બૃહદ્યમસ્મૃતિ · અધ્યાય 5

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં મુનિપુઙ્ગવાઃ ।
સર્વેષામ્ અન્ત્યજાતીનાં વર્ણાદીનાં યથા ક્રમમ્ ॥

સ્ત્રીસંપર્કાદિકં સર્વં જાતમ્ અન્ત્યજસંજ્ઞકમ્ ।
યોનિસંકરજં સર્વં વર્ણતશ્ ચાપિ સર્વશઃ ॥

વિપ્રક્ષત્ત્રિયવિટ્શૂદ્રા વર્ણિજાત્યેષ્વ્ અનુક્રમાત્ ।
એતે બ્રાહ્મણકુત્સાઃ સ્યુસ્ તસ્માદ્ બ્રાહ્મ ણ્ય મ્ ઉત્તમમ્ ॥

વેદાચારરતો વિપ્રો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ।
તૈર્ અપ્ય્ અનુષ્ઠિતો ધર્મ ઉક્તશ્ ચૈવ વિશેષતઃ ॥

કાર્યે ચૈવ વિશેષેણ ત્રિભિર્ વર્નૈર્ અતન્દ્રિતઃ ।
બલાદ્ દાસી કૃતા યે ચ મ્લેચ્છચાણ્ડાલદસ્યુભિઃ ॥

અશુભં કારિતાઃ કર્મ ગવાદિપ્રાણિહિંસનમ્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં ચ દાતવ્યં તારતમ્ યેન વા દ્વિજૈઃ ॥

શ્રાદ્ધકાલે યદા જાતા પત્ની યસ્ય રજસ્વલા ।
પ્રસૂતા વા ન કાર્ય ચ દૈવિકં પૈતૃકં તથા ॥

બ્રાહ્મણા મન્ત્રિતાશ્ ચૈવ ક્ષણિતા વા પ્રયત્નતઃ ।
ઉદ્દિશ્ય પિતૃપાકં ચ કાર્યં પૈતૃકમ્ એવ તત્ ॥

આશૌચં ન ભવત્ય્ એવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
પ્રસ્થાને વા પિતા તસ્ય પઞ્ચત્વં ચ ગતો ભવેત્ ॥

શ્રાદ્ધાદિકામ્ તુ પુત્રેણ અજ્ઞાતેન કૃતં યદા ।
કન્યા પ્રદાનસમયે શ્રુ તવાન્ પિતરં મૃતમ્ ॥

કન્યાદાનં ચ તત્ કાર્યં વચનાદ્ ભવ તિ ક્ષમઃ ।
પિતુઃ પાત્રાદિકં કર્મ પશ્ચાત્ સર્વં યથા વિધિ ॥

અજ્ઞાનાચ્ ચ કૃતં સર્વં દૈવિકં પૈતૃકં ચ યત્ ।
જાતકે મૃ તકે વા ઽપિ તત્ સર્વં સફલં ભવેત્ ॥

અનેકે યસ્ય યે પુત્રાઃ સંસૃષ્ટા હિ ભવન્તિ ચ ।
જ્યેષ્ઠેન હિ કૃતં સર્વં સફલં પૈતૃકં ભવેત્ ॥

વૈદિકં ચ તથા સર્વં ભવત્ય્ એવ ન સંશયઃ ।
પૃથક્ પિણ્ડં પૃથક્ શ્રાદ્ધં વૈશ્વદેવાદિકં ચ યત્ ॥

ભ્રાતરશ્ ચ પૃથક્ કુર્યુર્ નાવિભક્તાઃ કદાચન ।
અપુત્રસ્ય ચ પુત્રાઃ સ્યુઃ કર્તારઃ સાંપરાયણાઃ ॥

સફલં જાયતે સર્વામ્ ઇતિ શાતાતપો ઽબ્રવીત્ ।
ન ચ દત્તો ઽપ્યહીનો ઽતિ સ્નેહેન ચ તથા ઽપરઃ ॥

બલાદ્ ગૃહીતો બદ્ધશ્ ચ બન્ધુભિર્ દત્ત એવ ચ ।
ભ્રાતુઃ પુત્રો મિત્રપુત્રઃ શિષ્યશ્ ચૈવ તથૌરસઃ ॥

અપુત્રસ્ય ચ વિજ્ઞેયા દાયાદા નાત્ર સંશયઃ ।
નવૈતે પુત્રવત્પાલ્યાઃ પરલોકપ્રદા હ્ય્ અમી ॥

ઔરસેન સમા જ્ઞેયા વચસોદ્દાલકસ્ય ચ ।
ઇદાનીં ભાગનિર્ણયમ્ ઋષિઃ શાતાતપો ઽબ્રવીત્ ॥

જ્યેષ્ઠેન વા કનિષ્ઠેન વિભાગસ્ય વિનિર્ણયઃ ।
સમભાગપ્રદાતા ચ અપુત્રેભ્યો ન સંશયઃ ॥

સમભાગો ગ્રહીતવ્યઃ પુત્રમત્યા સદૈવ હિ ।
પિતૃભ્યો ભ્રાતૃપુત્રેભ્યો દાયાદેભ્યો યથા ક્રમાત્ ॥

અધિકસ્ય ચ ભાગૌ દ્વૌ ઇતરેભ્યઃ સમાસતઃ ।
આધૌ પ્રતિગ્રહે ક્રાન્તે પૂર્વા તુ બલવત્તરા ॥

સર્વેસ્વ્ એવ વિવાદેષુ બલવત્ય્ ઉત્તરા ક્રિયા ।
સમવિદ્યોત્તરં ચૈવ પ્રત્યવસ્કન્દનં તથા ॥

પૂર્વં ન્યાસવિધિશ્ ચૈવ ઉત્તરઃ સ્યાચ્ ચતુર્વિધઃ ।
સાક્ષિષૂભયતઃ સત્સુ સાક્ષિણઃ પૂર્વવાદિનઃ ॥

પૂર્વપક્ષે ઽધરીભૂતે ભવન્ત્ય્ ઉત્તરવાદિનઃ ।
અસાક્ષિવ્યવહારેષુ દિવ્યં દેયં યથા વિધિ ॥