દશભૂમિકસૂત્ર · અધ્યાય 1

॥ દશભૂમિકસૂત્રમ્ ॥
1 પ્રમુદિતા નામ પ્રથમા ભૂમિઃ ।
એવં મયા શ્રુતમ્ । એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ પરનિર્મિતવશવર્તિષુ દેવભુવનેષુ વિહરતિ સ્મ અચિરાભિસંબુદ્ધો દ્વિતીયે સપ્તાહે વશવર્તિનો દેવરાજસ્ય વિમાને મણિરત્નગર્ભે પ્રભાસ્વરે પ્રાસાદે મહતા બોધિસત્ત્વગણેન સાર્ધં સર્વૈરવૈવર્તિકૈરેકજાતિપ્રતિબદ્ધૈઃ । યદુત અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધાવન્યોન્યલોકધાતુસંનિપતિતૈઃ । સર્વૈઃ સર્વબોધિસત્ત્વજ્ઞાનવિષયગોચરપ્રતિલબ્ધવિહારિભિઃ સર્વતથાગતજ્ઞાનવિષયપ્રવેશાવતારાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધગોચરૈઃ સર્વજગત્પરિપાચનવિનયયથાકાલક્ષણાધિષ્ઠાનસર્વક્રિયાસંદર્શનકુશલૈઃ સર્વબોધિસત્ત્વપ્રણિધાનાભિનિર્હારાપ્રતિપ્રસ્રબ્ધગોચરૈઃ કલ્પાર્થક્ષેત્રચર્યાસંવાસિભિઃ સર્વબોધિસત્ત્વપુણ્યજ્ઞાનર્દ્ધિસંભારસુપરિપૂર્ણાક્ષયસર્વજગદુપજીવ્યતાપ્રતિપન્નૈઃ સર્વબોધિસત્ત્વપ્રજ્ઞોપાયપરમપારમિતાપ્રાપ્તૈઃ સંસારનિર્વાણમુખસંદર્શનકુશલૈઃ બોધિસત્ત્વચર્યોપાદાનાવ્યવચ્છિન્નૈઃ સર્વબોધિસત્ત્વધ્યાનવિમોક્ષસમાધિસમાપત્યભિજ્ઞાજ્ઞાનવિક્રીડિતાભિજ્ઞાસર્વક્રિયાસંદર્શનકુશલૈઃ સર્વબોધિસત્ત્વર્દ્ધિબલવશિતાપ્રાપ્તાનભિસંસ્કારચિત્તક્ષણસર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલોપસંક્રમણપૂર્વંગમકથાપુરુષૈઃ સર્વતથાગતધર્મચક્રસંધારણવિપુલબુદ્ધપૂજોપસ્થાનાભ્યુત્થિતૈઃ સર્વબોધિસત્ત્વકર્મસમાદાનસમતાપ્રયોગસર્વલોકધાતુકાયપ્રતિભાસપ્રાપ્તૈઃ સર્વધર્મધાત્વસઙ્ગસ્વરરુતઘોષાનુરવિતસર્વત્ર્યધ્વાસઙ્ગચિત્તજ્ઞાનવિષયસ્ફરણૈઃ સર્વબોધિસત્ત્વગુણપ્રતિપત્તિસુપરિપૂર્ણાનભિલાપ્યકલ્પાધિષ્ઠાનસંપ્રકાશનાપરિક્ષીણગુણવર્ણનિર્દેશકૈઃ । યદિદમ્વજ્રગર્ભેણ ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન । રત્નગર્ભેણ ચ । પદ્મગર્ભેણ ચ । શ્રીગર્ભેણ ચ । પદ્મશ્રીગર્ભેણ ચ । આદિત્યગર્ભેણ ચ । સૂર્યગર્ભેણ ચ । ક્ષિતિગર્ભેણ ચ । શશિવિમલગર્ભેણ ચ । સર્વવ્યૂહાલંકારપ્રતિભાસસંદર્શનગર્ભેણ ચ । જ્ઞાનવૈરોચનગર્ભેણ ચ । રુચિરશ્રીગર્ભેણ ચ । ચન્દનશ્રીગર્ભેણ ચ । પુષ્પશ્રીગર્ભેણ ચ । કુસુમશ્રીગર્ભેણ ચ । ઉત્પલશ્રીગર્ભેણ ચ । દેવશ્રીગર્ભેણ ચ । પુણ્યશ્રીગર્ભેણ ચ । અનાવરણજ્ઞાનવિશુદ્ધિગર્ભેણ ચ । ગુણશ્રીગર્ભેણ ચ । નારાયણશ્રીગર્ભેણ ચ । અમલગર્ભેણ ચ । વિમલગર્ભેણ ચ । વિચિત્રપ્રતિભાનાલંકારગર્ભેણ ચ । મહારશ્મિજાલાવભાસગર્ભેણ ચ । વિમલપ્રભાસશ્રીતેજોરાજગર્ભેણ ચ । સર્વલક્ષણપ્રતિમણ્ડિતવિશુદ્ધિશ્રીગર્ભેણ
ચ । વજ્રાર્ચિઃશ્રીવત્સાલંકારગર્ભેણ ચ । જ્યોતિર્જ્વલનાર્ચિઃશ્રીગર્ભેણ ચ । નક્ષત્રરાજપ્રભાવભાસગર્ભેણ ચ । ગગનકોશાનાવરણજ્ઞાનગર્ભેણ ચ । અનાવરણસ્વરમણ્ડલમધુરનિર્ઘોષગર્ભેણ ચ । ધારણીમુખસર્વજગત્પ્રણિધિસંધારણગર્ભેણ ચ । સાગરવ્યૂહગર્ભેણ ચ । ( દ્ભ્ 2 ) મેરુશ્રીગર્ભેણ ચ । સર્વગુણવિશુદ્ધિગર્ભેણ ચ । તથાગતશ્રીગર્ભેણ ચ । બુદ્ધશ્રીગર્ભેણ ચ । વિમુક્તિચન્દ્રેણ ચ બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન । એવંપ્રમુખૈર્
અપરિમાણાપ્રમેયાસંખ્યેયાચિન્ત્યાતુલ્યામાપ્યાનન્તાપર્યન્તાસીમાપ્રાપ્તાનભિલાપ્યાનભિલાપ્યૈર્બોધિસત્ત્વૈર્મહાસત્ત્વૈઃ સાર્ધં નાનાબુદ્ધક્ષેત્રસંનિપતિતૈર્વજ્રગર્ભબોધિસત્ત્વપૂર્વંગમૈઃ ॥
અથ ખલુ વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વયાં વેલાયાં બુદ્ધાનુભાવેન મહાયાનપ્રભાસં નામ બોધિસત્ત્વસમાધિં સમાપદ્યતે સ્મ । સમનન્તરસમાપન્નશ્ચ વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ ઇમં મહાયાનપ્રભાસં નામ બોધિસત્ત્વસમાધિમ્,અથ તાવદેવ દશસુ દિક્ષુ દશબુદ્ધક્ષેત્રકોટિપરમાણુરજઃસમાનાં લોકધાતૂનામપરેણ દશબુદ્ધક્ષેત્રકોટિપરમાણુરજઃસમાસ્તથાગતા મુખાન્યુપર્દષયામાસું યદિદં વજ્રગર્ભસમનામકા એવ । તે ચૈનં બુદ્ધા ભગવન્ત એવમૂચુઃ - સાધુ સાધુ ભો જિનપુત્ર, યસ્ત્વમિમં મહાયાનપ્રભાસં બોધિસત્ત્વસમાધિં સમાપદ્યસે । અપિ તુ ખલુ પુનસ્ત્વં કુલપુત્ર, અમી દશસુ દિક્ષુ દશબુદ્ધક્ષેત્રકોટિપરમાણુરજઃસમાનાં લોકધાતૂનામપરેણ દશબુદ્ધક્ષેત્રકોટિપરમાણુરજઃસમાસ્તથાગતા અધિતિષ્ઠન્તિ સર્વે વજ્રગર્ભસમનામાનઃ અસ્યૈવ ભગવતો વૈરોચનસ્ય પૂર્વપ્રણિધાનાધિષ્ઠાનેન તવ ચ પુણ્યજ્ઞાનવિશેષેણ સર્વબોધિસત્ત્વાનાં ચ અચિન્ત્યબુદ્ધધર્માલોકપ્રભાવનાજ્ઞાનભૂમ્યવતારણાય । સર્વકુશલમૂલસંગ્રહણાય । સર્વબુદ્ધધર્મનિર્દેશાય । અસંભિન્નજ્ઞાનવ્યવદાનાય । સર્વલોકધર્માનુપલેપાય । લોકોત્તરકુશલમૂલપરિશોધનાય । અચિન્ત્યજ્ઞાનવિષયાધિગમાય । યાવત્સર્વજ્ઞાનવિષયાધિગમાય । યદિદં દશાનાં બોધિસત્ત્વભૂમીનામારમ્ભપ્રતિલમ્ભાય । યથાવદ્બોધિસત્ત્વભૂમિવ્યવસ્થાનનિર્દેશાય । સર્વબુદ્ધધર્માધ્યાલમ્બનાય । અનાસ્રવધર્મપ્રવિભાગવિભાવનાય । સુવિચિતવિચયમહાપ્રજ્ઞાલોકકૌશલ્યાય । સુનિસ્તીરિતકૌશલ્યજ્ઞાનમુખાવતારણાય । યથાર્હસ્થાનાન્તરપ્રભાવનામન્દપ્રતિભાનાલોકાય । મહાપ્રતિસંવિદ્ભૂમિનિસ્તીરણાય । બોધિચિત્તસ્મૃત્યસંપ્રમોષાય । સર્વસત્ત્વધાતુપરિપાચનાય । સર્વત્રાનુગતવિનિશ્ચયકૌશલ્યપ્રતિલમ્ભાય । અપિ તુ ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર પ્રતિભાતુ તે ઽયં ધર્માલોકમુખપ્રભેદકૌશલ્યધર્મપર્યાયો બુદ્ધાનુભાવેન તથાગતજ્ઞાનાલોકાધિષ્ઠાનેન સ્વકુશલમૂલપરિશોધનાય ધર્મધાતુસુપર્યવદાપનાય સત્ત્વધાત્વનુગ્રહાય ધર્મકાયજ્ઞાનશારીરાય સર્વબુદ્ધાભિષેકસંપ્રતીચ્છનાય સર્વલોકાભ્યુદ્ગતાત્મભાવસંદર્શનાય સર્વલોકગતિસમતિક્રમાય લોકોત્તધર્મગતિપરિશોધનાય સર્વજ્ઞજ્ઞાનપરિપૂરણાય ॥
અથ ખલુ તે બુદ્ધા ભગવન્તો વજ્રગર્ભસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય અનભિભૂતાત્મભાવતાં ચોપસંહરન્તિ સ્મ । અસઙ્ગપ્રતિભાનનિર્દેશતાં ચ સુવિશોભિતજ્ઞાનવિભક્તિપ્રવેશતાં ચ સ્મૃત્યસંપ્રભોષાધિષ્ઠાનતાં ચ સુવિનિશ્ચિતમતિકૌશલ્યતાં ચ સર્વત્રાનુગતબુદ્ધ્યનુત્સર્ગતાં ચ સમ્યક્સંબુદ્ધબલાનવમૃદ્યતાં ચ તથાગતવૈશારદ્યાનવલીનતાં ચ સર્વજ્ઞજ્ઞાનપ્રતિસંવિદ્વિભાગધર્મનયનિસ્તીરણતાં ચ સર્વતથાગતસુવિભક્તકાયવાક્ચિત્તાલંકારાભિનિર્હારતાં ચોપસંહરન્તિ સ્મ । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ? યથાપિ નામ અસ્યૈવ સમાધેર્ધર્મતાપ્રતિલમ્ભેન પૂર્વં પ્રણિધાનાભિર્હારેણ ચ સુપરિશોધિતાધ્યાશયતયા ચ સ્વવદાતજ્ઞાનમણ્ડલતયા ચ સુસંભૃતસંભારતયા ચ સુકૃતપરિકર્મતયા ( દ્ભ્ 3 ) ચ અપ્રમાણસ્મૃતિભાજનતયા ચ પ્રભાસ્વરાધિમુક્તિવિશોધનતયા ચ સુપ્રતિવિદ્વધારણીમુખાસંભેદનતયા ચ ધર્મધાતુજ્ઞાનમુદ્રાસુમુદ્રિતતયા ચ ॥

અથ ખલુ તે બુદ્ધા ભગવન્તસ્તત્રસ્થા એવ ઋદ્ધ્યનુભાવેન દક્ષિણાન્ પાણીન્ પ્રસાર્ય વજ્રગર્ભસ્ય બોધિસત્ત્વસ્ય શીર્ષં સંપ્રમાર્જયન્તિ સ્મ । સમનન્તરસ્પૃષ્ટશ્ચ વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વસ્તૈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિઃ, અથ તાવદેવ સમાધેસ્તસ્માદ્ વ્યુત્થાય તાન્ બોધિસત્ત્વાનામન્ત્રયતે સ્મ - સુવિનિશ્ચિતમિદં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વપ્રણિધાનમસંભિન્નમનવલોક્યં ધર્મધાતુવિપુલં આકાશધાતુપર્યવસાનમપરાન્તકોટિનિષ્ઠં સર્વસત્ત્વધાતુપરિત્રાણમ્ । યત્ર હિ નામ ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વા અતીતાનામપિ બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનભૂમિમવતરન્તિ, અનાગતાનામપિ બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનભૂમિમવતરન્તિ પ્રત્યુત્પન્નાનામપિ બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનભૂમિમવતરન્તિ, તત્ર ભવન્તો જિનપુત્રા દશ બોધિસત્ત્વભૂમયો બુદ્ધાનાં ભગવતાં જ્ઞાનભૂમિમવતરન્તિ, તત્ર ભવન્તો જિનપુત્રાશ્ચ દશ બોધિસત્ત્વભૂમયો ઽતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નૈર્બુદ્ધૈર્ભગદ્ભિર્ભાષિતાશ્ચ ભાષિષ્યન્તે ચ ભાષ્યન્તે ચ, યાઃ સંધાય અહં એવં વદામિ । કતમા દશ? યદુત પ્રમુદિતા ચ નામ બોધિસત્ત્વભૂમિઃ । વિમલા ચ નામ । પ્રભાકરી ચ નામ । અર્ચિષ્મતી ચ નામ । સુદુર્જયા ચ નામ । અભિમુખી ચ નામ । દૂરંગમા ચ નામ । અચલા ચ નામ । સાધુમતી ચ નામ । ધર્મમેઘા ચ નામ બોધિસત્ત્વભૂમિઃ । ઇમા ભવન્તો જિનપુત્રા દશ બોધિસત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વભૂમયઃ, યા અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નઈર્બુદ્ધૈર્ભગવદ્ભિર્ભાષિતાશ્ચ ભાષિષ્યન્તે ચ ભાષ્યન્તે ચ । નાહં ભવન્તો જિનપુત્રાસ્તં બુદ્ધક્ષેત્રપ્રસરં સમનુપશ્યામિ, યત્ર તથાગતા ઇમા દશ બોધિસત્ત્વભૂમીર્ન પ્રકાશયન્તિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? સામુત્કર્ષિકો ઽયં ભવન્તો જિનપુત્રા બોધિસત્ત્વાનાં મહાસત્ત્વાનાં બોધિ(સત્ત્વ)માર્ગપરિશોધનધર્મમુખાલોકો યદિદં દશભૂમિપ્રભેદવ્યવસ્થાનમ્ । અચિન્ત્યમિદં ભવન્તો જિનપુત્રાઃ સ્થાનં યદિદં ભૂમિજ્ઞાનમિતિ ॥
અથ ખલુ વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આસાં દશાનાં બોધિસત્ત્વભૂમીનાં નામધેયમાત્રં પરિકીર્ત્ય તૂષ્ણીં બભૂવ, ન ભૂયઃ પ્રભેદશો નિર્દિશતિ સ્મ । અથ ખલુ સા સર્વાવતી બોધિસત્ત્વપર્ષત્ પરિતૃષિતા બભૂવ આસાં દશાનાં બોધિસત્ત્વભૂમીનાં નામધેયમાત્રશ્રવણેન ભૂમિવિભાગાનુદીરણેન ચ । તસ્યા એતદભવત્ - કો નુ ખલ્વત્ર હેતુઃ કશ્ચ પ્રત્યયઃ, યદ્વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વ આસાં બોધિસત્ત્વભૂમીનાં નામધેયમાત્રં પરિકીર્ત્ય તૂષ્ણીંભાવેન અતિનામયતિ, ન ભૂયઃ પ્રભેદશો નિર્દિશતીતિ?
તેન ખલુ પુનઃ સમયેન તસ્મિન્નેવ બોધિસત્ત્વપર્ષત્સંનિપાતે વિમુક્તિચન્દ્રો નામ બોધિસત્ત્વસ્તસ્યા બોધિસત્ત્વપર્ષદશ્ચિત્તાશયવિચારમાજ્ઞાય વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વં ગાથાભિગીતેન પરિગૃચ્છતિ સ્મ-
કિમર્થં શુદ્ધસંકલ્પસ્મૃતિજ્ઞાનગુણાન્વિત ।
સમુદીર્યોત્તમા ભૂમીર્ન પ્રકાશયસે વિભો

વિનિશ્ચિતા ઇમે સર્વે બોધિસત્ત્વા મહાયશઃ ।
કસ્માદુદીર્ય ભૂમીશ્ચ(સ્ત્વં) પ્રવિભાગં ન ભાષસે

શ્રોતુકામા ઇમે સર્વે જિનપુત્રા વિશારદાઃ ।
વિભજ્યાર્થગતિં સમ્યરગ્ભૂમીનાં સમુદાહર

પર્ષદ્વિ વિપ્રસન્નેયં કૌસીદ્યાપગતા શુભા ।
શુદ્ધા પ્રતિષ્ઠિતા સારે ગુણજ્ઞાનસમન્વિતા

નિરીક્ષમાણા અન્યોન્યં સ્થિતાઃ સર્વે સગૌરવાઃ ।
ક્ષૌદ્રં હ્યનેડકં યદ્વત્કાઙ્ક્ષન્તિ ત્વમૃતોપમમ્

તસ્ય શ્રુત્વા મહાપ્રજ્ઞો વજ્રગર્ભો વિશારદઃ ।
પર્ષત્સંતોષણાર્થં હિ ભાષતે સ્મ જિનાત્મજઃ

દુષ્કરં પરમમેતદદ્ભુતં બોધિસત્ત્વચરિતપ્રદર્શનમ્ ।
ભૂમિકારણવિભાગ ઉત્તમો બુદ્ધભાવસમુદાગમો યતઃ

સૂક્ષ્મ દુર્દૃશ વિકલ્પવર્જિતઃશ્ચિત્તભૂમિવિગતો દુરાસદઃ ।
ગોચરો હિ વિદુષામનાસ્રવો યત્ર મુહ્યતિ જગચ્છવે સતિ

વજ્રોપમં હૃદયં સ્થાપયિત્વા બુદ્ધજ્ઞાનં પરમં ચાધિમુચ્ય ।
અનાત્માનં ચિત્તભૂમિં વિદિત્વા શક્યં શ્રોતું જ્ઞાનમેતત્સુસૂક્ષ્મમ્

અન્તરીક્ષ ઇવ રઙ્ગચિત્રણા મારુતઃ ખગપથાશ્રિતો યથા ।
જ્ઞાનમેવમિહ ભાગશઃ કૃતં દુર્દૃશં ભગવતામનાસ્રવમ્

તસ્ય મે ભવતિ બુદ્ધિરીદૃશી દુર્લભો જગતિ યો ઽસ્ય વેદકઃ ।
શ્રદ્ધધીત ચ ય એતદુત્તમં ન પ્રકાશયિતુમુત્સહે યતઃ

એવમુક્તે વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વો વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વમેતદવોચત્ - સુપરિશુદ્ધો બતાયં ભો જિનપુત્ર પર્ષત્સંનિપાતઃ સુપરિશોધિતાધ્યાશયાનાં બોધિસત્ત્વાનાં સુપરિશોધિતસંકલ્પાનાં સુચરિતચરણાનાં સુપર્યુપાસિતબહુબુદ્ધકોટિશતસહસ્રાણાં સુસંભૃતસંભારાણામપરિમિતગુણજ્ઞાનસમન્વાગતાનામપગતવિમતિસંદેહાનામનઙ્ગણાનાં સુપ્રતિષ્ઠિતાધ્યાશયાધિમુક્તીનામપરપ્રત્યયાનામેષુ બુદ્ધધર્મેષુ । તત્સાધુ ભો જિનપુત્ર, પ્રભાષસ્વ । પ્રત્યક્ષવિહારિણો હ્યતે બોધિસત્ત્વા અત્ર સ્થાને ॥
વજ્રગર્ભ આહ - કિંચાપિ ભો જિનપુત્ર અયં બોધિસત્ત્વપર્ષત્સંનિપાતઃ સુપરિશુદ્ધઃ । પેયાલં । અથ ચ પુનર્યે ઽન્યે ઇમાન્યેવંરૂપાણ્યચિન્ત્યાનિ સ્થાનાનિ શૃણુયુઃ, શ્રુત્વા ચ વિમતિસંદેહમુત્પાદયેયુઃ, તેષાં તત્સ્યાદ્દીર્ઘરાત્રમનર્થાય અહિતાય દુઃખાય । ઇયં મે કારુણ્યચિત્તતા, યેન તૂષ્ણીંભાવમેવાભિરોચયામિ ॥
અથ ખલુ વિમુક્તિચન્દ્રો બોધિસત્ત્વઃ પુનરેવ વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વમેતમેવાર્થમધ્યેષતે સ્મ - તત્સાધુ ભો જિનપુત્ર, પ્રભાષસ્વ । તથાગતસ્યૈવાનુભાવેન ઇમાન્યેવંરૂપાણ્યચિન્ત્યાનિ સ્થાનાનિ સ્વારક્ષિતાનિ શ્રદ્ધેયાનિ ભવિષ્યન્તિ । તસ્કસ્ય હેતોઃ? તથા હિ ભો જિનપુત્ર અસ્મિન્ ભૂમિનિર્દેશે ભાષ્યમાણે ધર્મતાપ્રતિલમ્ભ એષ યત્સર્વબુદ્ધસમન્વાહારો ભવતિ । સર્વે બોધિસત્ત્વાશ્ચ અસ્યા એવ જ્ઞાનભૂમેરારક્ષાર્થમૌત્સુક્યમાપદ્યન્તે । તત્કસ્ય હેતોઃ? એષા હ્યાદિચર્યા । એષ સમુદાગમો બુદ્ધધર્માણામ્ । તદ્યથાપિ નામ ભો જિનપુત્ર સર્વલિપ્યક્ષરસંખ્યાનિર્દેશો માતૃકાપૂર્વંગમો માતૃકાપર્યવસાનઃ નાસ્તિ સ લિપ્યક્ષરસંખ્યાનિર્દેશો યો વિના માતૃકાનિર્દેશમ્, એવમેવ ભો જિનપુત્ર સર્વે બુદ્ધધર્મા ભૂમિપૂર્વંગમાશ્ચ ચર્યાપરિનિષ્પત્તિતો ભૂમિપર્યવસાનાઃ સ્વયંભૂજ્ઞાનાધિગમતયા । તસ્માત્તર્હિ ભો જિનપુત્ર, પ્રભાષસ્વ । તથાગતા એવ અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા આરક્ષામધિષ્ઠાસ્યન્તિ ॥
અથ ખલુ તે સર્વે બોધિસત્ત્વા એકસ્વરસંગીતેન તસ્યાં વેલાયાં વજ્રગર્ભં બોધિસત્ત્વં ગાથાભિગીતેનૈવ તમર્થમધ્યેષન્તે સ્મ-
પ્રવરવરવિમલબુદ્ધે સ્વભિધાનાનન્તઘટિતપ્રતિભ ।
પ્રવ્યાહર મધુરવરાં વાચં પરમાર્થસંયુક્તામ્

સ્મૃતિધૃતિવિશુદ્ધબુદ્ધે દશબલબલલાભમાશયવિશુદ્ધિમ્ ।
પ્રતિસંવિદ્દશવિચયં ભાષસ્વ દશોત્તમા ભૂમીઃ

શમનિયમનિભૃતસુમનાઃ પ્રહીણમદમાનદૃષ્ટિસંક્લેશા ।
નિષ્કાઙ્ક્ષા પર્ષદિયં પ્રાર્થયતે ભાષિતાનિ તવ

તૃષિત ઇવ શીતમુદકં બુભુક્ષિતો ઽન્નં સુભેષજમિવાર્તઃ ।
ક્ષૌદ્રમિવ સ મધુકરગણસ્તવ વાચમુદીક્ષતે પર્ષત્

તત્સાધુ વિમલબુદ્ધે ભૂમિવિશેષાન્ વદસ્વ વિરજસ્કાન્ ।
દશબલયુક્તાસઙ્ગાં સુગતગતિમુદીરયન્નિખિલામ્

અથ ખલુ તસ્યાં વેલાયાં ભગવતઃ શાક્યમુનેરૂર્ણાકોશાદ્ બોધિસત્ત્વબલાલોકો નામ રશ્મિર્નિશ્ચચાર અસંખ્યેયાસંખ્યેયરશ્મિપરિવારા । સા સર્વાસુ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુપ્રસરાનવભાસ્ય સર્વાપાયદુઃખાનિ પ્રતિપ્રસ્રભ્ય સર્વમારભવનાનિ ધ્યામીકૃત્ય અપરિમિતાનિ બુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલાન્યવભાસ્ય અચિન્ત્યં બુદ્ધવિષયાકારપ્રભાવં નિદર્શ્ય સર્વાસુ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુપ્રસરેષુ સર્વતથાગતપર્ષન્મણ્ડલેષુ ધર્મદેશનાધિષ્ઠાનાધિષ્ઠિતાન્ બોધિસત્ત્વાનવભાસ્ય અચિન્ત્યં બુદ્ધવિકુર્વણં સંદર્શ્ય ઉપર્યન્તરીક્ષે મહારશ્મિઘનાભ્રજાલકૂટાગારં કૃત્વા તસ્થૌ । તેષામપિ બુદ્ધાનાં ભગવતામૂર્ણાકોશેભ્ય એવમેવ બોધિસત્ત્વબલાલોકા નામ રશ્મયો નિશ્ચેરુઃ । નિશ્ચર્ય અસંખ્યેયાસંખ્યેયરશ્મિપરિવારાસ્તાઃ સર્વાસુ....પે...બુદ્ધવિકુર્વણમાદર્શ્ય ઇદં ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પર્ષન્મણ્ડલં વજ્રગર્ભસ્ય બોધિસત્ત્વસ્યાત્મભાવમવભાસ્ય ઉપર્યન્તરીક્ષે એવમેવ મહારશ્મિઘનાભ્રજાલકૂટાગારં કૃત્વા તસ્થુઃ । ઇતિ હિ આભિશ્ચ ભગવતઃ શાક્યમુનેરૂર્ણાકોશપ્રસૃતાભી રશ્મિભિસ્તે લોકધાતવસ્તાનિ ચ બુદ્ધપર્ષન્મણ્ડલાનિ તેષાં ચ બોધિસત્ત્વાનાં કાયા આસનાનિ ચ સ્ફુટાન્યવભાસિતાનિ સંદૃશ્યન્તે સ્મ । તેષાં ચ અપરિમાણેષુ લોકધાતુષુ બુદ્ધાનાં ભગવતામૂર્ણાકોશપ્રસૃતાભી રશ્મિભિરયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રલોકધાતુરિદં ચ ભગવતઃ શાક્યમુનેઃ પર્ષન્મણ્ડલં વજ્રગર્ભસ્ય ચ બોધિસત્ત્વસ્ય કાય આસનં સ્ફુટમવભાસિતં સંદૃશ્યન્તે સ્મ । અથ ખલુ તતો મહારશ્મિઘનાભ્રજાલકૂટાગારાદ્વુદ્ધાનુભાવેન અયમેવંરૂપઃ શબ્દો નિશ્ચરતિ સ્મ-
અસમસમાકાશમૈર્દશબલવૃષભૈરનન્તમુખ્યગુણૈઃ ।
શાક્યકુલજસ્ય ધર્મૈર્દેવમનુષ્યોત્તમૈઃ કૃતમધિષ્ઠાનમ્

અનુભાવાત્સુગતાનાં કોશં વિવૃણુષ્વ ધર્મરાજાનામ્ ।
ચર્યાવરામુદારાં પ્રભેદશો જ્ઞાનભૂમિં ચ

અધિષ્ઠિતાસ્તે સુગતૈર્ધારિતા બોધિસત્ત્વૈશ્ચ ।
યેષાં શ્રોત્રપથાગતઃ શ્રેષ્ઠો યો ધર્મપર્યાયઃ

દશ ભૂમીર્વિરજસઃ પૂરયિત્વાનુપૂર્વેણ ।
બલાનિ દશ ચ પ્રાપ્ય જિનતામર્પયિષ્યન્તિ

સાગરજલે નિમગ્નાઃ કલ્પોદ્દાહેષુ પ્રક્ષિપ્તાઃ ।
ભવ્યાસ્તે ધર્મપર્યાયમિમં શ્રોતુમસંદિગ્ધાઃ

યે તુ વિમતિસક્તાઃ સંશયૈશ્ચાભ્યુપેતાઃ ।
સર્વશો ન હિ તેષાં પ્રાપ્સ્યતે શ્રોત્રમેતત્

ભૂમિજ્ઞાનપથં શ્રેષ્ઠં પ્રવેશસ્થાનસંક્રમમ્ ।
અનુપૂર્વેણ ભાષસ્વ ચર્યાવિષયમેવ ચ

અથ ખલુ વજ્રગર્ભો બોધિસત્ત્વો દશ દિશો વ્યવલોક્ય ભૂયસ્યા માત્રયા તસ્યાઃ પર્ષદઃ સંપ્રસાદર્નાર્થં તસ્યાં વેલાયામિમા ગાથા અભાષત-
સૂક્ષ્મં દુરાજ્ઞેયપદં મહર્ષિણામકલ્પકલ્પાપગતં સુદુઃસ્પૃશમ્ ।
અનાવિલં પણ્ડિતવિજ્ઞવેદિતં સ્વભાવશાન્તં હ્યનિરોધસંભવમ્

સ્વભાવશૂન્યં પ્રશમાદ્વયક્ષયં ગત્યા વિમુક્તં સમતાપ્તિનિર્વૃતમ્ ।
અનન્તમધ્યં વચસાનુદીરિતં ત્રિયઘ્વવિમુક્તં નભસા સમાનકમ્

શાન્તં પ્રશાન્તં સુગતપ્રવેદિતં સર્વૈરુદાહારપદૈઃ સુદુર્વચમ્ ।
ભૂમિશ્ચ ચર્યાપિ ચ તસ્ય તાદૃશી વક્તું સુદુઃખઃ કુત એવ શ્રોતુમ્

તચ્ચિન્તયા ચિત્તપથૈશ્ચ વર્જિતં જ્ઞાનાભિનિર્હારમુનીન્દ્રવેદિતમ્ ।
ન સ્કન્ધધાત્વાયતનપ્રભાવિતં ન ચિત્તગમ્યં ન મનોવિચિન્તિતમ્

યથાન્તરીક્ષે શકુનેઃ પદં બુધૈર્વક્તું ન શક્યં ન ચ દર્શનોપગમ્ ।
તથૈવ સર્વા જિનપુત્ર ભૂમયો વક્તું ન શક્યાઃ કુત એવ શ્રોતુમ્

પ્રદેશમાત્રં તુ તતો ઽભિધાસ્યે મૈત્રીકૃપાભ્યાં પ્રણિધાનતશ્ચ ।
યથાનુપૂર્વં ન ચ ચિત્તગોચરં જ્ઞાનેન તાઃ પૂરયતાં યથાશયમ્

એતાદૃશો ગોચર દુર્દૃશો ઽસ્ય વક્તું ન શક્યઃ સ હિ સ્વાશયસ્થઃ ।
કિં તુ પ્રવક્ષ્યામિ જિનાનુભાવતઃ શૃણ્વન્તુ સર્વે સહિતાઃ સગૌરવાઃ

જ્ઞાનપ્રવેશઃ સ હિ તાદૃશો ઽસ્ય વક્તું ન કલ્પૈરપિ શક્યતે યત્ ।
સમાસતસ્તચ્છૃણુત બ્રવીમ્યહં ધર્માર્થતત્ત્વં નિખિલં યથાસ્થિતમ્

સગૌરવાઃ સન્ત(ઃ) સજ્જા ભવન્તો વક્ષ્યામ્યહં સાધુ જિનાનુભાવતઃ ।
ઉદીરયિષ્યે વરધર્મઘોષં દૃષ્ટાન્તયુક્તં સહિતં સમાક્ષરમ્

સુદુષ્કરં તદ્વચસાપિ વક્તું યશ્ચાપ્રમેયઃ સુગતાનુભાવઃ ।
મયિ પ્રવિષ્ટઃ સ ચ રશ્મિમૂર્તિર્યસ્યાનુભાવેન મમાસ્તિ શક્તિઃ