બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ · અધ્યાય 1

॥ ૐ ॥
શ્રીગણેશાય નમઃ ॥
અથ બૃહત્પારાશરહોરાશાસ્ત્રમ્ ॥
ગજાનનં ભૂતગણાદિસેવિતં કપિત્થજમ્બૂફલસારભક્ષણમ્ ।
ઉમાસુતં શોકવિનાશકારણં નમામિ વિઘ્નેશ્વરપાદપંકજમ્ ॥
સૃષ્ટિક્રમકથનાધ્યાયઃ

અથૈકદા મુનિશ્રેષ્ઠં ત્રિકલજ્ઞં પરાશરમ્ ।
પપ્રચ્છોપેત્ય મૈત્રેયઃ પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ

ભગવન્પરમં પુણ્યં ગુહ્યં વેદાઙ્ગમુત્તમમ્ ।
ત્રિસ્કન્ધં જ્યૌતિષં હોરા ગણિતં સંહિતેતિ ચ

એતેષ્વપિ ત્રિષુ શ્રેષ્ઠા હોરેતિ શ્રૂયતે મુને ।
ત્વત્તસ્તાં શ્રોતુમિચ્છામિ કૃપયા વદ મે પ્રભો

કથં સૃષ્ટિરિયં જાતા જગતશ્ચ લયઃ કથમ્ ।
ખસ્થાનાં ભૂસ્થિતાનાં ચ સમ્બન્ધં વદ વિસ્તરાત્

સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા વિપ્ર લોકાનુગ્રહકારિના ।
અથાહં પરમં બ્રહ્મ તચ્છક્તિં ભારતીં પુનઃ

સૂર્ય નત્વા ગ્રહપતિં જગદુત્પત્તિકારણમ્ ।
વક્ષ્યામિ વેદનયનં યથા બ્રહ્મમુખાચ્છ્રુતમ્

શાન્તાય ગુરુભક્તાય સર્વદા સત્યવાદિને ।
આસ્તિકાય પ્રદતવ્યં તતઃ શ્રેયો હ્યવાપ્સ્યતિ

ન દેયં પરશિષ્યાય નાસ્તિકાય શઠય વા ।
દત્તે પ્રતિદિનં દુઃખં જાયતે નાત્ર સંશયઃ

એકોઽવ્યક્તાત્મકો વિષ્ણુરનાદિઃ પ્રભુરીશ્વરઃ ।
શુદ્ધસત્વો જગત્સ્વામી નિર્ગુણસ્ત્રિગુણાન્વિતઃ

સંસારકારકઃ શ્રીમાન્નિમિત્તાત્મા પ્રતાપવાન્ ।
એકાંશેન જગત્સર્વ સૃજત્યવતિ લીલયા

ત્રિપાદં તસ્ય દેવત્ય હ્યમૃતં તત્ત્વદર્શિનઃ ।
વિદન્તિ તત્પ્રમાણં ચ સપ્રધાનં તથૈકપાત્

વ્યક્તાવ્યક્તાત્મકો વિષ્ણુર્વાસુદેવસ્તુ ગીયતે ।
યદવ્યક્તાત્મકો વિષ્ણુઃ શક્તિતદ્વયસમન્વિતઃ

વ્યક્તાત્મકસ્ત્રિભિર્યુક્તઃ કથ્યતેઽનન્તશક્તિમાન્ ।
સત્ત્વપ્રધાના શ્રીશક્તિર્ભૂશક્તિશ્ચ રજોગુણા

શક્તિસ્તૃતીયા યા પ્રાક્તા નીલાખ્યા ધ્વાન્તરૂપિણી ।
વાસુદેવશ્ચતુર્થોઽભૂચ્છ્રીશક્ત્યા પ્રેરિતો યદા

સંકર્ષણશ્ચ પ્રદ્યુમ્નોઽનિરુદ્ધ ઇતિ મૂર્તિધૃક્ ।
તમઃશક્ત્યાઽન્વિતા વિષ્ણુર્દેવઃ સંકર્ષણાભિધઃ

પ્રદ્યુમ્નો રજસા શક્ત્યાઽનિરુદ્ધઃ સત્ત્વયા યુતઃ ।
મહાન્સંકર્ષણાજ્જાતઃ પ્રદ્યુમ્નાદ્યદહંઅકૃતિઃ

અનિરુદ્ધાત્સ્વયં જાતો બ્રહ્માહંકાકમૂર્તિધૃક્ ।
સર્વષુ સર્વશક્તિશ્ચ સ્વશક્ત્યાઽધિકયા યુતઃ

અહંકારસ્ત્રિધ ભૂત્વા સર્વમેતદ્વિસ્તરાત્ ।
સાત્ત્વિકો રાજસશ્ચૈવ તામસશ્ચેદહંકૃતિઃ

દેવા વૈકારિકાજ્જાતાસ્તૈજસાદિન્દ્રિયાણિ ।
તામસચ્ચૈવભૂ તાનિ ખાદીનિ સ્વસ્વશક્તિભિઃ

શ્રીશક્ત્યા સહિતો વિષ્ણુઃ સદા પાતિ જગત્ત્રયમ્ ।
ભૂશક્ત્યા સૃજતે બ્રહ્મા નીલશક્ત્યા શિવોઽત્તિ હિ

સર્વેષુ ચૈવ જીવેષુ પરમાત્મા વિરાજતે ।
સર્વં હિ તદિદં બ્રહ્મન્સ્થિતં હિ પરમાત્મનિ

સર્વેષુ ચૈવ જીવેષુ સ્થિતંહ્યંશદ્વયં ક્વચિત્ ।
જીવાંશો હ્યધિકસ્તદ્વત્પરમાત્માંશકઃ કિલ

સૂર્યાદયો ગ્રહાઃ સર્વે બ્રહ્મકામદ્વિષાદયઃ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પરમાત્માંશકાધિકાઃ

શક્તયશ્ચ તથૈતેષમધિકાંશાઃ શ્રિયાદયઃ ।
સ્વસ્વશક્તિષુ ચાન્યાસુ જ્ઞેયા જીવાંશકાધિકાઃ