં વિવિધરત્નહયાન્ ગજાંશ્ચ ।
શિરહસ્તપાદનયના સ્વકમાત્મમાંસં સર્વં ત્યજન્તિ ન ચ દીનમના ભવન્તિ

એષન્તિ શાસ્ત્ર વિવિધાન્ન ચ ખેદમેન્તિ । શાસ્ત્રજ્ઞ લોકચરિતાન્યનુવર્તયન્તિ ।
લોકજ્ઞતામુપગતા હ્રિયતા ધૃતિં ચ પૂજ્યન્તિ ચાપ્રતિસમાન્ ગુરુગૌરવેણ

એષાભિયુક્તવિદુના દિવરાત્રિ નિત્યમ્ ઉત્તપ્યતે કુશલ સ્વર્ણ યથૈવ અગ્નૌ ।
સો ચાપિ એવ પરિકર્મ દશાન ભૂમી કૃત્વા અસઙ્ગતમુપેતિ અવિષ્ઠિહન્તા

યથ સાર્થવાહ મહસાર્થહિતાય યુક્તો પુચ્છિત્વ માર્ગગુણ ક્ષેમતમભ્યુપેતિ ।
એમેવ ભૂમિ પ્રથમા સ્થિત બોધિસત્ત્વઃ કૃતનિષ્ક્રમો દશભિબોધિમુપેત્યસઙ્ગઃ

અત્ર સ્થિતા ગુણધરા નૃપતી ભવન્તિ ધર્માનુશાસક અહિંસક મૈત્રયુક્તાઃ ।
જમ્બુધ્વજં સકલરાજ્ય પ્રશાસયન્તઃ સ્થાપેન્તિ ત્યાગિ જનતાં વરબુદ્ધજ્ઞાને

આકાઙ્ક્ષમાણ વૃષભા વિજહિત્વ રાજ્યં જિનશાસને ઉપગતાશ્ચરિ આરભન્તઃ ।
લબ્ધ્વા સમાધિશત બુદ્ધશતં ચ પશ્યિ કમ્પેન્તિ ક્ષેત્રશતુ ભાસિ અતિક્રમન્તિ

શોધ્યન્તિ સત્ત્વશત ધર્મમુખાન્ વિશન્તિ પ્રવિશન્તિ કલ્પશતકાયશતં નિદર્શિ ।
પૂર્ણં શતં જિનસુતાન નિદર્શયન્તિ ભૂયોત્તરિ પ્રણિધિશ્રેષ્ઠબલાપ્રમાણાઃ

ઇત્યેષા પ્રથમા ભૂમિર્નિદિષ્ટા સુગતાત્મજાઃ ।
સર્વલોકહિતૈષીણાં બોધિસત્ત્વાનનુતમા