બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · શ્લોક 1-2

બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્ર
સૃષ્ટિક્રમકથનાધ્યાયઃ

અથૈકદા મુનિશ્રેષ્ઠં ત્રિકલજ્ઞં પરાશરમ્‌।
પપ્રચ્છોપેત્ય મૈત્રેયઃ પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ

ભગવન્‌ પરમં પુણ્યં ગુહ્યં વેદાઙ્ગમુત્તમમ્‌।
ત્રિસ્કન્ધં જ્યૌતિષં હોરા ગણિતં સંહિતેતિ ચ

એતેષ્વપિ ત્રિષુ શ્રેષ્ઠા હોરેતિ શ્રૂયતે મુને।
ત્વત્તસ્તાં શ્રોતુમિચ્છામિ કૃપયા વદ મે પ્રભો

કથં સૃષ્ટિરિયં જાતા જગતશ્ચ લયઃ કથમ્‌।
ખસ્થાનાં ભૂસ્થતાનાં ચ સમ્બન્ધં વદ વિસ્તરાત્‌

સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા વિપ્ર લોકાનુગ્રહકારિના।
અથાહં પરમં બ્રહ્મ તચ્છક્તિં ભારતીં પુનઃ

સૂર્ય નત્વા ગ્રહપતિં જગદુત્પત્તિકારણ્મ્‌।
વક્ષ્યામિ વેદનયનં યથા બ્રહ્મમુખાચ્છ્રુતમ્‌

શાન્તાય ગુરુભક્તાય સર્વદા સત્યવાદિને।
આસ્તિકાય પ્રદતવ્યં તતઃ શ્રેયો હ્યવાપ્સ્યતિ

ન દેયં પરશિષ્યાય નાસ્તિકાય શઠય વા।
દત્તે પ્રતિદિનં દુઃખં જાયતે નાત્ર સંશયઃ

એકોઽવ્યક્તાત્મકો વિષ્ણુરનાદિઃ પ્રભુરીશ્વરઃ।
શુદ્ધસત્વો જગત્સ્વામી નિર્ગુણસ્ત્રિગુણાન્વિતઃ

સંસારકારકઃ શ્રીમાન્નિમિત્તાત્મા પ્રતાપવાન્‌।
એકાંશેન જગત્સર્વ સૃજત્યવતિ લીલયા

ત્રિપાદં તસ્ય દેવત્ય હ્યમૃતં તત્ત્વદર્શિનઃ।
વિદન્તિ તત્પ્રમાણં ચ સપ્રધાનં તથૈકપાત્‌

વ્યક્તાવ્યક્તાત્મકો વિષ્ણુર્વાસુદેવસ્તુ ગીયતે।
યદવ્યક્તાત્મકો વિષ્ણુઃ શ્ક્તિતદ્વયસમન્વિતઃ

વ્યક્તાત્મકસ્ત્રિભિર્યુક્તઃ કથ્યતેઽનન્તશક્તિમાન્‌।
સત્ત્વપ્રધાના શ્રીશક્તિર્ભૂશ્ક્તિશ્ચ રજોગુણા

શક્તિસ્તૃતીયા યા પ્રાક્તા નીલાખ્યા ધ્વાન્તરૂપિણી।
વાસુદેવશ્ચતુર્થોઽભૂચ્છ્રીશક્ત્યા પ્રેરિતો યદા

સંકર્ષણશ્ચ પ્રદ્યુમ્નોઽનિરુદ્ધ ઇતિ મૂર્તિધૃક્‌।
તમઃશ્ક્ત્યાઽન્વિતા વિષ્ણુર્દેવઃ સંકર્ષણાભિધઃ

પ્રદ્યુમ્નો રજસા શક્ત્યાઽનિરુધ્હઃ સત્ત્વયા યુતઃ।
મહાન્‌ સંકર્ષણાજ્જાતઃ પ્રદ્યુમ્નાદ્યદહંઅકૃતિઃ

અનિરુદ્ધાત્‌ સ્વયં જાતો બ્રહ્માહંકાકમૂર્તિધૃક્‌।
સર્વષુ સર્વશક્તિશ્ચ સ્વશક્ત્યાઽધિકયા યુતઃ

અહંકારસ્ત્રિધ ભૂત્વા સર્વમેતદ્વિસ્તરાત્‌।
સાત્ત્વિકો રાજસશ્ચૈવ તામસશ્ચેદહંકૃતિઃ

દેવા વૈકારિકાજ્જાતાસ્તૈજસાદિન્દ્રિયાણિ।
તામસચ્ચૈવભૂ તાનિ ખાદીનિ સ્વસ્વશક્તિભિઃ

શ્રીશક્ત્યા સહિતો વિષ્ણુઃ સદા પાતિ જગત્ત્રયમ્‌।
ભૂશક્ત્યા સૃજતે બ્રહ્મા નીલશક્ત્યા શિવોઽત્તિ હિ

સર્વેષુ ચૈવ જીવેષુ પરમાત્મા વિરાજતે।
સર્વં હિ તદિદં બ્રહ્મન્‌ સ્થિતં હિ પરમાત્મનિ

સર્વેષુ ચૈવ જીવેષુ સ્થિતંહ્યંશદ્વયં ક્વચિત્‌।
જીવાંશો હ્યધિકસ્તદ્વત્‌ પરમાત્માંશકઃ કિલ

સૂર્યાદયો ગ્રહાઃ સર્વે બ્રહ્મકામદ્વિષાદયઃ।
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પરમાત્માંશકાધિકાઃ

શક્તયશ્ચ તથૈતેષમધિકાંશાઃ શ્રિયાદયઃ।
સ્વસ્વશક્તિષુ ચાન્યાસુ જ્ઞેયા જીવાંશકાધિકાઃ