છાંદોગ્યોપનિષદ (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 5.24

ઇતિ ચ્છાન્દોગ્યોપનિષદિ પઞ્ચમાધ્યાયસ્ય ત્રયોવિંશઃ ખણ્ડઃ
સ્તર્ત્ છુપ્ 5,24.1
સ ય ઇદમ્ અવિદ્વાન્ અગ્નિહોત્રં જુહોતિ યથાઙ્ગારાન્ અપોહ્ય ભસ્મનિ જુહુયાત્ તાદૃક્ તત્ સ્યાત્

છુપ્ભ્_5,24.1 સ યઃ કશ્ચિદિદં વૈશ્વાનરદર્શનં યથોક્તમવિદ્વાન્સન્નગ્નિહોત્રં પ્રસિદ્ધં જુહોતિ યથાઙ્ગારાનાહુતિયોગ્યાનપોહ્યાનાહુતિસ્થાને ભસ્મનિ જુહુયાત્તાદૃક્તત્તુલ્યં તસ્ય તદગ્નિહોત્રહવનં સ્યાદ્વૈશ્વાનરવિદો ઽગ્નિહોત્રમપેક્ષ્યેતિ પ્રસિદ્ધાગ્નિહોત્રનિન્દયા વૈશ્વાનરવિદો ઽગ્નિહોત્રં સ્તૂયતે ॥1 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 5,24.2
અથ ય એતદ્ એવં વિદ્વાન્ અગ્નિહોત્રં જુહોતિ તસ્ય સર્વેષુ લોકેષુ સર્વેષુ ભૂતેષુ સર્વેષ્વ્ આત્મસુ હુતં ભવતિ

છુપ્ભ્_5,24.2 અતશ્ચૈતદ્વિશિષ્ટમગ્નિહોત્રમ્ ।
કથમ્ ।
અથ ય એતદેવં વિદ્વાનગ્નિહોત્રં જુહોતિ તસ્ય યથોક્તવૈશ્વાનરવિજ્ઞાનવતઃ સર્વેષુ લોકેષ્વિત્યાદ્યુક્તાર્થમ્ ।
હુતમન્નમત્તીત્યનયોરેકાર્થત્વાત્ ॥2 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 5,24.3
તદ્ યથેષીકાતૂલમ્ અગ્નૌ પ્રોતં પ્રદૂયેતૈવં હાસ્ય સર્વે પાપ્માનઃ પ્રદૂયન્તે ય એતદ્ એવં વિદ્વાન્ અગ્નિહોત્રં જુહોતિ

છુપ્ભ્_5,24.3 કિઞ્ચ તદ્યથેષીકાયાસ્તૂલમગ્રમગ્નૌ પ્રોતં પ્રક્ષિપ્તં પ્રદૂયેત પ્રદહ્યેત ક્ષિપ્રમેવં હાસ્ય વિદુષઃ સર્વાત્મભૂતસ્ય સર્વાન્નાનામત્તુઃ સર્વે નિરવશિષ્ટાઃ પાપ્માનો ધર્માધર્માખ્યા અનેકજન્મસઞ્ચિતા ઇહ ચ પ્રાગ્જ્ઞાનોત્પત્તેર્જ્ઞાનસહભાવિનશ્ચ પ્રદૂયન્તે પ્રદહ્યેરન્વર્તમાનશરીરારમ્ભકપાપ્મવર્જં, લક્ષ્યં પ્રતિ મુક્તેષુવત્પ્રવૃત્તફલત્વાત્તસ્ય ન દાહઃ ।
ય એતદેવં વિદ્વાનગ્નિહોત્રં જુહોતિ ભુઙ્ક્તે ॥3 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 5,24.4
તસ્માદ્ ઉ હૈવંવિદ્ યદ્ય્ અપિ ચણ્ડાલાય ઉચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છેત્ ।
આત્મનિ હૈવાસ્ય તદ્ વૈશ્વાનરે હુતં સ્યાદ્ ઇતિ ।
તદ્ એષ શ્લોકઃ

છુપ્ભ્_5,24.4 સ યદ્યપિ ચણ્ડાલાયોચ્છિષ્ટાનર્હાયોચ્છિષ્ટં પ્રયચ્છેદુચ્છિષ્ટં દદ્યાત્પ્રતિષિદ્ધમુચ્છિષ્ટદાનં યદ્યપિ કુર્યાદાત્મનિ હૈવાસ્ય ચણ્ડાલહેહસ્થે વૈશ્વાનરે તદ્ધુતં સ્યાન્નાધર્મનિમિત્તમિતિ વિદ્યામેવ સ્તૌતિ ।
તદેતસ્મિન્સ્તુત્યર્થે શ્લોકો મન્ત્રો ઽપ્યેષ ભવતિ ॥4 ॥
સ્તર્ત્ છુપ્ 5,24.5
યથેહ ક્ષુધિતા બાલા માતરં પર્યુપાસતે ।
એવં સર્વાણિ ભૂતાન્ય્ અગ્નિહોત્રમ્ ઉપાસત