છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 8.15

છુપ્ભ્_8,14.1 આકાશો વા ઇત્યાદિ બ્રહ્મણો લક્ષણનિર્દેશાર્થમાધ્યાનાય ।
આકાશો વૈ નામ શ્રુતિષુ પ્રસિદ્ધ આત્મા ।
આકાશ ઇવાશરીરત્વાસૂક્ષ્મત્વાચ્ચ ।
સ ચાઽકાશો નામરૂપયોઃ સ્વાત્મસ્થયોર્જગદ્બીજભૂતયોઃ સલિલસ્યેવ ફેનસ્થાનીયયોર્નિર્વહિતા નિર્વોઢા વ્યાકર્તા ।
તે નામરૂપે યદન્તરા યસ્ય બ્રહ્મણો ઽન્તરા મધ્યે વર્તેતે, તયોર્વા નામરૂપયોરન્તરા મધ્યે યન્નામરૂપાભ્યામસ્પૃષ્ટં યદિત્યેતત્તદ્બ્રહ્મ નામરૂપવિલક્ષણં નામરૂપાભ્યામસ્પૃષ્ટં તથાપિ તયોર્નિર્વોઢુત્વં લક્ષણં બ્રહ્મેત્યર્થઃ ।
ઇદમેવ મૈત્રેયીબ્રાહ્મણેનોક્તં ચિન્માત્રાનુગમાત્મસર્વત્ર ચિત્સ્વરૂપતૈવેતિ ગમ્યત એકવાક્યતા ।
કર્થ તદવગમ્યત ઇત્યાહ-સ આત્મા ।
આત્મા હિ નામ સર્વજન્તૂનાં પ્રત્યક્ચેતનઃ સ્વસંવેદ્યઃ પ્રસિદ્ધસ્તેનૈવ સ્વરૂપેણોન્નીયાશરીરો વ્યોમવત્સર્વગત આત્મા બ્રહ્મેત્યવગન્તવ્યમ્ ।
તચ્ચાઽત્મા બ્રહ્મામૃતમમરણધર્મા ।
અત ઊર્ધ્વ મન્ત્રઃ ।
પ્રજાપતિશ્ચતુર્મુખસ્તસ્ય સભાં વેશ્મ પ્રભુવિમિતં વેશ્મ પ્રપદ્યે ગચ્છેયમ્ ।
કિઞ્ચ યશો ઽહં યશો નામાઽત્માહં ભવામિ બ્રાહ્મણાનામ્ ।
બ્રાહ્મણા એવ હિ વિશેષતસ્તમુપાસતે તતસ્તેષાં યશો ભવામિ ।
તથા રાજ્ઞાં વિશાં ચ ।
તે ઽપ્યધિકૃતા એવેતિ તેષામપ્યાત્મા ભવામિ ।
તદ્યશો ઽહમનુપ્રાપત્સ્યનુપ્રાપ્તુમિચ્છામિ સ હાહં યશસામાત્મનાં દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિલક્ષણાનામાત્મા ।
કિમર્થમહમેવં પ્રપદ્ય ઇતિ, ઉચ્યતે-શ્યેતં વર્ણતઃ પક્વબદરસમં રોહિતમ્ ।
તથાદત્કં દન્તરહિતમપ્યદત્કં ભક્ષયિતૃ સ્રીવ્યઞ્જનં તત્સેવિનાં તેજોબલવીર્યવિજ્ઞાનધર્માણામપહન્તૃ વિનાશયિત્રિત્યેતત્ ।
યદેવંલક્ષણં શ્યેતં લિન્દુ પિચ્છિલં તન્માભિગાં માભિગચ્છેયમ્ ।
દ્વિર્વચનમત્યન્તાનર્થહેતુત્વપ્રદર્શનાર્થમ્ ॥1॥
ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ અષ્ટમાધ્યાયસ્ય ચતુર્દશઃ ખણ્ડઃ
=======================================================================
સ્તર્ત્ છુપ્ 8,15.1
તદ્ ધૈતદ્ બ્રહ્મા પ્રજાપતય ઉવાચ પ્રજાપતિર્ મનવે મનુઃ પ્રજાભ્યઃ ।
આચાર્યકુલાદ્ વેદમ્ અધીત્ય યથાવિધાનં ગુરોઃ કર્માતિશેષેણાભિસમાવૃત્ય કુટુમ્બે શુચૌ દેશે સ્વાધ્યાયમ્ અધીયાનો ધર્મિકાન્ વિદધદ્ આત્મનિ સર્વેન્દ્રિયાણિ સંપ્રતિષ્ઠાપ્યાહિંસન્ સર્વભૂતાન્ય્ અન્યત્ર તીર્થેભ્યઃ ।
સ ખલ્વ્ એવં વર્તયન્ યાવદ્ આયુષં બ્રહ્મલોકમ્ અભિસંપદ્યતે ।
ન ચ પુનર્ આવર્તતે ન ચ પુનર્ આવર્તતે