Buddhacarita · અધ્યાય 14

તતો મારબલં જિત્વા ધૈર્યેણ ચ શમેન ચ
પરમાર્થં વિજિજ્ઞાસુઃ સ દધ્યૌ ધ્યાનકોવિદઃ ॥

સર્વેષુ ધ્યાનવિધિષુ પ્રાપ્ય ચૈશ્વર્યમ્ ઉત્તમમ્
સસ્માર પ્રથમે યામે પૂર્વજન્મપરંપરામ્ ॥

અમુત્રાહમ્ અયં નામ ચ્યુતસ્ તસ્માદ્ ઇહાગતઃ
ઇતિ જન્મસહસ્રાણિ સસ્મારાનુભવન્ન્ ઇવ ॥

સ્મૃત્વા જન્મ ચ મૃત્યું ચ તાસુ તાસૂપપત્તિષુ
તતઃ સત્ત્વેષુ કારુણ્યં ચકાર કરુણાત્મકઃ ॥

કૃત્વેહ સ્વજનોત્સર્ગં પુનર્ અન્યત્ર ચ ક્રિયાઃ
અત્રાણઃ ખલુ લોકો ઽયં પરિભ્રમતિ ચક્રવત્ ॥

ઇત્ય્ એવં સ્મરતસ્ તસ્ય બભૂવ નિયતાત્મનઃ
કદલીગર્ભનિઃસારઃ સંસાર ઇતિ નિશ્ચયઃ ॥

દ્વિતીયે ત્વ્ આગતે યામે સો ઽદ્વિતીયપરાક્રમઃ
દિવ્યં (લેભે ચ્ચક્ષુઃ )પરં (ચક્ષુઃ ચ્લેભે સર્વચક્ષુષ્મતાં વરઃ ॥

તતસ્ તેન સ દિવ્યેન પરિશુદ્ધેન ચક્ષુષા
દદર્શ નિખિલં લોકમ્ આદર્શએ ઇવ નિર્મલે ॥

સત્ત્વાનાં પશ્યતસ્ તસ્ય નિકૃષ્ટોત્કૃષ્ટકર્મણામ્
પ્રચ્યુતિં ચોપપત્તિં ચ વવૃધે કરુણાત્મતા ॥

ઇમે દુષ્કૃતકર્માણઃ પ્રાણિનો યાન્તિ દુર્ગતિમ્
ઇમે ઽન્યે શુભકર્માણઃ પ્રતિષ્ઠન્તે ત્રિપિષ્ટપે ॥

ઉપપન્નાઃ પ્રતિભયે નરકે ભૃશદારુણે
અમી દુઃખૈર્ બહુવિધૈઃ પીડ્યન્તે કૃપણં (બત ચ્વત ) ॥

પાય્યન્તે ક્વથિતં કેચિદ્ અગ્નિવર્ણમ્ અયોરસમ્
આરોપ્યન્તે રુવન્તો ઽન્યે નિષ્ટપ્તસ્તમ્ભમ્ આયસમ્ ॥

પચ્યન્તે પિષ્ટવત્ કેચિદ્ અયસ્કુમ્ભીષ્વ્ અવાઙ્મુખાઃ
દહ્યન્તે કરુણં કેચિદ્ દીપ્તેષ્વ્ અઙ્ગારરાશિષુ ॥

કેચિત્ તીક્ષ્ણૈર્ અયોદંષ્ટ્રૈર્ ભક્ષ્યન્તે દારુણૈઃ શ્વભિઃ
કેચિદ્ ધૃષ્ટૈર્ અયસ્તુણ્ડૈર્ વાયસૈર્ આયસૈર્ ઇવ ॥

કેચિદ્ દાહપરિશ્રાન્તાઃ શીતચ્છાયાભિકાઙ્ક્ષિણઃ
અસિ(પત્ત્રવનં ચ્પત્રં વનં )નીલં બદ્ધા ઇવ વિશન્ત્ય્ અમી ॥

પાટ્યન્તે દારુવત્ કેચિત્ કુઠારૈર્ (બદ્ધચ્બહુ)બાહવઃ
દુઃખે ઽપિ ન (વિપચ્યન્તે ચ્વિપદ્યન્તે કર્મભિર્ ધારિતાસવઃ ॥

સુખં સ્યાદ્ ઇતિ યત્ કર્મ કૃતં દુઃખનિવૃત્તયે
ફલં તસ્યેદમ્ અવશૈર્ દુઃખમ્ એવોપભુજ્યતે ॥

સુખાર્થમ્ અશુભં કૃત્વા યએ એતે ભૃશદુઃખિતાઃ
આસ્વાદઃ સ કિમ્ એતેષાં કરોતિ સુખમ્ અણ્વ્ અપિ ॥

હસદ્ભિર્ યત્ કૃતં કર્મ કલુષં કલુષાત્મભિઃ
એતત્ પરિણતે કાલે ક્રોશદ્ભિર્ અનુભૂયતે ॥

યદ્ય્ (એવં ચેવ )પાપકર્માણઃ પશ્યેયુઃ કર્મણાં ફલમ્
વમેયુર્ (ઉષ્ણં રુધિરં ચુષ્ણરુધિરં મર્મસ્વ્ અભિહતા ઇવ ॥

x(ચ્શારીરેભ્યો ઽપિ દુઃખેભ્યો નારકેભ્યો મનસ્વિનઃ
xઅનાર્યૈઃ સહ સંવાસો મમ કૃચ્છ્રમતમો મતઃ ॥

ઇમે ઽન્યે કર્મભિશ્ ચિત્રૈશ્ ચિત્તવિસ્પન્દસંભવૈઃ
તિર્યગ્યોનૌ વિચિત્રાયામ્ ઉપપન્નાસ્ તપસ્વિનઃ ॥

માંસત્વગ્બાલદન્તાર્થં વૈરાદ્ અપિ મદાદ્ અપિ
હન્યન્તે (કૃપણં ચ્કૃપણા )યત્ર બન્ધૂનાં પશ્યતામ્ અપિ ॥

અશક્નુવન્તો ઽપ્ય્ અવશાઃ ક્ષુત્તર્ષશ્રમપીડિતાઃ
ગોઅશ્વભૂતાશ્ ચ વાહ્યન્તે પ્રતોદક્ષતમૂર્તયઃ ॥

વાહ્યન્તે ગજભૂતાશ્ ચ બલીયાંસો ઽપિ દુર્બલૈઃ
અઙ્કુશક્લિષ્ટમૂર્ધાનસ્ તાડિતાઃ પાદપાર્ષ્ણિભિઃ ॥

સત્સ્વ્ અપ્ય્ અન્યેષુ દુઃખેષુ દુઃખં યત્ર વિશેષતઃ
પરસ્પરવિરોધાચ્ ચ પરાધીનતયૈવ ચ ॥

ખસ્થાઃ ખસ્થૈર્ હિ બાધ્યન્તે જલસ્થા જલચારિભિઃ
સ્થલસ્થાઃ સ્થલસંસ્થૈશ્ (ચ $ પ્રાપ્ય ચૈવેતરેતરૈઃ ચ્તુ પ્રાપ્યન્તે ચેતરેતરૈઃ ) ॥

ઉપપન્નાસ્ તથા ચેમે માત્સર્યાક્રાન્તચેતસઃ
પિતૃલોકે નિરાલોકે કૃપણં ભુઞ્જતે ફલમ્ ॥

સૂચીછિદ્રોપમમુખાઃ પર્વતોપમકુક્ષયઃ
ક્ષુત્તર્ષજનિતૈર્ દુઃખૈઃ પીડ્યન્તે દુઃખભાગિનઃ ॥

આશયા (સમતિક્રાન્તા ચ્સમભિક્રાન્તા ધાર્યમાણાઃ સ્વકર્મભિઃ
લભન્તે ન હ્ય્ અમી ભોક્તું પ્રવિદ્ધાન્ય્ અશુચીન્ય્ અપિ [થિસ્ વેર્સે ઇસ્ પ્લચેદ્ અfતેર્ 14.30 ઇન્ એદ્. ચ્.] ॥

પુરુષો યદિ જાનીત માત્સર્યસ્યેદૃશં ફલમ્
સર્વથા (શિબિવદ્ ચ્શિવિવદ્ )દદ્યાચ્ છરીરાવયવાન્ અપિ ॥

ઇમે ઽન્યે (નરકપ્રખ્યે ચ્નરકં પ્રાપ્ય ગર્ભસંજ્ઞે ઽશુચિહ્રદે
ઉપપન્ના મનુષ્યેષુ દુઃખમ્ અર્છન્તિ જન્તવઃ ॥