બ્રહ્મયામલમ્ · અધ્યાય 1

પ્. ૧)
બ્રહ્મયામલે માતૃણામુત્સવમ્ ।
હરિઃ ઓં ।
માતૃણામુત્સવં વક્ષ્યે શૃણુ બ્રહ્મન્યથાક્રમમ્ ।
પુરા કૃતયુગસ્યાદૌ દેવાશ્ચ સિરમૈસ્વરૈઃ ॥
દેવૈશ્ચ રોધનં કૃત્વા દારુકેન મહાનૃપ ।
દેવાસ્સઞ્ચિન્તિતસ્સર્વે દારુકાહ્વય કારણમ્ ॥
દારુકસ્સ વયસ્મૃત્ય વયૌ વાથ કથં હરિમ્ ।
તચ્છ્રુત્વા હરિઃ પ્રોક્તઃ સ્ત્રિયં સૃષ્ટિતિ તદ્વદ ॥
એવં શ્રુત્વા તુ દેવે હ્યૈકૈકં સૃષ્ટિવત્ સ્ત્રિયમ્ ।
બ્રહ્માણિ બ્રહ્મસંભૂતા માહેશ્વરી મહેશ્વરાત્ ॥
કૌમારીસ્કન્દસંભૂતા વૈષ્ણઈ વિષ્ણુસંબૂતા ।
વારાહી યમસંભૂતા ઇન્દ્રાણિ ઇન્દ્રસંભવા ॥
એતેષાં માતરો દેવ યુદ્ધં વૈ દારુકેન તુ ।
માતૄણાં દુર્બલં ગછેત્ પ્રબલેન મહાસુરઃ ॥
માતૄણાં સંભૂયનોદ્ભૂતા એકવીરપરાત્પરા ।
પરમેકાંશમેવન્તુ પરમેશ્વરલોચને ॥
જયતે ભદ્રકાલી તુ દારુકાવધકારિણીમ્ ।
દારુકં હૃદયં ભિત્વા રુધિરં માંસચર્ચિતમ્ ॥
આપૂર્ણાયાહૃદં સર્વં હરિષ્ણ્યાણીત્યુપક્રમમ્ ।
તચ્છ્રુત્વા ઈશ્વરો દેવી નૃત્તં કૃત્વા તુ શામ્યતિ ॥
પ્. ૨)
શાન્ત્યન્તુ સર્વ દેવેભ્યો ચામુણ્ડપરમેશ્વરિ ।
તાસાં વૈ મૂર્તિભેદન્તુ શૃણુ બ્રહ્મ યુગે યુગે ॥
કૃતયુગે કોટિમૂર્તિ મૂર્તયઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
પ્રકરાલ્ય તિતીક્ષ્ણાક્ષી વિદ્યુજ્જિહ્વા વિજૃંભિણી ॥
ક્ષોભિણી મોહિની ચૈવ તથા યોનિમુખી ભવેત્ ।
અધોમુખી ચ વિખ્યાતા તથા રૌદ્રમુખી ભવેત્ ॥
કૃષ્ણા ચૈવ તુ કૃષ્ણાક્ષી તથા ચ શ્યામલા ભવેત્ ।
ત્ર્યમ્બકી ગોમુખી ચૈવ સ્નેહાખ્યા ચ તથા પરા ॥
ભગનોન્મુખી વિખ્યાતા મૂર્તયષ્ષોડશસ્મૃતા ।
એતાશ્ચ મૂર્તયો જ્ઞેયા માતૃકાશ્ચ પ્રકીર્તિતા ॥
કૃષ્ણાકૃષ્ણતરા જ્ઞેયા શ્વેતાશ્વેતતરા ભવેત્ ।
રક્તારક્તતરા જ્ઞેયા પીતાપીતતરા ભવેત્ ॥
વિખ્યાતા મૂર્તયો જ્ઞેયા મૂર્તયસ્યુઃ પ્રકીર્તિતા ।
ભદ્રકાલિ તુ ચામુણ્ડી સદા વિજયવર્દ્ધિની ॥
નાશૈમસ્તુ શિરોદ્ભુતા કલિયુગે પ્રકીર્તિતા ।
એતૈર્મૂર્તયો જ્ઞેયા સદા શાન્તિકરો ભવેત્ ॥
તસ્યાસ્સર્વ પ્રયત્નેન ચતુર્મૂર્તિઃ પ્રપૂજયેત્ ।
દશશાન્તિકરશ્ચૈવ નૃપાણાં વિજયં ભવેત્ ॥
સર્વપાપહરં શાન્તં સદા વિજય સંભવમ્ ।
ચતુર્ભૂતિ વિધાનેન માતૃપૂજાશ્ચ કારયેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં માત્રોત્સવો નામ પ્રથમઃ પટલઃ

પ્. ૩)
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દેવ્યાદેશવિધિં પરમ્ ।
ગ્રામે ચ નગરે ચૈવ પત્તને ખેટકેપિ ચ ॥
તીર્થસ્થાનેઽથ સૌમ્યે વા સમુદ્રે પર્વતપાર્શ્વયોઃ ।
પર્વતે ચ વને ચૈવ નદીનાં રાજધાનિકે ॥
ઇન્દ્રાયાં વિજયં ચૈવ આગ્નેયેગ્નિભયં ભવેત્ ।
દક્ષિણે ચાપમૃત્યુશ્ચ નૈરૃત્યાં વ્યાધિપીડિતમ્ ॥
વારુણ્યાં વર્ષનાશન્તુ વાયવ્યાં રોગમાવિશેત્ ।
સૌમ્યાયાં સર્વસંસિદ્ધિરૈશાન્યામષ્ટસિદ્ધિદમ્ ॥
ઉત્તરદ્વારતો બાહ્યે સોમસૂત્રસ્ય પૂર્વતઃ ।
શતદણ્ડાન્તરં કૃત્વા સર્વસિદ્ધિકરં પરમ્ ॥
પૂર્વદ્વારે તુ વિજયમાગ્નેયે મરણં ભવેત્ ।
યમદ્વારે તુ કલહં નૈર્-ઋતે નાશમાવિશેત્ ॥
પશ્ચિમે સર્વસિદ્ધિસ્સ્યાત્ વાયવ્યે રિપુનાશનમ્ ।
ઉત્તરદ્વારમેતેષામૈશ્વર્યમુત્તરોત્તરમ્ ॥
ઈશદ્વારે તુ રક્ષાર્થમેતત્ દ્વારં વિધીયતે ।
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયો વૈશ્યશૂદ્રશ્ચૈવ ચતુર્વિધમ્ ॥
બ્રાહ્મણાન્ પાપનાશાર્થં ક્ષત્રિયો વિજયં ભવેત્ ।
વૈશ્યાનાન્ધનમાપ્નોતિ શૂદ્રાણાં સુખમાપ્નુયાત્ ॥
યાવત્ પ્રાસાદવિસ્તારં તાવત્ કુર્યાત્ પરિગ્રહમ્ ।
કર્ષણં કારયેત્ તત્ર બીજાંકુરમનિર્દિશેત્ ॥
પ્. ૪)
ખનનં પુરુષમાત્રેણ ઉદરાન્તમથાપિ વા ।
પાંસુના પૂરયેત્ તત્ર ઉદકં પૂરયેત્ પુરા ॥
હસ્તિપાદઘનં સાધ્યમાચાર્ય શિલ્પિભિસ્સહ ।
ચૈત્રેષુ વિષુવં કુર્યાત્ પ્રાચીં ગ્રહણમાદિશેત્ ॥
ઉદીચીં તત્ર સંગ્રાહ્ય હ્રામયેચ્ચતુરશ્રકમ્ ।
એવં પરિગ્રહા ભૂમિરષ્ટસિદ્ધિકરં મહત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં ભૂપરિગ્રહો નામ દ્વિતીયઃ પટલઃ

પ્રતિમાલક્ષણં ।
અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રતિમા ષડ્વિધા પરા ।
શૈલજા લોહજા ચૈવ રત્નજા મણિના શુભા ॥
અથવા દારુજા ચૈવ મૃણમયં ચ મનોહરમ્ ।
દ્વારોત્સેધસમાયુક્તં પાદોત્સેધં તથૈવ ચ ॥
ગર્ભસ્યાણ્ડસ્ય પ્રતિમં કન્યસં કારયેદ્બુધઃ ।
પઞ્ચભાગવિભક્તે તુ ત્રિભાગં મધ્યમં ભવેત્ ॥
ત્રિધાગર્ભસમં કૃત્વા દ્વિભાગં ચોત્તમં ભવેત્ ।
એવં ગભાનુર્ પઞ્ચપ્રતિમઞ્ચ પ્રકીર્તિતા ॥
નવાર્ધં તાલમાનેન પ્રતિમાં કુર્યાત્ સ લક્ષણં ।
એતેષુ ચૈવ ચાયામં સંગૃહ્યન્તુ વિચક્ષણઃ ॥
પ્. ૫)
તદાયામં ત્રિધા ચૈવ ભાગે પ્રતિમં ભવેત્ ।
ભાગૈકન્તુ ભવેત્ પીઠં તદર્ધેન તુ નિર્ણયે ॥
એવં સુખાસનં પ્રોક્તં સ્થિતૈરન્યૈરનુક્રમામ્ ।
સુખાસનસ્ય ભવેત્ પીઠ ચતુરશ્રાયતં ભવેત્ ॥
ચતુરશ્રં તથા કૃત્વા તત્તદ્ભાગન્તુ વિન્યસેત્ ।
ઉભયોઃ પાર્શ્વયોશ્ચૈવ આયતાશ્રં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
એવં સુખાસનં પ્રોક્તં લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
શિરઃ પઞ્ચાંગુલઞ્ચૈવ મુખયામં ત્રિભાગતા ॥
ચતુરંગુલં ભવેદ્ ગ્રીવા હૃદયં મુખમુચ્યતે ।
હૃદયં નાભિદેશે તુ મુખં તત્રૈવ ચોચ્યતે ॥
પઞ્ચાંગુલમુપસ્થં સ્યાત્ ઊરુશ્ચ દ્વિમુખં ભવેત્ ।
જંઘે ચોરુસમં પ્રોક્તં ભાગજ્ઞો એકપાદકમ્ ॥
વક્ષો દણ્ડસ્ય વિસ્તારમંગુલ્યા પઞ્ચવિંશકમ્ ।
કટિદણ્ડત્રિંશદીર્ઘં ષોડશાંગુલમુચ્યતે ॥
આયામં બાહુદણ્ડાભ્યાં ચતુર્વિંશાંગુલં ભવેત્ ।
આયામમુપબાહુશ્ચ ષોડશાંગુલમુચ્યતે ॥
મણિબન્ધે કલાયામં મુખં કરતલં ભવેત્ ।
ચતુર્દશાંગુલાયામં પાદયોરુભયોર્ભવેત્ ॥
યસ્ય કેશ પ્રમાણન્તુ દ્વાદશં વિભજેદ્ બુધઃ ।
ચતુર્ભાગં મધ્યમન્તુ શૂલં ષડ્ભાગમુત્તમમ્ ॥
પ્. ૬)
ભવેત્ કટશલ્કિમન્ત્વિભાગે વિધીયતે ।
તસ્માન્યથાર્થમિત્યુક્તં વક્ત્રો વર્ણન્તુ મીયતે ॥
શૂલમસ્તિ સિતારજ્જુ કૃતા માસપટં તથા ।
કૃતેતુ શ્વેતવર્ણઞ્ચ ત્રેતાયાં રક્તમેવ ચ ॥
દ્વાપરે પીતવર્ણન્તુ શ્યામં કલિયુગે ભવેત્ ।
પૌષ્ટિકં સિતવર્ણાભં રક્તઞ્ચૈવાભિવૃદ્ધિદમ્ ॥
પીતં વશીકરં કૃત્વા શ્યામં શાન્ત્યર્થમુચ્યતે ।
નારીણામુત્તમા દેવી તસ્માન્માનમિદં પરમ્ ॥
જાનુરજ્જુગતાશ્રેષ્ઠં શ્વેતપદ્મોપરિસ્થિતમ્ ।
ચતુર્ભુજં ત્રિણેત્રં ચ શિરો માલા વિભૂષિતા ॥
નાનાભરણસંયુક્તા શિરો માલાવલીઢકા ।
ત્રિશૂલં દક્ષિણે હસ્તે કપાલં વામહસ્તકે ॥
વરદાભયદઞ્ચૈવ કરૌ દક્ષિણ વામકૌ ।
એવં વિધિ મહાવીરં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ॥
દિવ્યવસ્ત્રોપવીતઞ્ચ દિવ્યચન્દન લેપનમ્ ।
રક્તનેત્રં વિશાલાક્ષં રક્તકેશં મનોરમમ્ ॥
રક્તેષુ રક્તજિહ્વા ચ રક્તમાલોપશોભિતમ્ ।
ખડ્ગં ખટ્વાંગશૂલન્તુ પરશુન્ દક્ષિણે દધત્ ॥
કપાલં ચૈવ ઘણ્ટાઞ્ચ દલપલ્લવ હસ્તકમ્ ।
વામે તુ કટકં દદ્યાત્ પાદેનાક્રમ્ય દારુકાન્ ॥
પ્. ૭)
ત્રિણેત્રં વરદં રમ્યં એકવીરં પ્રકીર્તિતમ્ ।
દૃષ્ટિદ્વયઞ્ચ શાન્તિસ્સ્યાલ્લલાટ પ્રભયાન્વિતમ્ ॥
દારુકસ્ય વધોદ્ભૂતા લલાટોત્સૃષ્ટિકીર્તિતા ।
એવં વિધિપ્રકર્તવ્યં એકવીરી મનોહરા ॥
રક્તાક્ષી વિન્યસેત્ પ્રાચ્યાં કરાલીં દક્ષિણે ન્યસેત્ ।
ચણ્ડાક્ષી પશ્ચિમે ન્યસ્ય મહોચ્છિષ્ટોત્તરં ન્યસેત્ ॥
અમ્બિકા ચણ્ડિકા ચૈવ ઘોરી ઘોરેશ્વરી તથા ।
કોણેષુ વિન્યસેત્ કૃત્વા શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
યોગિની પીતવર્ણાભા વિલાસી કપિલા ભવેત્ ।
એતા વૈ દ્વારદેશે તુ દ્વારપાલં ન્યસેત્ ક્રમાત્ ॥
યોગિની દક્ષિણા જ્ઞેયા વિલાસી ચોત્તરા ભવેત્ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પ્રતિમાલક્ષણવિધિર્નામ તૃતીયઃ
પટલઃ

દિઙ્નિર્ણયમ્ ।
દિઙ્નિર્ણયં પ્રવક્ષ્યામિ ક્ષેત્રપાલસ્ય સંહૃતમ્ ।
ઐન્દ્રેશાનયોર્મધ્યે ક્ષેત્રપાલાલયં ભવેત્ ॥
પીઠં વા તત્ર કર્તવ્યં યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ।
સ્વર્ણન્તત્ર ખનિત્વા તુ વિધિ દૃષ્ટેન કર્મણા ॥
ચોત્તમં ચાષ્ટહસ્તં સ્યાત્ ચતુર્હસ્તેન મધ્યમમ્ ।
કન્યસઞ્ચ તદર્ધં સ્યાત્ ત્રિવિધં તત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥
પ્. ૮)
યથેષ્ટકં સમાશૃત્ય બલિપીઠં પ્રકલ્પયેત્ ।
પૂર્વમગ્રં પ્રકર્તવ્યં લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ॥
પીઠાર્થ ખનનં કુર્યાત્ યથા વિસ્તારરૂપકમ્ ।
પઞ્ચરત્નં ક્ષિપેત્ તત્ર ત્વધો ચૈવ વિચક્ષણઃ ॥
નવક્ષરં ક્ષિપેત્ તત્ર મન્ત્રજ્ઞો દેશિકોત્તમઃ ।
પઞ્ચૈકાનન્યતસ્તસ્ય નવાર્ણેન યથાક્રમમ્ ॥
એવં ન્યસ્ત્વા તુ વિધિવત્ બલિપીઠં સમારભેત્ ।
વિસ્તારસ્ય સમં પ્રોક્તં ચોત્સેધઞ્ચ સ લક્ષણં ॥
ઉત્સેધઞ્ચ ત્રિધા કૃત્વા સમભાગં વિચક્ષણઃ ।
પ્રથમં ચતુરશ્રં તુ લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ॥
પ્રથમં ચતુરશ્રઞ્ચ કારયેત્તત્ર વિત્તમઃ ।
અશ્રન્તુ પઞ્ચધા કૃત્વા તદ્ભાગૈક ત્રિધા ભવેત્ ॥
તદ્ભાગૈક વિહીનં સ્યાત્ વૃત્તશ્રઞ્ચ પ્રકીર્તિતમ્ ।
ચતુરશ્ર સમં કૃત્વા વૃત્તોર્ધ્વે ચતુરશ્રકમ્ ॥
પદ્મં તત્ર પ્રકર્તવ્યં લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
તત્રિ ભાગૈક ભાગન્તુ પદ્મં કુર્યાત્ સ લક્ષણં ॥
ઉત્સેધન્તાવદેવોક્તમષ્ટપત્રં સ કર્ણિકમ્ ।
એવં કૃત્વા સમાસેન પીઠઞ્ચૈવ મનોહરમ્ ॥
શિવ પ્રીતિકરં વાપિ ક્ષેત્રપાલં સ લક્ષણં ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં ક્ષેત્રપાલલક્ષણં નામ ચતુર્થઃ
પટલઃ

પ્. ૯)
અંકુરાર્પણં ।
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ મખિલસ્યાઙ્કુરાર્પણમ્ ।
પ્રોક્ષણે ચ પ્રતિષ્ઠાયામુત્સવે સ્નપનેપિ વા ॥
દીક્ષાયામાલયારંભે બાલસ્થાને તથૈવ ચ ।
પાત્રં ચતુર્વિધં પ્રોક્તમ્વઙ્ગલાઙ્કુરકર્મણિ ॥
શંખં શરાવઘટિકા પાલિકાસુ ચતુર્વિધા ।
સૌવર્ણં રજતં તામ્રં કાંસ્યં વૈ મૃણ્મયઞ્ચ વા ॥
પ્રત્યેકં દ્વાદશગ્રહ્ય સર્વયોગેષુ કીર્તિતમ્ ।
શંખાકારન્તુ શંખસ્ય વર્તુલઞ્ચાષ્ટમંગુલમ્ ॥
તદર્ધઞ્ચૈવ વિસ્તારં મૂલન્તસ્ય પ્રમાણતઃ ।
અગ્રે પદ્મદલાકારમષ્ટપત્રસમન્વિતમ્ ॥
તત્પદ્મે શંખરૂપં સ્યાત્ શંખાકારં તમુચ્યતે ।
ષોડાશાંગુલમાયામં ત્ર્યંશમાયામમેવ ચ ॥
કીટકોટિ સમાકારં મુખન્તસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ।
આપસ્ત્ર્યઙ્ગુલઞ્ચૈવ ઉદરઞ્ચ દશાંગુલમ્ ॥
ગોકર્ણરૂપં તત્પુચ્છમેવં શંખસ્ય લક્ષણં ।
અષ્ટાદશાઙ્ગુલોત્સેધં શરાવં ભિન્નવર્જિતમ્ ॥
દ્વિતાલન્તુ ભવેદ્ વક્ત્રં કૃષ્ણમણ્ડલવર્જિતમ્ ।
અષ્ટાદશાંગુલાયામં ઘટિકા પઞ્ચત્રિકમ્ ॥
ષડંગુલં ભવેત્ પાદં તન્મધ્યે ચતુરંગુલમ્ ।
કુંભઞ્ચાષ્ટાંગુલં નાહં વક્ત્રાસ્સ્યુશ્ચતુરંગુલમ્ ॥
પ્. ૧૦)
પાલિકારત્નિમાત્રન્તુ નાલન્તસ્ય પ્રકીર્તિતમ્ ।
ષોડશાંગુલ વિસ્તારં તદ્વક્ત્રઞ્ચ * * * * ॥
* * * * * વિદ્યાત્તત્પીઠં રત્નમેવ ચ ।
તદર્થં કણ્ઠવિસ્તારં તદર્થં બિલમુચ્યતે ॥
* * * * * * ક્તઃ સ્વર્ણાદીનાન્તુ કામતઃ ।
મણ્ટપસ્સવિધિં વક્ષ્યે મંગલાંકુરકર્મણિ ॥
દશહસ્તપ્રવિસ્તારં વિપ્રસ્ય તુ વપુર્બુધઃ ।
ક્ષત્રસ્ય નવહસ્તં ચ અષ્ટહસ્તં તુ વૈશ્યકઃ ॥
સપ્તહસ્તન્તુ શૂદ્રાણાં તારાયામં પ્રકીર્તિતમ્ ।
ષટ્ત્રિંશત્ ષોડશસ્તંભં દ્વાદશસ્તંભમેવ ચ ॥
અષ્ટહસ્તં ક્રમાત્પ્રોક્તં તથા વિસ્તારરૂપકમ્ ।
ચતુરશ્રસમં કૃત્વા દર્પણોદરસન્નિભમ્ ॥
મણ્ટપઞ્ચો ભયોઃ પશ્ચાત્ યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ।
ચતુર્ભિસ્તોરણૈર્યુક્તં અષ્ટદિક્ ધ્વજ શોભિતમ્ ॥
ચતુદ્વારસમાયુક્તં મણ્ટપં લક્ષણાન્વિતમ્ ।
વટોદુમ્બરમશ્વત્થં લક્ષં વૃક્ષાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥
તોરણં કારયેત્ તૈશ્ચ યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ।
પઞ્ચહસ્તાયતં પ્રોક્તં વિસ્તારં તદ્વિહસ્તકમ્ ॥
ઊર્ધ્વં શૂલા કૃતિં કુર્યાત્ હસ્તં ભૂમિ નિવેશયેત્ ।
શ્વેતં રક્તં તથા કૃષ્ણં ધૂમ્રઞ્ચ વારુણં તથા ॥
પ્. ૧૧)
શ્યામન્તુ કપિલં પીતં ધ્વજાનાં પૂર્વતો ન્યસેત્ ।
વિતાને ચોર્ધ્વમાશ્ચર્ય કણ્ઠચામરભૂષિતમ્ ॥
દુકૂલપટ્ટકાર્પાસ વસ્ત્રૈશ્શ્લક્ષ્ણૈસ્તતઃ ક્રમાત્ ।
સ્તંભાનાવેષ્ટ્ય પશ્ચાત્ તુ પલ્લવૈરપ્યલંકૃતે ॥
ધૂપદીપસુગન્ધૈશ્ચ પૂજયેન્ મણ્ટપં શુભમ્ ।
એવં કૃત્વા તુ પૂર્વન્તુ તતશ્ચાંકુરમારભેત્ ॥
ગોમયેન સમાલિપ્ય તન્મૂલાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
શાલિભિસ્તુ દશદ્રોણૈ તદર્ધકૈર્વા તદર્ધકૈઃ ॥
દ્રોણાર્ધઞ્ચાધમઞ્ચૈતત્તદર્ધં તણ્ડુલોરપિ ।
વિકિરેયાત્તણ્ડુલૈશ્શર્ધૈ દક્ષિણેતોન્યે ॥
શાહસ્તં વા ત્રિહસ્તં વા વિસ્તારહસ્તમથાર્હિકમ્ ।
ચતુરશ્રાણિ ન યથાક્રમ * * * કારયેત્ ॥
આસનં કલ્પયિત્વા તુ પદ્માકારં વિચક્ષણં ।
ગન્ધપુષ્પશ્ચ સંપૂજ્ય યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ॥
રક્તા કરાલી ચણ્ડાક્ષી મહોચ્છિષ્ટાદિ દેવિકા ।
શંખાદિ વિન્યસેત્ પશ્ચાત્ કોશકૃત્ પાંસુપૂરયેત્ ॥
આમ્રપલ્લવસઞ્ચ્છન્નં ગન્ધાદ્યૈરર્ચયેચ્છુભાન્ ।
બીજાનિ પૂરયેત્ પશ્ચાત્ યવપૂર્વાદિનિ ક્રમાત્ ॥
યવમાષ કુલસ્થાનિ ચમ્બવૈણવકાનિ ચ ।
શાલી પ્રિયંગુરપામાર્ગં શ્યાકાનિષ્પાવકાનિ ચ ॥
પ્. ૧૨)
તિલસર્ષપમુદ્ગાનિ બીજાનિ ચ ત્રયોદશ ।
યથા લાભં ગૃહીત્વા તુ દેશકાલાનુરૂપતઃ ॥
વારિણા ક્ષાલયિત્વા તુ ગોક્ષીરેણાપિ વૈ ક્રમાત્ ।
તામ્બૂલં દાપયેત્ તત્ર સર્વેષાં માતૃવોગિનામ્ ॥
આચાર્યસ્સવિશેષેણ તામ્બૂલં દાપયેત્ તતઃ ।
આચાર્ય શ્શુદ્ધ ભૂતાત્મા શુદ્ધગન્ધાનુલેપનમ્ ॥
નવવસ્ત્રપરીધાનં ચોષ્ણીષઞ્ચોત્તરીયકમ્ ।
સાંગુલીયકપાણિસ્તુ સર્વાભરણભૂષિતઃ ॥
અતિ દીર્ઘા વામકુબ્જો ચક્ષુહીના વિસર્જકાઃ ।
બધિરાઃ કુક્ષિરોગાશ્ચ લાજપાત વિસર્જયેત્ ॥
વિકટઞ્ચાંગહીનઞ્ચ શિપિવિષ્ટા વિસર્જયેત્ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તં સર્વાંગં સર્વશોભનમ્ ॥
માતૃ ગાયત્રિ મન્ત્રેણ બ્રહ્મયામલ પાઠકાન્ ।
સર્વતન્ત્ર ક્રિયાયુક્તં * * * * * * * * ॥
* * * * * * * * ગં મમધુ વચનમ્ ।
ગુરુશિષ્યંસ્તથૈવ ચ * * * નિન્દા * * ॥
નિન્દા * * * * * * કુલનિન્દા વિસર્જયેત્ ।
એતૈર્વા વાપયેદ્બીજં નવાક્ષરેણ મન્ત્રવિત્ ॥
બ્રહ્મઘોષૈશ્ચ વિવિધૈ સ્વસ્તિવાચકમંગલૈઃ ।
શંખ દુણ્ઠાભિનિર્ઘોષૈર્ગીતવાદ્યાદિ નિસ્વનૈઃ ॥
પ્. ૧૩)
એતૈર્વા વાચયેદ્ બીજં નવાક્ષરેણ મન્ત્રવિત્ ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ બીજાનાં વાપયેદ્ગુરુઃ ॥
માત્રમન્ત્રાભિ જપ્તેન વારુણઞ્ચૈવ સેચયેત્ ।
સદશૈશ્ચાદયેદ્ વસ્ત્રૈસ્સુસૂક્ષ્મૈશ્ચ પૃથક્ પૃથક્ ॥
રાત્રિં તુ માતૃગાયત્રીં મંગલાંગુર રક્ષણૈઃ ।
લક્ષણે ચોચ્યતે તસ્મિન્નાચાર્ય મન્ત્રવિગ્રહઃ ॥
પયોધિ * ક્ષણ સેવ્યાહ વિસ્તાસાં પ્રદાપયેત્ ।
પાવકા દેવતા પઞ્ચ હવિસ્તાસાં પ્રદાપયેત્ ॥
એવં કૃત્વા પ્રતિદિનં એવં પુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
અંકુરાર્પણં વક્ષ્યામિ વર્ણભેદાનનેકશઃ ॥
શ્વેતાનિ રજતાભાનિ કુઞ્જરાભાનિ તાનિ ચ ।
હરિદ્ર હાનિ તાન્યેવ કોમલાનિ શુભાનિ ચ ॥
શ્વેતાભં સર્વકામાર્થં રજતાભં વિવર્દ્ધિદમ્ ।
કુઞ્જરાભં તુ * * ધનં છ્રીતં કોમલં ભવેત્ ॥
સ્વર્ણાભં સ્વર્ણ વૃદ્ધિઃ સ્યાત્ હરિદ્રાપુષ્ટિવર્ધનમ્ ।
મૃદ્ધનિ પુત્રપૌત્રિં સ્યાત્ જીર્ણતાં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
કૃષે ધૂમ મૃતુનાશંસ્યાજંજાનિહ વર્ધનમ્ ।
તથા તિર્યગ્ગતં ચૈવ વસુ પલં પલમ્ ॥
કૃષ્ણાભોચ્ચાટનઞ્ચૈવ ધૂમ્રાભં કલહં ભવેત્ ।
નીલાભમમ્બુ નાશં સ્યાત્ અપમૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ॥
પ્. ૧૪)
અધોગતં ચેકલાભં તિર્યગં ચૈવ રોગદમ્ ।
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન અનાભાનિ વિવર્જયેત્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ પશુમેકન્તુ ઘાતયેત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્ત વિશુધ્યર્થં હોમં તત્ર વિધિ ક્રમાત્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ અષ્ટોત્તરશતં * * ।
* એક ધારવક્ત્ર હિરણ્યઞ્ચ પાલિકાનન્તુ પૂજનમ્ ॥
અંકૂરાર્પણ કાલે તુ બીજાનિ ચ સઞ્ચયમ્ ।
તત્સર્વં દાપયેદ્ બ્રહ્મન્ આચાર્યન્તુ તાનિ વૈ ॥
પૂર્વોક્ત મણ્ટપે રમ્યે ગુપ્તેન નિક્ષિપેત્ તતઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં અંકુરાર્પણ પઞ્ચમઃ પટલઃ

સ્થાપનમ્ ।
દેવતાસ્થાપનં વક્ષ્યે યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
ગ્રામે ચ નરકે ચૈવ પત્તને ખેટકેપિ વા ॥
આયુરારોગ્યદશ્ચૈવ ધનધાન્ય વિવર્ધનમ્ ।
પુત્રપૌત્ર પ્રવૃદ્ધિશ્ચ સુભિક્ષં તાસુ વર્ધનમ્ ॥
ગ્રામમધ્યે નવપટં બ્રહ્મ(ણ)સ્થાનમુત્તમમ્ ।
ઇન્દ્રાયમશ્વિનોસ્થાન શ્રિયાવાસ્થાનમેવ ચ ॥
ઇન્દ્રાગ્નેયયોર્મધ્યે વધં સ્થાનમુત્તમમ્ ।
સરસ્વત્યાશ્ચ ચાગ્નેયં કામસ્થાનન્તુ કલ્પયેત્ ॥
આગ્નેય યમયોર્મધ્યે પિતરસ્થાનમુત્તમમ્ ।
સાવિત્રં સ્થાપયેદ્ યામ્યે યાતુધાનઞ્ચ કલ્પયેત્ ॥
પ્. ૧૫)
યામ્ય નૈર્-ઋતયોર્મધ્યે ગણપતિસ્થાનમુચ્યતે ।
નૈર્-ઋત્યામાસુરસ્થાનં નવ દેવાન્ વરાનને ॥
નૈર્-ઋત્યાં વારુણે મધ્યે નાગસ્થાનં વિધીયતે ।
વારુણ્યાં સ્થાપયેદ્ વિષ્ણૂ લક્ષ્મીસ્થાનન્તુ કલ્પયેત્ ॥
નભસ્વદ્વરુણયોર્મધ્યે ગરુડસ્થાનમુચ્યતે ।
વાયવ્યે કલ્પયેદ્દોમં ગન્ધર્વ સ્થાન મુચ્યતે ॥
સોમ મારુતયોર્મધ્યે સ્થાન મુક્તં પ્રજાપતેઃ ।
વિત્તેશં સ્થાપયેત્ સૌમ્યે માર્તાણ્ડઞ્ચ પ્રકલ્પયેત્ ॥
સોમ શંકરયોર્મધ્યે રુદ્રશ્ચૈકાદશસ્સુધીઃ ।
ઈશાનં શંકરસ્થાનં શિવગૌરી સમન્વિતમ્ ॥
ઈશાનચક્રયોર્મધ્યે દ્વાદશાદિત્યમુચ્યતે ।
ચતુષ્ટયમૃગાદિક્ષુ દુર્ગાસ્થાનં વિધીયતે ॥
ગ્રામમધ્યેષુ કર્ણિકાં બ્રહ્મસ્થાનં વિધીયતે ।
માતૄન્વૈ પૂજયેત્ તત્ર ગન્ધપુષ્પૈસ્તુ પૂજિતમ્ ॥
કલશં નવકં ગ્રાહ્યં સાપિધાનં સકૂર્ચકમ્ ।
સવસ્ત્રં નવવસ્ત્રં વા નવાર્ણે નૈવ મન્ત્રિતમ્ ॥
સુબ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કુમારિ વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી ભદ્રકાલિ તથૈવ ચ ॥
અગ્નિબીજૈશ્ચ ઈશાનૈઃ પૂર્વમારભ્ય વિન્યસેત્ ।
દેવીશીમર્ચયેત્ તત્ર પૂજયેદ્ વિધિના સહ ॥
પ્. ૧૬)
વિદ્યાહૃદયમન્ત્રેણ આચાર્યો હોમયેત્ ક્રમાત્ ।
* કૃત્વા * * * * * * * * *
* * ॥
* * * * * * * * * સ્થાનં
સમારભેત્ ।
સ્થાપયિત્વા વિધાનેન પાશ્ચાદ્વા સમારભેત્ ॥
* * * * * * * * * * * *
સર્જયેત્ ।
ગ્રામસ્યોત્તરદિગ્ભાગે જ્યેષ્ઠા સ્થાનં વિધીયતે ॥
જ્યેષ્ઠાયામુત્તરે દિક્ષુ કોટ્ટવિસ્થાનમુચ્યતે ।
ગ્રામ બાહ્યે તુ કર્તવ્યં કોટ્ટવ્યાશ્રમુત્તમમ્ ॥
જ્યેષ્ઠાવસવયોર્મધ્યે માતૃસ્થાનં વિધીયતે ।
ગ્રામે વા નગરે વાપિ પતનમ્ વાપિ કારયેત્ ॥
વારુણ્યાં સ્થાપયેદ્ વિષ્ણુમૈશાન્યાં શંકરે ભવેત્ ।
અન્યથા ત્વિરયેદ્યસ્તુ વ્યાધિશોકભયં ભવેત્ ॥
દુર્ભિક્ષં કલહં ઘોરં સર્વહાનિં તુ નિર્દિશેત્ ।
મર્મમધ્વે ન કર્તવ્યં રજ્જુવેધઞ્ચ વર્જયેત્ ॥
વિધિવેધં ભવેન્ન્યસ્ત્વારણન્તુ વિનિર્દિશેત્ ।
ત્રિશૂલે શૂલદં પ્રોક્તં ષટ્કકા તુ ક્ષયમાપ્નુયાત્ ॥
મર્મે મૃત્યુમવાપ્નોતિ રજ્વો ગર્ભવિનાશનમ્ ।
કૃષ્ણે ગ્રામનાશં સ્યાત્ તસ્માદ્યેતાનિ વર્જયેત્ ॥
પ્. ૧૭)
સહસ્રભૂસુરૈર્યુક્તં ગ્રામમિત્યભિધીયતે ।
ચાતુર્વણ સવાસ્તવ્ય નાના જાતિસમન્વિતમ્ ॥
નલ્લમલ્લ સમાકીર્ણં નાટકા ગણિકૈસ્તથા ।
નગરન્ત દ્વિજાનીયાન્નાના જાતિ સમાયુતમ્ ॥
અનેક જાતિ સંકીર્ણં પોતના વાસમપિતમ્ ।
વણિક્જન સમાકીર્ણં પત્તનં વિધિના બુધઃ ॥
ચતુરંગ બલૈર્યુક્તં દ્વારકેટસમન્વિતમ્ ।
વિવિધૈરરત્નલોશ્ચૈવ યુક્તન્તત્ ખેટકં ભવેત્ ॥
ગ્રામાદ્ દ્વિગુણ વિસ્તારં નાગરસ્ય વરાનને ।
નગરાદ્ દ્વિપત્તનં ચૈવ દ્વિગુણં ખેટકં ભવેત્ ॥
એવં વિધિક્રમેણૈવ કારયેત્ સહ સુન્દરિ ॥
* * સુભવે તેષામિતિ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં દેવતાસ્થાપનં નામ ષષ્ઠઃ
પટલઃ

પ્રતિષ્ઠાવિધિઃ ।
પ્રતિષ્ઠાવિધિં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુબ્રહ્મન્યથા ક્રમમ્ ।
પ્રાસાદસ્યાગ્રતઃ કુર્યાત્ મણ્ટપઞ્ચતુરશ્રકમ્ ॥
ઉત્તમં મધ્યમઞ્ચૈવ અધમં ત્રિવિધં તથા ।
ચતુર્ભિસ્તોરણૈર્યુક્તં ચતુર્દ્વારઞ્ચ શોભિતમ્ ॥
ષોડશસ્તંભસંયુક્તં દશદ્વાદશ હસ્તકમ્ ।
દ્વાત્રિંશત્સ્તંભસંયુક્તં તથા ષોડશહસ્તકમ્ ॥
પ્. ૧૮)
ત્તરે પટ્ટિકા યુક્તં સ્તંભૈશ્ચૈકોપશોભિતમ્ ।
મણ્ટપં વા પ્યથો વોપિ સર્વાલંકારશોભિતમ્ ॥
ષોડશસ્તંભસંયુક્તં દશદ્વાદશહસ્તકમ્ ।
દ્વાત્રિંશત્ સ્તંભસંયુક્તં તથા ષોડશ હસ્તકમ્ ॥
દર્ભૈર્માલ્યૈઃ પરિક્ષિપ્તં પુષ્પમાલાવલમ્બિતમ્ ।
ઘણ્ટાચામરસંયુક્તં કુશદર્ભાઞ્ચ ગોપલમ્ ॥
પવિત્રં કનકસંયુક્તં * * * * * * * ।
નવપઞ્ચ ત્રીણિ સંયુક્તમંગુલઞ્ચ * ગુલમ્ ॥
નાલં ત્ર્યંગુલં પ્રોક્તં ગ્રન્થિરેકાંગુલં ભવેત્ ।
માતૃગાયત્રિ મન્ત્રેણ યોજયેત્ તુ વિશેષતઃ ॥
અણ્ડજન્મપરમાણેન અવ્યક્તં દેવગિરામ્ ।
* * * * * * * વાષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ॥
સુવર્ણે રજતે તામ્રે અલાભે મૃણ્મયેઽપિ વા ।
અભિન્નરુક્ષસ્ફુટિતૈઃ કલશૈઃ કાલવર્જિતૈઃ ॥
અકાલમૂલકલશૈઃ સૂત્રૈરાવેષ્ટિતૈરપિ ।
સકૂર્ચૈસ્સાપિ ધાનૈશ્ચ સવસ્ત્રૈર્વેષ્ટિતૈરપિ ॥
ઈદૃશૈઃ નવભિઃ કુમ્ભૈઃ શુદ્ધમ્બુ પરિપૂરિતમ્ ।
શાલિમુદ્ગપ્રિયંગાનિ યવસર્ષપમેવ ચ ॥
કલશાન્વિન્યસેત્ તત્ર સર્વગન્ધાનિ તાનિ તુ ।
ચતુર્દિક્ષુ ન્યસેત્ કુમ્ભાન્ પૂર્વાદિ ક્રમયોગતઃ ॥
પ્. ૧૯)
* * વા શાલિ યવાસ્તિલાન્ કોણેષુ વિન્યસેત્ ।
પઞ્ચરત્નેન સંયુક્તા નવાક્ષરેણ મન્ત્રવિત્ ॥
મધ્યે તુ વિન્યસેત્ કુંભં વીરેશીતન્ત્રમુચ્યતે ।
રક્તાક્ષી વિન્યસેત્ પૂર્વં કરાલીં દક્ષિણે ન્યસેત્ ॥
ચંડાક્ષી પશ્ચિમે ન્યસ્ય મહોચ્છિષ્ઠોત્તરે ન્યસેત્ ।
અમ્બિકા ચણ્ડિકા ચૈવ ઘોરાઘોરેશ્વરી તથા ॥
કોણેષુ કલશાન્યસ્ય શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
સ્વસ્વેનૈવ તુ બીજેન નવાક્ષરયુતેન ચ ॥
કલશં વિન્યસેદ્ વિદ્વાન્ શૂલમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિશ્ચૈવ વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટયેત્ ॥
કલશાન્તે તુ મન્ત્રાણા પ્રત્યેકન્તુ યથાક્રમમ્ ।
દેવ્યાશ્ચ પ્રતિમં ગ્રાહ્યં તામ્રજન્દારુકન્તુ વા ॥
સ્થાયિરૂપઞ્ચ કર્તવ્યં ક્ષાલયેચ્છુદ્ધતોયકૈઃ ।
વસ્ત્રયુગ્મેન સંપૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ॥
પ્રણવં વિન્યસેચ્ચિત્તે વદને મૂર્તિવિન્યસેત્ ।
નવાક્ષરં ન્યસેત્ પશ્ચાત્ પ્રતિમાંગે યથાક્રમમ્ ।
મુખે ચ હૃદયે શિરો નાભિસ્તુ ગુહ્યકે ॥
ઊરોશ્ચ પાદયોશ્ચૈવ પદ્મમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ।
હૃદયે હૃદયં ન્યસ્ય શિરશ્ચિરસિ વિન્યસેત્ ॥
પ્. ૨૦)
શિખાયાન્તુ શિખાં ન્યસ્ય કવચં તનમસ્તકે ।
અસ્ત્રં હસ્તપ્રદેશે તુ નેત્રં નેત્રેષુ વિન્યસેત્ ॥
સર્વાંગન્તુ ન્યસેન્મન્ત્રી એકવીરી શરીરતઃ ।
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥
વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી વીરભદ્રગણાધિપ ।
એકવીરી શરીરે તુ વિન્યસેદ્વૈકમુદ્રયા ॥
વીરભદ્રન્તુ શિરસિ ગણાધ્યક્ષન્તુ પાદયોઃ ।
સ્વસ્વેનૈવ તુ મન્ત્રેણ એકચિત્તો દૃઢવ્રતઃ ॥
બ્રહ્માણી તુ મુખં ન્યસ્ય હૃદિમાહેશ્વરી ન્યસેત્ ।
કૌમારી ગુદરે ન્યસ્ય વૈષ્ણવીન્નાભિ મન્ત્રકે ॥
વારાહીં કટિમધ્યે તુ જાના વૈન્દ્રીન્તુ વિન્યસેત્ ।
ઉદરે વિન્યસેત્ સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ ॥
ચન્દ્રાદિત્યં ન્યસેન્નેત્રં લલાટેક્ષેરુ વિન્યસેત્ ।
શ્રોત્રે દિશન્તુ વિન્યસ્ય આકાશે હૃદયે ન્યસેત્ ॥
પાદયોઃ પૃથિવીં ન્યસ્ય ત્રિમુર્તિશ્ચૈવ વિન્યસેત્ ।
દેવા યક્ષ યથા નાગા કિન્નરાપ્સરસ્તથા ॥
ગતાન્ સ્વસ્વેન મન્ત્રેણ હૃદયે વિન્યસેદ્ બુધઃ ।
એવં તસ્ય વિધાનેન હારકેયૂર કલ્પિતમ્ ॥
પૂજયિત્વા વિધાનેન આચાર્યસ્તુ નિવેદયેત્ ।
શયનં કલ્પયેત્ તત્ર કલશસ્ય ચ દક્ષિણે ॥
પ્. ૨૧)
અણ્ડજૈર્મુણ્ડજૈર્વાસ્ત્રૈઃ કાર્પાસૈઃ કંબલૈઃ ક્રમાત્ ।
તસ્યોપરિ ન્યસેન્નેત્રે દેવદેવાંગકૈર્બુધઃ ॥
કૂર્ચં તત્રૈવ વિન્યસ્ય લક્ષણેન વિચક્ષણઃ ।
એવં વિન્યસ્ય વિધિના એકવીરીઞ્ચ શયયેત્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ જયશબ્દયુતેન ચ ।
પ્રાક્શિરન્તુ કર્તવ્યં પાદયોરન્યથા કૃતમ્ ॥
દેવ્યોપરિ ન્યસેદ્વસ્ત્રં સદેશૈર્યુગ્મતો હરમ્ ।
ઈદૃગ્વિધઞ્ચ વસ્ત્રં વા નેત્ર નિર્વાણમેવ વા ॥
* * * વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિર્યજેત્ ।
નિવેદ્યં દાપયેત્ તત્ર સ્મરણેન તુ સંયુતમ્ ॥
કલશોદકેન સંસ્પૃશ્ય હૃદયેનાભિમન્ત્રયેત્ ।
હોમોદયે તતસ્સર્વાન્ સર્વમન્ત્રૈર્યથા ક્રમમ્ ॥
મૂર્તિપૈર્લક્ષણોપેતૈરષ્ટભિસ્તુ યથા વિધિ ।
મન્ત્રજ્ઞૈઃ કુશલૈશ્શુદ્ધૈ બ્રહ્મયામલતત્પરૈઃ ॥
પારશૈવ કુલોદ્ભૂતૈ માતૃદિક્ષો સમન્વિતૈઃ ।
નાંગહીનૈર્ન બધિરૈ નેત્રહીનૈશ્શઠૈસ્તથા ॥
નઘ્રદ્વૈશ્વા બાલૈશ્ચ હોમયેત્ તુલ્યવર્ણજૈઃ ।
આચાર્ય લક્ષણં વક્ષ્યે શૃણુષ્વ ચતુરાનનં ॥
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણં સમયાચારપાલકમ્ ।
શક્તિવ્રતધરં શાન્તં નાંગહીનં નરોગિનમ્ ॥
પ્. ૨૨)
એકવીરવિધનજ્ઞં બ્રહ્મયામલ તત્પરમ્ ।
માત્ર તન્ત્ર ક્રિયાયુક્તં માત્રતન્ત્રવિશારદમ્ ॥
માતૃમણ્ડલવેત્તારં માત્રસ્ફૂર્તિ વિચારગમ્ ।
દીક્ષાસંસ્કારયુક્તઞ્ચ પ્રતિષ્ઠાક્રમવિત્તમમ્ ॥
શુભદેશે સમુત્પન્નં અભિષેક ક્રિયાન્વિતમ્ ।
એકવીરવિધાનજ્ઞં શક્તિ વ્રતધરં શુભમ્ ॥
સમુક્ત પાદનયનં કાલમણ્ડલવર્જિતમ્ ।
રક્તં રક્તોષ્ઠસંયુક્તં રક્તપાણિં વિચક્ષણં ॥
મનોજ્ઞં વા પ્રવક્તારં શાસ્ત્રાનુષ્ઠાનતત્પરમ્ ।
શીલાચારસમાયુક્તં ગુણાસંભોગવર્જિતમ્ ॥
ગુણાશાન્તં સમુદ્ભૂતં સદ્ભિશ્ચૈવ તુ સંપદમ્ ।
સલક્ષણૈશ્ચ સંયુક્તમાલોલ દીર્ઘલોચનમ્ ॥
મૃદુપાદક સગ્રઞ્ચ શુભકણ્ઠસમધ્વલમ્ ।
એવં લક્ષણસંયુક્તમાચાર્યં વિધિવત્સદા ॥
બિલ્વઞ્ચ ખદિરઞ્ચૈવ પલાશં વટમેવ ચ ।
અશ્વત્થોદુમ્બરઞ્ચૈવ પદ્મઞ્ચૈવ શરં તથા ॥
વૈકંગતોહ્યપામાર્ગં અર્કઞ્ચૈવ યથાક્રમમ્ ।
અપામાર્ગં વાસ્તુ હોમે હોમયેત્ તત્ર વિત્તમઃ ॥
અષ્ટોત્તરશતઞ્ચૈવ હોમયેત્ સર્વ મૂર્તિપઃ ।
આચાર્ય દ્વિગુણં હુત્વા સમિધાજ્યાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥
પ્. ૨૩)
પ્રત્યેકાષ્ટશતઞ્ચૈવ હોમયેત્ સર્વમૂર્તિષુ ।
અષ્ટમૂર્તિષુ મન્ત્રૈશ્ચ પૃથક્ વૈ હોમયેદ્ બુધઃ ॥
સ્વતામપદસંયુક્તં નવાક્ષરસમન્વિતમ્ ।
સ્વરણ્યન્તસસંયુક્તં હોમયેન્મૂર્તિ ધારકાન્ ॥
પૃથિવી આપિની તે જીવ યશખડ્ગિની તથા ।
સૌરી ચન્દ્રી તથા પાત્ની અષ્ટમૂર્તિઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
તાસાં મૂર્તિસ્તુ મૂર્ધ્નીનાં મારયેન્મૂર્તિવારકઃ ।
પૃથિવી પૂજનં પૂર્વં આપિની વારુણેન તુ ॥
તેજી અગ્નિ પ્રદેશે તુ વાયવી વાયુગોચરે ।
ખડ્ગિની નૈર્-ઋતે ભાગે સૌરી ઈશાનગોચરે ॥
ચન્દ્રી સોમે તુ વિન્યસ્ય હ્યસ્તી દક્ષિણે ન્યસેત્ ।
એવં ન્યસ્ત્વા ન વિધાનેન ચાષ્ટમૂર્તિષુ યોજયેત્ ॥
મૂર્તીનાઞ્ચૈવ સર્વાસાં સ્વનામ્ના ચૈવ હોમયેત્ ।
અવર્ગં જુહુયાત્પૂર્વે કવર્ગમગ્નિ ગોચરે ॥
ચવર્ગં યામ્યદેશે તુ વર્ગત્ત્રૈન્નૈર્-ઋતે હુતમ્ ।
તવર્ગં વારુણઞ્ચૈવ પવર્ગં વાયુ ગોચરે ॥
પવર્ગં સોમદેશે તુ ષવર્ગમીશગોચરે ।
એતૈસ્સર્વૈસ્તુ સંયુક્તમાચાર્યો હોમમારભેત્ ॥
પૂર્વવત્પ્રક્રમાદેવ લોકપાલાન્ન્યસેત્ ક્રમાત્ ।
સપ્તજિહ્વા ન્યસેસ્તસ્ય યથાસ્થાને યથાક્રમમ્ ॥
પ્. ૨૪)
અષ્ટમસ્ય તુ ખણ્ડસ્ય તૃતીયે લક્ષણાન્વિતમ્ ।
સપ્તમસ્ય તુ ખણ્ડસ્ય દ્વિતીય લક્ષણાન્વિતમ્ ॥
ષષ્ઠેનૈવ સમોપેતં મૂર્ધ્નિ બિન્દુ સુશોભિતમ્ ।
બહુરૂપા ભવેજ્જિહ્વા ન્યસ્તવ્યા સંગરેદિશિ ॥
સપ્તખણ્ડા તૃતીયા ચ દ્વિતીયેન સમન્વિતમ્ ।
ષષ્ઠેન તુ સમાયુક્તા બિન્દુના પરિભૂષિતમ્ ॥
રજતાભાજસા જિહ્વા સૈન્દ્રે ચૈવ વ્યવસ્થિતમ્ ।
દ્વિતીયે ચાષ્ટમખણ્ડાન્યે દ્વિતીયકમ્ ॥
ષષ્ઠેનૈવ સમારૂઢ ચૈન્દ્ર ખણ્ડાન્યથા ક્રમમ્ ।
બિન્દુનોપરિસંયુક્તા રક્તા જિહ્વા ચ સંભવેત્ ॥
અગ્નિભાગે સ્થિતા સા ચ સક્તપાપવિનાશિની ।

ખણ્ડસ્ય ચાષ્ટમસ્યૈવ માતીયા શાન્તિદા શુભા ॥
સપ્તમસ્ય તુ ખણ્ડસ્ય દ્વિતીયેન સમન્વિતમ્ ।
ષષ્ઠેનૈવ સમયુક્તં બિન્દુનોપરિભૂષિતમ્ ॥
કૃષ્ણાખ્યા તુ ભવેજ્જિહ્વા નૈર્-ઋતે દિશિ સંસ્થિતા ।
સપ્તમસ્ય તુ ખણ્ડસ્ય ચાદિબીજાસુ શોભના ॥
પુનરગ્નિસમાયુક્તં ષષ્ઠસ્વરસમન્વિતમ્ ।
બિન્દુનોપરિસંયુક્તં સર્વકામાર્થસાધનમ્ ॥
સુપ્રભા શોભના જિહ્વા વારુણ્યં દિશિસંસ્થિતા ।
સપ્તમસ્ય તુ ખણ્ડસ્ય ચાદિબીજા શુભંકરી ॥
પ્. ૨૫)
દ્વિતીયેન સમાયુક્તા ષષ્ઠબીજેન સંયુતા ।
વિન્દુનોપરિસંયુક્તા સદાવિજયવર્ધની ॥
અતિરક્તા ભવેજ્જિહ્વા વાયવ્યાં દિશિસંસ્થિતા ।
સપ્તજિહ્વા સમાખ્યાતા શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
એવં સપ્તવિધાં જિહ્વા ચાગ્નિકુણ્ડે પ્રયોજયેત્ ।
એવં વૈ સ્થણ્ડિલે જિહ્વા યોજયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥
એતૈસ્સર્વૈસ્સમાયુક્તઃ આચાર્યો મન્ત્રહોમયેત્ ।
સમિદ્ધુત્વા સ્પૃશેત્પાદમાજ્યં હુત્વા યદિ સ્પૃશેત્ ॥
ચરું હુત્વા સ્પૃશેદ્બિન્દું તિલાન્ હુત્વા હુતિસ્પૃશેત્ ।
લાજં હુત્વા મુખં સ્પૃશ્ય શૂલમુદ્રાભિમન્ત્રયેત્ ॥
કૃગાક્ષરે સ્પૃશેત્ પશ્ચાત્ ક્ષ્વકાકાદીનિ વૈ બુધઃ ।
હુત્વા હુત્વા સ્પૃશેન્મન્ત્રી પાદાદિ શિરસાન્તકમ્ ॥
હૃદયે હૃદયં સ્પૃશ્ય શિરશ્શિરસિ વિન્યસેત્ ।
શિખાયાન્તુ સ્પૃશેન્ન્યસ્ય કવચં સ્તનમધ્યકમ્ ॥
સ્તનમધ્યં સ્પૃશેત્ મન્ત્રી સર્વમન્ત્રૈર્યથા ક્રમાત્ ।
આજ્યં હુત્વા ભવેત્ તત્ર હૃન્મન્ત્રાદિ યથાક્રમમ્ ॥
પઞ્ચપઞ્ચભિરાહુત્યા ષડંશેન વિધુર્બુધઃ ।
એકવીરશતં હુત્વા નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ॥
ચતુર્મૂર્તિશ્ચતુર્હત્વા અષ્ટમૂર્તિસ્તુ ચાષ્ઠધા ।
દ્વાદશૈવ તુ મુનીનાં દ્વાદશાહુતિરુચ્યતે ॥
પ્. ૨૬)
ષોડશૈવ તુ મૂર્તીનાં ષોડશાહુતિ હોમયેત્ ।
દ્વાત્રિંશન્મૂર્તિભિશ્ચૈવ દ્વાત્રિંશાહુતિરુચ્યતે ॥
તત્ તત્પૂરણહોતવ્યં સ્વનામપદસંયુતમ્ ।
યોગિનીનાં દશં હુત્વા પરિવારેણ પઞ્ચધા ॥
એવં હુતં વિધાનેન વારિણા પ્રોક્ષયેદ્ ગૃહમ્ ।
પઞ્ચગવ્યેન સંપ્રોક્ષ્ય નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ॥
બાહ્યે ચાભ્યન્તરે ચૈવ પરિવાર ગ્રહેષુ ચ ।
પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચગવ્યેન પશ્ચાત્ સ્થાપનમારભેત્ ।
અધિવાસન વેલાયાં પશૂન્ સપ્ત ચ પાતયેત્ ।
રુધિરં માંસમસ્થિઞ્ચ હોમયેન્મૂલમન્ત્રતઃ ॥
તતો દિશા બલિં દદ્યાત્ રક્તમાંસૈશ્ચ વિન્યસેત્ ।
શંખભેર્યાદિભિર્ઘોષૈર્ડમરુકૈશ્ચ કાહલૈઃ ॥
માતૃઘોષૈશ્ચ સંયુક્ત પટહમદલસંકુલૈઃ ।
નૃત્તગીતાદિભિસ્તત્ર હ્રાદયેત્ તત્ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
અધિવાસવિધિ હ્યેતન્ના બ્રહ્મ ઉદાહૃતમ્ ।
સુમુહૂર્તે તુ સંપન્ને પ્રભાતે સ્થાપનં ભવેત્ ॥
રત્નાદિવિન્યસેત્પૂર્વં પશ્ચાત્ સ્થાપન મારભેત્ ।
રત્નાનિ લોહ ધાન્યાનિ બીજાન્યોષધયસ્તથા ॥
ક્રમેણ વિન્યસેત્ બ્રહ્મન્ શાસ્ત્ર દૃષ્ટેન કર્મણા ।
વજ્રન્તુ મરકતઞ્ચૈવ મૌક્તિકં પદ્મરાગકમ્ ॥
પ્. ૨૭)
વૈડૂર્યં પુષ્પરાગઞ્ચ ઇન્દ્રનીલં પ્રવાલકમ્ ।
ગોમેદકન્તુ માણિક્કં નવરત્નં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ પૂર્વાદિક્રમયોગતઃ ।
સુવર્ણરજતં તામ્રમાયસં ત્રપુસીસકમ્ ॥
આરુઢં ચ વિપુલં પૂર્વાદિ ક્રમતો ન્યસેત્ ।
હરિતારં ગઞ્જકઞ્ચ માક્ષિરં ગુનપીતથા ॥
સૌરાષ્ટ્ર ગૈરિકઞ્ચૈવ વત્ * * * ગરન્તથા ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ પૂર્વાદિ ક્રમતો ન્યસેત્ ॥
તિલસર્ષપ મુદ્ગાનિ વ્રીહિનિષ્પાવકાનિ ચ ।
યવમાષ પ્રિયંગૂનિ નવાક્ષરેણ વિન્યસેત્ ॥
લક્ષ્મી ચ સહદેવી ચ વિષ્ણુ ક્રાન્તિ બલં તથા ।
ગરિકઞ્જીવ્રવલ્લી ચ વાહ્રી ચ પાક્સવ ચલાન્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ ક્રમેણ વિન્યસેદ્ દ્વયે ।
કારયેત્ તુ નવપુટં તામ્રૈણૈવ શોભિતમ્ ॥
બ્રહ્મસ્થાનં ન્યસેન્મન્ત્રી એકત્વઞ્ચ ન કારયેત્ ।
કૂર્મઞ્ચ પૃથિવી ચૈવ શંખઞ્ચૈવાત પત્રિકમ્ ॥
વજ્રઞ્ચૈવ તુ શૂલઞ્ચ ગદા ખડ્ગન્ તથૈવ ચ ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ સ્મરણેનૈવ સંયુતમ્ ॥
ન્યસેદ્વીજાનિ માર્ગઞ્ચ રજાન્યોષધિ લોહકાન્ ।
બ્રહ્મસ્થાનં ન્યસેત્ પૂર્વમાયુરારોગ્યદં શુભમ્ ॥
પ્. ૨૮)
એવં ન્યસ્ય ચ વિધિના પાયસેન તુ લેપયેત્ ।
સુમુહૂર્તે ચ સુદિને શંખ દુન્દુભિ નિસ્વનૈઃ ॥
સ્થાપયેદ્ વિધિનાચાર્યો બ્રહ્મસ્થાનન્તુ કૌતુકમ્ ।
કૂટાક્ષરં નવૈર્બીજૈર્નવાક્ષર યુતૈરપિ ॥
સુમુહૂર્તે તુ કર્તવ્યં ઊર્ધ્વસ્થાપનમાચરેત્ ।
અર્ઘ્યન્દત્વા તતો મન્ત્રી વીરધ્યાન પરાયણઃ ॥
પશૂન્વૈ ઘતયેત્ તત્ર પ્રતિષ્ઠા કાલિકે તથા ।
સપુત્રં વા જપૈર્દર્વૈઃ યજમાન પુરસ્સરૈઃ ॥
કવિતુકસ્ય તુ સંમન્ત્ર્યસ્ય સ્થાપયેદ્ વિધિના તથા ।
દેવભાગં ન્યસેત્ સ્થાપ્ય બ્રાહ્મે ચર્ચાં પ્રકલ્પયેત્ ॥
કૃતાક્ષર નવબીજૈર્નવાક્ષરયુતૈરપિ ।
સ્મરણેન સમાયુક્તં ત્રિભિર્જપ્તં પ્રવેશયેત્ ॥
અર્ઘ્યન્દત્વા તુ તત્રૈવ ભદ્રકાલીં પ્રવેશયેત્ ।
સકલં નિષ્કલં રૂપં ધ્યાત્વા દેવ્યઃ પુનર્ન્યસેત્ ॥
આવાહયેત્ તતો દેવીં ભીમરૂપ કપાલિનીમ્ ।
ત્રિશૂલ ખડ્ગ ખટ્વાંગ ખેટકૈશ્ચ સમન્વિતઃ ॥
ઘણ્ટાડમરુકઞ્ચૈવ નાગપાશ સમન્વિતા ।
મુણ્ડમાલાધરીં દેવીં ત્રિણેત્રિં રક્તલોચનીમ્ ॥
શ્યામવર્ણાઞ્ચ સુઘનીં રૌદ્રીં ચૈવ પરાત્પરામ્ ।
ભૂતપ્રેત ગણૈસ્સર્વૈ માતૃયોનિ ગણૈર્યુતામ્ ॥
પ્. ૨૯)
એતૈસ્સર્વૈઃ પરિભૂતૈઃ દેવીમાવાહયેદ્બુધઃ ।
અચિન્ત્યાં પરમાં સૂક્ષ્માં અવ્યક્તાં અક્ષયાં દયામ્ ॥
નાનારૂપ જગદ્યોનિં વિશ્વમૂર્તિં મહેશ્વરીમ્ ।
અનેક વદનાન્દેવીં નૈકહસ્તાં મહેશ્વરીમ્ ॥
નૈકરૂપ ઘૃતશ્યામાંમનેકા ઘ્રાણસંયુતામ્ ।
અનેકશ્શ્રોત્રસંયુક્તમનેકસ્તનસંયુતામ્ ॥
અનેક મુખસંયુક્તાં સમુદ્રાંબરભૂષિતામ્ ।
ઇન્દ્રશ્રપવિચિત્રાંગી વિન્યસેત્ તન્ત્રવિત્તમઃ ॥
કલશોદકેન સંપ્રોક્ષ્ય સ્વાપિ રૂપન્તુ વિન્યસેત્ ।
પરિવારન્યસેચ્ચૈવ સ્વસ્વેનૈવ તુ મન્ત્રવિત્ ॥
દેવ્યોદકેન સંપ્રોક્ષ્ય ન્યસેત્સ્વરલિપિન્યથા ।
નિવેદયેત્ તદા દેહમર્ચયિત્વા વિધાનતઃ ॥
પાયસં કૃસરાન્નઞ્ચ પીતાન્નઞ્ચ ગુલોદનમ્ ।
શુદ્ધાન્નઘૃતસંયુક્તન્દધિમધુઘૃતાન્વિતામ્ ॥
ભક્ષ્ય ભોજ્યઞ્ચ પાયઞ્ચ લેહ્યં શોષ્યં તથૈવ ચ ।
બૌલકામણ્ડકા ચૈવ પૂરિકા ઘૃતકન્તથા ॥
મધુમાંસઞ્ચ પાનઞ્ચ ગુલપિષ્ટં મધુન્તથા ।
ત્રિવિધા તુ ભવેદ્ દેવી લક્ષમાંસેન સંયુતા ॥
નિવેદયેદ્ વિશેષેણ અર્ઘ્યૈશ્ચ બહુકાદકાન્ ।
દિશાબલિં તતો દદ્યાત્ માંસાનાં લાજસંયુતમ્ ॥
પ્. ૩૦)
આચાર્યં પૂજયેત્ સંમ્યક્ ગોરુમિકાઞ્ચનાદિભિઃ ।
પ્રતિષ્ઠા વિધાયાં પ્રોક્તં રાષ્ટ્રશાન્ત્યર્થકારણમ્ ॥
ગર્ભગેહે તુ મતિમાન્ સપ્તકોષ્ઠાનિ કારયેત્ ।
પ્રતિષ્ઠાપ્ય પૂજયેત્ તંત્ર વિત્તમ * * * * ॥
ધ્રુવાર્ચાદેવિકં સ્થાપ્ય ભૂતાત્મા રણભાગિકે ।
પૈશાન્ પૈશાતુ ભાગેતુ સ્વાર્પયેત્ તન્ત્રવિત્તમઃ ॥
એવં તુ ત્રિવિધં લેખ્યં યથાવિધિપુરસ્સરમ્ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પ્રતિષ્ઠાવિધિર્નામ સપ્તમઃ પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ન્યાસકર્મ વિધિક્રમાત્ ।
ન્યાસાનાં ત્રિવિધં પ્રોક્તં સર્વકામાર્થ સાધનમ્ ॥
સૃષ્ટિસંહારભેદઞ્ચ સ્થિતિન્યાસં તથૈવ ચ ।
મૂર્ધ્નાદિ પાદપર્યન્તં સૃષ્ટિન્યાસં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
પાદાદિ ચ શિરાન્તન્તુ ન્યાસઞ્ચ સંહૃતિર્ભવાત્ ।
નાસાદિ હૃદયાન્તન્તુ સ્થિતિન્યાસં તદુચ્યતે ॥
પ્રથમન્તુ જલસ્નાનં મૃદાસ્નાનમતઃ પરમ્ ।
જપસ્નાનવિધિં પશ્ચાત્ ધ્યાનયોગી સમાચરેત્ ॥
પદ્માસનન્તુ કર્તવ્યમઞ્જલી પુટમુદ્રયા ।
પૂરકં પૂરયેત્ પૂર્વં બ્રહ્મા તત્રાધિદેવતા ॥
પ્. ૩૧)
કુમ્ભકં હૃદિમધ્યસ્થં દેશં નિષ્કલ ભાસિતમ્ ।
નિષ્કલં પરમાશક્તિ મન્ત્રાસનસમન્વિતમ્ ॥
કાલીં ચૈવ કરાલી ચ વિરાલી માલિની તથા ।
હૃત્પુણ્ડરીકમધ્યે તુ મૂર્તિં ધ્યાત્વા યથાક્રમમ્ ॥
પશ્ચાત્ કરાંગુલીન્યાસ નિર્મલાક્ષ સમન્વિતમ્ ।
નાગહસ્તસમં કુર્યાત્ મણિમણ્ડસમન્વિતમ્ ॥
દક્ષિણાંગુષ્ઠકં બ્રાહ્મં તર્જની તુ મહેશ્વરી ।
મધ્યમાંગુલકૌમારી વૈષ્ણવી ચ ત્વનામિકા ॥
કનિષ્ઠિકા ચ વારાહી દક્ષિણાંગુલ વિન્યસેત્ ।
વામહસ્તે કનિષ્ઠાદિ ઇન્દ્રાણિન્તત્ર વિન્યસેત્ ॥
અનામિકાયાઞ્ચામુણ્ડા વીરભદ્રા તુ મધ્યમા ।
તર્જની તુ મહાવિઘ્નં કરાલ્યંગુષ્ઠવિન્યસેત્ ॥
એવં સૃષ્ટિક્રમં કુર્યાત્ સંહારં તદનન્તરમ્ ।
વામાંગુષ્ઠાદિ ચારભ્ય નવશક્તિષુ વિન્યસેત્ ॥
શાન્તી ચાંગુષ્ઠવિન્યાસે સોણી તર્જનિ વિન્યસેત્ ।
ખડ્વાંગી મધ્યમં કુર્યાત્ અનામી ચૈવ તુ નાસિકા ॥
કનિષ્ઠિકા ન્યસેત્ કાન્તિમંગુલ્યગ્રે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
મૌક્તિકી કનિષ્ટિકા ન્યસ્ય અગ્રે ચ તર્જનીં ન્યસેત્ ॥
ક્રોધી ચાંગુષ્ઠવિન્યસ્ય સ્થિતિ ન્યાસં પ્રકીર્તિતમ્ ।
અંગુલ્યં પ્રણવં ન્યસ્ય ફટ્કારં તર્જનીં ન્યસેત્ ॥
પ્. ૩૨)
ફટ્કારં મધ્યમાંગુલ્યં ફટ્કારઞ્ચૈવ નામિકા ।
કનિષ્ઠાંગુલિ હુંકારં કનિષ્ઠાકારમુચ્યતે ॥
અનેકાયાન્તુ ફટ્કાર ફટ્કારં મધ્યમં ન્યસેત્ ।
શ્વેતન્તુ તર્જનીં તસ્ય હુંકારાંગુષ્ઠવિન્યસેત્ ॥
દક્ષિણે કટિમધ્યે તુ ચણ્ડી રૌદ્રી તુ વિન્યસેત્ ।
વામે તુ મણિમધ્યે ચ ચણ્ડી રૌદ્રી તુ વિન્યસેત્ ॥
વામે તુ મણિમધ્યે તુ ભૈરવીં તત્ર વિન્યસેત્ ।
દક્ષિણે બહુવીરે તુ એકવીરે તુ વામકે ॥
હસ્તાભ્યાક્તાલ પૃષ્ઠે તુ અર્કમાત્મે તુ વિન્યસેત્ ।
કરન્યાસમિદં પ્રોક્ત મહાન્યાસમતઃ પરમ્ ॥
પ્રણવં વિન્યસેન્ મૂર્ધ્ની બ્રહ્મા તત્રાધિ દૈવતમ્ ।
ખકારે તુ લલાટં સ્યાત્ સ્કન્દસ્તત્રાધિ દૈવતમ્ ॥
વકારં વક્ત્રમધ્યે તુ વિઘ્નન્તત્રાધિ દૈવતમ્ ।
મકારં હૃદયે મધ્યે દુર્ગાં તત્રાધિ દૈવતમ્ ॥
સદ્ધસ્તં પુરુષં દેવં ભકારં તત્ર વિન્યસેત્ ।
એવં સૃષ્ટિમહામુદ્રા સૃષ્ટિન્યાસન્ તદુચ્યતે ॥
ઓંકારં પાદયોર્ન્યસ્ય ભૂમિસ્તત્રાધિ દૈવતમ્ ।
જ્રેકારં જાનુમધ્યે તુ દુર્ગાસૂત્રાસુ દૈવતમ્ ॥
દ્રેકારં વહ્નિવિન્યસ્ય ઉમાસ્તત્રાધિ દૈવતમ્ ।
હ્રેંકારં સ્તનમગ્રે તુ શ્રિયૈ તત્રાધિ દૈવતમ્ ॥
પ્. ૩૩)
હ્રોંકારં ચૈવ બાહુભ્યા જ્યેષ્ઠં તત્રાધિ દૈવતમ્ ।
હ્રેંકારં ચક્ષુવિન્યાસં સરસ્વત્યાધિ દૈવતમ્ ॥
સ્કન્દદેશે તુ ફટ્કારં ઇતિ ન્યાસાધિ દૈવતમ્ ।
પૃષ્ઠે ચૈવ હુંકારં પાલિં તસ્યાધિ દૈવતમ્ ॥
પદન્યાસન્તુ હૃદયે હકારં નાયશક્તિ સ દૈવતા ।
એતેષાં ચ સ્થિતિ ન્યાસમુષ્ટિકં બિન્દુમુદ્રયા ॥
વીરભદ્રન્તુ મન્ત્રેણ શિરસોપરિ વિન્યસેત્ ।
તદૂર્ધ્વં ભક્તવિન્યાસં સ તુ ધ્યાનરૂપિણમ્ ॥
વિઘ્નમન્ત્રાન્ લલાટસ્યાત્ તસ્યોર્ધ્વં પદવિન્યસેત્ ।
બ્રહ્માણી મૂલમન્ત્રેણ ચતુશ્યાન્તત્ર વિન્યસેત્ ॥
મન્ત્રોપરિ તથા ચતુર્વક્ત્રા ચતુર્ભુજા ॥
એવં ધ્યાત્વા તુ મનસા બ્રહ્માણી તત્ર વિન્યસેત્ ।
માહેશ્વરીતિ મન્ત્રેણ આસ્ય મધ્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
તસ્યોર્ધ્વમીશ્વરી ચૈવ ચતુર્બાહુસ્ત્રિણેત્રિણી ।
કૌમારી મૂલમન્ત્રેણ કર્ણાગ્રે તત્ર વિન્યસેત્ ॥
મન્ત્રસ્યોપરિ વિન્યાસં કામારી તુ ચતુર્ભુજા ।
વૈષ્ણવી મૂલમન્ત્રેણ બાહ્યાભ્યન્તર વિન્યસેત્ ॥
મન્ત્રોપરિ ચ વિન્યાસં વૈષ્ણવી ચૈકહસ્તિની ।
વારાહી મૂલ મન્ત્રેણ હૃદયઞ્ચૈવ વિન્યસેત્ ॥
તસ્ય મન્ત્રોપરિ ન્યાસં વારાહી ચ ચતુર્ભુજા ।
ઇન્દ્રાણિ મૂલમન્ત્રેણ નાભિ મધ્યે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
પ્. ૩૪)
તસ્ય મધ્યોપરિ ન્યાસં ઇન્દ્રાણી વજ્રહસ્તિની ।
ચામુણ્ડી મૂલમન્ત્રેણ સર્વાંગેષુ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
તસ્ય મન્ત્રોપરિ ધ્યાત્વા ચામુણ્ડા ઉગ્રવેષિણી ।
એવં માતૃમયં ધ્યાત્વા યાગપૂર્વે પ્રવર્તતે ॥
સકલં નિષ્કલઞ્ચૈવ નિષ્કલં સકલનિષ્કલમ્ ।
સકન્તુ શરીરસ્થમ્મહાનપિ યથાશક્તિયન્તારમનુવર્તતે ॥
તથૈવેન્દ્રિય સંઘાતઞ્ચિત્તમેવાનુવર્તતે ।
દૃષ્ટ્વા તાર્ક્ષ્યં યથા સર્પં કમ્પતેથ મુહુર્મુહુઃ ॥
અમન્ત્રમર્ચકન્ દૃષ્ટ્વા કમ્પતે શિવમુત્સયા ।
શિવશિક્ષા સમાયોગાત્ શિવહૃષ્ટમિહોચ્યતે ॥
પારશવકુલે જાતો સ્નાનં કૃત્વા વિશેષતઃ ।
ક્ષૌરઞ્ચ દન્ત શુદ્ધિઞ્ચ મન્ત્રસ્નાનન્તુ લેપનમ્ ॥
ઉષ્ણીષઞ્ચોપવીતઞ્ચ શુદ્ધ વસ્ત્રોત્તરીયકમ્ ।
કર્ણકુણ્ડલસંયુક્તં હેમાંગુલ્ય પવિત્રકમ્ ॥
પ્રવાલમૌક્તિકા કાન્તં રુદ્રાક્ષમાલિકાયુતમ્ ।
ત્રિપુણ્ડ્રન્તુ વિશેષેણ ચન્દનેનાનુલેપનમ્ ॥
ભેરિકા પોષણઞ્ચૈવ પારશૈવમિતિ સ્મૃતમ્ ।
પ્રોક્ષણે ચ પ્રતિષ્ઠાયાં ઉત્સ્વવે બલિકાલકે ॥
દીક્ષયા માલયારંભે બાલસ્થાને તથૈવ ચ ।
યાવત્ કર્મ સમારભ્ય ભેરિકાં તાડયેત્ ક્રમાત્ ॥
પ્. ૩૫)
ભેરિકાયોષ્ટહીનઞ્ચ રાજરાષ્ટ્રં વિનશ્યતિ ।
અન્યથા તામુનઞ્ચૈવ રાજરાષ્ટ્રં વિનશ્યતિ ॥
તદ્ દોષ શમનાર્થાય સપ્તશુદ્ધિ સમાહરેત્ ।
અન્નપાદ્યસમાયુક્તં ઘોષયેત્ સર્વ કર્મસુ ॥
ઇતિ શ્રીબ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં ન્યાસવિધિં નામ અષ્ટમઃ
પટલઃ

પીઠમ્ ।
વક્ષ્યેહં બલિપીઠસ્ય લક્ષણં ક્રમશોધુના ।
મૂલગેહે તલોત્થેયં ભૂતપીઠસ્ય વિસ્તૃતમ્ ॥
પાદબાહ્યે તુ મધ્યે વા પાદાભ્યન્તરમેવ વા ।
વિસ્તારમુત્સેધમર્ધાધિક મથાપિ વા ॥
પાદાધિકં તથા કૃત્વા વિધિપીઠસ્ય ચોચ્છ્રયમ્ ।
હોમાદિ કર્ણિકાન્તઞ્ચેત્ દ્વાત્રિંશદંશકં ભવેત્ ॥
કુમુદોચ્ચન્તુ ભૂતાંશં કંપેમેકાંશમુચ્યતે ।
ષડંશં ચરણોચ્ચં વા કમ્પમાનં શિવાંશકમ્ ॥
કલાંશન્તુ મહાપદ્મં પદ્મોત્સેધં યુગાંશકમ્ ।
પક્ષોત્સં કર્ણિકોત્સેધં હોમાદુપરિ વિન્યસેત્ ॥
અથવાન્ય પ્રકારેણ દ્વારમાનવિધિં શૃણુ ।
હારોચ્છ્રેયં તારં પાદહીનં દ્વિપાદકમ્ ॥
પ્. ૩૬)
ઉત્તમાધમમધ્યઞ્ચ તુંગં પૂર્વોક્તમાચરેત્ ।
હોમાકર્ણિક પર્યન્તમષ્ટાવિંશતિ સંખયા ॥
ઉપાનોચ્ચં કલોચ્ચં વા રસાંશઞ્ચ પ્રમાણકમ્ ।
કુંભોત્સેધં શરાંશં સ્યાત્ કંઅમેકાંશમુચ્યતે ॥
યુગાંશં કણ્ઠમાનન્તુ શિવાંશં કમ્પમૂર્ધ્વકમ્ ।
શિવાક્ષ્યંશ મેહપટ્ટી પક્ષાંશં વા વિશેષતઃ ॥
વેદાંશ પદ્મન્તુ વિન્યસ્ય શિવાંશં કર્ણિકોદયમ્ ।
પીઠતારં યુગાશ્રન્તુ નિષ્કલસ્ય શરીરકમ્ ॥
સ્થિતં વૈ આત્મકં વિદ્યાત્સકલઞ્ચલિતો ભવેત્ ।
આયુક્ષા તુ સમાખ્યાતા આત્મનેન તુ દૃશ્યતે ॥
ક્ષેત્રં ક્ષેત્રસ્ય રૂપેણ વિભેદા પઠ્યતે મયા ।
તિલમધ્યે સ્થિતં તૈલં ક્ષીરમધ્યે યથા ધ્રુવમ્ ॥
તિલવત્ ક્ષેત્રમિત્યાહુઃ તૈલં ક્ષેત્રસ્ય ઉચ્યતે ।
ઉભયોરિતરં નાસ્તિ આકાશવિવિભુન્નયેત્ ॥
માતૃકં ક્ષેત્રમિત્યુક્તં ક્ષેત્રજ્ઞોથ પ્રભુરુચ્યતે ।
અક્ષરં પરમાધારમધેયં શક્તિરુચ્યતે ॥
અનુનાત્માનમિત્યુક્તં આત્માસ્તુ સ ભૈરવમ્ ।
મન્ત્રં પરમાશક્તિશ્શક્તિ ભૈરવમુચ્યતે ॥
ભૈરવં ભૈરવોદ્ભૂતં શક્ત્યામુન વિવિત્રયમ્ ।
અન્યથા દેવતા શક્તિ ભૈરવેષુ સમુદ્ભવા ॥
પ્. ૩૭)
નાનાભેદસ્વરૂપાણિ નાનાશાસ્ત્રકલાં ધરેત્ ।
એવં શક્ત્યા ભવેદ્ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મશક્તિ તતઃ પરમ્ ॥
માતૃદીક્ષા ક્રમઞ્ચૈવ અર્ચનં નાત્ર કારયેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પીઠલક્ષણં નામ નવમઃ પટલઃ

સ્નાનમ્ ।
અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્નાનકર્મવિધિક્રમમ્ ।
આગ્નેયં વારુણં સ્નાનં આતપં દ્વિચતુર્વિધમ્ ॥
આગ્નેયં દીક્ષિતા સ્નાને વલ્મીકે દર્ભમુલકે ।
નદીકૂપ તટાકે વા અન્યેભ્યશ્ચૈવ મન્ત્રવિત્ ॥
તૈલં મલદન્તકાષ્ઠ શુચૌ દેશે તુ નિક્ષિપેત્ ।
પ્રક્ષાલ્ય પાણિપાદેન દન્તકાષ્ઠઞ્ચ કારયેત્ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય શુચિસ્તસ્મિન્ સ્નાનાત્સંપારશૈવકઃ ।
સદ્યોજ મૃત્તિકાં ગૃહ્ય વામેન ક્ષેપણઞ્ચરેત્ ॥
અભિમન્ત્રેણ ઘોરેણ વક્ત્રેણૈવ ત્રિભાગિકમ્ ।
નિવેદનમીશ મન્ત્રેણ વિઘ્નનાશાય સાધક ॥
ભાગમેકં ભવેદ્ દિક્ષુ ભાગમેકસ્ય ચાંભસિ ।
સંગૃહ્ય લિખ્ય ચાત્માનં કુર્યાત્ સ્નાનં યથાક્રમમ્ ॥
ગંગા ચ યમુના ચૈવ કોજિની કાણ્ઠકી તથા ।
સિન્ધુસ્સરસ્વતી ચૈવ સિન્ધો પઞ્ચનદી સ્મૃતા ॥
પ્. ૩૮)
ચતુસ્સાગરમધ્યસ્થ ધ્યાનન્તુ સલીલં તથા ।
સર્વતીર્થાનિ પુણ્યાનિ અસ્મિન્ તિષ્ઠન્તુ વાંભસિ ॥
ગંગાહ્રદં જપેત્ પૂર્વ પશ્ચાચ્છ્રુક્ષ્યે તુ મુત્તમમ્ ।
પાવણં સર્વતીર્થેભ્યો શિવતીર્થન્તુ યદ્ભવેત્ ॥
પરિપૂર્ણાઞ્જલિં કૃત્વા શિરસ્યોપરિ નિક્ષિપેત્ ।
નિમગ્નદણ્ડવત્ તત્ર સ્મરેદીશાનમુત્તમમ્ ॥
ઉત્તીર્ય સલિલાત્ પશ્ચાત્ સદ્યોજાતમનુસ્મરન્ ।
નિષ્ક્રમ્ય જલમધ્યાત્ તુ ઉપવિશ્યોત્તરં મુખમ્ ॥
વિધિના ચમ્ય ગાયત્રી લોચનાદિ તલં સ્પૃશેત્ ।
પ્રાણાયામ ત્રયં કૃત્વા ધ્યાયેદ્ધૃદયમં શિવમ્ ॥
નિરોધાજ્જાયતે વાયુર્વાયોરગ્નિસ્તુ જાયતે ।
તપો નામાપિ જાયન્તે તતોન્તશ્શુદ્ધિરુચ્યતે ॥
બહિરભ્યન્તરે શુદ્ધે શિવહસ્તન્તુ કારયેત્ ।
પશ્ચાદાત્મ શિવં કુર્યાત્ ત્રિતત્વ સહિત દ્વિજ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય જલં તત્ર કૂર્ચહસ્તે જલં સ્પૃશેત્ ।
દેવાનૃષિ પિતૄંશ્ચૈવ ક્રમેણૈવ તુ તર્પયેત્ ॥
ધ્યાનમાર્ગં સમાપ્તેન સાધકસ્ય વિધીયતે ।
જલસ્નં પુરા કૃત્વા ભસ્મસાનં યથાક્રમમ્ ॥
શ્વેતં રક્તં તથા કૃષ્ણં કપિલં જરયાક્રમાત્ ।
ગોમયેન સુસંગ્રાહ્ય ઓંકારમભિ મન્ત્રયેત્ ॥
પ્. ૩૯)
નકારં સ્થાપનં કૃત્વા મકારં શોધયેત્ ક્રમાત્ ।
શિકારં મુષ્ટિકાં કૃત્વા વકારં શોધયેત્ ક્રમાત્ ॥
યકારમગ્નિ દગ્ધન્તુ ઓંકારં ગૃહસાધકઃ ।
ભસ્મભૂતં તથા કૃત્વા પુનસ્સંસ્કાર કર્મણિ ॥
પાત્રન્તુ સ્થાપયેત્ તત્ર અગ્નિના દહેન ક્રમાત્ ।
પઞ્ચાક્ષરં તતો જપ્યમન્ય પાત્રસ્ય સંગ્રહમ્ ॥
ગન્ધપુષ્પસમાયુક્તં શુદ્ધદેશેન દાપયેત્ ।
અમૃતસ્વત્પરં બીજં યામ્યં સંસ્પૃશ્ય નિત્યશઃ ॥
દીક્ષિતા પૂજયેન્નિત્યં સર્વપાપહરં પરમ્ ।
જ્ઞાનદીક્ષા તપોદીક્ષા મન્ત્રદીક્ષા ક્રમેણ તુ ॥
જ્ઞાનદીક્ષા તુ વિપ્રાણાં તપો દીક્ષા નૃપસ્ય તુ ।
મન્ત્રદીક્ષા તુ વૈશસ્ય શૂદ્રસ્યૈવ તથૈવ ચ ॥
અન્યેષાઞ્ચૈવ જાતીનાં શૂદ્રાણાઞ્ચ તથૈવ ચ ।
અન્યેષાઞ્ચૈવ જાતીનાં કર્મયોગ્યં ન કારયેત્ ॥
દીક્ષા ક્રમેણ કર્તવ્યં ગુરુમારાધ્ય વર્તતે ।
અગ્નિમાતા પિતારુદ્ર દીક્ષિતો યસ્ય પૂજકઃ ॥
તસ્ય જન્તુ કુલોજાત પૂર્વજન્મ વિવર્જિતઃ ।
મણ્ડલે સ્થંડિલે ચૈવ સ્ફટિકે વા મણિર્યથા ॥
ભિત્તિ ચિત્રપટે વાપિ હૃદયે વાપિ કારયેત્ ।
પૂજયેદ્ વાપિ પિણ્ડાત્મા ધ્યાનં કૂર્વિત સાધકઃ ॥
પ્. ૪૦)
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થશ્ચ વાનપ્રસ્થશ્ચ ભિક્ષુકઃ ।
શૈવં પાશુપતં સોમ ત્રય સિદ્ધાન્તમેવ ચ ॥
પૂર્વઞ્ચ દક્ષિણઞ્ચૈવ પશ્ચિમં ચોત્તરં તથા ।
ઊર્ધ્વમૂર્ધ્નાભિસંયુક્તમીશાનં પરિકલ્પયેત્ ॥
ઈશાનપૂર્વતો મૂર્તિં ઈશ્વરો ચૈવ દક્ષિણે ।
પશ્ચિમ બ્રહ્મમૂર્તિસ્તુ ઉત્તરે તુ શિવસ્તથા ॥
ઊર્ધ્વં સદાશિવં ચૈવ પઞ્ચમૂર્તિરિદં ક્રમાત્ ।
તત્ તન્મુખેન દીક્ષાયા તત્ તદ્ભાવન્તુ પૂજયેત્ ॥
સૃષ્ટિસ્થિતિશ્ચ સંહારં મૂર્તિભેદ ક્રમેણ તુ ।
બ્રહ્માણં પૂજયેન્નિત્યં ભસ્મોદ્ધૂલિત વિગ્રહ ॥
સર્વસંગ પરિત્યાજ્ય એકત્વં ભાવયેત્ ક્રમાત્ ।
વિષ્ણુઞ્ચ પૂજયેન્નિત્યં જપહોમ ક્રિયાદિભિઃ ॥
ગૃહસ્થસ્ય વિશેષેણ દીપાકાર સ ઉચ્યતે ।
દીક્ષિતાનાઞ્ચ સર્વેષાં નરનાર્યસ્સુભક્તિતઃ ॥
ત્ર્યંગુલ્યન્તુ પરિક્રમ્ય ત્રિપુણ્ડ્રસ્સવિધીયતે ।
ત્ર્યંગુલં પરિધે યત્તુ સર્વેષાં ચ વિશેષતઃ ॥
એવં વિધિ ક્રમેણૈવ પૂજયિત્વા વિશેષતઃ ।
એકત્વં ભાવયેત્ તત્ર કુલજાતસ્સમાપ્નુયાત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં દીક્ષાભેદ શુદ્ધસ્નાનવિધિર્નામ
દશમઃ પટલઃ

પ્. ૪૧)
માતૄણામર્ચનં વક્ષ્યે શ્રૂયતાં ચ વરાનને ।
અહરહાર્ચનં વક્ષ્યે અહઃ પાપવિનાશનમ્ ॥
ગ્રામશાન્તિમિમં શ્રુત્વા રક્ષશ્શત્રુ વિનાશનમ્ ।
આયુશ્શ્રીપુત્ર વૃધ્યર્થં ધનધાન્ય વિવર્ધનમ્ ॥
આરાધન વિધિં દેવ્યૈ સ્ત્રીશૂદ્રાશ્ચ વર્જયેત્ ।
ગ્રામે વા નગરે વાપિ પત્તને કેટકેપિ વા ॥
મંત્રઃ સ્નાનં તતઃ કૃત્વા ભસ્મસ્નાનં તતઃ પરમ્ ।
ઉત્તરાભિમુખો ભૂત્વા ધ્યાનં કુર્વીત સાધકઃ ॥
તન્નામકસ્ય મન્ત્રેણ પૂર્વાદીનિ યથાર્ચયેત્ ।
અર્ચયિત્વા યથાન્યાયં ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥
દ્વારસ્થો યોગિનીનાં વા સ્નાનાદગ્નિસ્વરૂપિણી ।
પુંલિંગી ગોમરીચી ચ ઉગ્રી ચ સુમુખી તથા ॥
વિજયી જૃંભિણી ચૈવ ઇત્યેતે દ્વારયોગિની ।
ગન્ધપુષ્પાદિભિર્ધૂપૈઃ સ્વનામ્ના ચાર્ચયેદ્ બુધઃ ॥
શુદ્ધિની પૂર્વદેશે તુ આગ્નેયયાન્તુ સુકેશિની ।
વિષુકણ્ઠી ચ યામે તુ નૈર્-ઋત્યાં સુન્દરી તથા ॥
વારુણ્યાં જાવલી દેવી વાયવ્યાં કોટરાક્ષસી ।
સોમેસ્તદર્શિની દેવી ઈશાન્યાં શત્રુમર્દિની ॥
દણ્ડકુણ્ડોદરી ભીમી કીડી વિજયવિન્યયા ।
વ્યાલામુખી વિરૂપાક્ષી રાજદેવી રશક્તયા ॥
પ્. ૪૨)
નીલકેશી વિકર્ણી ચ વ્યાલકેશી તથૈવ ચ ।
ઉગ્રપૈશાચિની દેવિ વેતાલિ ચ નામતઃ ॥
ઇન્દ્રશ્ચાગ્નિ યમશ્ચૈવ નિર્-ઋતિર્વરુણસ્તથા ।
વાયુસૌમ્યમીશાને કૌબેર્યાં શંકરી તથા ॥
વિઘ્નેશ વીરભદ્રઞ્ચ બ્રાહ્મી માહેશ્વરી તથા ।
કૌમારી વૈષ્ણવી ચૈવ વારાહી ચેન્દ્રાણી તથા ॥
ચામુણ્ડી ચૈવ નામાનિ માતૄણામેવ તત્તત્ ।
તત્ તદ્ગાયત્રિ મન્ત્રેણ અર્ચયિત્વા યથાક્રમમ્ ॥
શુક્લવાસઞ્ચ વીરઞ્ચ બ્રહ્માણી સિતવાસસા ।
ઈશ્વરી શ્વેતવાસા તુ કુમારી સિન્ધુવાસસા ॥
વૈષ્ણવી પીતવાસાસ્તુ વારાહી કૃષ્ણવાસસા ।
ઇન્દ્રાણિ ચ દુકૂલન્તુ ચામુણ્ડી રક્તવસસા ॥
વિઘ્નેશં ખડ્ગવાસાસ્તુ પ્રત્યેકં વસ્ત્રમુચ્યતે ।
મુખં હિરિબેરઞ્ચ બ્રહ્માણી ગન્ધમુચ્યતે ॥
ઈશ્વરીમાઞ્ચ ગન્ધઞ્ચ કૌમારી કુંકુમં તથા ।
વૈષ્ણવી રાજકસ્તૂરી વારાહી ચ નિયાસકમ્ ॥
આર્દ્રમેષઞ્ચ ઇન્દ્રાણી ચામુણ્ડી રક્તચન્દનમ્ ।
શુક્લચન્દન લેપે તુ વીરવિઘ્નં તથાર્ચયેત્ ॥
કેતકી જાતિપુષ્પન્તુ ગણેશઞ્ચ તથાર્ચયેત્ ।
કરવીરં વીરભદ્ર બ્રહ્માણી શ્વેતપદ્મકમ્ ॥
પ્. ૪૩)
શ્વેતાર્કમીશ્વરી ચૈવ કૌમારી કુમુદન્તથા ।
વૈષ્ણવી તુલસી ચૈવ વારાહી મલ્લિકા તથા ॥
જાતિપુષ્પન્તુ શૂદ્રાણિ ચામુણ્ડા રક્તપદ્મકમ્ ।
ગુગ્ગુલાં વીરભદ્રઞ્ચ શિતારી ચ ચતુર્મુખમ્ ॥
ઈશ્વરી અગરુઞ્ચિવ કૌમારી દેવદારુગમ્ ।
વૈષ્ણવી વનધૂપઞ્ચ વારાહી આજ્ય ધૂપકમ્ ॥
ઇન્દ્રાણી ચતુનિર્યાસ ચામુણ્ડી જાતુધૂપકમ્ ।
વિઘ્નેશમગરુઞ્ચૈવ શીતારી સર્વ દેવતા ॥
ગન્ધમન્ત્રન્તુ ગન્ધઞ્ચ પુષ્પમન્ત્રન્તુ પુષ્પકમ્ ।
ધૂપમન્ત્રન્તુ ધૂપઞ્ચ દીપમન્ત્રન્તુ દીપકમ્ ॥
તત્ તદ્ગાયત્રિ મન્ત્રેણ તત્ તન્મૂલં જપેત્ ક્રમાત્ ।
તત્ તદ્ બિમ્બન્તુ સંપૂજ્યમાવાહ્યાભ્યર્ચયેત્ ક્રમાત્ ॥
શુદ્ધાન્નં વીરભદ્રઞ્ચ વિઘ્નેશન્તુ નિવેદયેત્ ।
બ્રહ્માણી પાયસાન્નઞ્ચ ઈશ્વરી કૃસરાન્નકમ્ ॥
હરિદ્રાન્નઞ્ચ કૌમારી વૈષ્ણવી ચ ગુલાન્નકમ્ ।
વારાહી ચૈવ માષાન્નં ઇન્દ્રાણી મુદ્ગમન્નકમ્ ॥
રક્તાન્નઞ્ચ તિલાન્નઞ્ચ ચામુણ્ડી ચ નિવેદયેત્ ।
નૈવેદ્યમન્ત્રમુચ્ચાર્ય તત્ તદેવં નિવેદયેત્ ॥
ઊર્ધ્વં પૃથક્ પૃથક્ વક્ષ્યે શ્રૂયતાં ચતુરાનન ।
વિઘ્નેશં વીરભદ્રઞ્ચ સમિદ્બિલ્વં તથોચ્યતે ॥
પ્. ૪૪)
બ્રહ્માણી ચ પલાશઞ્ચ અર્કમાહેશ્વરી તથા ।
ઔદુમ્બરીન્તુ કૌમારી અશ્વત્થં વૈષ્ણવી તથા ॥
વારાહી પ્લક્ષમેવં સ્યાત્ ઇન્દ્રાણી ખદિરન્તથા ।
ન્યગ્રોધઞ્ચૈવ ચામુણ્ડી સમિધસ્તત્ર કીર્તિતાઃ ॥
ઊર્ધ્વં પૃથક્ પૃથક્ વક્ષ્યે હૂયતે સમિધસ્તથા ।
એતેષામપ્યલાભે તુ પલાશં સર્વ હૂયતે ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં માતૃર્ચનં નામ એકાદશઃ પટલઃ

અગ્નિકાર્યમ્ ।
અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ અગ્નિકાર્યવિધિ ક્રમમ્ ।
સ્થણ્ડિલઞ્ચાપિ કુણ્ડં વા ચાગ્નીનાં તુ ગૃહં દ્વિધા ॥
અશ્રં યોન્યર્ધ ચન્દ્રઞ્ચ અશ્રં વર્તુલં તથા ।
ષડશ્રં પદ્મમષ્ટાશ્રં પઞ્ચાશ્રન્તુ યથાક્રમમ્ ॥
ચતુરશ્રા કૃતીકુણ્ડં સર્વકામાર્થ સાધનમ્ ।
પ્રજા ઋદ્ધિકરં યોનૌ ચાર્ધચન્દ્રરિપુક્ષયમ્ ॥
ગુણાશ્રે શાન્તિદં પ્રોક્તં પર્જન્યાર્થન્તુ વર્તુલે ।
ષડશ્રે સસ્ય વૃદ્ધિશ્ચ જયાર્થઞ્ચૈવ પદ્મકે ॥
વસ્વશ્રે પુષ્ટિદં જ્ઞેયં પઞ્ચાશ્રે રોગનાશનમ્ ।
કુણ્ડાનાન્તુ ફલઞ્ચૈવ સ્થણ્ડિલઞ્ચ વિનોચ્યતે ॥
પ્. ૪૫)
કુણ્ડે વા સ્થણ્ડિલે વાપિ હસ્તમાત્રેષુ કારયેત્ ।
મેખલાસ્ત્રિભિ કુર્વીત ચતુસ્ત્રિ દ્વ્યંગુલેન તુ ॥
મેખલામધ * સ્તાકૃતારોત્સેધ * વ્યંગુલમ્ ।
ત્ર્યંગુલોસ્ત્રવિસ્તારં મધ્યમાયાં તુ મેખલા ॥
ચતુરંગુલોચ્છ્રિતં વારમૂર્ધ્વાવાસ્તત્રમેખલા ।
કુર્યાન્નાભિષડંગુલ્યાં પશ્ચિમં દક્ષિણેવ તુ ॥
અશ્વત્થ પત્રવન્નાભિ એકાંગુલસમન્વિતમ્ ।
ગોમયા લેપિકા ભૂમિન્દર્ભૈસ્સમ્મૃજ્ય વૈ હૃદા ॥
કુણ્ડઞ્ચેત્ શોધનઞ્ચૈવ ક્ષાલનં શોષણં તથા ।
પાચનં પ્રોક્ષણં ચૈવ સદ્યાદિ બ્રહ્મ પઞ્ચકૈઃ ॥
નક્રદ્યોકરમાદાય પ્રોક્ષ્ય સૌમ્યે વિસર્જયેત્ ।
શુદ્ધદેશોત્થ સિકતૈરનાદ્રૈર્હસ્તવિસ્તૃતમ્ ॥
અંગુલત્રયમાનોચ્ચં સમનિમ્નોન્નતં તથા ।
પ્રાગગ્રાદિ ત્રિરેખાસ્તુ તદ્વૌ સૌમ્યાગ્ર રેખયા ॥
મધ્યસૂત્રન્તુ બ્રહ્માણિ વૈષ્ણવી દક્ષિણેન તુ ।
કાલી ચોત્તરસૂત્રિં સ્યાત્ અધિદેવા પ્રકીર્તિતા ॥
ત્રિસ્રાણાં પ્રાગગ્રાણામધિદેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
ચામુણ્ડી મધ્યસૂત્રીન્તુ પશ્ચિમે તુ ગણાધિપઃ ॥
પૂર્વે તુ યોગમૂર્તીનાં અધિદેવાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ।
ઉલ્લિખ્ય ત્રિભિઃ પૂર્વાગ્રમિધ્મમેકેન કારયેત્ ॥
પ્. ૪૬)
મધ્યમં દક્ષિણં સૌમ્યં ત્રીણિ રેખા ચ કારયેત્ ।
ઊર્ધ્વરેખેસ્તુ મે સૌમ્યમુલ્લેખ્ય સમિધં ત્યજેત્ ॥
લેખ્યમન્ત્રમિદં જ્ઞાત્વા અસ્ત્રમન્ત્રં તથૈવ ચ ।
સૂર્યકાન્તોદ્ભવં શ્રેષ્ઠં કાષ્ઠજં મધ્યમં ભવેત્ ॥
શ્રોત્ર્યાગાર વહ્નિસ્તુ કન્યસસ્ત્વિતિ કીર્તિતઃ ।
શરાવે તામ્રપાત્રે વા પાવકન્તુ સમાનયેત્ ॥
ગૃહીત્વા નવ શરાવે ચ આગ્નેયાન્દિશિ વિન્યસેત્ ।
હેતાતુરગ્રે વિન્યસ્ય સંપ્રોક્ષ્ય બહુરૂપિણા ॥
ગન્ધાદિભિર્હૃદાભ્યર્ચ્ય વર્મણા ચાવકુણ્ઠયેત્ ।
પ્રક્ષિપ્યેન્ધનમગ્નૌ તુ વહ્નેરાયતનાન્વરે ॥
નાભિમધ્યે તુ વાગીશીન્નીલોત્પલદલપ્રભામ્ ।
ઋતુસ્નાનાસ્ય કૂર્ચસ્થાં ધ્યાત્વા તન્મૂલમન્ત્રતઃ ॥
મન્ત્રેણ સંસ્કૃતે કુણ્ડે વાગીશીમગ્નિમાતરમ્ ।
વાગીશ્વરઞ્ચ પિતરમાવાહ્ય સ્થાપ્ય ચાર્ચયેત્ ॥
ત્રિણેત્રઞ્ચતુર્ભુજઞ્ચૈવ પદ્મરાગસમપ્રભમ્ ।
વરદાભયદઞ્ચૈવ શૂલપાશધરં કરૈઃ ॥
વાગીશી પુણ્ડરીકાભાં ચતુર્હસ્તાં ઘનસ્તનીમ્ ।
વ્યાખ્યાનપુસ્તકધરાં કમણ્ડલ્વક્ષ ધારિણીમ્ ॥
એવં ધ્યાત્વા સમભ્યર્ચ્ય કૂર્ચમધ્યે વિનિક્ષિપેત્ ।
ઇતિ ધ્યાત્વા સમભ્યર્ચ્ય વાગીવાગીશ્વર દ્વયમ્ ॥
પ્. ૪૭)
સંપૂજ્યાગ્નિ સમાદાય સંભ્રામ્યા યતનં ત્રિધા ।
યોનિમાર્ગેણ નિક્ષિપ્ય વહ્નિબીજ મનુસ્મરન્ ॥
ઇત્યગ્નિં ત્રિઃ પરિભ્રામ્ય અસુરાંશઃ વિવર્જયેત્ ।
યોનિ માર્ગેણ ચાગ્નિઞ્ચ જાનૌ ભૂમૌ નિધાય ચ ॥
હ્રં ઇતિ સ્મરન્ શ્રુત્વા ઓં હાં અગ્નયે નમઃ ।
ઇત્યગ્નિં સમિધમાદાય ત્રેધાગ્નિં સુદાપયેત્ ॥
અસ્ત્રેણ કંકણં બધ્વા અર્ચયેદ્ ગન્ધપુષ્પકૈઃ ।
સદર્ભેરિન્ધનં ક્ષિપ્ત્વા દત્વાર્ઘ્યં હૃદયેન તુ ॥
અભ્યર્ચ્ય ગન્ધપુષ્પેણ તણ્ડુલેનાહુતિ ત્રયમ્ ।
ગર્ભાધાનમિતિ ખ્યાતં કુર્યાત્ પુંસવનન્તથા ॥
હૃદયેન યજેદ્વહ્નિમેતત્ પુંસવનં સ્મૃતમ્ ।
પુષ્પં દદ્યાત્ પુંસવને તિલેનૈવાહુતિ ત્રયમ્ ॥
અઘોરેણ દદેદર્ઘ્યં સીમન્તં સ્યાત્ તદન્તતઃ ।
તણ્ડુલેન ત્રયં હુત્વા વક્ત્રેણ કુસુમાક્ષતૈઃ ॥
અગ્નયે નમઃ પ્રજ્વાલ્ય પશ્ચાત્ તત્પુરુષેણ તુ ।
નિક્ષિપ્ય શિરસા મન્ત્રી જાતકર્મ વિધિસ્મૃતઃ ॥
ગન્ધપુષ્પાક્ષતં દદ્યાત્ શિરસા ચૈવ જાતકમ્ ।
તિલેન ત્રયમાહૃત્યા સૂતકં શુદ્ધિરુચ્યતે ॥
અસ્ત્રેણૈવ તુ સંપ્રોક્ષ્ય ઈશાનેન સમર્ચયેત્ ।
માનસે વહ્નિરૂપન્તુ ધ્યાત્વા વાહનં શુભમ્ ॥
પ્. ૪૮)
સંપ્રોક્ષ્યેશાન મન્ત્રેણ દત્વાર્ઘ્યં પુષ્પમિશ્રિતમ્ ।
તન્નામકરણં પ્રોક્તં એવં સંસ્કારપઞ્ચ યુક્ ॥
આવાહનાદિ સદ્યાન્નં તન્મુદ્રાદિ વિશેષતઃ ।
દર્ભૈરિન્ધનમગ્નૌ તુ ઉપસ્થાનં હૃદાક્ષિપેત્ ॥
દર્ભૈશ્ચૈવાસનં કલ્પ્ય દર્ભૈશ્ચોત્તર વિસર્જયેત્ ।
દર્ભૈશ્ચૈવ પરિસ્તીર્ય હૃદગ્નિ દશભિસ્તથા ॥
દક્ષિણા ચોત્તરા ચૈવ ઉત્તરાદઘરસ્તથા ।
પૂર્વાગ્રે ચોત્તરાગ્રશ્ચ પ્રાગાદીનિ ક્રમાત્ ક્ષિપેત્ ॥
રક્તાક્ષી ચૈવ કાલી ચ ચણ્ડાક્ષી ચ તથૈવ ચ ।
ઉચ્છિષ્ટેશ્વરી ચૈવ પ્રગાદીનિ પરિસ્તરે ॥
પૂર્વે ચ પશ્ચિમે ચૈવ ઉત્તરાગ્રં પરિસ્તરેત્ ।
દક્ષિણે ચોત્તરે ચૈવ પૂર્વાગ્રઞ્ચ પરિસ્તરેત્ ॥
ઉત્તમં દશદર્ભાશ્ચ અથ પઞ્ચ કુશેન ચ ।
બ્રહ્માસનન્તુ દક્ષિણ્યાં સ્થાલ્યાસનઞ્ચ પશ્ચિમે ॥
ઉત્તરે પ્રણિતા ચૈવ અગ્રે પાત્રાસનં તથા ।
વાણી વાગીશ્વરૌ ચૈવ ઉદ્વાસનમતઃ પરમ્ ॥
સ્રુક્સ્રુવૌ ચ ઘૃતસ્થાલીં પ્રણીતાં પ્રોક્ષણીં તથા ।
સમિત્કૂર્ચ ચરુ દર્વી સિરીઞ્ચ કમણ્ડલુમ્ ॥
દ્રવ્યપાત્રાણિ સર્વાણિ વામકાશોપરિ ન્યસેત્ ।
અધોમુખાનિ પાત્રાણિ દ્વન્દ્વરૂપાણિ સાધયેત્ ॥
પ્. ૪૯)
પ્રોક્ષણી પાત્રમાદાય જલેનૈવ પ્રપૂરયેત્ ।
વિતસ્તિમાત્રમાદાય તન્મધ્યે ગ્રન્થસંયુતમ્ ॥
અંગુષ્ઠાનામિકાભ્યાન્તુ ઉદકોત્પ્લવનં કુરુ ।
સંસ્કૃતે નૈવ તોયેન પ્રોક્ષ્ય પાત્રાણિ વર્મણા ॥
સ્રુક્સ્રુવૌ ચેન્ધનાદીનિ હેમદ્રવ્યાણિ દક્ષિણે ।
સમિધાજ્ય ચરું લાજાન્ સર્ષપઞ્ચ યવં તિલમ્ ॥
મુદ્ગઞ્ચ વૈણવં ચૈવ શ્રીપત્રં કદલી ફલમ્ ।
અજમાંસરુધિરઞ્ચ મત્સ્યઞ્ચાસવસંયુતમ્ ॥
સંસ્થાપ્ય તેન તોયેન પ્રોક્ષયેત્ તાન શેષકાન્ ।
દ્રવ્યહોમ ચર્વાદીનિ પાત્રાણ્યુર્ધ્વાનનં કુરુ ॥
બધ્વાથ સપ્તભિર્દર્ભૈ કૂર્ચં હોતુશ્ચ દક્ષિણે ।
આસનામન્ત્રસંયુક્તં અષ્ટમુદ્રા પ્રકીર્તિતા ॥
આવાહનન્તુ બ્રહ્માણીમંગન્યાસમતઃ પરમ્ ।
ગન્ધપુષ્પઞ્ચ ધૂપઞ્ચ સંપાદ્યભ્યર્ચયેત્ તથા ॥
પ્રોક્ષણીઞ્ચેન્નિર્-ઋતે સ્થાપ્ય કૂર્ચં જલપૂરિતમ્ ।
જપ્યન્તુ વારુણી મન્ત્રં * * ચાગ્નૌ તુ પ્રોક્ષયેત્ ॥
દ્વિદર્ભૈર્ગ્રન્થિ સંયુક્તં નાસિકં તન્તુ ગૃહ્યતે ।
ઐશાન્યે સ્થાપનઞ્ચૈવ * * * * * * * * ॥
પ્રણીતાન્નૈર્-ઋતે સ્થાપ્ય કૂર્ચં વા જલપૂરિતમ્ ।
પૂર્વમન્ત્રં જપં કૃત્વા * * * * * * * * ॥
પ્. ૫૦)
પશ્ચિમે ચાજ્યપાત્રેણ સ્થાપિતન્તુ વિચક્ષણઃ ।
કૂર્ચન્તુ સ્થાપિતં મધ્યે તન્મધ્યે ઘૃતપૂરિતમ્ ॥
દ્વિદર્ભૈર્દહનઞ્ચૈવ આજ્યમધ્યે તુ સંસ્પૃશેત્ ।
ઉત્તરે વિસર્જનઞ્ચૈવ પશ્ચાદ્ દર્ભન્તુ દાહનમ્ ॥
સર્પિમધ્યે તુ સંયોજ્ય અગ્નીનાન્તુ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પૂર્વવત્સર્જનં કૃત્વા અગ્નિમેકન્તુ સર્જયેત્ ॥
સ્રુક્સ્રુવે ગૃહીત્વા તુ અગ્ને સ્પર્શનમેવ ચ ।
સ્પર્શનં બન્ધનં કૃત્વા આજ્યપાત્રે ત્વધોમુખમ્ ॥
આજ્યેન પ્રોક્ષણીમિન્ધમેકવિંશતિ સંખ્યયા ।
પૂર્વદક્ષિણ પશ્ચાત્ તુ ઉત્તરે મધ્યમે હુનેત્ ॥
સદ્યાદિ કણ્ઠવેધન્તુ હૃદયાન્ન પ્રાશનમ્ ।
સદ્યેન ચ ચૌલં કુર્યાદ્ વામદેવેનોપનીતકમ્ ॥
અઘોરેણ વ્રતં કુર્યાત્ પુરુષેણ સમાપનમ્ ।
ઈશાનેન વિવાહઞ્ચ યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ॥
સ્રુક્સ્રુવેણ ગૃહીત્વા નૈર્-ઋત્યાન્દિશમાદિકમ્ ।
ઐશાન્યાન્તં હુનેત્ કૃત્વા પશ્ચાદ્વાયવમાદિકમ્ ॥
આગ્નેયાન્તં હુનેત્ પશ્ચાત્ પૂર્વાદ્યૈશાન્યમન્તકમ્ ।
ઇન્દ્રાદિનામમન્ત્રન્તુ હોમયેત્ તુ વિશેષતઃ ॥
મન્દ્રોદ્ધાર ક્રમેણૈવ મન્ત્રકોશ વિધિક્રમાત્ ।
સ્વાહાન્તે દેવિકા હોમં નગરં શાન્તિવર્ધનમ્ ॥
પ્. ૫૧)
પુત્રપૌત્રાદિ વૃદ્ધિઞ્ચ શ્રીદેવી સન્નિધિસ્તથા ।

અસુરાદિ પાર્શ્વશ્વાન્તં ફટ્કારાન્તેન હોમયેત્ ॥
ઓંકારં સંપુટં શ્રેષ્ઠં હુંકારન્તુ દશાક્ષરમ્ ।
પુષ્પર્થે ચ વષટ્કારં મૂલમન્ત્રેણ કારયેત્ ॥
એવં જ્ઞાત્વા તુ મન્ત્રસ્ય હોમયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ।
હોમદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ દેવયુક્તેન સાધયેત્ ॥
મત્સ્યન્તુ શિરસં ગૃહ્ય માંસાન્વિં તુ વૈ ગૃહી ।
ખણ્ડમામલકં પ્રખ્ય મદ્યેન સહ હોમયેત્ ॥
દેવિ હોમન્તુ શાન્ત્યર્થં નગરસ્ય તુ વર્ધનમ્ ।
કુણ્ડઞ્ચ સ્થણ્ડિલઞ્ચૈવ નલિનામધિદેવતા ॥
સ્રુક્સ્રુવાધિ દૈવત્યં વિરાલી શક્તિરુચ્યતે ।
મણ્ટપઞ્ચ વિતાનઞ્ચ નમસ્કૃતં * * * * ॥
દેવી ચૈવ તુ * * * સૌમ્ય મૂર્તિરિતિ સ્મૃતમ્ ।
યહ્યસ્થાપયેદસ્ત્રમિદ્રાદિ ક્રમયોગતઃ ॥
પૂર્વન્તુ દાપયેદ્ વજ્રં આગ્નેયાં શક્તિમેવ ચ ।
દણ્ડન્તુ સ્થાપયેદ્યામ્યાં નૈર્-ઋત્યાં ખડ્ગમેવ ચ ॥
વારુણ્યાં સ્થાપયેત્ પાશં વાય * * * * * * ।
ગદાઞ્ચ સ્થાપયેત્ સૌમ્યં ઐશાન્યાં શૂલમેવ ચ ॥
* * * * * * * મૂર્ધ્વન્તુ પદ્મવિન્યસેત્ ।
ઇત્યેવં લોકપાલાનાં અસ્ત્રાણાઞ્ચ ત્રિધામતઃ ॥
પ્. ૫૨)
ચયિત્વા વિધાનેન નિર્માલ્ય જ્વાલિનીં દદેત્ ।
નિર્માલ્ય જ્વાલિનીન્ દદ્યાત્ પશ્ચાદ્ દેવં વિસર્જયેત્ ॥
દેવ્યા પ્રદક્ષિણં કૃત્વા સ્તુતિ જપ્યોપહાર ચ ।
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભુમૌ દેવ્યા ધ્યાનપરાયણઃ ॥
ગોમયેન તતઃ પશ્ચાત્ ઘષયેત્ સુસમાહિતઃ ।
શુદ્રકન્યાદ્વિજાનાન્તુ ઉદ્ભવો શાસ્ત્રપાઠકાઃ ॥
સર્વતન્ત્ર સમાચાર પારશૈવા પ્રકીર્તિતાઃ ।
પૂજા હોમ વિશેષજ્ઞા ઇતિ શાસ્ત્રસ્સનિશ્ચયઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં અગ્નિકાર્યવિધિર્નામ દ્વાદશ પટલઃ

દ્વિમુખઞ્ચૈક હૃદયઞ્ચતુશ્શ્રોત્રં દ્વિનાસિકમ્ ।
આસ્યદ્વયઞ્ચ ષણ્ણેત્રં પિંગલં સપ્તહસ્તકમ્ ॥
ત્રિમેખલં ત્રિપાદઞ્ચ સપ્તજિહ્વા સમન્વિતમ્ ।
ચતુશ્શૃંગં વૃષારૂઢં બાલાદિત્ય સમપ્રભમ્ ॥
ઉપવીત સમાયુક્તં જટામકુટમણ્ડિતમ્ ।
સવ્યભાગે ચતુર્હસ્તં ત્રિહસ્તમપસવ્યકે ॥
સ્રુક્સ્રુવૌ ચાક્ષમાલાઞ્ચ શક્તિં દક્ષિણતો કરે ।
તોમરં વ્યજનઞ્ચૈવ ઘૃતપાત્રન્તુ વામકે ॥
હિરણ્યા કનકા રક્તા કૃષ્ણા ચૈવ તુ સુપ્રભા ।
અતિરક્તા બહુરૂપા સપ્તજિહ્વા પ્રકીર્તિતા ॥
પ્. ૫૩)
હિરણ્યાદિ ચતસ્રસ્તુ જિહ્વા દક્ષિણ વસ્ત્રકે ।
તિસ્રસ્તુ સુપ્રભાદ્યાસ્યુર્જિહ્વા વૈ વામવક્ત્રકે ॥
હિરણ્યાવારુણી જિહ્વા કનકા મધ્યમે સ્થિતા ।
રક્તા ચોત્તર જિહ્વા સ્યાત્ કૃષ્ણા યામ્યાં દિશિ સ્થિતા ॥
સુપ્રભા પૂર્વ જિહ્વા સ્યાદતિરક્તાનલે સ્થિતા ।
બહુરૂપેશ જિહ્વા સ્યાજ્જિહ્વા સ્થાનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
હિરણ્યા શ્વેતવર્ણાભા કનકા રક્તવર્ણિકા ।
રક્તા સા પીતવર્ણાભા કૃષ્ણાયા ધૂમ્રવર્ણકા ॥
સુપ્રભા કૃષ્ણવર્ણાભા અતિરક્તારુણ વર્ણકા ।
બહુરૂપા શ્યામવર્ણા સા જિહ્વા વર્ણં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
શ્રોત્રાણામાહુતિં કુર્યાત્ સર્વવ્યાધિભયં ભવેત્ ।
નાસિકાયાં મહાપુંખં ચક્ષુષો સર્વનાશનમ્ ॥
કેશે તુ દરિદ્રતા ચૈવ તજ્જિહ્વાયાન્તુ હોમયેત્ ।
યાત્રં કાષ્ઠં તથા શ્રોત્રં યાત્રધૂમન્તુ નામિકા ॥
યાત્રવજ્જ્વાલનં નેત્ર યાત્રભસ્મન્તુ તચ્છિરમ્ ।
રક્તાયાં સર્ષપં હૂયાત્ કૃષ્ણાયાં લાજહૂયતે ॥
સુપ્રભાયામપૂપાનાં અતિરક્તાં તિલં હુનેત્ ।
સિદ્ધાર્થં બહુરૂપાયાં સર્વાસુ ચરુરુચ્યતે ॥
શેષદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ કનકાયાન્તુ હૂયતે ।
અન્યજિહ્વા સુતદ્ધુત્વા સર્વં ભવતિ નિષ્કલઃ ॥
પ્. ૫૪)
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન તત્ તજ્જિહ્વા સુહૂયતે ।
સ્રુક્સ્રુવૌ ચતુરંગુલં વિચ્છિન્નં ઘૃતમાહુતિઃ ॥
અન્નમક્ષ પ્રમાણં સ્યાત્ લાજમુષ્ટિમિતં ભવેત્ ।
અવતંસ પ્રદક્ષિણ્યાં આજ્યેન જુહુયાત્ તથા ॥
સતિ યદ્વાદશાંગુલ્યં ષોડશેન તુ હોમયેત્ ।
આજ્યેનાષ્ટશતં હુત્વા હવિસ્તત્સમમેવ વા ॥
લાજં શતાષ્ટકં કૃત્વા * * * * * * * * ।
યજ્ઞપાત્રઞ્ચ ભૂમિઞ્ચ દર્ભકૂર્ચ મુનિસ્તથા ॥
માનસી પ્રણિતા જ્ઞેયા સમિધા નૈવ શક્તિષુ ।
દિનં પ્રતિહુતઞ્ચૈવ અતિરક્તા ચ ષઠયોઃ ॥
સપ્તબાહુસ્વરૂપા ચ અગ્નિજિહ્વા પ્રકીર્તિતા ।
હિરણ્યમેક જિહ્વા ચ ગગનઞ્ચ દ્વિજિહ્વિકા ॥
ત્રિજિહ્વા રક્તવર્ણઞ્ચ કૃષ્ણવર્ણં ચતુર્થકમ્ ।
પઞ્ચચૈવાતિરક્તા ચ ષષ્ઠયોઃ * * * * * ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં અગ્નિસ્વરૂપં નામ ત્રયોદશ પટલઃ

માતૄણામર્ચનં વક્ષ્યે શૃણુ તત્વં યથાક્રમમ્ ।
અહર્દીપાર્ચનં વક્ષ્યે સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥
આયુઃ પુત્ર વિવર્ધન્તે ધનધાન્ય વિવર્ધનમ્ ।
આરાધનવિધિં પૂર્વં સ્ત્રીશૂદ્રાણાન્તુ વર્જયેત્ ॥
પ્. ૫૫)
આરાધન વિશેષેણ બ્રાહ્મણાદ્યાદિ વર્જિતમ્ ।
પારશવ કુલે જાતો દેવાગ્નિ ગુરુપૂજકઃ ॥
શૈવાચારવ્રતો નિત્યં શાક્તચારોવિશેષતઃ ।
આર્યદેશસમુત્પન્નો દીક્ષિતશ્ચાપિ સર્વદા ॥
વૈદિકં તાન્ત્રિકઞ્ચૈવ દેવીનામર્ચના ક્રમમ્ ।
યામલોક્ત પ્રકારેણ પ્રતિષ્ઠા હોમમારભેત્ ॥
ગ્રામે વા નગરે વાપિ પત્તને કેટકેપિ વા ।
આચાર્યશ્શિષ્યસંયુક્તસ્સ્નાનં કુર્યાદ્ યથાક્રમમ્ ॥
મન્ત્રસ્નાનં તતઃ કૃત્વા ભસ્મસ્નાનં તતઃ પરમ્ ।
ઉત્તરાભિમુખો ભૂત્વા સ્નાનકાર્યે વિશેષતઃ ॥
કાલાગ્નિમાદિતઃ કૃત્વા સદાશિવં તતઃ પરમ્ ।
વિરૂપાક્ષં જપિત્વા તુ કલ્પમન્ત્રં વિચક્ષણઃ ॥
હૃદયઞ્ચ શિરશ્ચૈવ શિખા કવચમેવ ચ ।
નેત્રં ત્રિણેત્રમસ્ત્રેણ મન્ત્રેણ * * યામન્તુ ધારિણમ્ ॥
કરન્યાસં તતઃ કૃત્વા દશન્યાસં દશાક્ષરમ્ ।
સમ્રા * * ગું સમાપ્તે મન્ત્રસ્નાનં પ્રવિશ્યતિ ।
પાત્રશુદ્ધિં તતઃ કૃત્વા માત્રપુણ્યાહ વાચનમ્ ॥
સર્વત્ર પ્રોક્ષણં કૃત્વા પઞ્ચગવ્યન્તુ સાધયેત્ ।
અર્ચયિત્વા તુ પાત્રેષુ પ્રતિમુઞ્ચાપિ વારુણમ્ ॥
પ્. ૫૬)
અર્ચનન્તુ સ પૂજ્યેન પાદાર્ઘ્યાચમનીયકમ્ ।
સ્નાનં તત્ર તથા ગન્ધ ધૂપદીપં હવિઃ ક્રમમ્ ॥
પ્રથમદ્વાર દેવીનાં પૂજયિત્વા વિશેષતઃ ।
રક્ષોહણીં બલિહીનિ પુર્વાયાં દ્વારપાલકૌ ॥
સુમુખી કાલદણ્ડી ચ દક્ષિણ દ્વારપાલિની ।
અદિતી મુદિતી ચૈવ પશ્ચિમદ્વારપાલિની ॥
કલિની શુક્તકર્ણી ચ ઉત્તરદ્વારપાલિની ।
* * * * ક્તં પૂર્વદ્વારાદીનિ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
પ્રમોદિનીનાં પૂર્વેણ અભયી તથા ।
સંગિની પશ્ચિમે ચૈવ સંહિતી ચોત્તરે તથા ॥
વિજયી રંભિણી ચૈવ ઇત્યેતે દ્વારયોગિનામ્ ।
ગન્ધપુષ્પં તથા ધૂપદીપઞ્ચૈવ તુ ચાર્ચયેત્ ॥
દણ્ડકુણ્ડોદરી ભીમી કીડી વિજય વિદ્યયા ।
વ્યાલામુખી તથા ચૈવ રાજદેવી ત્રિણેત્રિણી ॥
નીલકેશી ગતા ચૈવ વાગીશ્વરી પિશાચિની ।
ઇતિ વેતાલ ભૂતાશ્ચ માતૄણામઞ્જયસ્તથા ॥
સ્વનામ ચ પ્રણવાદ્યે પૂજયિત્વા યથાક્રમમ્ ।
પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ચાચમ્ય ગર્ભગૃહં પ્રવિશતિ ॥
પ્રથમં વીરભદ્રં ચ મૂલમન્ત્રેણ ચાર્ચયેત્ ।
બ્રહ્માણી ચૈવ સાવિત્રી માનસ્તોકા મહેશ્વરી ॥
પ્. ૫૭)
યુજતિશ્ચૈવ કૌમારી ઇદં વિષ્ણુશ્ચ વૈષ્ણવી ।
માનસ્તોકા તુ વારાહી ઇન્દ્રાણીન્દ્રબલા તથા ॥
શન્નો દેવી ચ ચામુણ્ડી સ્નાનમન્ત્રં પ્રકીર્તિતમ્ ।
શુક્લવાસશ્ચ વીરઞ્ચ બ્રહ્માણી સિતવાસસા ॥
ઈશ્વરી શ્વેતવાસાસ્તુ કુમારી સિન્ધૂરવાસસા ।
વૈષ્ણવી પીતવાસાસ્તુ વારાહી કૃષ્ણવાસસા ॥
ઇન્દ્રાણિ ચ દુકૂલઞ્ચ ચામુણ્ડીરક્તવાસસા ।
વિઘ્નેશં ખડ્ગવંસઞ્ચ પ્રત્યેકં વસ્ત્રમુચ્યતે ॥
મુખં હરિબેરઞ્ચ બ્રહ્માણી ગન્ધમુચ્યતે ।
ઈશ્વરીમાઞ્ચ ગણ્ડઞ્ચ કૌમારી કુંકુમં તથા ॥
વૈષ્ણવી રાજકસ્તુરી વારાહી તુ નિર્યાસકમ્ ।
આર્દ્રમેષઞ્ચ ઇન્દ્રાણિ ચામુણ્ડા રક્તચન્દના ॥
શક્યચન્દન લેપે તુ વીરવિઘ્નં સમાપયેત્ ।
કેતકી જાતિપુષ્પન્તુ ગણેશઞ્ચ તથાર્ચયેત્ ॥
કરવીરં વીરભદ્રં ચ બ્રહ્માણી શ્વેતપદ્મકમ્ ।
શ્વેતાર્કમીશ્વરી ચૈવ કૌમારી કુમુદન્તથા ॥
વૈષ્ણવી તુલસી ચૈવ વારાહી મલ્લિકા તથા ।
જાતિપુષ્પન્તુ ઇન્દ્રાણી ચામુણ્ડારક્તપદ્મકમ્ ॥
ગુગ્ગુલું વીરભદ્રઞ્ચ શિતારી ચ ચતુર્મુખીમ્ ।
ઈશ્વરી અગરુઞ્ચૈવ કૌમારી દેવદારુકમ્ ॥
પ્. ૫૮)
વૈષ્ણવી સૂનધૂપઞ્ચ પઞ્ચ વારાહી આજ્ય ધૂપકમ્ ।
ઇન્દ્રાણી ચૈવ નિર્યાસં ચામુણ્ડી જાતિધૂપકમ્ ॥
વિઘ્નેશમગરુઞ્ચૈવ શિતારી સર્વદેવતા ।
ગન્ધમન્ત્રેણ ગન્ધઞ્ચ પુષ્પમન્ત્રેણ પુષ્પકમ્ ॥
ધૂપમન્ત્રેણ ધૂપઞ્ચ દીપમન્ત્રેણ દીપકમ્ ।
તત્ તદ્ગાયત્રિ મન્ત્રેણ તત્ તન્મૂલં જપેત્ ક્રમાત્ ॥
તત્ તદ્બિમ્બન્તુ સંપૂજ્યમાવાહ્યાભ્યર્ચયેત્ ક્રમાત્ ।
શુદ્ધાન્નં વીરભદ્રસ્ય વિઘ્નેશઞ્ચ નિવેદયેત્ ॥
બ્રહ્માણી પાયસાન્નં ચ ઈશ્વરી કૃસરાન્નકમ્ ।
હરિદ્રાન્નઞ્ચ કૌમારી વૈષ્ણવી ચ ગુલાન્નકમ્ ॥
વારાહી ચૈવ માષાન્નામિન્દ્રાણી મુદ્ગમેવ ચ ।
રક્તાન્નં રુધિરઞ્ચૈવ ચામુણ્ડ્યાસ્તુ નિવેદયેત્ ॥
નૈવેદ્યમન્ત્રમુચ્ચાર્ય તત્ તદ્ભેરીં નિવેદયેત્ ।
આદ્યોદ્યાદિ ક્રમં કુર્યાત્ વીરમાશ્રવણં તથા ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં માત્રર્ચનં નામ ચતુર્દશઃ પટલઃ

વિઘ્નેશં વીરભદ્રઞ્ચ સમિદ્બિલ્વં તથોચ્યતે ।
બ્રહ્માણી ચ પલાશઞ્ચ અર્કમાહેશ્વરી તથા ॥
ઔદુમ્બરન્તુ કૌમારી અશ્વત્થં વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી વૃક્ષમેવં સ્યાત્ ઇન્દ્રાણી ખદિરન્તથા ॥
પ્. ૫૯)
ન્યગ્રોધઞ્ચૈવ ચામુણ્ડા સમિધસ્તત્ર કીર્તિતાઃ ।
ઊર્ધ્વં પૃધક્ પૃધક્ વાહ્યે હૂયતે સમિધન્તથા ॥
એતેષામપ્યલાભે તુ પલાશં સર્વહૂયતે ।
એકૈકનામહૂયન્તે સ્વનામાવાહયેત્ તથા ॥
પાદસ્યાચમનીયાદિ સ્નાનમન્ત્રં યથાર્ચયેત્ ।
ગન્દપુષ્પન્તથા ધૂપન્દીપઞ્ચૈવ હવિઃ ક્રમાત્ ॥
ગેયાદિ તાલસંયુક્તં બહુવીરાર્ચનં ભવેત્ ।
સર્વલોકહિતં પુણ્યં સર્વધાન્ય સમૃદ્ધિદમ્ ॥
દુષ્ટગ્રહવિનાશાર્થં વિશિષ્ટાગ્રહમેવ ચ ।
સર્વેષામેવ રક્ષાર્થં માતૃલોકે મહીયતે ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં બહુવીરાર્ચનવિધિર્નામ પઞ્ચાદશઃ
પટલઃ

ગરુડૌવાચ ॥
નમસ્તુભ્યં લોકાનાં જયકારણં ।
સર્વેષામેવ લોકાનાં ભય શાન્તિવિવક્ષિત ॥
સર્વેષામેવ ભૂતાનાં લોકાલોકનિબંદ્ધનમ્ ।
ત્વયા ચ પાલિતં સર્વં પ્રજાનાં હિતકારણ ॥
રાક્ષસૈ પરિભૂયિષ્ઠા તારકાદિષુ તત્વવિત્ ।
વિષ્ણુરુવાચ ॥
સૃષ્ટિસ્થિતિશ્ચ સંહાર કારણં ત્રિવિધં ભવેત્ ।
ત્રિવિધં લોકસંસૃષ્ટિસ્ત્રિવિધં લોકચારિતમ્ ॥
પ્. ૬૦)
યજનં ચતુર્વિધં ભોગં પ્રાણિનાઞ્ચ ચતુર્વિધમ્ ।
ચતુર્વિધઞ્ચ ચરિતં સર્વેષાઞ્ચ સુખાવહમ્ ॥
એવમાચરિતં લોકં બ્રહ્મમન્ત્રસમુદ્ભવમ્ ।
તાત્કાલિક પરિત્રાણં રાક્ષસાનામુપાધિતઃ ॥
રાક્ષસાનાં વધાર્થાય નવશક્ત્યાદિ ભેદતઃ ।
નવશક્ત્યા નવાકારા લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥
યદ્ભુવં નાશયેત્ કર્તું તદ્રૂપં ત્રિભિસંયુતમ્ ।
તત્કાલેન તુ સંરૂઢં ઘોરરૂપં ભયં ભવેત્ ॥
શક્તીનાં નાશયોગન્તં * * * * * * * * ।
તસ્ય શાન્તિં પ્રકુર્વીત * * * * * * શક્તિ ॥
* * * * * * * નાશયોગમતઃ પરમ્ ।
તસ્ય શાન્તિં પ્રકુર્વીત તિસ્રસ્તાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
શક્તિ શાન્તિં વિશેષેણ માતૃશાન્તિં વિધીયતે ।
ગ્રામં વા નગરં વાપિ પત્તનં વાપિ કારયેત્ ॥
તત્ર શાન્તિં વિશેષેણ પ્રજાનાં હિતકારણમ્ ।
માતૄણાં સ્થાપયેત્ તત્ર સર્વભૂતસુખાવહમ્ ॥
ગ્રામે વા નગરે વાપિ ઉત્તરે ચાલયં ભવેત્ ।
પ્રાચ્યામથ પ્રકૂર્વીત પૂર્વદ્વારાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥
શિલામયં લોહમયં મણિમદ્વૃક્ષમેવ ચ ।
શિલામયં મોક્ષકામસ્ય લોહાનાં કીર્તિવર્ધનમ્ ॥
પ્. ૬૧)
રત્નાનાં શ્રીકરં કુર્યાત્ મૃણ્મયં શાન્તિકં ભવેત્ ।
પ્રાસાદગર્ભમાનેન દ્વારમાનં તથૈવ ચ ॥
અથવા યજમાનેન દશતાલક્રમેષુ ચ ।
પ્રતિષ્ઠાયાં વિશેષેણ યજમાનં યથાક્રમાત્ ॥
સકલં નિષ્કલઞ્ચૈવ નિષ્કલં વકુલં તથા ।
મૂલમન્ત્રેણ સંયુક્તં શક્તિમન્ત્રેણ વિન્યસેત્ ॥
તત્ તત્કીર્તિં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તત્ તદ્ દેવન્તુ ભાવયેત્ ।
ગન્ધપુષ્પં તથા ધૂપદીપઞ્ચૈવ હવિઃ ક્રમાત્ ॥
નિવેદ્યં તત્ર વિધિવદ્યથા શાસ્ત્રક્રમેણ તુ ।
પ્રતિષ્ઠોત્સવકર્માણિ યથાલાભં ક્રમેણ તુ ॥
ધ્વજારોહણ પૂર્વે તુ અંકુરાર્પણ કર્મ ચ ।
એકવિંશતિ નક્ષત્રં ષોડશાહં ચતુર્દશ ॥
દ્વાદશાહં નવાહં વા દીક્ષયેન્ માત્રકોત્સવમ્ ।
કુજવારાદિ ભૌમાન્તં અર્કવારાદિ ભૌમકમ્ ॥
સોમવારસ્ય રાત્રૌ તુ અધિવાસમતઃ પરમ્ ।
* * * * * * * * * * * *
હિતમ્ ॥
દેવ્યાસનં તતઃ કૃત્વા * બલિમત્પ્રદક્ષિણમ્ ।
બલિ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા * * * ય સમન્વિતમ્ ॥
પ્રવિશેન્મણ્ટપં તત્ર * * * * * * * * ।
મધ્યે પીઠં પ્રકુર્વીત ચતુસ્સૂત્રસમન્વિતમ્ ॥
પ્. ૬૨)
પુરાયુધસમાયુક્તં ષડ્વર્ગં સહસંયુતમ્ ।
શક્તિર્વૈ તોરણૈર્યુક્તં સર્વાલંકારશોભિતમ્ ॥
તન્મધ્યે બલિનિક્ષિપ્ય પઞ્ચાયુધસમન્વિતમ્ ।
પુત્રકશ્ચિત્રકશ્ચૈવ સહમુદ્રાં પ્રયોજયેત્ ॥
બ્રહ્મસ્થાનં વિશેષેણ મુદ્રાપીઠં પ્રકલ્પયેત્ ।
પ્રાસાદપૂર્વ ભાગે તુ યાગમણ્ટપમુત્તમમ્ ॥
મધ્યે વેદીં પ્રકુર્વીત ચતુસ્તાલ પ્રમાણતઃ ।
એકતાલસમુત્થેયં પ્રમાણં પરિકીર્તિતમ્ ॥
વૃત્તં વા ચતુરસ્રં વા અગ્નિકુણ્ડં યથાક્રમમ્ ।
દિશેષુ ચતુરશ્રન્તુ વિદેશે વૃત્તમુત્તમમ્ ॥
ચતુષ્ષષ્ટિસ્તદર્ધઞ્ચ ષોડશઞ્ચાષ્ટ હોમયેત્ ।
નવાંગહીના ન બધિરા ન શઠા ન જલસ્તથા ॥
સર્વાવયવસંયુક્ત સ્વરૂપ પ્રિયદર્શન ।
માતૃદીક્ષા ચ સંયુક્તસ્સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ॥
યામલાનાન્તુ સર્વેષા વાચ્યવાચકસંયુતાન્ ।
સર્વભૂતદયાયુક્તાન્ મન્ત્રતન્ત્ર પરાયણાન્ ॥
એવન્તુ લક્ષણૈર્યુક્તમાચાર્યન્તુ વિશેષતઃ ।
દેવાગ્નિં પૂજયેત્ પૂર્વં ઈશાનાદિ યથાક્રમમ્ ॥
મકુટં તત્ર ખચિત્વા તુ હસ્તમાત્ર પ્રમાણકમ્ ।
ત્રિવેદીં તત્ર કુર્વીત ચતુરશ્રં સમં તથા ॥
પ્. ૬૩)
ચતુસ્ત્રિદ્વ્યંગુલં કુર્યાત્ પ્રમાણં તત્ર કારયેત્ ।
આચાર્યસ્સાધકશ્ચૈવ સમયી પુત્રકસ્તથા ॥
કેલકે પરિચારેણ શાન્તિં કુર્યાદ્ વિશેષતઃ ।
દેવ્યાગ્નિ જનિતઃ પૂર્વ ઈશાન્યાં દિશિ યોજયેત્ ॥
દક્ષિણે ભૈરવાગ્નિસ્તુ પૂર્વે વા ચ તથૈવ ચ ।
મયિત્વાગ્નિં વિશેષેણ શ્રોત્રિયાગ્નિમથાપિ વા ॥
અથવા મન્ત્રસંસ્કારમગ્નિબીજે સમન્વિતમ્ ।
દ્રવ્યાદિ વિશ્વસંયુક્તં મૂલમન્ત્રેણ હોમયેત્ ॥
દ્રવ્યહીનં વિપરીતે ચ તદ્ભવેત્ ॥
દ્રવ્યા * * * * * ચ ક્રિયાયા સહવર્તતે ।
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકુર્વીત * * * * * હોમયેત્ ॥
મિયાજ્ય ચરુંશ્ચૈવ * * * સક્તુતુલસ્તથા ।
લાજઞ્ચ સર્ષપઞ્ચૈવ ક્રમેણ વિધિયોજયેત્ ॥
દ્રવ્યાન્તે પશુસંસ્કાર યોજયેત્ તુ વિચક્ષણઃ ।
હોમં તત્ર પ્રકુર્વીત ભૈરવાગ્નિમિહોચ્યતે ॥
શાન્તિકં પૌષ્ટિકઞ્ચૈવ આભિચારકમેવ ચ ।
શાન્તિકં યોજયેત્ તત્ર સૃષ્ટિન્યાસં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
પૌષ્ટિકં યોજયેત્ તત્ર સ્થિતિન્યાસં પ્રકીર્તિતમ્ ।
આભિચારકસંયોજ્ય સંહારન્યાસમુચ્યતે ॥
પ્. ૬૪)
સાત્વિકારાજસઞ્ચૈવ તામસીઞ્ચ ગુણત્રયમ્ ।
સાત્વિકં સ્થાપનં કાલં રાજસં શાન્તિકર્મણિ ॥
તામસમાભિચારેણ ક્રમેણ સહવર્તતે ।
કાલઞ્ચૈવાવકાલન્તુ શુભં વા ત્વશુભં ભવેત્ ॥
દિને મુહૂર્તે તત્રૈવ યોગે ચ કરણાન્વિતે ।
સર્વયોગં વિશેષેણ બન્ધુયોગં વિશેષતઃ ॥
યત્ર યોગક્રિયાયોગં તત્ર ભાગ્યમુદાહૃતમ્ ।
વેદાદિ ચ મનુષ્યાણાં બુદ્ધિર્ભવતિ નિશ્ચલા ॥
નિર્મલં નિસ્પૃહસ્વસ્તે નિત્યાંશાશ્વતમવ્યયમ્ ।
આરાધયેત્સસંબન્ધઃ યોગમોક્ષ કરાન્વિતમ્ ॥
સર્વયોગફલઞ્ચૈવ માતૃશાન્તિં વિશેષતઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયામુત્સવવિધિં નામ ષોડશ પટલઃ

અથાસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ એકવીર્યુત્સવઃ પરમ્ ।
મહાશાન્તિકરં પુણ્યં સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥
અકાલમૃત્યુશમનમાયુરારોગ્યવર્ધનમ્ ।
સુભિક્ષં ગોબલઞ્ચૈવ હસ્ત્યશ્વનરવર્ધનમ્ ॥
ભૂમિકંપવિનાશાર્થં તથા પ્રેતવિનાશનમ્ ।
ગૃહજારવિનાશાર્થં ભૂતદૃષ્ટિવિનાશનમ્ ॥
પ્. ૬૫)
રાજસેના સુખાર્થઞ્ચ સદસિ જયમેવ ચ ।
મહામારિ પ્રસંકીર્ણે પાષાણે વર્ષન્તયા ॥
ઉલ્કાપાતે નિશાન્દહે * * * * તથૈવ ચ ।
તરા પ્રવાતને ચૈવ દીક્ષાન્તેન તથૈવ ચ ॥
દિશોપિ ચ વને ચૈવ મહાવાત પ્રવર્તને ।
દુર્ભિક્ષે રષ્ટ્રકલહે હસ્ત્યશ્વવ્યાધિપીડિતે ॥
ઉત્સવં કારયેન્ મન્ત્રી શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
એકવિંશેદ્ દિને પૂર્વે દુન્દુભિર્ભ્રમણં કુરુ ॥
દુન્દુભિર્લક્ષણં વક્ષ્યે તદ્વર્ષગ્રહણન્તથા ।
* * ઞ્ચવતાલઞ્ચશિ * * રક્તચન્દનમ્ ॥
સપ્તાહં તથા પૂર્વે દુન્દુભિઃ પ્રહરણે બુધઃ ।
પૂર્વવત્કારયેત્સર્વં યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ॥
તિલચૂર્ણસમાયુક્તં ગુલખણ્ડસમન્વિતમ્ ।
કદલી ફલસંયુક્તં પૂરિકા ખણ્ડસંયુતમ્ ॥
એવં બલિં તતો દદ્યાત્ નવાક્ષરેણ મન્ત્રવિત્ ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ કુઠારઞ્ચાભિ મન્ત્રયેત્ ॥
પુનઃ પ્રભાતે વિમલે શુભગ્રહસમન્વિતમ્ ।
અસ્ત્રેણ ચોદયેદ્વૃક્ષં ભક્તિ યુક્તો દૃઢવ્રતઃ ॥
સાન્તે નૈવ તુ મન્ત્રેણ કર્તવ્યં લક્ષણાન્વિતમ્ ।
શિલ્પિના તુ કૃતા સર્વં દુન્દુભિશ્ચ મનોહરા ॥
પ્. ૬૬)
ષટ્તાલાય તથોક્તાનિ ઉત્તમં તત્ર પ્રકીર્તિતા ।
દણ્ડન્નાહ સંયુક્તં પંકજાસન સંયુતમ્ ॥
શુભદિનસમાયુક્તં ચોત્તમા દુન્દુભિઃ શુચિઃ ।
ચતુસ્તાલં સમારભ્ય મધ્યમા દુન્દુભિર્ભવેત્ ॥
તદર્ધનાહ સંયુક્ત તત્વાત્માસનસંયુતમ્ ।
દ્વિતાલાયામસંયુક્તં તદર્ધન્નાહ સંયુતમ્ ॥
અથવા દુન્દુભિર્જ્ઞેયા વક્ત્રાસન સંયુતમ્ ।
દુન્દુભેરુક્તમાનઞ્ચ ત્ર્યંગુલા બાલનં ભવેત્ ॥
દ્વ્યંગુલં બહુલં પ્રોક્તં મધ્યમાનઞ્ચ કીર્તિતા ।
દુન્દુભેરધમાયામમેકાંગુલમુદાહૃતમ્ ॥
ઉત્તમા મધ્યમા ચૈવ અધમા ચ પ્રકીર્તિતા ।
એવન્દુન્દુભિમુત્પાદ્ય બલિકાર્યં સમારભેત્ ॥
માનયેત્ શિલ્પિનં પશ્ચાત્ વસ્ત્રૈશ્ચ ચન્દનાદિભિઃ ।
પરિણાહં ચ કુણ્ડસ્ય પૂર્વં વૈ યોજયેદ્બુધઃ ॥
ત્ર્યંગુલં દુન્દુભિશ્ચૈવ મધ્યમઞ્ચોત્તમં ભવેત્ ।
દ્વ્યંગુલમધમઞ્ચૈવ દુન્દુભિશ્ચ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
કુણ્ડલં કન્યસં પ્રોક્તં દુન્દુભિશ્ચૈવ ચાંગુલમ્ ।
ઉત્તમાદિ ક્રમેણૈવ કુણ્ડલં પ્રોચ્યતે ક્રમાત્ ॥
દુન્દુભિં છાદયેત્ તત્ર ભવાવૈ ચર્મણા બુધઃ ।
છાદયૌ વૈદ્ધ કાલૈશ્ચ દુન્દુભિશ્ચ મનોહરા ॥
પ્. ૬૭)
એવં દુન્દુભિમુત્પાદ્ય સઘોષ * * * * * ।
દુન્દુભિં તત્ર ચાભ્યર્ચ્ય આચાર્યો મન્ત્રવિગ્રહઃ ॥
* પ્રાસાદપુરતો મણ્ટપઞ્ચતુરશ્રકૈઃ ।
ચતુદ્વારસમોપેતં ચતુસ્તોરણમણ્ટપે ॥
દશહસ્ત પ્રવિસ્તાર * તુલાંકુરતોભિતમ્ ।
તન્મધ્યે વેદિકાયાન્તુ તન્મધ્યે મણ્ડલં કુરુ ॥
શાલિભિસ્તણ્ડુલં કુર્યાત્ અષ્ટદ્રોણૈશ્ચ તત્ તથા ।
તણ્ડુલૈશ્ચ તદર્ધૈશ્ચ તિલૈઃ કુર્યાદ્ યથા ક્રમમ્ ॥
પઞ્ચૈકોક્તસૂત્રાણિ કારયેત્ તણ્ડુલોપરિ ।
સૂત્રાણિ કારયેત્ સમ્યગ્ યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ॥
એકૈકાન્તરિતસ્તસ્મિન્ એકશ્ચૈવ પદા હુનેત્ ।
શોભિતશ્ચ તિલૈ * * * કોષ્ઠેષુ વિચક્ષણઃ ॥
દુન્દુભિં વિન્યસેત્ પદ્મે નવાક્ષરેણૈવ બુદ્ધિમાન્ ।
કલશાન્ વિન્યસેત્ તત્ર સૂત્રેણૈવ વિચેષ્ટિતાન્ ॥
કલશાનષ્ટૌ તુ વિન્યસ્ય શુદ્ધગન્ધોદકાન્વિતાન્ ।
મધ્યે તુ વિન્યસેત્ બ્રહ્મન્ પઞ્ચરત્નં વિશેષતઃ ॥
એકવીરં ન્યસેત્ તસ્મિન્ નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ।
અષ્ટદિક્ષુ ન્યસેત્ કુંભાન્ નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ॥
ચૂતપલ્લવસંયુક્તાન્ ગન્ધચન્દનમન્વિતામ્ ।
અગ્નિકાર્યં તથા કુર્યાત્ યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ॥
પ્. ૬૮)
એકવીર્યાર્ચન સહિત સપ્તન્યસેત્ બુધઃ ।
વીરભદ્રાદિસંયુક્તં ગણેશાનસમન્વિતમ્ ॥
દક્ષિણે ચૈવ વેદ્યાં વા અગ્નિકાર્યઞ્ચ કારયેત્ ।
(શુક્લપક્ષે તુ શાન્તિ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥)
અગ્નિકાર્યં પુનઃ કૃત્વા પ્રોક્ષયેત્ * * * પુનઃ ।
દુન્દુભિં તત્ર વિન્યસ્ય તતઃ પ્રભૃત્તિં યોજયેત્ ॥
ઈદૃગ્ભૂતમનોજ્ઞાઞ્ચ દુન્દુભિઞ્ચ સમાહરેત્ ।
શુક્લપક્ષે તુ શાન્તી શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
સર્વાલંકારસંયુક્તા સર્વાભરણભુષિતા ।
એકવીરઞ્ચ પરમાં હંસારૂઢાં મનોહરામ્ ॥
નવરૂપાં મુક્તકેશીમેકવીરી મનુસ્મરન્ ।
સર્વાભરણસંયુક્તાં મનોજ્ઞા લક્ષણાન્વિતા ॥
દુન્દુભિં પ્રહરેદ્વાપિ નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ।
કૃતયુગેર્મરેદ્ દેવિમેકવીરિં વિચક્ષણઃ ॥
બ્રહ્માણાં પરમાં શુદ્ધાં સર્વાભરણભૂષિતામ્ ।
ઈદૃગ્ભૂતાં પરાં ધ્યાત્વા દુન્દુભિં તાડયેત્ પુનઃ ॥
નવાક્ષરેણ સંતાડ્ય દેવીં ધ્યાત્વા તુ તત્પરમ્ ।
એવં સંતાડ્ય યત્નેન ઉત્સવં કારયેદ્બુધઃ ॥
એકવીર્યા * * બ્રહ્મ દુન્દુભિં તાડયેત્ ક્રમાત્ ।
દુન્દુભેસ્તાડનં વક્ષ્યે યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ॥
પ્. ૬૯)
દેવ્યાલયં પુરસ્તાત્તુ મણ્ડપં ચતુરશ્રકમ્ ।
ગોમયેન સમાલિપ્ય સિતચૂર્ણેન શોભિતમ્ ॥
મણ્ટપે ચતુરશ્રન્તુ દ્વિહસ્તાયામસંયુતે ।
શાલિભિશ્ચાષ્ટભિ દ્રોણૈર્મણ્ડપે સ્થણ્ડિલં કુરુ ॥
સૂત્રાણિ કારયેત્ તત્ર તણ્ડુલેન વિચક્ષણઃ ।
પઞ્ચોત્તરાણિ સૂત્રાણિ ચોત્તરાણિ મુખાનિ ચ ॥
દક્ષે તથૈવ સૂત્રાણિ સૂત્રયેત્ તત્ર વિત્તમઃ ।
સદર્ભૈસ્તણ્ડિલૈશ્શુભ્રૈઃ વિકિરેત્ તુ સમં તથા ॥
એકૈકાન્તરિતં કોષ્ઠં ચતુર્દિક્ષુ હરેત્ પુનઃ ।
નવપદેષુ પદ્મં સ્યાત્ અષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ॥
તિલાઢકેન વા લિખ્યમષ્ટપત્રદલાન્વિતમ્ ।
કર્ણિકા કેસરોપેતં ચતુર્ગાત્રસમાયુતમ્ ॥
નવાક્ષરેણ જપ્તેન વસ્ત્રપૂતેન વારિણા ।
પ્રોક્ષ્ય ચ તણ્ડુલં પશ્ચાત્ દ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષયેદ્ બુધઃ ॥
આસનં કલ્પયિત્વા તુ ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
દેવ્યાસ્તુ દુન્દુભિન્તત્ર ન્યસ્ત્વા સંપૂજ્ય ચ ક્રમાત્ ॥
રક્તસૂદગન્ધપુષ્પધૂપદીપ સમન્વિતમ્ ।
રક્તવસ્ત્રે તુ પરિધાનં રક્તચન્દન ચર્ચિતમ્ ॥
સર્વાભરણસંયુક્તં માતૄણામુત્સવેપિ ચ ।
એકવીરં તદાવાહ્ય એકવીરઞ્ચ દેશિકઃ ॥
પ્. ૭૦)
આવાહયેત્ તતો દેવીં કલશેશં વિચક્ષણઃ ।
કલશસ્ય દક્ષિણે ભાગે દુન્દુભિઞ્ચાપિ વાસયેત્ ॥
તસ્યૈવ દક્ષિણે ભાગે હોમં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
તસ્મિન્નધિવાસયેદ્ દેવમાચાર્યં મન્ત્રવિગ્રહમ્ ॥
પ્રભાતે વિમલાદેવીં કલશસ્ય ચ દેશિકઃ ।
નિવેદ્યન્તુ પ્રદાતવ્યં નક્તચારીડકેન તુ ॥
કલશાય નિવેદિત્વા યથા ચોદ્ભવમેવ ચ ।
એવં કૃત્વા સમાસેન ધ્વજારોહણ તત્ક્ષણાત્ ॥
નગરે પત્તને વાપિ ગ્રામં ગ્રામાગ્રકે પુરે ।
ખેટકે ચ તથા બ્રહ્મન્ આશીર્વાદં સમુચ્ચરન્ ॥
અન્તરિક્ષે તુ યે દેવા ભૂપાતાલેષુ યે સ્થિતા ।
પર્વતાગ્રેષુ યે દેવા મહામેરૌ ચ સંસ્થિતા ॥
નવખણ્ડેષુ યે દેવા સમુદ્રાધિવાસિનસ્તથા ।
પાદમાર્ગે ચ યે દેવા સપ્તદ્વીપેષુ યે સ્થિતા ॥
યોગિની શાકિની ચૈવ ડંભિની ચ વિલાસિની ।
ચારિણી મઘવાસિ ચ ગનીભક્ત પરાયણી ॥
ચતુષ્ષષ્ટિસ્તથા દેવા ઉપવાસપરાયણા ।
અંબુભક્ષાશ્ચ યે દેવા વાયુભક્ષાશ્ચ યે સ્થિતા ॥
ઉત્સવે એકવીર્યાશ્ચ વાગચ્છન્તુ મનોહરા ।
એવમુક્તં ક્રમેણૈવ દુન્દુભેસ્તાડનં કુરુ ॥
પ્. ૭૧)
શતકોટિ સહસ્રાણિ પ્રેતવેતાલકાસ્તથા ।
આયુષ્મિકસહસ્રાણિ પિશાચાયાસ્તુ જાતયઃ ॥
આગછન્તુ મહાદેવ એકવીર્યુત્સવે શુભે ।
નાનાકોટિ સહસ્રાણિ યે શિષ્ટા સિદ્ધજાતયઃ ॥
અષ્ટકોટિ સહસ્રાણિ અષ્ટકોટિ પિશાચકા ।
અષ્ટકોટિ ગણાસ્સર્વે આગછન્તુ મહોત્સવે ॥
એકવીર્યુત્સવે શુભ્રે સપ્તકોટિ શતાનિ ચ ।
અયુતઞ્ચૈવ પઞ્ચાશીન્માતૃભેદાશ્ચ યે સ્થિતા ॥
આગછન્તુ મહાદેવ્ય એકવીર્યુત્સવે પરે ।
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ દ્વાદશાદિત્ય એવ ચ ॥
વસ્વષ્ટાપ્સરસઞ્ચૈવ મુનયે દેવ પર્વત ।
બ્રહ્માદિ સમગાપીયત્ તથા ચેન્દ્રસમામતાઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો એકવીર્યુત્સવે પરે ।

આગછન્તુ મહાશીઘ્રમેકવીર્યુત્સવાર્થકમ્ ॥
ઇન્દ્રાગ્નિશ્ચ યમશ્ચૈવ નિર્-ઋતી વરુણસ્તથા ।
વાયુશ્ચૈવ કુબેરાશ્ચ ઈશાનશ્ચૈવ એવ હિ ॥
આગછન્તુ મહાદેવ્ય એકવીર્યુત્સવે શુભે ।
અસુરાશ્ચ સુરાશ્ચૈવ ગન્ધર્વાશ્ચ પિશાચકાઃ ॥
યક્ષાશ્ચ ગરુડાશ્ચૈવ કિન્નરાશ્ચ મરુદ્ગણાઃ ।
આગછન્તુ મહાદેવ એકવીર્યુત્સવે શુભે ॥
પ્. ૭૨)
નાગાશ્ચ ભૂતવેતાલ બ્રહ્મરાક્ષસ એવ ચ ।
અનેકશોભા સંયુક્તે ગ્રહધ્વજ સમાકુલે ॥
પૂર્ણકુંભસમાયુક્તે કદલી તોરણૈર્યુતે ।
ધૂપદીપસમાયુક્તે દિવ્યવીથિ સમન્વિતે ॥
સદાસી ગણસંકીર્ણે સકીર્ણે યો વીથી માતૃશોભિતે ।
નૃત્તગીતસમાયુક્તે દિવ્યસ્ત્રી પરિશોભિતે ॥
આહૃતેનગરે ચૈવ પત્તને ખેટકે તથા ।
ગ્રામે ગ્રામાગ્રકે ચૈવ એકવીર્યુત્સવં પ્રતિ ॥
પુરોગાશ્ચૈવ હે દેવા આગછન્તુ યથાવહમ્ ।
બલિગ્રાહન્તુ વસ્સર્વે યથાવિધિ વિશેષતઃ ॥
કદલ્યોદનસંયુક્તમજનાડી શતં યુતમ્ ।
પૂરિખણ્ડાગ્રસંયુક્તં અજાનાં રુધિરં યુતમ્ ॥
મત્સ્યમાંસસમાયુક્તં અપૂપખણ્ડમન્વિતમ્ ।
તિલચૂર્ણસમાયુક્તં લાજસક્તુ સમન્વિતમ્ ॥
દુન્દુભિર્ભ્રમણે કાલે બલિં સર્વત્ર કારયેત્ ।
દુન્દુભેશ્ચ બલિં દદ્યાત્ અજસપ્ત ચ પાતયે ॥
ગ્રામવીથિ પથે ચૈવ દશદિક્ષુ બલિં હરેત્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્ તત્ર વસ્ત્ર હેમાંગુલીયકૈઃ ॥
નૈકાભરણજાલૈશ્ચ ગોભૂમિકાઞ્ચનાદિભિઃ ।
પૂજયેત્ તુ વિશેષેણ આચાર્યસ્તુ વિશેષતઃ ॥
પ્. ૭૩)
માતૃદીક્ષા સમાયુક્તં અભિષેક ત્રયાન્વિતમ્ ।
એવં સંપૂજ્ય તં બ્રહ્મન્ ભક્તિયુક્તં દૃઢવ્રતમ્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ સર્વક્ષેત્ર બલિં ક્ષિપેત્ ।
અસ્મતમ્રવ્યેયતમ્રં સર્વકાર્યેષુ યોજયેત્ ॥
કલશન્તુ ત્રિશુલઞ્ચ ઘણ્ટાડમરુકન્તથા ।
માતૃઘોષસમાયુક્તં દિવ્યસ્ત્રીભિસ્સમાકુલમ્ ॥
વિતાનધ્વજસંયુક્તં ધરજાલસમન્વિતમ્ ।
ક્ષુરિકા ખડ્ગસંયુક્તં સર્વાલંકારશોભિતમ્ ॥
ગ્રામં વા નગરં વાપિ પત્તનઞ્ચ પુરઞ્ચ વા ।
ગ્રામં નગરકે વાપિ દુન્દુભેઃ પ્રહરં કુરુ ॥
અષ્ટદિક્ષુ ચતુસન્ધૌ બ્રહ્મસ્થાને વિશેષતઃ ।
પૂર્વોક્તાશ્ચૈવ યે દેવા તત્તત્સ્થાનેષુ યોજયેત્ ॥
પૂર્વોક્તઞ્ચ બલિઞ્ચૈવ તત્તત્સ્થાને તુ દાપયેત્ ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ સ્વનામપદસંયુતમ્ ॥
બલિઞ્ચ દાપયેત્ તત્ર દશદિક્ષુ યથાક્રમમ્ ।
એકવૃક્ષે ચ પ્રાસાદે ચતુષ્પત્રે શૃંખલાન્વિતે ॥
ત્રિપથે દ્વિપથે ચૈવ સર્વસન્ધિષુ નિક્ષિપેત્ ।
વાપી કૂપતટાકે ચ પુરદ્વારે બલિં હરેત્ ॥
શ્મશાને બલિદાનઞ્ચ હસ્તકૃતે બલિં ક્ષિપેત્ ।
એવં સમાસતઃ પ્રોક્તં બલિં ગૃહ્ણન્તુ દુન્દુભિઃ ॥
પ્. ૭૪)
પીઠં તત્ર પ્રકર્તવ્યં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
ચતુશ્શૃંગં ભવેદ્ દિક્ષુ એકહસ્તસમન્વિતમ્ ॥
વિદિક્ષુ વર્તુલં કુર્યાત્ લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
હસ્તાન્ધિકમુગ્રતઃ પ્રોક્તં મેખલાત્રયસંયુતમ્ ॥
બ્રહ્મસ્થાને ચતુર્હસ્તં તદર્ધં મધ્યમં ભવેત્ ।
મેખલાત્રયસંયુક્તં કારણેન સમન્વિતમ્ ॥
નગરદ્વારદેશે તુ સાશ્રઞ્ચ પીઠમુચ્યતે ।
દેવાલયાનાં પુરતઃ પીઠં વૈ ચતુરશ્રકમ્ ॥
પૂર્વવત્ કારયેત્ પીઠ લક્ષણેનસમન્વિતમ્ ।
એવં પીઠં પ્રકર્તવ્યં દશદિક્ષુ યથાક્રમમ્ ॥
એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તં દુન્દુભિઃ ભર્મણં પરમ્ ।
દેવાનામાગમાર્થઞ્ચ ભૂમિદાનં તથૈવ ચ ॥
બલિઞ્ચ નિક્ષિપેદ્ બ્રહ્મન્ યાવદ્ દેવ વ્રતાન્તકમ્ ।
પૂર્વોક્તઞ્ચ બલિં તેષુ પીઠેષુ ચ વિનિક્ષિપેત્ ॥
નવાક્ષરેણ મતિમાન્ એકવૃક્ષબલિં દદેત્ ।
ગ્રામે ચ નગરે ચૈવ પત્તનં ખેટકં તથા ॥
ઉત્સવભ્રમ કાલોસિ યાત્રાહોમન્તુ કારયેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે ઉત્સવવિધાને દુન્દુભિઃ પ્રહરણં નામ સપ્તદશપટલઃ

પ્. ૭૫)
માતૃશાન્તિ વિધિં વક્ષ્યે સર્વશાન્તિકરં શુભમ્ ।
સર્વવ્યાધિહરં શુભ્રં સદાવિજયવર્ધનમ્ ॥
અકાલમૃત્યુશમનં પુત્રપૌત્રાદિ વર્ધનમ્ ।
મહાવિઘ્નપ્રશમનં મહાશાન્તિકરં પરમ્ ॥
સપ્તાહ ત્રિતયે પૂર્વે ઉત્સવ પ્રહેદ્ બુધઃ ।
તદ્દિને ચાર્ધરાત્રે તુ દુન્દુભેસ્તુ પરિભ્રમે ॥
બ્રહ્માવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ સદાશિવ શિવસ્તથા ।
વસુભિશ્ચાષ્ટભિશ્ચૈવ દ્વાદશાદિત્ય એવ ચ ॥
રુદ્ર એકાદશસ્સર્વે અર્ચયિત્વા સમન્વિતાન્ ।
ઇન્દ્રાગ્નિશ્ચ યમશ્ચૈવ નિર્-ઋતી વરુણ વાયવઃ ॥
સોમેશાનગણાસ્સર્વે આગછન્તુ મહોત્સવે ।
શુચિષ્ટા ચ પિશાચાશ્ચ ભૂતવેતાલ જાતયઃ ॥
કૂશ્માણ્ડગુહ્યકા નાગા સિદ્ધા યક્ષામરુદ્ગણાઃ ।
વિદ્યાધરાશ્ચ ગન્ધર્વા આગછન્તુ મહોત્સવમ્ ॥
ભૂલોકે ચ યથા દેવ ભુવર્લોકે ચ દેવતા ।
સ્વર્લોકે ચ યે દેવ મહર્લોકે ચ દેવતા ॥
જનલોકે ચ યે દેવા તપો લોકે ચ દેવતા ।
સત્યલોકે ચ યે દેવા આગચ્છન્તુ મહોત્સવમ્ ॥
અતલાદિષુ પાતાલે આગચ્છન્તુ મહોત્સવમ્ ।
દિવ્યન્તરિક્ષ યે દેવા ભૂપાતાલેપિ યે સ્થિતા ॥
પ્. ૭૬)
આગછન્તુ ચ યે દેવા એકવીર્યુત્સવાર્થકમ્ ।
ગિરિકન્દરદુર્ગેષુ શ્મશાને વન દેવતા ॥
પ્રાસાદે ગર્ભગેહે વા પ્રાકારે પરિવારકે ।
ગોપુરાભ્યન્તરે દેવા આગછન્તુ મહોત્સવમ્ ॥
દુન્દુભિં પ્રહરેદ્ દેવીં તદ્રાત્રૌ બલિદાપયેત્ ।
ધ્વજમારોપયેદ્ધીમાન્ દશ્વિહન્તં દિનેપિ વા ॥
સપ્તાહે ચ તથા કુર્યાત્ મૂલમન્ત્રેણ દાપયેત્ ।
ચન્દનં ચમ્પકઞ્ચૈવ ક્રમુકનાલિકેરકમ્ ॥
યાજ્ઞિકં વેણુદણ્ડં વા પ્રાસાદદ્વિગુણોચ્છ્રયમ્ ।
પઞ્ચદણ્ડાશ્ચ પુરતય ધ્વજાનાં વિધીયતે ॥
ઉત્સવસ્ય તુ પૂર્વે તુ સપ્તાર્થે મંગલાંકુરમ્ ।
બલિભ્રમણવેલાયાં વામમાર્ગેણ ગમ્યતામ્ ॥
એહિકામાદ્રિ ફલદં બલિં સર્વત્ર દાપયેત્ ।
શાન્ત્યર્થ સર્વમાર્ગેણ અપસવ્યેન પુષ્ટિદમ્ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વામમાર્ગેણ ગમ્યતામ્ ।
પાલિકા ઘટિકા ચૈવ શરાવા ત્રિવિધા ભવેત્ ॥
પ્રત્યેકં નવ ગૃહ્ણીયાત્ સપ્તે વાથ સમાચરેત્ ।
તિલસર્ષપમુદ્ગાનિ યવમાષ કુલુત્થકમ્ ॥
પ્રિયંગુશિમમાલી ચ નવ બીજૈસ્તુ ।
નવાક્ષરેણ મતિમાન્ સજપત્વા તુ સમાહિતમ્ ॥
પ્. ૭૭)
તામ્બુલન્દાપયેત્ તત્ર સર્વેભ્યશ્ચ યથાક્રમમ્ ।
આષાઢે કૃષ્ણપક્ષે વ અષ્ટમ્યાન્તુ વિશેષતઃ ॥
ઉત્સવં કારયેત્ સમ્યક્ પૂજયેત્ તુ સદેશિકઃ ।
ત્રિકાલં વા દ્વિકાલં વા બલિભ્રમણયોરપિ ॥
તસ્ય વામેન માર્ગેણ બલિભ્રમણકં ક્રમાત્ ।
પ્રથમં બ્રાહિદિવસં દ્વિતીયમીશ્વરીં વિદુઃ ॥
ત્રયકૌમારિ દિવસં ચતુર્થં વૈષ્ણવી તથા ।
પઞ્ચમી પઞ્ચદિવસં ષષ્ઠીમિન્દ્રાણિરેવ ચ ॥
સપ્તમં ભદ્રકાલી ચ દિવસં બલિમુચ્યતે ।
શતદ્રોણિ તદર્ધં વા તદર્ધં વા તદર્ધકમ્ ॥
ષષ્ઠદ્રોણમથા ચૈવ ચતુર્દ્રોણમથાપિ વા ।
દ્વયદ્રોણમથા ચૈવ કન્યસં શિવમેવ ચ ॥
આઢકેનૈવ વાસિદ્ધં શાલિતણ્ડુલસિદ્ધકમ્ ।
શ્વેતપદ્મસમાયુક્તં ગન્ધોકસમન્વિતમ્ ॥
પાયસેન બલિં દદ્યાત્ બ્રહ્માણી દિવસે બુધઃ ।
શ્વેતાર્ક કુસુમૈર્યુક્તં કૃસરાન્નન્તુ સંયુતમ્ ॥
બલિમેતદ્વિજાનીયાન્માહેગ્રી દિવસં ક્રમાત્ ।
કુમુદોત્પલપુષ્પન્તુ હરિદ્રાન્નસુદોદકૈઃ ॥
કૌમારી દિવસે કુર્યાત્ એકચિત્તો સદા દદેત્ ।
વૈષ્ણવી તુલસી ચૈવ ગુલાન્નન્તુ બલિં દદેત્ ॥
પ્. ૭૮)
મઞ્જિકામાષમન્નં ચ વારાહી દિવસે યુતમ્ ।
જાતિપુષ્પન્તુ મુદ્ગાન્નં ઇન્દ્રાણી બલિમુચ્યતે ॥
રક્તપંકજસંયુક્તં રક્તાન્નં રક્તમિશ્રકમ્ ।
ચામુણ્ડી દિવસે કુર્યાત્ વિદ્વાન્મન્ત્રેણ મન્ત્રિતમ્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ તત્તન્નામ સમન્વિતમ્ ।
તત્ તદ્ દિને બલિં દદ્યાત્ તત્ તન્મુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ॥
ચતુષ્પથે ત્રિપથે ચ દ્વિપથૈક પદન્દદેત્ ।
નવ પીઠે ચ દાતવ્યં ગ્રામદ્વારે તથૈવ ચ ॥
એકવૃક્ષે તટાકે ચ પ્રાકારે દીર્ઘિકેષુ ચ ।
શિવાલયે સભાસ્થાને વિષ્ણુસ્થાને ચ દાપયેત્ ॥
દુર્ગાજ્યેષ્ઠાલયે ચૈવ આર્યસ્થાને તથૈવ ચ ।
શ્રીસ્થાને સ્કન્દસ્થાને ચ વિઘ્નસ્થાને વિશેષતઃ ॥
બૌદ્ધસ્થાનન્તુ કર્તવ્યં અર્હસ્થાને તથૈવ ચ ।
ઇન્દ્રાગ્નિ યમસ્થાને નિર્-ઋતિ વરુણ વાયવઃ ॥
સોમેશાનકે ચૈવ ક્રમાદ્ દત્વા બલિં દદેત્ ।
કન્યાયાં દર્શને ચૈવ બ્રાહ્મણાનાન્તુ દર્શયેત્ ॥
ભિન્નનાસિકયશ્ચૈવ ચક્રવાકસ્તથૈવ ચ ।
અત્ર ચેવેતરાદેવ્ય દૂત્યશ્ચૈવ સ યોગિનીમ્ ॥
એતાન્નદૃષ્ટમાત્રેણ બલિં સર્વત્ર દાપયેત્ ।
પરિભ્રમણવેલાયાં મુદ્રાનૃત્તં સમાચરેત્ ॥
પ્. ૭૯)
તત્ તદ્ દિનેષુ કર્તવ્યં તત્ તન્મુદ્રાં સમાચરેત્ ।
અન્યથા કારયેદ્ યસ્તુ વ્યાધિશોકભયં ભવેત્ ॥
બ્રહ્માણી દિવસે કુર્યાત્ બ્રહ્માણી ક્રીડમેવ ચ ।
માહેશી દિવસે ચૈવ માહેશી ક્રીડમેવ ચ ॥
કૌમારી તદ્ દિને ચૈવ તત્ ક્રીડાનાં સમાચરેત્ ।
વૈષ્ણવી દિનમેવન્તુ વૈષ્ણવી ક્રીડમુચ્યતે ॥
વારાહી દિવસેનૈવ વારાહી ક્રીડમેવ ચ ।
ઇન્દ્રાણી દિવસે કુર્યાત્ ઇન્દ્રાણી ક્રીડકારયેત્ ॥
ચામુણ્ડી દિવસે કુર્યાત્ ચામુણ્ડી ક્રીડકારયેત્ ।
એકવીરીં તતઃ કૃત્વા કામરુદ્રાન્તુ કારયેત્ ॥
કૈલાસમુદ્રયા કુર્યાત્ ચણ્ડિકામુદ્રયા કુરુ ।
તત્ તદ્ દેવ ન વા કુર્યાત્ મુદ્રા નૃત્તં યથા ક્રમમ્ ॥
મુદ્રા નૃત્તં તુ કર્તવ્યં હાસનક્રીડનાદિશેત્ ।
મુદ્રાનૃત્તં વિશેષેણ કારયેત્ સર્વયત્નતઃ ॥
નૃત્તકસ્તુ શિવં પ્રોક્તં પાઠકસ્તુ પિતામહઃ ।
પ્રેક્ષં ભદ્રકાલાદિ તસ્માત્ તુ પુત્રકસ્તથા ॥
* * * * * ચૈવ તસ્માત્ પાદશિવસ્મૃતઃ ।
શિવપાદે સમુત્પન્નં તેન પાદપ ઉચ્યતે ॥
સર્વશાન્તિસ્થિતાન્યત્ર મુદ્રાનૃત્તં તુ કારયેત્ ।
ગ્રામમધ્યે પ્રકર્તવ્યં મહામુદ્રાં સમાચરેત્ ॥
પ્. ૮૦)
સુભિક્ષં ક્ષેત્રમારોગ્યં પુત્રપૌત્ર વિવર્ધનમ્ ।
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન ગ્રામમધ્યેષુ કારયેત્ ॥
મુદ્રાલક્ષણમેવોક્તં અયાગમધુના શૃણુ ।
કરકઞ્ચાક્ષમાલા ચ બ્રહ્માણી ચાંગમુદ્રયા ॥
હરિણં પરશુઞ્ચૈવ માહેશી ચાંગમુદ્રયા ।
વજ્રશક્તિ ધરઞ્ચૈવ કૌમારી ચાંગમુદ્રયા ॥
શંખચક્રધરઞ્ચૈવ વૈષ્ણવી ચાંગમુદ્રયા ।
હલઞ્ચ મુસલઞ્ચૈવ વારાહી ચાંગમુદ્રયા ॥
વજ્રશક્તિ ધરઞ્ચૈવ ઇન્દ્રાણી ચાંગમુદ્રયા ।
શૂલખડ્ગધરઞ્ચૈવ કટ્વાંગં નાગપાશકમ્ ॥
કેટકઞ્ચ કપાલઞ્ચ ઘણ્ટા ડમરુકં તથા ।
અંગન્તુ ચંડિકાનાન્તુ ઇદાનીં શૃણુમુદ્રિકામ્ ॥
નૃત્તકાલે પ્રયોક્તવ્યં એષાં સર્વાત્મના બુધઃ ।
લોહેન કારયેત્ સર્વં મત્સવાંગ યથાક્રમમ્ ॥
પઞ્ચરંગ ત્રિરંગં વા એકરંગમથાપિ વા ।
સ્ત્રીણાં નૃત્તં પ્રકર્તવ્યં ગેયવાદ્ય સમાયુતમ્ ॥
રથે વા કૂટયન્ત્રેણ પ્રતિમા સપ્તદાપયેત્ ।
હંસોક્ષહઞ્ચ ગારુઢં હરિનાગપિશાચકમ્ ॥
સ્વસ્વેનાયુધ મુખ્યેષુ પાર્શ્વે સ્થાપ્ય વિશેષતઃ ।
પ્રત્યેકં કૂટયન્ત્રં સ્થાપયેત્સુસમાહિતઃ ॥
પ્. ૮૧)
નવનાટ્ય બલિઞ્ચૈવ યત્પુસ્ત્વાસ્તુ ગમ્યતામ્ ।
નૈત્યકૂટબલિઞ્ચૈવ ધર્મે ધ્વજસમાયુતમ્ ॥
ક્ષરિકા પાણિનસ્સર્વે તત્પુરસ્તાત્ તુ ગમ્યતામ્ ।
દેવ્યા ધ્વજાન્તરે યસ્તુ માર્ગોચ્છેદં યથા ભવેત્ ॥
ગજં વા તુરગં વાપિ ઉષ્ટ્રવો મહિષન્તુ વા ।
નરાણામરુણઞ્ચૈવ વનસૂકરમાવિકમ્ ॥
કુક્કુટાશ્ચ નવાનાન્તુ છેદિતં દેવતા પુરા ।
તન્માર્ગે યદિ છેદં સ્યાત્ નવહત્યા સદા બુધઃ ॥
હવિકલ્પેન ભાવે તુ હુત્વા દેવાન્નિવેદયેત્ ।
બ્રાહ્મણાક્ષત્રિયા વૈશ્યા સ્ત્રિયામન્નં સભૈરવમ્ ॥
તન્માર્ગ યદિ છેદં સ્યાદ્ધન્તવ્યં શાસ્ત્રવિત્તકૈઃ ।
બૌદ્ધમાર્ષતં વાપિ સંન્યાસ વ્રતધારિણં ॥
શૈવં પાશુપતં વાપિ ઇતિ (યદિ) માર્ગન્તુ લંઘયેત્ ।
નમસ્કૃત્વા વિધાનેન કર્તવ્યન્તુ સદા બુધઃ ॥
એવં પરિભ્રમે ગ્રામે નગરે પત્તનેપિ વા ।
નગરે કુઞ્જરે વાપિ તીર્થે વાપિ સમાહિતઃ ॥
નાના જનસમાયુક્તં નાનાક્રીડસમન્વિતમ્ ।
નાના કુહક સંયુક્તં નાનાવિદ્યા સમાયુતમ્ ॥
નાના ચિત્રસમાયુક્તં નાનાવિધ સમાકુલમ્ ।

નાનાધ્વજ સમાયુક્તં નાનાયોગિનિ સંકરમ્ ॥
પ્. ૮૨)
નાનાબ્રાહ્મણ સંયુક્તં નાનામેષસમાકુલમ્ ।
નાનાગજસમાયુક્તં નાનાતુરગસંયુતમ્ ॥
નાનારાજસમાયુક્તં નાનાશાસ્ત્રસમાકુલમ્ ।
એકાહં ત્ર્યહઞ્ચૈવ પઞ્ચાહે સપ્તમે દિને ॥
એવં દેવ્યાસ્તુ ચૈવોક્તં નવાહં વાપિ કારયેત્ ।
અથવા ષોડશાહં વા માસમેકન્તુ કારયેત્ ॥
બલિભ્રમણવેલાયાં યાત્રાહોમન્તુ કારયેત્ ।
અપામાર્ગસમિદ્ભિસ્તુ અષ્ટોત્તરશતં હુતમ્ ॥
આજ્યેનાષ્ટરશતં હુત્વા ત્વષ્ટશતં હુતમ્ ।
અષ્ટમે દિવસે રાત્રૌ રક્ષાં કૃત્વા તુ બંદ્ધયેત્ ॥
આચાર્યં પૂજયેત્ તત્ર અજં વા મહિષન્તુ વા ।
અજં વિન્દ પશું વાપિ પ્રતિસરં બન્ધયેત્ તથા ॥
તત્પશ્ચાત્ પઞ્ચવિંશૈર્વા સપ્તચાચૈકમેવ વા ।
પશું નિબંદ્ધયેત્ સૂત્રં રક્તસૂત્રં વિશેષતઃ ॥
તત્રાદૌ જાગરં વાપિ ગ્રહે વા આલયે બુધઃ ।
કલશં સ્થાપયેત્ તત્ર રક્તવસ્ત્રેણ વેષ્ટયેત્ ॥
કલશે વામભાગે તુ રક્ષાસૂત્રં ન્યસેદ્ બુધઃ ।
શાલિમધ્યે ન્યસેત્ સર્વમેકૈકં પઞ્ચદ્રોણકમ્ ॥
તદર્ધં તણ્ડુલં ગ્રાહ્યં પદ્મમષ્ટદલે ન્યસેત્ ।
સૂત્રં નવાક્ષરં ન્યસ્ય તચ્છક્તિ કલશં તથા ॥
પ્. ૮૩)
કલશોદકેન સંસ્પૃશ્ય સૂત્રેણૈવ તુ બન્ધયેત્ ।
બન્ધયિત્વા તુ સૂત્રં વા પશુના રક્ષયેદ્ બુધઃ ॥
પ્રાસાદે તુ બલિં દદ્યાત્ પૂર્વોક્ત વિધિના બુધઃ ।
ઇક્ષુખણ્ડસમાયુક્તં રક્તતોય સમન્વિતમ્ ॥
મધ્યાહ્ને દાપયેત્ તત્ર સર્વ દિક્ષુ યથાક્રમમ્ ।
આતપે તુ પશું હત્વા યથાવિધિતુનુ ક્રમાત્ ॥
રક્તં વૈ માંસખણ્ડઞ્ચ તદ્ દેવ્યાન્તુ નિવેદયેત્ ।
એવં શાન્તિવિધિં પ્રોક્તં પશ્ચાત્ પશુવિધિર્ભવેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે વિદ્યાપીઠાવતારિતે પ્રતિષ્ઠાતન્ત્રે એકાશીતિ વિધાનાંગે
માતૃશાન્તિવિધિં નામ અષ્ટાદશપટલઃ

પશુવિધિં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વકામાર્થસાધનમ્ ।
ગજં વા તુરગં વાપિ ઉષ્ટ્રં વા મહિષન્તુ વા ॥
કૃતે તુ ગજમેવોક્તં ત્રેતાયામહમુચ્યતે ।
દ્વાપરે ઉષ્ટ્રમેવોક્તં કલૌ મહિષમેવ ચ ॥
મહિષાલાભે જનિં પ્રાક્તં અજાલાભે તુ પૌષ્ટિકમ્ ।
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણ શુભલક્ષણ રક્ષિતમ્ ॥
સુરૂપવન્ધ્યા પ્રશસ્તાસ્તુ માં પેશલમુત્તમમ્ ।
શૃંગહીને તુ વર્જિત્વા કર્ણહીને તુ વર્જયેત્ ॥
નાસિહીનૈ તથા ચૈવ અરહીને તુ વર્જયેત્ ।
પશૂનાઞ્ચ શિથિલે પુછ્રહીને તથૈવ ચ ॥
પ્. ૮૪)
અતિવૃદ્ધમતિ બાલ કૃશં વર્જં સદા બુધઃ ।
શૃંગહીનન્તુ દુર્ભિક્ષં બધિરં કુણ્ડહીનકે ॥
મુખનાસિક હીને તુ દુર્ભિક્ષં કલહં ભવેત્ ।
ખુરહીને પ્રાણિનાશં પંકુના પંકુજન્મનઃ ॥
કાણે કાણત્વમાપ્નોતિ તથાગ્રે કુક્ષિરોગકમ્ ।
પુચ્છહીને ચ દારિદ્ર્યં અતિવૃદ્ધિં મૃતિર્ભવેત્ ॥
બાલા પઞ્ચવર્ષે તુ મધ્યમા ।
સપ્તવર્ષા ભવેદ્ વૃદ્ધા તદૂર્ધ્વમતિમૃદ્ધિદા ॥
એતાન્ પરીક્ષ્ય યત્નેન સપશું શોધયેદ્ બુધઃ ।
પાયસં સ્નાપયેત્ પૂર્વં દધિના તુ તથૈવ ચ ॥
સ્નાપયિત્વા ઘૃતેનૈવ સ્નાપ્યતા તંબુનાબુધઃ ।
ગન્ધામ્બુ સ્નાપયેત્ પશ્ચાત્ ગન્ધપુષ્પાદિનાર્ચયેત્ ॥
અર્ઘ્યપાદ્યાચમનીયઞ્ચ પઞ્ચરત્નામ્બુજા બુધઃ ।
માત્રેસોત્કૃતાં સૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વા તુ દેશિકઃ ॥
અકારાદિક્ષકારાન્તં સપ્તવર્ગં ક્રમાન્ ન્યસેત્ ।
શિરો ફાલભ્રુવૌ કીર્ણે નેત્રે નાસિકપાલયોઃ ॥
ઓષ્ઠયોર્દન્તપંક્તૌ ચ જિહ્વા ચ ચિબુકં તથા ।
યેષુ તેનૈવ સર્વેષુ અવર્ગં વિન્યસેત્ પુનઃ ॥
કણ્ઠે ગ્રીવે તથા સ્કન્ધે વારૌ હૃદિ વિશેષતઃ ।
કવર્ગં વિન્યસેન્મન્ત્રી એષુ સ્થાનેષુ પૂર્વવત્ ॥
પ્. ૮૫)
ચવર્ગા ચ ટવર્ગા ચ ચતુષ્પાદેષુ વિન્યસેત્ ।
શૃંગયોન્યતિ પૃષ્ઠૌ ચ ગુહ્યસ્થાનસ્તનેષુ ચ ॥
નાસે પુચ્છાગ્ર પાને ચ કકુત્સ્થાને ન્યસેત્ ક્રમાત્ ।
સાસ્રમૃત્સમેદોસ્થિ મજ્જશુક્લાદિ ધાતુષુ ॥
ઈરુતે અશ્રકે ચૈવ નવબીજં ક્રમાન્ ન્યસેત્ ।
પયસા વિન્યસેત્ પશ્ચાત્ હુંકારં સર્વવિન્યસેત્ ॥
શૃંગયો બ્રહ્મવિષ્ણુશ્ચ રુદ્રસ્સદાશિવસ્તથા ।
વસવશ્ચાષ્ટભિશ્ચૈવ રુદ્રમેકાદશાદિ ચ ॥
આદિત્ય દ્વાદશપ્રોક્તા અશ્વિનૌ દ્વૌ પ્રકીર્તિતૌ ।
બ્રાહ્મં માહેશ્વરી સન્ધ્યા યજ્ઞાય વાસુ * * * ॥
* ત્તિકરલી ચણ્ડમહેશાષ્ટાક્રમણસેત્ ।
વામદેવી ચ રુદ્રી ચ જ્યેષ્ઠી કાલા તથૈવ ચ ॥
કલવિકરણી ચૈવ બલવિકરણી તથા ।
બલપ્રમથિની સર્વભૂતદમનોન્મની ॥
શિરાદ્ર પાદયોશ્ચૈવ ક્રમાદ્વિન્યસ્ય દેવતા ।
ગન્ધોદકં તતો દદ્યાત્ નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ॥
વસ્ત્રે યુગ્મે સંપૂજ્ય પ્રણવેન તુ દાપયેત્ ।
હારઞ્ચ કટિસૂત્રઞ્ચ કુણ્ડલં મકુટં તથા ॥
નિવેદ્યં દાપયેન્મન્ત્રી શ્વેતપીતઞ્ચ કૃષ્ણકમ્ ।
કર્ણે મન્ત્રં વિદેન્મન્ત્રી નવાક્ષરસકૃત્ સકૃત્ ॥
પ્. ૮૬)
પાદસ્થાને ખનેત્ કૂપં તત્ર સ્થાપ્ય પશું બુધઃ ।
આગછ પદં તત્રૈવ તત્ર સ્થાપ્ય પશું બુધઃ ॥
દેવ્યાચાભિમુખે સ્થાપ્ય ચતુર્દણ્ડી તદન્તરે ।
બિલ્વં વા ખદિરં વાપિ પઞ્ચહસ્તં પ્રમાણતઃ ॥
ષોડશાંગુલનાહન્તુ અગ્રે પદ્માકૃતિર્ભવેત્ ।
પત્રં કર્ણિકાયુક્તં સ્યાત્ યત્નાકારં સમં તથા ॥
સૂપં સંસ્થાપયેત્ તત્ર દેવ્યાશ્ચૈવ પુરાકૃતમ્ ।
પશું સંવેષ્ટયેત્ તત્ર બલરજાતિ સંયુતમ્ ॥
નાલિકેરસ્તુ ચર્મન્તુ યન્ત્રયિત્વા તુ રજ્જુભિઃ ।
કનિષ્ઠાંગુલ પરીણાંહંત્રીરાવૃત્તિ ક્રમેણ તુ ॥
નિચ્છિન્દ્રેંવજયેત્ તત્ર નાગપાશમનુસ્મરન્ ।
કુશવજ્રસમાયુક્તં સાપકં વિરતૈર્યુકમ્ ॥
વિદ્વાન્ સંસૃષ્ટમાત્રેણ અન્નં પાઞ્ચમરુજ્જકૈઃ ।
સવ્યાપસવ્યમાત્રેણ ક્રામયિત્વા તુ સાપકમ્ ॥
પશ્ચાત્ ખડ્ગં ગૃહીત્વા તુ ખડ્ગશાસ્ત્રવિચારકઃ ।
ખડ્ગદેવાસુરે લક્ષ્મી પદ્મે બ્રાહ્મણદેવતા ॥
ઘણ્ટાયા વિઘ્નદૈવત્વં શુદ્ધાશે વિષ્ણુદૈવતમ્ ।
કટિકાસ્કન્દ દૈવત્યં યારયોશ્ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥
મધ્યમે રુદ્રદૈવત્યં અગ્રે સંહારકાલિકામ્ ।
ઇત્યન્તુ ખડ્ગદૈવત્યં પૂજયેત્ ખડ્ગદેવતામ્ ॥
પ્. ૮૭)
ઓં ખં ખડ્ગાય શત્રસંહારાય નમઃ ।
પશૂનાં સર્વકર્ણે તુ જીવન્મુક્તેતિ મન્ત્રતઃ ॥
ઓં પશુજીવ મુક્તિપ્રદે દેવી સાયુજ્ય દેહં સ્વાહા ।
એકેન પ્રહરેણૈવ ગ્રીવાશ્ચેદવિશારદઃ ॥
શતમર્ધં તદર્ધં વા ચોત્તમન્તુ પ્રશસ્યતે ।
મહાબલિ પ્રકારેણ વધં પીઠે બલિં ક્ષિપેત્ ॥
તદ્ભાગં પ્રોક્ષયિત્વા તુ ગન્ધાદીનાં તુ પૂજયેત્ ।
વસ્ત્રયુગ્મેન સંપૂજ્ય સ્વરૂપપ્રિયદર્શનમ્ ॥
યથાલાભો પશું છિત્વા તથા લાભો ફલં ભવેત્ ।
તત્પશું જીવમુક્તન્તુ સદ્યસ્સાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ॥
ઇત્યેતે બલિમુદ્દિશ્ય કર્તૄણાન્તુ ફલં શૃણુ ।
સર્વસંપત્કરં ભદ્રં જયદં સર્વ સિદ્ધિદમ્ ॥
રોમરોમેષુ કલ્પં વા સ્વર્ગલોકે મહીયતે ।
સર્વરોમ સમાપ્તેષુ પશ્ચાત્ સાયુજ્યમાપ્નુયાત્ ॥
બ્રાહ્મણાદિ ક્રમેણૈવ પશું હત્વા વિશેષતઃ ।
અન્યેષાઞ્ચૈવ જાતીનાં પશુચ્છેદં ન કારયેત્ ॥
છેદને ચૈવ તત્રૈવ રાજરાષ્ટ્રં વિનશ્યતિ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકુર્વીત પુનશ્શાન્તિં સમારભેત્ ॥
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણં સર્વાવયવશોભિતમ્ ।
એવં લક્ષણસંયુક્તં તંભદછેદયેત્પુનઃ ॥
પ્. ૮૮)
ગ્રીવે તુ પ્રહરેન્મન્ત્રી તદ્રક્તં વિનિવેદયેત્ ।
વસન્દૃષ્ટ્યા ભવેત્ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચરેત્ ॥
પુનઃ પશું હુનેત્તત્ર ઉદાપૂર્વમૂદીરકમ્ ।
હોમં કૃત્વા તુ મન્ત્રજ્ઞસ્તદ્દોષશમનાય ચ ॥
મણ્ડલં કારયેત્ તત્ર ત્રિભિર્વર્ણૈર્લિખેદ્ બુધઃ ।
ચતુરશ્રં બાર્હ્યતો લિખ્ય શૂલેનૈવ સુભૂષિતમ્ ॥
મધ્યે પદ્મં સમાલિખ્ય અષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ।
માતૃન્ વૈ પૂજયેત્ તત્ર ગન્ધપુષ્પઞ્ચ ધૂપકૈઃ ॥
કલશં નવકં સ્થાપ્ય સાપિધાનં સકૂર્ચકમ્ ।
સંજ્ઞારક્ત સમાયુક્તં નવાક્ષરેણ મન્ત્રિતાન્ ॥
વ્યોમં પારશવં કૃત્વા ચત્વસ્તુ ચતુર્દશી ।
માતૃદીક્ષા ક્રમઞ્ચૈવ પરં પર્યાયમેવ ચ ॥
અન્યત્કર્ણ ન કર્તવ્યં યામલાચારસંયુતમ્ ।
સમયી પુત્રકશ્ચૈવ સાધકાચાર્ય એવ ચ ॥
ચિત્રકં પારશૈવ સ્યાત્ પુત્રકાણાં શિવદ્વિજઃ ।
માતૃદીક્ષા સમાયુક્તં ચતુર્વર્ણન્તુ યોશ્રકમ્ ॥
આદૌ પારશવાશ્ચૈવ નિત્યં દેવ્યાસ્તુ પૂજકાઃ ।
દીક્ષિતા કર્મયોગ્યાનાં પારશૈવ વિશેષતઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્ શૂદ્રકન્યાયામ્મન્ત્રયુક્તેન સંગ્રહઃ ।
જાતસ્તયોશ્ચ જાત્યાદાવશક્તઃ પારશવસ્તથા ॥
પ્. ૮૯)
ષોડશ ક્રિયયા યુક્તં સર્વસંસ્કારસંયુતમ્ ।
માતૃદીક્ષા ચ કર્તવ્યં જન્માપારશવસ્મૃતઃ ॥
અન્યેષાઞ્ચૈવ યોગ્યાનાં સર્વેષાન્તુ વિશેષતઃ ।
ન દીક્ષિતશ્ચ યત્કર્મં તત્કર્મં નિષ્ફલં ભવેત્ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન પારશૈવ ન પૂજનમ્ ।
હોમં કૃત્વા વિશેષેણ ચતુર્દિક્ષુ સમં તથા ॥
રક્તા કરાલી ચણ્ડાક્ષી મહોચ્છિષ્ટા પૃથક્ પૃથક્ ।
ખદિરાશ્વત્થ બિલ્વઞ્ચ વટશ્ચૈવ ચતુર્દિશમ્ ॥
પૃથગષ્ટોત્તરશતં બ્રહ્મા વૈ ત્વેકવિંશતિ ।
સમિધાજ્ય ચરું લાજં સર્ષપઞ્ચ યવન્તિલમ્ ॥
મુદ્ગઞ્ચ વૈણવઞ્ચૈવ શ્રી પત્રં કદલીફલમ્ ।
તત્ તન્ મન્ત્રેણ હોતવ્યં ચતુર્દિક્ષુ યથાક્રમમ્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ સમિદ્દ્રવ્યેણ હોમયેત્ ।
કુલવિદ્યા વિધાનેન પશ્ચાદ્ ગ્રામ પરિગ્રહે ॥
સપ્તાહે ત્રિદિને વાપિ કારયેદુત્સવં ક્રમાત્ ।
અથવા એકરાત્રં વા ગ્રામે સમ્યક્ પરિભ્રમેત્ ॥
ભ્રમણાન્તે વિશેષેણ પૂર્વોક્ત વિધિના હુનેત્ ।
પૂર્વં પદ્મવિધિ કૃત્વા સ્નપનં કારયેદ્બુધઃ ॥
સ્નપનં કારયિત્વા તુ સ્નપનોક્તવિધાનતઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ તત્ર યથાવિત્તાનુસારતઃ ॥
પ્. ૯૦)
દીનાનાં કૃપણાનાઞ્ચ અન્નપાનાદિ દાપયેત્ ।
ગર્ભદોષોદ્ભવે તત્ર એતે નૈવ તુ શામ્યતિ ॥
અવન્ન કુર્યાદજ્ઞાનાત્ મૃત્યુદોષં ભવિષ્યતિ ।
દુર્ભિક્ષં કલહં ઘોરં અનાવૃષ્ટિર્ભવિષ્યતિ ॥
ગર્ભિણી વયદોષાર્થં ક્રિયા ચૈષા પ્રકીર્તિતા ।
એવં કૃત્વા વિધાનેન સર્વશાન્તિર્ભવિષ્યતિ ॥
ધનમાય શુચૌ * * * પ્રભામતુલં ભવેત્ ।

હૃદ્દેશં પ્રણવેનૈવ ષટ્કારેણ તુ ગૃહ્યતામ્ ॥
ફટ્કારં મુખદેશે તુ હુંકારેણ શિરસ્તથા ।
સદલન્તદ્વયે નૈવ પાર્શ્વે હ્રી માં સમન્ત્રિતમ્ ॥
ષોડશાક્તેન બીજેન સ્વાહા પ્રણવયોજિતમ્ ।
તસ્માત્ સમૃદ્ધતે મન્ત્રી યાન્તેજં વા સ્થિતં હરેત્ ॥
સર્વાંગન્તુ હરેન્મન્ત્રી નવાક્ષરેણ મન્ત્રિતમ્ ।
સં સં દૃશ્ય મતિમાન્ મૂલમન્ત્રેણ વાચયેત્ ॥
વાચયિત્વા વિધાનેન યોજયેન્ મૂલવિદ્યયા ।
તચ્છેષં હોમયેન્મન્ત્રી નવાક્ષરેણ શતં બુધઃ ॥
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ચૈવ ચેન્દ્રાણી ચામુણ્ડી વીરભદ્રકમ્ ॥
ગણેશશ્ચૈવ તત્ક્ષેત્રં લોકપાલાસ્તથૈવ ચ ।
પિશાચ પ્રેતભૂતાશ્ચ કૂશ્માણ્ડા ગુહ્યકાસ્તથા ॥
પ્. ૯૧)
ગન્ધર્વા કિંનરા સિદ્ધા સર્વેભ્યો બલિદાપયેત્ ।
મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞો બલિમેષાં વિનિક્ષિપેત્ ॥
ચતુષ્પથે ત્રિપથે વાપિ તટાકે ક્ષેત્રદીર્ઘિકે ।
પ્રાકારે ચાલયે ચૈવ શ્મશાને ચૈત્યકે બુધઃ ॥
હુતશેષં ભવેત્ સર્વં ભક્તિયુક્તો દૃઢવ્રતઃ ।
રક્તાન્નઞ્ચ પ્રદાતવ્યં પરિયુક્તેન વૈ બુધઃ ॥
બલિં દદ્યાદ્ વિધાનેન રક્ત ભાણ્ડં ત્યજેદ્ બહિઃ ।
ગ્રામસીમા બહિર્વાપિ કૂપે સ્થાપ્ય ચ મન્ત્રવિત્ ॥
પશ્ચાદ્વા પાંસુભિર્ધીમાન્ કુણ્ડઞ્ચૈવ સમુક્ષિપેત્ ।
કન્યકાં ભોજયેત્ તત્ર એકવિંશતિ સંખ્યયા ॥
એવં પશુવિધિઃ પ્રોક્તો લક્ષણન્તુ પ્રશસ્યતે ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પશુવિધિર્નામ એકોનવિંશત્ પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યથા વેદાનુપૂર્વશઃ ।
શાન્તિકં પૌષ્ટિકઞ્ચૈવ આભિચારકમારણમ્ ॥
બ્રાહ્મણાદિક્રમેણૈવ શાન્તિં કૃત્વા યથાક્રમમ્ ।
અસુરાણાં વિનાશાર્થં માતૄણામુદ્ભવં ક્રમાત્ ॥
માતૄણાં શાન્તિકં કૃત્વા સર્વ ભૂહિતં ભવેત્ ।
ઉત્તમામધ્યમધમ ત્રિવિધં પશુરુચ્યતે ॥
પ્. ૯૨)
હસ્તીહયનરં હત્વા ઉત્તમન્તુ વિનિર્દિશેત્ ।
મધ્યં માહિષમેવોષ્ટ્રં ત્વધમં ત્વજસૂકરૈઃ ॥
હરિણમુત્તમઞ્ચૈવ કુક્કુટઞ્ચાધમં ભવેત્ ।
લલાટે શ્વેતવર્ણન્તુ સંયુતં નેત્રગુગ્ગુલમ્ ॥
સંકાશમાંસં * ષ્ણસુદર્શનં ભૂસ્વગ્રીવહમ્ ।
બૃહક્ષ * * * * * બૃહત્ સ્કન્દ બૃહચ્છિરમ્ ॥
સૂગ્ધમેધવર્ણન્તુ અતિકૃષ્ણં વિલોચનમ્ ।
ષ્ટપાદં સુજારશ્ચ વૃત્તપાદં સુનિહૃતમ્ ॥
શૃંગહીનં ભવેદ્ધ્વાધિ દૃષ્ટિહીનં ધનક્ષયમ્ ।
શોત્રહીનં હ્યનાવૃષ્ટિ પાદહીનન્તુ પંકુના ॥
પુચ્છહીનં ભવેન્મૃત્યુ અગ્નિદગ્ધં કુલક્ષયમ્ ।
સમપેક્ષ્યં સદારિદ્ર્યં દન્તહીનં નૃપાદ્ ભયમ્ ॥
ગર્ભન્વત્ર સમુત્પન્નં પ્રજાનામહિતક્ષયમ્ ।
પુનશ્શાન્તિં પ્રવક્ષ્યામિ યોજયિત્વા વિચક્ષણઃ ॥
પાષાણસ્ફટિકં કુર્યાત્ મહામારી પ્રકોપનમ્ ।
તસ્ય શાન્તિં પ્રકુર્વીત પુનશ્શાન્તિર્વિધીયતે ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકુર્વીત સર્વદોષન્તુ શમ્યતિ ।
મહિષં સર્વાંગયુક્તં સુદર્શનં સુશોભનમ્ ॥
પૂર્વોક્તન્તુ પશું તત્ર સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ।
શુભવર્ણં શુભં પ્રોક્તાં વાહનાં વર્ણનાવહમ્ ॥
પ્. ૯૩)
કૃષ્ણવર્ણ સુભિક્ષઞ્ચ ધૂમ્રાભં વાહનં ભવેત્ ।
લલાટે નીલવર્ણન્તુ પશું સુખમવાપ્નુયાત્ ॥
ગુગ્ગુલાસદૃશં નેત્ર પુત્રલાભેન સંશયઃ ।
હ્રસ્વગ્રીવઞ્ચિરાયુષ્યં સુલક્ષણં સુખાવહમ્ ॥
એવં વિધિવિધાનજ્ઞો માતૄણાં વૃદ્ધિવિવર્ધનમ્ ।
પઞ્ચરાત્રં પશું શોધ્ય ચરુણાપ્યુપલક્ષયેત્ ॥
માતૄણાં તત્ર સંપૂર્ણ શુદ્ધસ્નાનમલીનકમ્ ।
પૃથક્ પઞ્ચાષ્ટવર્ગેષુ ઉત્તમં પશુરુચ્યતે ॥
બાલાતિ વૃદ્ધસંયુક્તં વર્જયિત્વા વિશેષતઃ ।
ષષ્ઠાહં પૂર્વરાત્રે તુ પશું કૃવાધિવાસનમ્ ॥
વેદિમધ્યે પ્રકર્તવ્યં મણ્ડલં ચતુરશ્રકમ્ ।
હુંફટ્કારેતિ મન્ત્રેણ અષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ॥
મધ્યે પશં તથા વ્યાપ્ય સપ્તરોહિણિ મન્ત્રતઃ ।
છેદયેન્મૂલમન્ત્રેણ ભક્તિયુક્તો નરોત્તમઃ ॥
ઉત્સવાદિષુ સર્વેષુ બલિકર્મ સમાચરેત્ ।
વાહનં દેવિ યાનસ્ય દ્રસ્યવિધિરુચ્યતે ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં શાન્તિવિધિર્નામ વિંશત્ પટલઃ

પ્. ૯૪)
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ધ્વજારોહણમુત્તમમ્ ।
ધ્વજસ્ય લક્ષણં વક્ષ્યે ઉત્તમાધમમધ્યમમ્ ॥
ષોડશહસ્તયુક્તં તુ દ્વિહસ્તાર્ધન્તુ વિસ્તૃતમ્ ।
મૂલે તુ ઘટિકોપેતં કિંકિણીખ સંયુતમ્ ॥
પાર્શ્વે કદલિકોપેતં તદગ્રે તુ દ્વિધાકૃતમ્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય ધ્વજં શ્વેતમુત્તમં તદ્વિનિર્દિશેત્ ॥
ત્રિશૂલન્તુ શિવઞ્ચૈવ કપાલં કૌશિકં તથા ।
નારાચં પરશુઞ્ચૈવ સર્વવસ્ત્રં તથૈવ ચ ॥
મૂલમધ્યે તથાન્તે ચ એતૈશ્ચૈવ તુ ચાંકિતમ્ ।
શ્વેતસૂત્રસમુદ્ભૂતં નૈકચિસમન્વિતમ્ ॥
એવં ધ્વજોત્તમં પ્રોક્તં મધ્યમં દ્વાદશં ભવેત્ ।
પૂર્વવત્ કારયેદ્ બ્રહ્મન્ મધ્યમઞ્ચ ધ્વજં ક્રમાત્ ॥
પઞ્ચતાલન્તુ વિસ્તારં પઞ્ચવર્ણન્તુ સમન્વિતમ્ ।
ક્ષત્રિયસ્ય ધ્વજં પ્રોક્તં રક્તસૂત્રસમન્વિતમ્ ॥
અધમં દશહસ્તઞ્ચ દ્વિહસ્તઞ્ચૈવ વિસ્તૃતમ્ ।
પૂર્વવત્ કારયેત્ તત્ર નાનાચિત્રસમન્વિતમ્ ॥
વૈશ્યસ્ય પીતવર્ણેન લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
અષ્ટહસ્તસમાયુક્તં દ્વિહસ્તઞ્ચિવ વિસ્તૃતમ્ ॥
શૂદ્રાણાં કન્યસઞ્ચૈવ નૈકચિત્ર સમન્વિતમ્ ।
પૂર્વવત્ કારયેત્ તત્ર પટઞ્ચ કૃષ્ણવર્ણકમ્ ॥
પ્. ૯૫)
કાર્પાસં બ્રહ્મણઃ પ્રોક્તં ક્ષૌમન્તુ ક્ષત્રિયસ્ય તુ ।
આપિંગં વૈશ્ય શૂદ્રાણાં ધ્વજાનાં પરિકીર્તિતા ॥
કરાલી તુ લિખેત્ તત્ર પટે ચૈવ હિ બુદ્ધિમાન્ ।
ધ્વજાનાં લક્ષણં હ્યેતદુત્તમમ્મધ્યમાધમમ્ ॥
ધ્વજદણ્ડવિધિં કુર્યાત્ ઉત્તમં મધ્યમાધમમ્ ।
પ્રાસાદાદ્વિગુણં પ્રોક્તમુત્તમં દણ્ડમુચ્યતે ॥
ચન્દનઞ્ચંપકઞ્ચૈવ મધુકં પનસં તથા ।
ખદિરં દેવદારુઞ્ચ વકુલં બિલ્વમેવ ચ ॥
અશોકમનસઞ્ચૈવ શ્રેષ્ઠવૃક્ષમુદીરિતમ્ ।
મધ્યમં * * * * * * * * નાલિકેરકમ્ ॥
અધમં મુનિ વૃક્ષં સ્યાત્ ક્રમુકં યાજ્ઞિકં ભવેત્ ।
વૈણવં તદ્વિજાનીયાત્ મૂલાનાહમિહોચ્યતે ॥
એતે વૃક્ષા પ્રશસ્તાશ્ચ પૂર્વોક્તલક્ષણાન્વિતાઃ ।
શતહસ્તં તદર્ધં વા વિંશત્પઞ્ચદશં તથા ॥
દ્વાદશં હસ્તદણ્ડં વા તથા લાભન્તુ યોજયેત્ ।
વૈણવં તદ્વિજાનીયાત્ મૂલેનાહમિહોચ્યતે ॥
ષોડશાંગુલનાહં સ્યાત્ મધ્યે ચાષ્ટાંગુલં ભવેત્ ।
તદગ્રે તુ તદર્ધં સ્યાત્ ઉત્તમં દણ્ડમુચ્યતે ॥
મધ્યમસ્ય તદર્ધં વા પ્રાસાદસ્ય યથાક્રમમ્ ।
અષ્ટાંગુલઞ્ચ નાગન્તુ મૂલં તસ્ય યથાક્રમમ્ ॥
પ્. ૯૬)
એવં દણ્ડં સમુત્પાદ્ય ધ્વજમારોપયેદ્બુધઃ ।
અથ દારુજં વાપિ ધ્વજમારોપયેત્ક્રમાત્ ॥
ધ્વજમારોપયેત્ પ્રાતઃ રાષ્ટ્રન્તુ વિજયં ભવેત્ ।
મધ્યાહ્ને રાષ્ટ્રવૃદ્ધિઃ સ્યાત્ સાયાહ્ને તુ નૃણાં શુભમ્ ॥
અર્ધરાત્રૌ ભવેદ્ બ્રહ્મ સર્વસમ્પત્ કરં ભવેત્ ।
અગ્નકે પદવઞ્ચૈવ * * * શ્ચૈવ નાશયેત્ ॥
દ્રવ્યર્થમંગલાનાન્તુ દિવ્ય ભૂષણ ભૂષણમ્ ।
અસદ્દેવ વિનાશઞ્ચ ઋષિદેવ પ્રમોદનમ્ ॥
શાવમુક્તા તદાચાર્ય સર્વભૂષણભૂષિતમ્ ।
તામ્બૂલં દાપયિત્વા તુ સર્વેભ્યશ્ચ વિશેષતઃ ॥
ધ્વજમારોપયેત્ તસ્મિન્ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
ધ્વજારોપ્ય ધ્વજં બ્રહ્મ યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ॥
ઉપધ્વજોચ્યુતે તસ્મિન્ હસ્તાયામસમન્વિતમ્ ।
ઇન્દ્રે તુ શ્વેતવર્ણં સ્યાત્ આગ્નેયં રક્તવર્ણકમ્ ॥
યામ્યે કૃષ્ણોદ્ભવઞ્ચૈવ નૈર્-ઋત્યાન્ધૂમ્રમેવ તુ ।
વારુણે તુ તદાકારં વાયવ્યં પીતવર્ણકમ્ ॥
સૌમે તુ સૌવર્ણાભં કુંકુમાભન્તુ શંકરે ।
એવં દીર્ઘં નિજં પ્રોક્તં વેણુદણ્ડસમન્વિતમ્ ॥
ત્રયાણાઞ્ચ ધ્વજાનાઞ્ચ દીર્ઘજાતં તથૈવ ચ ।
અથવા દારુદણ્ડઞ્ચ તત્પ્રમાણન્તુ ચોચ્યતે ॥
પ્. ૯૭)
એવં કૃત્વા સમાસેન નૈવેદ્યં દાપયેદ્ બુધઃ ।
ઉત્તમઞ્ચૈવ નૈવેદ્યં દ્રોણતણ્ડુલસંયુતમ્ ॥
પિશિતન્તુ તદર્ધઞ્ચ ઘૃતપ્રસ્થસમન્વિતમ્ ।
ત્રયાણાઞ્ચ ધ્વજાનાઞ્ચ દધ્નાઞ્ચોપદંશકમ્ ॥
કદલીફલસંયુતમ્ નાલિકેરફલં તથા ।
ગુલખણ્ડઞ્ચ માષઞ્ચ મુદ્ગમૂલફલં તથા ॥
બૃહતી કારવલ્લિ ચ કૂશ્માણ્ડન્તુ વિશેષતઃ ।
લવણં મરીચિકઞ્ચૈવ સ્નેહસ્નિગ્ધન્તુ કારયેત્ ॥
નિવેદ્યન્દાપયેત્ તત્ર ક્રમુપદં સમિતિ સ્મૃતમ્ ।
મધુના ચૈવ સંયુક્તં પાયસં દધિવર્જિતમ્ ॥
સ્વજાતિ દેવં વેતાલં ખડ્ગહસ્તઞ્ચ દાપયેત્ ।
એવં હવિર્નિવેદ્યઞ્ચ ધ્વજદેવાય દેશિકઃ ॥
તામ્બૂલં દાપયેત્ તસ્મિન્ ધ્વજદેવં સમર્પયેત્ ।
એવં વૈ ચોત્તમં પ્રોક્તં હવિશ્ચૈવ વિશેષતઃ ॥
તદર્ધં મધ્યમં વિધ્યાત્ તદર્ધઞ્ચાસમં ભવેત્ ।
ઓં ખડ્ગહસ્તાય વિદ્મહે ધ્વજદેવાય ધીમહિ ॥
તન્નો ધ્વજઃ પ્રચોદયાત્ ।
પૈશાચીનાં પદં પશ્ચાત્ તત્પશ્ચાત્પ્રચોદયાત્ ॥
એવં મન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય સર્વં તત્રૈવ કારયેત્ ।
દુન્દુભિં પ્રહરેત્ પૂર્વં ધ્વજં પશ્ચાત્ સમુદ્ધરેત્ ॥
પ્. ૯૮)
તામ્બૂલં દાપયેત્ તત્ર સર્વેભ્યશ્ચ વિભક્તિતઃ ।
કલશાન્વેદિકાયાન્તુ તણ્ડુલે તુ યથાક્રમાત્ ॥
તણ્ડુલં શાલિભિઃ કૃત્વા અષ્ટદ્રોણૈર્વિશેષતઃ ।
પઞ્ચરત્નાનિ સૂત્રાણિ તણ્ડુલે સૂત્રયેત્ તથા ॥
તિર્યક્ તથૈવ સૂત્રાણિ સૂત્રયેદ્ વૈ વિચક્ષણઃ ।
દ્વિપદં હૃદયે તસ્મિન્ ચતુર્દિક્ષુ તથૈવ ચ ॥
મધ્યે નવપદં પદ્મમષ્ટપત્રં ઞકર્ણિકમ્ ।
યવૈર્ધાત્યૈર્વિકિરણં ચતુર્વિસ્તારમન્તતઃ ॥
તિલૈશ્ચ શોભિતં પદ્મમાઢકેન વિચક્ષણઃ ।
પઞ્ચરત્નઞ્ચ તચ્છુદ્ધકલશે ચૈવ તુ વિન્યસેત્ ॥
સૂત્રેણ વેષ્ટિતં રક્તમામ્રપલ્લવશોભિતમ્ ।
વસ્ત્રયુગ્મં સમાયુક્તં ગન્ધોદકસમન્વિતમ્ ॥
એવં કૃત્વા તથા બ્રહ્મન્ નૈવેદ્યં દાપયેત્ પુનઃ ।
પૂર્વોક્તઞ્ચ બલિં દદ્યાત્ કૃત્વા દેવં હૃદાન્તિકમ્ ॥
એવં કૃત્વા સમાસેન કન્યાભોજનમાચરેત્ ।
કન્યાશ્ચ ષોડશે પાત્રૈર્ભોજયેત્ પાયસેન તુ ॥
ધ્વજસ્યોત્તરપાર્શ્વે તુ ક્ષેત્રપાલસ્ય પીઠકમ્ ।
વૃત્તપંક્તિ ત્રિકોણં વા ચતુરશ્રમથાપિ વા ॥
અથવા દેવ્યાલયં સ્યાત્ ઐશાન્યાં પીઠમુચ્યતે ।
એકવિસ્તારમુચ્છૃત્ય તાવદેવ તુ વર્ણકમ્ ॥
પ્. ૯૯)
ઇન્દ્રનીલપ્રતીકાશં ઘોરદંષ્ત્ર મહોદરમ્ ।
દણ્ડહસ્તં સુહસ્તાક્ષમૂર્ધ્વકેશં ભયાનનમ્ ॥
મેઘાભઞ્ચૈવ સઞ્ચિન્ત્ય ક્ષેત્રપાલબલિં ક્ષિપેત્ ।
ચતુર્વિંશતિ વર્ણૈશ્ચ મન્ત્રસ્યાભ્યર્ચનં ભવેત્ ॥
ક્ષેત્રસ્ય મન્ત્રાઘં સર્વં ક્ષેત્રપાલબલિં ક્ષિપેત્ ।
દુન્દુભિઃ પ્રહરં પૂર્વં કૃત્વા તત્ર બલિં ક્ષિપેત્ ॥
આદૌ તુ ચાંકુરં કૃત્વા તદન્તે હ્યસિવાસનમ્ ।
તદન્તે ધ્વજમારોપ્ય તદન્તે ભેરિતાડનમ્ ॥
તદન્તે શ્રીબલિં કુર્યાત્ તદન્તે ચાંકુરન્તથા ।
તદન્તે યાગપૂજા ચ તદન્તે શ્રીબલિં તથા ॥
તદન્તે ચોત્સવં પ્રોક્તં તદન્તે સ્નપનં કુરુ ।
તદન્તે ગુરુપૂજા ચ શસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
ક્ષેત્રપાલબલિં વક્ષ્યે યથાવિધિ પુરસ્સરમ્ ।
શતપ્રસ્થૈશ્ચ પક્વં સ્યાત્ તદર્ધં વા વિશેષેતઃ ॥
અજમાંસ યુતં પક્વં તલચૂર્ણસમન્વિતમ્ ।
ગુલખણ્ડસમાયુક્તમિક્ષુખણ્ડસમન્વિતમ્ ॥
કદલીફલ સંયુક્તં મધ્વાજ્યેન સમન્વિતમ્ ।
એવં પ્રહરણઞ્ચૈવ સર્વ વાદ્યેન બુદ્ધિમાન્ ॥
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન કુજવારબલિં ક્ષિપેત્ ।
તદ્વારાત્પૂર્વવારે તુ ॥
ઇતિ બ્રહ્માયામલે વીરવિધાને ધ્વજારોહણવિધિર્નામ એકવિંશત્પટલઃ

પ્. ૧૦૦)
અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ કુજવારબલિં શૃણુ ।
સર્વપાપહરં રાજ્ઞે સર્વસંપત્પ્રવર્ધનમ્ ॥
બ્રાહ્મણાનાં હિતઞ્ચૈવ મહામારી વિનાશનમ્ ।
રાજારાષ્ટ્રજયંઞ્ચૈવ પુત્રપૌત્રવિવર્ધનમ્ ॥
ગૃહજ્વરવિનાશઞ્ચ ભૂતદુષ્ટ વિનાશનમ્ ।
મહાશાન્તિકરઞ્ચૈવ મહાવૃષ્ટિવિવર્ધનમ્ ॥
રાજસેના સુખાર્થઞ્ચ હસ્ત્યશ્વનરવર્ધનમ્ ।
તસ્કરાન્નભયઞ્ચૈવ માતૄણાં પ્રીતિવર્ધનમ્ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન કુલવારબલિં ક્ષિપેત્ ।
તદ્વારાત્પૂર્વવારે તુ રાત્રૌ સૂત્રન્તુ બન્ધયેત્ ॥
અષ્ટદ્રોણૈસ્તુ સંસિદ્ધે પંકજં તત્ર ચાલિખેત્ ।
એવં કૃત્વા વિધાનેન પ્રોક્ષયેન્મૂલમન્ત્રકમ્ ॥
તન્મધ્યે કલશં ન્યસ્ત્વા કૃષ્ણમણ્ડલવર્જિતમ્ ।
ત્રિસૂત્રં વેષ્ટયેત્ તત્ર ગન્ધોદક સુપૂરિતમ્ ॥
પઞ્ચરત્નસમાયુક્તં વસ્ત્રદ્વય વિભૂષિતમ્ ।
એકવીરીં ન્યસેત્કુમ્ભે મૂલમન્ત્રેણ દેશિકા ॥
ગન્ધપુષ્પઞ્ચ દીપઞ્ચ અર્ઘ્યઞ્ચરુ નિવેદયેત્ ।
અજરક્તન્તુ સંપૂજ્ય વામહસ્તન્તુ બન્ધયેત્ ॥
પ્રભાતે વિમલે શુદ્ધે પરશેચનમારભેત્ ।
દ્વિગુણમારાધ્ય યત્નેન શાસ્ત્ર દૃષ્ટેન કર્મણા ॥
પ્. ૧૦૧)
એવં કૃત્વા વિધાનેન ચરુલાજ ફલાદિભિઃ ।
એકાહન્તુ હુનેત્ તત્ર મૂલમન્ત્રેણ દેશિકઃ ॥
દેવ્યાસ્તુ પુરતઃ કૃત્વા કુણ્ડે વા સ્થણ્ડિલેપિ વા ।
માતૄણામર્ચનઞ્ચૈવ માતૃમન્ત્રેણ દેશિકઃ ॥
હોમં તત્ર પ્રકર્તવ્યં તદ્દેશે તુ હુનેત્ક્રમાત્ ।
રક્તં માંસં ઘૃતઞ્ચૈવ સર્ષપઞ્ચતિલસ્તથા ॥
લાજાપૂપાદિ સંયુક્તમેકૈકાષ્ટશં હુનેત્ ।
ભૂતપીઠં ન્યસેન્મધ્યે અજસપ્તન્તુ પાતયેત્ ॥
સકલં નિષ્કલં ન્યસ્ય તદ્રક્તં તુ નિવેદયેત્ ।
મધુત્રયેણસંયુક્તં રુધિરં મધ્યસંયુતમ્ ॥
મધ્યમાંસસમાયુક્તં કટકે ચૈવ નિક્ષિપેત્ ।
એવં કૃત્વા વિધાનેન યોજયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥
શૂલં ધ્વજઞ્ચ પરશું ચાન્નલિંગં ક્રિયાકરમ્ ।
કપાલં ડમરુઞ્ચૈવ રત્નવ્યાઘાદકન્તથા ॥
એતાંશ્ચ તાન્ સમુદ્ધૃત્ય દીક્ષિતે પરશૈવકે ।
ક્ષુરિકાહસ્તસંયુક્તં બલિઞ્ચૈવ હિ કારયેત્ ॥
નાનાપટહસંયુક્તં નાનાવાદ્યસમન્વિતમ્ ।
ડમરુકધ્વનિસંયુક્તં સર્વ * * સમન્વિતમ્ ॥
માતૃભક્તિ સમાયુક્તં માહેશ્વરિ સમન્વિતમ્ ।
સમયી સાધકશ્ચૈવ પુત્રકાચાર્યકસ્તથા ॥
પ્. ૧૦૨)
ક્ષુરિકાશ્રિત હસ્તસ્તુ સંગઞ્ચૈવ મનોહરે ।
કુજવારબલિં શીઘ્રં મધ્યાહ્ને ચ વિનિક્ષિપેત્ ॥
ગ્રામે વા નગરે વાપિ કેટકે કુબ્જકેપિ વા ।
દ્વિપથે ત્રિપથે કોષ્ઠે વલ્મીકે ચ તથૈવ ચ ॥
ચતુષ્પથે શ્મશાને ચ બલિં સર્વત્ર દાપયેત્ ।
બલિ ભ્રમણવેલાયાં નરાણાં લંઘનં ન તુ ॥
ત્રિશૂલં લંઘનં કૃત્વા ધાનમોક્ષમવાપ્નુયાત્ ।
સ્ત્રીણાઞ્ચૈવ તુ વિપ્રાણાં લંઘને તત્ર સંભવે ॥
નિરપેક્ષઞ્ચ કર્તવ્યં કૃત્વા ચૈવ બલિં ભ્રમે ।
વૈશ્ય ક્ષત્રિય લંઘે તુ માંસચ્છેદન્તુ કારયેત્ ।
શ્વાનમાર્જારમહિષા ખરોષ્ટ્રાશ્ચ તથૈવ ચ ।
મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞ પશૂનાઞ્ચૈવ ઘાતયેત્ ॥
એવં બલિં ક્ષિપેદ્ બ્રહ્મન્ શૃણુ શાસ્ત્રસ્ય નિશ્ચયઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં કુજવારબલિર્નામ દ્વાવિંશઃ પટલઃ

એકાહમુત્સવં વષ્યે શ્રૂયતાં કમલાસન ।
પૂર્વવન્મણ્ટપં કૃત્વા તોરણ ધ્વજસંયુતમ્ ॥
વૈદિકા ચતુરશ્રન્તુ ચત્વારિંશત્કુલં ક્રમાત્ ।
તદ્બાહ્યે દ્વારકેક્ષુદણ્ડન્તત્રૈવ કારયેત્ ॥
પ્. ૧૦૩)
રત્નિમાત્રં પ્રમાણાનિ ચતુરશ્રસમન્તથા ।
કૃષ્ણપક્ષે પ્રશસ્તન્તુ અંગારક ચતુર્દશી ॥
રોહિણ્યામુત્સવં શ્રેષ્ઠં અંગારકદિનૈર્યુતમ્ ।
બ્રહ્મણે વૈષ્ણવે પુષ્યે અંગારકદિનૈર્યુતમ્ ॥
પ્રતિમાસિનિ કુર્વીત અંગારબલિ નિવેદયેત્ ।
પૂર્વાહ્ણે ચાર્ચયેદ્ દેવીં કૂર્ચાન્નન્તુ નિવેદયેત્ ॥
શાન્તિહોમં પ્રકૂર્વીત દેવ્યગ્નિ વિધિસંયુતમ્ ।
રક્તોદકં બલિં પૂર્વં મધ્યાહ્ન બલિકર્મણિ ॥
ચરુમાંસઞ્ચ રુધિરં લાજાનિ ચ તુલાનિ ચ ।
કૂર્ચ * * * * * આપૂપાનિ ચ બહૂનિ ચ ॥
બલિદ્રવ્યઞ્ચ યુધઞ્ચૈવ અર્ચયેન્મન્ત્ર પૂર્વકમ્ ।
ધૂપદીપસમાયુક્તં વિતાનં વસ્ત્રશોભિતમ્ ॥
મધુધ્વજસહઞ્ચૈવ પાશશ્ચ મજ્જકં તથા ।
ખડ્ગગર્ભિધનુસ્સંગૈક્ષુરિકૈ કૃચ શોભિતમ્ ॥
બલિરક્ષાં પ્રકૂર્વીત નયેત્ તત્ર સદેશિકઃ ।
બલિપાત્રમાયુધમ્માર્ય મૌની વ્રતપરાયણઃ ॥
બ્રહ્મચારી તપસ્વી ચ શુચિવિપ્રસમાસન ।
મન્ત્રઞ્ચ માતૃકં ન્યસ્ત્વા * * * * * શોભિતમ્ ॥
સપ્તમુદ્રાં પ્રકુર્વીત તોરણાનિ ચ સંજ્ઞયા ।
ક્ષેત્રપાલબલિં દદ્યાત્ સ્થાપયેત્ તદ્વિચક્ષનઃ ॥
પ્. ૧૦૪)
આલયન્તુ પરિભ્રમ્ય શન્નોગચ્છન્ત્યથાક્રમમ્ ।
ગ્રામં વા નગરં વાપિ પત્તનં વા પ્રદક્ષિણમ્ ॥
બ્રહ્મસ્થાને તુ પ્રથમં બ્રહ્મદેવિ બલિં દદેત્ ।
ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં બલિં કુર્યાત્ સમન્તતઃ ॥
દેવી વેષધરો વાપિ મુદ્રાં વા બલ્યનન્તરમ્ ।
ચતુરશ્રમણ્ડલં પૂર્વમાગ્નેયાં યોનિમાકૃતિમ્ ॥
યામ્યાયામર્ધ ચન્દ્રે તુ નૈર્-ઋત્યાન્તુ ત્રિકોણકમ્ ।
વારુણ્યાં વર્તુલં વિદ્યાત્ વાયવ્યાન્તુ ષડશ્રકમ્ ॥
પદ્મમષ્ટદલં સૌમ્યે ઐશન્યે ચાષ્ટકોણકમ્ ।
હસ્તમાત્ર પ્રમાણાનિ મણ્ડલન્તુ કારયેત્ બુધઃ ॥
* ચતુષ્પથે ચૈવ ત્રિશૂલઞ્ચૈવ દુર્ગકે ।
વાપી કૂપતટાકઞ્ચ ગોપુરઞ્ચ તથૈવ ચ ॥
દેવસ્થાને સભાસ્થાને મણ્ટપે ચ વિહારકે ।
વનાન્તરે સંસ્થાને વટપ્લક્ષશ્મશાનકે ॥
નગરસ્ય ચતુદ્વારે એકવૃક્ષે શિવાલયે ।
બલિં દદ્યાદ્ વિશેષેણ સ્વનામ્ના ચાભિમન્ત્રવિત્ ॥
મુદ્રાબન્ધનમસ્કારમર્ચયિત્વા પુનઃ પુનઃ ।
બલિમુદ્રાં દદેત્ પશ્ચાત્ બલિમન્ત્રમનુસ્મરેત્ ॥
યાત્રા હોમન્તતઃ કૃત્વા પારશૈવં વિશેષતઃ ।
ચતુષ્ટય જપિત્વા તુ ચામુણ્ડા હૃદયઞ્જપેત્ ॥
પ્. ૧૦૫)
તદર્ધરાત્રે તત્કાલે દેવી પૂજા યદુત્તમમ્ ।
અષ્ટાહ સમહારાવં બલિદાનાદનન્તરમ્ ॥
નવદ્વયગુણાવાહે * * * * * * * * ।
ભનુને નામમન્ત્રેણ અર્ચયિત્વા યથાક્રમમ્ ॥
આસ્યાનાઞ્ચૈવ ચાર્ઘ્યઞ્ચ પાદ્યમાચમનીયકમ્ ।
અર્ઘ્યાન્તમર્ચયેદ્ વિદ્વાન્ બલિન્ તત્રૈવ નિક્ષિપેત્ ॥
શ્મશાનાન્તાનિ સર્વાણિ પૂજયિત્વા વિશેષતઃ ।
રાત્રૌ તુ બલિદાનં સ્યાત્ તત્ તત્સ્નપન મારભેત્ ॥
વિશેષહવિષન્દદ્યાત્ પશું હત્વા નિવેદયેત્ ।
આચાર્યં પૂજયેદ્ વિદ્વાન્ વસ્ત્રાભરણભૂષણૈઃ ॥
ઇત્થં કુર્યાત્ તતો વિદ્વાન્ સર્વદુઃખવિનાશનમ્ ।
સર્વતીર્થ ફલં પુણ્યં સહસ્ર ગોદાનકલ્પકમ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં એકાહોત્સવવિધિર્નામ ત્રયોવિંશઃ
પટલઃ

એવં મહોત્સવં કૃત્વા વભ્રથં કારયેદ્ બુધઃ ।
પૂર્ણોપક્રમશો પૂર્ણે દેવ્યાસ્થાને વિશેષતઃ ॥
મણ્ટપં ગોમયેનૈવ ચતુરશ્રન્દશ હસ્તકમ્ ।
અંકુરં સ્થાપયેત્ તત્ર શાલિનશ્ચ ન્યસેદ્ બુધઃ ॥
લૂખલં વિન્યસેત્ તત્ર સમૂલં તત્ર વિન્યસેત્ ।
લૂખલામુસલામધ્યે ત્વર્ચયેત્ તત્ર દેવયોઃ ॥
પ્. ૧૦૬)
યોગિની વિન્યસેત્ તત્ર ગન્ધપુષ્પાદિ યોજયેત્ ।
દેવ્યાયા સમુદાહૃત્ય પૂર્ણકર્મન્તુ વાદિશિ ॥
દ્વિજાન્નીવપેચ્ચૂર્ણમન્યથા દોષમાપ્નુયાત્ ।
તચ્ચૂર્ણં સ્થાપયેત્ તત્ર મૂલમન્ત્રેણ બુદ્ધિમાન્ ॥
પરિવારઃ સ્નાપયેચ્ચૈવ તૈલાભ્યંગમનન્તરમ્ ।
યજમાનં પૂજયેચ્ચૈવ સર્વેભ્યો વા શિરસ્ય ચ ॥
ગ્રામં સમ્યક્ પરિભર્મ્ય નદીસ્નાનં સમાચરેત્ ।
અનિન્દિતાં દિશં ગત્વા તટાકે વા વિચક્ષણઃ ॥
સ્નાનક્ષેપવિધાનેન અષ્ટભિઃ કલશં ક્રમાત્ ।
નદિસ્નાનં તદા પશ્ચાત્ રક્ષાસૂત્રં વિસૃજ્ય ચ ॥
અલવૃત્તાગુરાસ્સર્વે સ્નાનં કુર્યાદ્યયેચ્છયા ।
સ્નાનાદ્વામતિમાન્ સમ્યક્ દાનં શક્તિવિચક્ષણઃ ॥
આલયં પુનરાગમ્ય પુષ્પયાગં સમાચરેત્ ।
પઞ્ચવર્ણૈશ્ચ કુસુમૈઃ પૂર્વોક્તમણ્ડલં લિખેત્ ॥
મણ્ડલે પૂજયેત્ સમ્યક્ માતૄન્વૈ મૂલવિદ્યયા ।
પ્રભાતે તુ દિને રમ્યે સર્વાલંકારસંયુતે ॥
કુતપે પાત્રબલિં દદ્યાત્ સર્વવર્ણઞ્ચરું બુધઃ ।
સુવર્ણે રજતે વાપિ તામ્રે વા કાંસપાત્રકે ॥
નિયુતૈર્વાયુતૈર્વાપિ તથા પઞ્ચસહસ્રકે ।
સહસ્રૈરથવાપ્યર્ધે તથાવર્ધાર્ધરાર્ધકે ।
પ્. ૧૦૭)
તથા ચ સ્નાપયિત્વા તુ રક્તામ્બરવિભૂષિતમ્ ।
રક્તગન્ધાનુલેપાઞ્ચ તથા પાશાંકુશં પરમ્ ॥
ખડ્વાંગં શંખચક્રઞ્ચ હસ્તં મુસલમેવ ચ ।
વજ્રં શક્તિપતાકં ચ પદ્મં સ્વસ્તિકમેવ ચ ॥
એતૈસ્સર્વા યથાધારૈ કન્યકા પરિવેષ્ટિતમ્ ।
ગ્રામં વા નગરં વાપિ શનૈઃ કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
કૃસરાપૂપસંયુક્તં ત્વેતમન્નં તથૈવ ચ ।
રક્તાન્નં પુષ્પસંયુક્તં નવાક્ષરેણમન્ત્રિતમ્ ॥
તત્ તન્મન્ત્રેણસંયુક્તં બલિં સર્વત્રદાપયેત્ ।
શિરસા ધારયિત્વા શનૈઃ કુર્યાત્ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
કૃત્વા વિધિના પ્રવિશેત્ દેવ્યાશ્ચ તદનન્તરમ્ ।
સ્નાનં કૃત્વા વિશેષેણ ધૂપદીપ હવિર્દિશેત્ ॥
નિવેદયેત્ પૃથુમન્ત્રેણ કુલપારશવસ્તથા ।
ભ્રંશો ભારશ્ચ ચત્વારિ તિલશાલિ પ્રિયંગુલમ્ ॥
સુશોભનં પૂજયિત્વા તત્ર સર્વં નિવેદયેત્ ।
તત્ તન્મુષ્ટિં ગૃહીત્વા તુ હોમં કૃત્વા વિચક્ષણઃ ॥
સાધકસ્સમિધાયાઞ્ચ * * * * * * * * ।
અષ્ટોત્તરશતં હૂયાત્ મૂલમન્ત્રેણ યત્ તથા ॥
તદાસ્ય હોમવિધિના તિલશાલિપ્રિયંગુલમ્ ।
તન્મે નાસ્ટશતં હૂયાત્ સર્વશાન્તિર્ભવિષ્યતિ ॥
પ્. ૧૦૮)
પુનર્વૈ હોમશેષન્તુ દશદિક્ષુબલિં દદેત્ ।
શેષં સ્યાત્ ક્ષેત્રપાલાય દાપયેદ્ બલિમાદરાત્ ॥
કન્યકાં ભોજયેત્ પૂર્વં યાગાન્તે દ્વિજભોજનમ્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્ પશ્ચાત્ વસ્ત્રહેમાંગુલીયકૈઃ ॥
પરિયષ્ટિ પરિચારાશ્ચ તથા સર્વત્ર પૂજયેત્ ।
એવં તાલબલિં પ્રોક્તં સર્વવ્યાધિવિનાશનમ્ ॥
સુભિક્ષં વર્ધનઞ્ચૈવ પુત્રાપૌત્રવિવર્ધનમ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં બલિવિધિર્નામ ચતુર્વિંશત્પટલઃ

ઈશ્વર ઉવાચ ॥
ઉત્સ્વાન્તે ચ ગ્રામાન્તે પશ્ચાત્ સ્નપનમાચરેત્ ।
ચૂર્ણસ્નાનં પુરાકૃત્વા દધિસ્નાનં તથા કુરુ ॥
સર્વગન્ધસમાયુક્તં રજનચૂર્ણસંયુતમ્ ।
લૂખલામુસલાશ્ચૈવ વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટયેત્ ॥
ચૂર્ણયેન્મૂલમન્ત્રેણ દેશિકઃ પુત્રશાલિનામ્ ।
પૂજયેત્ તત્ર આચાર્યં અંકુરેણૈવ ચાલંકૃતમ્ ॥
ચૂર્ણં સર્વં ગૃહીત્વા તુ સ્નપનં મૂલવિદ્યયા ।
પૃથગીશીં તતઃ સ્નાત્વા પશ્ચાન્માત્રસુપૂજયેત્ ॥
પ્. ૧૦૯)
પરિવારપિશાચાશ્ચ યોગપીઠાંશ્ચ યોગિનીમ્ ।
આચાર્યં પૂજયેત્ પશ્ચાત્ યજમાનં તતઃ કુરુ ॥
પારંપર્યાશ્ચ પુત્રાશ્ચ સર્વેભ્યો વા શિરસ્ય તુ ।
નદીસ્નાનં તતઃ પશ્ચાત્ નિન્દિક સુદિશિ વ્રજેત્ ॥
તટાકઞ્ચ પ્રકર્તવ્યં મહાદિષુ સમાહિતમ્ ।
જલાશ્રયં સમાગમ્ય તણ્ડુલં વાલુકૈઃ કુરુ ॥
સર્વાન્નકલશૈસ્થાપ્ય પશ્ચાત્ સ્નપનમાચરેત્ ।
ગન્ધપુષ્પસમાયુક્તમક્ષતૈશ્ચાપિ સંયુતમ્ ॥
હૃદયેન તુ મન્રેણ રક્ષાસૂત્રં વિસર્જયેત્ ।
અલૂપત્તાનરાસ્સર્વે સ્નાનં કૃત્વા સમહિતઃ ॥
દાનં કૃત્વા યથાશક્તિ ગોભૂમી કાઞ્ચનદિશિ ।
દાને તીર્થે ફલે ચૈવ સ્વર્ગલોકમવાપ્નુયાત્ ॥
આલયં પુનરાગમ્ય સ્નાનભોગં સમારભેત્ ।
પઞ્ચવર્ણમલંકૃત્ય પદ્મમષ્ટદલે ન્યસેત્ ॥
કર્ણિકા કેસરોપેતં ગન્ધાદિભિરથાર્ચયેત્ ।
તન્મધ્યે ન્યસેચ્છૈવીં ગન્ધપુષ્પચરુન્દદેત્ ॥
સ્નપનં કારયેચ્છૈવીં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
ચતુરશ્રમણ્ડલં કૃત્વા દશહસ્તપ્રમાણતઃ ॥
શાલિભિસ્તણ્ડુલં કૃત્વા * * દ્રોણેન બુદ્ધિમાન્ ।
અથવાર્ધમથાપ્યર્થં પઞ્ચદ્રોણેન વા પુનઃ ॥
પ્. ૧૧૦)
તદર્ધં મણ્ડલં ગ્રાહ્ય મધ્યે પદ્મં સમાલિખેત્ ।
આયુધં વા સહસ્રં વા તદર્ધં વાપ્યથાર્ધકે ॥
અષ્ટોત્તરશતં વાપિ પઞ્ચાશીતિમથાપિ વા ।
મૃણ્મયં કલશં પ્રોક્તં કાલમણ્ડલવર્જિતમ્ ॥
સાધિતાન્ ક્ષાલિતાન્ શુદ્ધાન્ ગુગ્ગુલૈશ્ચૈવ ધૂપિતાન્ ।
સૂત્રાન્વા સૂત્રસંયોક્તાન્ સકૂર્ચાન્સાપિધાનકાન્ ॥
મણ્ટપં શોભિતં કૃત્વા વિતાનધ્વજશોભિતામ્ ।
દર્ભમાલા પરિક્ષિપ્તં પુષ્પદામસુભૂષિતમ્ ॥
અષટ્કસસમાયુક્તં ફલપલ્લવસંયુતમ્ ।
ચામરૈર્દર્પણૈર્યુક્તં ઘણ્ટાધૂપસમન્વિતમ્ ॥
પઞ્ચવિંશાચ્ચ કલશાન્ પ્રધાના પરિકીર્તિતઃ ।
પાદ્યમાચમનઞ્ચાર્ઘ્યં પઞ્ચગવ્યં તિલોદકમ્ ॥
ક્ષીરં દધિઘૃતં ચૈવ મધુનાગુલમેવ ચ ।
પુષ્પોદક ફલોદઞ્ચ ગન્ધોદક કુશોદકમ્ ॥
કાષાયમૃષ્ટવત્તોયં ધાતુવારિ ત્રિણોદકમ્ ।
શાન્ત્યોદકરણ્યોદકં શાંત્યોદકં તથૈવ ચ ॥
પ્રિયોકમિક્ષુરસં લોહોદકમતઃ પરમ્ ।
અષ્ટરત્નોદકઞ્ચૈવ પઞ્ચવિંશદનુક્રમાત્ ॥
પાદ્યાદિકં હૃદા દત્વા ઇન્દ્રાદ્યૈશાન્યમેવ ચ ।
તેષાં સર્વા નવા પ્રોક્તા પ્રદક્ષિણે નૈવ વિન્યસેત્ ॥
પ્. ૧૧૧)
કલાન્ પઞ્ચવિંશચ્ચ પ્રધાન કલશૈર્યુતમ્ ।
અભિષેકઞ્ચ પ્રકર્તવ્યં શુદ્ધવારિ સુપૂજિતમ્ ॥
ગન્ધપુષ્પાદિભિસ્સર્વાન્ પૂજયિત્વા મુહુર્મુહુઃ ।
પૃથક્ ચ કલશાન્ ન્યસ્ય સૂત્રેણૈવ તુ વેષ્ટયેત્ ॥
નવાક્ષરેણ * * * પાદ્યસ્થાનં વિધીયતે ।
નવે નાચમ્ય મન્ત્રેણ આચમનીયં દદેત્ બુધઃ ॥
હૃદિમન્ત્રં જપિત્વા તુ અર્ઘ્યસ્નાનં સમાચરેત્ ।
મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞ પઞ્ચગવ્યં ન્યસેદ્ બુધઃ ॥
શિખામન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞ તિલોદકમથા ન્યસેત્ ।
આચાર્ય મન્ત્રિતક્ષીરં સમાચરેદધિક્રમાત્ ॥
* વિત્યુચ્ચચન્મન્ત્રી દેવી સ્થાનન્તુ વિન્યસેત્ ।
વિદ્યામન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય વ્રતસ્નાનં વિધીયતે ॥
નવાક્ષરેણ મતિમાન્ શેષં સર્વં યથાક્રમાત્ ।
અસ્ત્રમન્ત્રેણ ચિન્ત્યાત્મા કલશાંશ્ચ પૃથક્ પૃથક્ ॥
આચાર્યો રક્તવાસસ્તુ શુચિસ્નાનોજિતેન્દ્રિયઃ ।
દેવી તત્ર સુગુપ્તાત્મા સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ॥
નાગહીનેન બધિરન્ ન શઠૈર્નજસ્તથા ।
નકૂરો નાગરક્તાંગો નોત્મોર્થે વિધિપીડિતૌ ॥
સર્વાંગમમૃતત્વજ્ઞ મન્ત્ર શિવદ્વિજ ।
ષડધ્વાજ તથા ધીમાન્ તેન લક્ષણસંયુતમ્ ॥
પ્. ૧૧૨)
સ્નપયિત્વા વિધાનેન સપ્તવર્જ ચરુન્ દદત્ ।
રક્તં પીતં તથા કૃષ્ણં હરિદ્રં શ્યામાદિકમેવ ચ ॥
પાયસં કૃસરઞ્ચૈવ હવિસ્સપ્તેતિ કીર્તિતમ્ ।
ઉપહારપશૂન્ સપ્ત અજં શ્વેતં પ્રશસ્યતે ॥
નિવેદ્ય ચ વિધાનેન પઞ્ચસ્થાનં બલિં કુરુ ।
સહસ્રં વા શતં વાપિ પઞ્ચાશત્પઞ્ચવિંશકૈઃ ॥
કુમારીશિરસા ધાર્યગન્ધપુષ્પૈરલંકૃતમ્ ।
ચિત્રધ્વજપતાકઞ્ચ શંખદુન્દુભિસંયુતૈઃ ॥
ગ્રામં વા નગરં વાપિ પ્રદક્ષિણમથાચરેત્ ।
દેવાલયં સમાગમ્ય યુગપદ્ બલિ(વિ)નિક્ષિપેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં સ્નપનવિધિર્નામ
પઞ્ચવિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ મણ્ડલવિધિમુત્તમમ્ ।
મણ્ડલં સર્વકામાર્થં સર્વલોકહિતાવહમ્ ॥
માતૃશાન્તિઞ્ચ યોગઞ્ચ બલિકર્મણિ લિખ્યયા ।
નવહસ્તાષ્ટહસ્તન્તુ સપ્તહસ્તન્તુ ચોત્તમમ્ ॥
પઞ્ચહસ્તઞ્ચતુર્હસ્તં મધ્યમં મણ્ડલં તથા ।
ત્રિદ્વેકોન હસ્તન્તુ કનિષ્ઠં મણ્ડલં ભવેત્ ॥
ઉત્તમં મણ્ડલં વિપ્રો મધ્યમં નૃપવૈશ્યકમ્ ।
અધમં મણ્ડલં શૂદ્રો સર્વેષાં મણ્ડલાયુતમ્ ॥
પ્. ૧૧૩)
દેવાયા યેષુ સન્ધેષુ આચાર્યસ્તત્ર લંઘયેત્ ।
પૂર્વે તુ ચોત્તરાગ્રન્તુ પૂર્વોક્તં દક્ષિણેન ચ ॥
પશ્ચિમે ચોત્તરાગ્રે તુ પૂર્વાગ્રઞ્ચોત્તરેણ ચ ।
પૂર્વઞ્ચ દક્ષિણઞ્ચૈવ પશ્ચિમઞ્ચોત્તરન્તથા ॥
ચતુર્દ્વારન્તુ કૂર્વીત ચતુર્દિક્ષુ ચ મધ્યમે ।
રક્ષોહણ ફલઞ્ચૈવ પૂર્વદ્વારાધિપાલકૌ ॥
આગ્રેયયાં જ્વાલિની દેવી નૈર્-ઋત્યાં વિષુકર્ણિની ।
વાયવ્યાં ઘાતકી દેવીમૈશાન્યામીશ્વરી તથા ॥
બાહ્યાવરણમાલિખ્ય સપ્તમં પરિવર્ધતે ।
ઇન્દ્રશ્ચાગ્નિ યમશ્ચૈવ નિર્-ઋતિર્વરુણસ્તથા ॥
વાયુશ્ચૈવ તુ સોમશ્ચ ઈશાનશ્ચાષ્ટદેવતાઃ ।
ઇન્દ્રાગ્નિશ્ચ દ્વર્યોર્મધ્યે અશ્વિનૌ કલયેત્ ક્રમાત્ ॥
આગ્નેય યમયોર્મધ્યે પિતૃસ્થાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
યમનૈર્-ઋતયોર્મધ્યે યક્ષાંશ્ચૈવ તુ વિન્યસેત્ ॥
નિર્-ઋતિર્વરુણયોર્મધ્યે રક્ષસાં ચૈવ વિન્યસેત્ ।
વરુણવાયવ્યયોર્મધ્યે ઋષિસ્થાનં પ્રકલ્પિતમ્ ॥
વાયુસોમકયોર્મધ્યે સર્પાન્વષ્ટૌ પ્રકલ્પયેત્ ।
સોમકૈશાનયોર્મધ્યે રુદ્રૈકાદશવિન્યસેત્ ॥
ઇન્દ્ર ઈશાનયોર્મધ્યે સોમસ્તત્રાધિ દેવતા ।
અષ્ટમં પરિવર્તન્તે દેવતાસ્થાનમુત્તમમ્ ॥
પ્. ૧૧૪)
વિમલી ચ તથા ભદ્રી કાલકણ્ઠી સુકણ્ઠિની ।
લમ્બિની ચોત્તમી ચૈવ વિકૃતિશ્શુદ્ધમોહિની ॥
હાટકી ચ મહાઘોરી વિરૂપી તુંગદંષ્ટ્રિણી ।
વિલાસિનીવિરૂપાક્ષી શંખચક્રી ચતુર્ભુજી ॥
પઞ્ચમં પરિવર્તન્તે પૂર્વાદીનિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
ચણ્ડાચણ્ડમુખી ચોગ્રી સિંહનાદમહારવી ॥
દ્વાકુટી ભીમરૂપી ચ આકાશીમન્દબુદ્ધિની ।
લક્ષ્મી ચ સત્યવાદી ચ ક્રોધિની ચ તથૈવ ચ ॥
મનવી માધવી રુદ્રી ચતુર્થં પરિવર્તતે ।
ચક્રી ચૈવ હુતાશી ચ યામ્યાની ભૂતવારુણી ॥
વાયવી ચૈવ કૌબેરી શંકરીશૂલહસ્તિની ।
કટ્વાંગી ચન્દ્રધારી ચ ચણ્ડધારી ચકારિણી ॥
ત્રિણેત્રં વીરભોગી ચ વેદરૂપી તથૈવ ચ ।
વર્તન્તે યદ્ દ્વિતીયન્તુ ઇન્દ્રાદીનિ યથાક્રમમ્ ॥
બ્રાહ્મ્યાદિ વીરવિઘ્નાન્તં ઇન્દ્રાદીશાનમાચરેત્ ।
વર્તન્તે ચૈવ મધ્યે તુ યોગેશ્વરીં ન્યસેત્ ॥
બુધઃ કાલી ચૈવ કરાલી ચ વિરાલી ચ ચતુર્દશ ।
એતસ્ય તસ્ય મૂર્તિસ્તુ મણ્ડલાભ્યન્તરે તુ વૈ ॥
અન્યથા મણ્ડલં કુર્યાત્ તસ્ય પશ્ચિમપાર્શ્વતઃ ।
ચતુર્હસ્તપ્રમાણન્તુ વિસ્તારં લક્ષણાન્વિતમ્ ॥
પ્. ૧૧૫)
તન્મધ્યે શૂલં વિન્યસ્ય પાર્શ્વે સીનિ સ પૂત્રકમ્ ।
તદ્બાહ્યે નૃત્તકાસ્થાનં ચતુર્દિક્ષુ ચ કેલક ॥
નૃત્તગેયઞ્ચ વાદ્યઞ્ચ મુદ્રામભિનયેદ્ બુધઃ ।
દિશમુદ્રાદિશાનાલ ઇન્દ્રાદ્યૈશાનમુદ્રયા ॥
પૂર્વાયાન્તુ દિશિ કૃત્વા ઘોરં ગચ્છેચ્છિવારુગમ્ ।
દક્ષિણાયાં દિશિ કૃત્વા રૌદ્રઘોર ભયાવહમ્ ॥
પશ્ચિમાયાં દિશિ કૃત્વા રોદનાંગુલિ યોજયેત્ ।
ઉત્તરસ્યાં દિશિ કૃત્વા અર્કાસ્યઞ્ચૈવ યોજયેત્ ॥
રૌદ્રકલુકિલશ્શબ્દં ઘોરં કૃત્વા શિવારુદમ્ ।
પૂર્ણકુમ્ભન્તુ કમલં દર્શનં દણ્ડકાસુ ચ ॥
દ્વારપાલાન્નમસ્કૃત્વા અર્ચયિત્વા યથાક્રમમ્ ।
ઓંકારાદિ નમોન્તઞ્ચ સ્થાપનમર્ચયેદ્ બુધઃ ॥
સ્વનામબન્ધમધ્યસ્થં પૂજયિત્વા સ્વમન્ત્રવિત્ ।
વજ્રં શૃંખન્તુ પાતેન અગ્નિપ્રાકાર એવ ચ ॥
શૈલં શૂલઞ્ચતુર્બન્ધં * * યશૂલમુદ્રયા ।
તતોદ્વાયય નમસ્કારં શૂલમૂલે તથાર્ચયેત્ ॥
ઘણ્ટાક્ષુરિકખડ્ગાદિ ગદાન્તં સંપ્રદર્શયેત્ ।
ક્રિયાયાં મન્ત્રમુદ્રા ચ બલિકર્મ પ્રયોજયેત્ ॥
બલિના પતિતં કુર્યાત્ આયુધે પતિતે યદિ ।
ચ્યુતમાનન્તુ કુર્વીત પુનસ્સંસ્કારમર્હતિ ॥
પ્. ૧૧૬)
આચાર્યો બલિમારભ્ય અવસાનઞ્ચ કારયેત્ ।
પ્રમાદાનવધાનાનિ રુધિરં ગૃહ્યસાધકઃ ॥
દિશાં બલિં પ્રદત્વા તુ આગછન્તુ ભૈરવા ।
આજ્ઞાઞ્ચૈવ હિતં કૃત્વા હિંસા કર્તા ચ હિંસયેત્ ॥
અથવા અજહિંસા ચ હોમઞ્ચૈવ દિશાષ્ટકમ્ ।
પશ્ચાચ્ચ ચરુસંપૂજ્ય પ્રાયશ્ચિત્તન્તુ કારયેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં મણ્ડલવિધિર્નામ ષડ્વિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ તતઃ કલકવાદ્યકમ્ ।
તતસ્સંકલસંવાદ્યં કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
દ્વિતીયં જલમાશ્રિત્ય તૃતીયં નટમારભેત્ ।
ચતુર્થં પઞ્ચનાટ્યઞ્ચ પઞ્ચમં કર્મનાટ્યકમ્ ॥
આલીટઞ્ચ તૃતીયન્તુ પ્રત્યાલીટઞ્ચતુર્થકમ્ ।
પઞ્ચમં શયનઞ્ચૈવ પઞ્ચનાટ્યમિતિ સ્મૃતમ્ ॥
અષ્ટબન્ધં તથા કૃત્વા અંગુષ્ઠાકુઞ્ચિતં ભવેત્ ।
કનિષ્ઠાંગુલિ તર્જન્યો કવચમુદ્રા વિધીયતે ॥
પૂર્વસ્યાન્તુ દિશિશસ્ત્રં પૂર્વસ્યાં દિશિ દૈવતમ્ ।
પૂર્વસ્યાં તુ દિશિ બ્રૂહિ મે માતૃપુત્રકમ્ ॥
પ્. ૧૧૭)
પૂર્વસ્યાં દૈવતં કૃત્વા ઇત્યેતે દૈવતં ભવેત્ ।
બ્રાહ્મણસ્ય કુલં વૃદ્ધિ આપશ્ચાઞ્જલિના હરેત્ ॥
દક્ષિણસ્યાં દિશિમન્ત્રં દક્ષિણસ્યાં દિશિદૈવતમ્ ।
દક્ષિણસ્યાં દિશિબ્રૂહિ બ્રૂહિ મે માતૃપુત્રકમ્ ॥
યદેવ દક્ષિણસ્યાસ્તુ યમો વૈ દૈવતં ભવેત્ ।
ક્ષત્રિયસ્ય કુલં વૃદ્ધિ આપશ્ચાઞ્જલિના હરેત્ ॥
પશ્ચિમાયાં દિશિમન્ત્રં પશ્ચિમાદિશિદૈવતમ્ ।
પશ્ચિમાયાં દિશિબ્રૂહિ બ્રૂહિ મે માતૃપુત્રકમ્ ॥
પશ્ચિમે વરુણન્દેવં દૈવં તત્ર પ્રકીર્તિતમ્ ।
વૈશ્યાનાન્તુ કુલં વૃદ્ધિ આપશ્ચાઞ્જલિના હરેત્ ॥
ઉત્તરસ્યાં દિશિમન્ત્રં ઉત્તરાદિશિ દૈવતમ્ ।
ઉત્તરસ્યાન્દિશિ બ્રૂહિ બ્રૂહિ મે માતૃપુત્રકમ્ ॥
ઉત્તરસ્યાન્તુ તદ્દૈવં કુબેરો દૈવતં ભવેત્ ।
શૂદ્રસ્યેવ કુલં વૃદ્ધિ આપશ્ચાઞ્જલિના હરેત્ ॥
એકાધ્યાયાં દિશામન્ત્રં ઊર્ધ્વાયાં દિશિદૈવતમ્ ।
એકાર્ધાયાન્દિશિ બ્રૂહિ બ્રૂહિ મે માતૃપુત્રકમ્ ॥
એકધ્વાન્ દિશિ દેવાસ્તુ સર્વદેવ સમાહિતમ્ ।
માતૄણાં કુલવૃદ્ધ્યર્થં આપશ્ચાઞ્જલિના હરેત્ ॥
અધસ્તાચ્ચ દિશામન્ત્રં અધસ્તાદ્ દિશિ દૈવતમ્ ।
અથસ્તાદ્દિશિ ચ બ્રૂહિ બ્રૂહિ મે માતૃપુત્રકમ્ ॥
પ્. ૧૧૮)
એકોર્ધ્વા દિશિદેવાસ્તુ સર્વદેવ સમાહિતા ।
માતૄણાં કુલવૃધ્યર્થં આપશ્ચાઞ્જલિના હરેત્ ॥
અધસ્તાચ્ચ દિશામન્ત્રં અધસ્તાદ્ દિશિ દૈવતમ્ ।
અધસ્તાદ્દિશિ ચ બ્રૂહિ બ્રૂહિ મે માતૃપુત્રકમ્ ॥
અધસ્તાચ્ચૈવ યદ્દૈવં વિષ્ણુશ્ચૈવ તુ દૈવતમ્ ।
પૃથ્વી સર્વે ગણાશ્ચૈવ આપશ્ચાઞ્જલિનાહરેત્ ॥
ચતુરશ્રં મણ્ટપં કૃત્વા ચતુર્દ્વારોપશોભિતમ્ ।
પૂર્વે વિદ્યાધરઞ્ચૈવ દક્ષિણે ગરુડન્તથા ॥
પશ્ચિમે મણ્ડલમેવોક્તં ઉત્તરં પિંગલં ભવેત્ ।
એવં મુખાવધા મુદ્રા ઘણ્ટાશબ્દં પ્રયોજયેત્ ॥
ખડ્ગમુષ્ટિસ્તથાચાર્યઃ ખડ્ગેન પરિવેષ્ટિતમ્ ।
પૂર્વસ્યાન્તુ દિશિ કૃત્વા નાટ્યઞ્ચૈવ પ્રયચ્છતિ ॥
દિશામુદ્રા દિશાનાટ્યં ચતુરાચાર્ય વ્યવસ્થિતમ્ ।
આલીઢઞ્ચૈવ સ્થાનઞ્ચ પદ્મમુદ્રા તથૈવ ચ ॥
દક્ષહસ્તં શિખાદ્યન્તુ વામપાદ ઘૃતં ભવેત્ ।
દક્ષપાદં પાદનાપ્યં વામહસ્તં ઘૃતં ભવેત્ ॥
યક્ષોગણફણઞ્ચૈવ પૂર્વસ્યાં દ્વારપાલકૌ ।
સુમુખો કાલદણ્ડશ્ચ દક્ષિણદ્વારપાલકૌ ॥
સકલઃ કુમ્ભકર્ણશ્ચ ઉત્તરદ્વારપાલકૌ ।
ઐરાવત કુશઞ્ચક્રન્ધનુર્બાણન્તથૈવ ચ ॥
પ્. ૧૧૯)
વજ્રશ્ચ મુદ્રરઞ્ચૈવ પાશઞ્ચૈવ તથા ભવેત્ ।
એતે મુદ્રા સમાખ્યાતા ઐન્દ્રે ચૈવ દિશિ ક્રમાત્ ॥
ધૂપો વેદિસ્તથા મુદ્રા અગ્નિકુણ્ડહૃદં ભવેત્ ।
પ્રોઢાશં પ્રણવઞ્ચૈવ આગ્નેયાન્ દિશિ મુદ્રયા ॥
કૂપોદણ્ડસ્તથા પાશં શાર્વલીનરકસ્તથા ।
વેતાલી મહિષઞ્ચૈવ થામ્પાયાન્ દિશિ મુદ્રયા ॥
વાસં ભલં ભિણ્ડિ પાલઞ્ચ મુદ્ગરન્તોમરન્તથા ।
કુન્તઞ્ચાપિ વિજાનીયાન્નૈર્-ઋત્યાન્ દિશિ મુદ્રયા ॥
ગતાપરંગસંઘોષં વિમાનં પદ્મમેવ ચ ।
પૂર્ણ કુમ્ભઞ્ચ કમલં ભૂતલેગ્નિ પ્રદક્ષિણમ્ ॥
હૃદયં સ્પૃષ્ટમાત્રઞ્ચ ભૂમિમુદ્રા પ્રકીર્તિતા ।
તદ્વચ્ચ સોમસૂર્યશ્ચ ગ્રહનક્ષત્ર તારકાઃ ॥
બ્રહ્મા ચ સપ્તર્ષય ઊર્ધ્વાયાન્ દિશિ મુદ્રયા ।
જટામકુટધારઞ્ચ ત્રિણેત્રં નાગભૂષણમ્ ॥
ત્રિશૂલં પરશું પાલં ખટ્વાંકં ચાષ્ટમં ભવેત્ ।
વીરેશ ચાગમુદ્રા ચ સર્વકામાર્થ સાધકાઃ ॥
અક્ષસૂત્રઞ્ચ પદ્મઞ્ચ કમણ્ડલું કુશમેવ ચ ।
દણ્ડં કૃષ્ણાજિનઞ્ચૈવ ઉપવીતન્તુ હંસકમ્ ॥
બ્રહ્માણી ચાંગમુદ્રા ચ સર્વકર્માર્થ સાધકઃ ।
શૂલં પરશુમૃગઞ્ચ નાગ-ઋષભમેવ ચ ॥
પ્. ૧૨૦)
ગજચર્મ જટાચૈવ વ્યાઘ્રચર્મન્તથૈવ ચ ।
વામેશી ચાંગમુદ્રા તુ સર્વકર્માર્થ સાધકઃ ॥
વજ્રં શક્તિઞ્ચ ઘણ્ટા ચ પ્રહી કુક્કુટમેવ ચ ।
ઉભયઞ્ચોપવીતઞ્ચ ઇષ્ટિમુસલમેવ ચ ॥
કૌમારી ચાંગમુદ્રા ચ સર્વકામાર્થ સાધકઃ ।
પદ્મઞ્ચ નવમાલા ચ ગરુડઞ્ચાષ્ટમં ભવેત્ ॥
વૈષ્ણવી ચાંગમુદ્રા તુ સર્વકામાર્થ સાધકઃ ।
દંષ્ટ્રં દણ્ડહલઞ્ચૈવ વારાહી મહિષન્તથા ॥
ખડ્ગઞ્ચક્રં ગદા ચૈવ વારાહી ચાંગમુદ્રિકા ।
વજ્રં ગદાં તથા શક્તિ ધનુનારાચમેવ ચ ॥
તોમરં ભિણ્ટપાલઞ્ચ વલયઞ્ચાષ્ટમં ભવેત્ ।
ઇન્દ્રાણી ચાંગમુદ્રા તુ સર્વકામાર્થ સાધકઃ ॥
શૂલં ખડ્ગધનુશ્ચૈવ શરં ખેટકમેવ ચ ।
કટ્વાંગઞ્ચ કપાલઞ્ચ ઘણ્ટાડમરુકન્તથા ॥
ચામુણ્ડી ચાંગમુદ્રા તુ સર્વકામાર્થ સાધકઃ ।
ગજાનનં ગજકરં ગજદન્તં બૃહોદરમ્ ॥
અક્ષસૂત્રઞ્ચ કબલં કૂર્ચશાષકમેવ ચ ।
ગણેશશ્ચાંગ મુદ્રા તુ સર્વકામાર્થ સાધકઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં મુદ્રાલક્ષણવિધિર્નામ
સપ્તવિંશત્પટલઃ

પ્. ૧૨૧)
શિવાપ્તન્તુ સર્વાંગં એકમેવં મહેશ્વરમ્ ।
કથિતં વા શિવત્વં હિ સર્વં મેલનમેવ ચ ॥
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રકારાણાન્તુ લક્ષણં ।
વક્ષ્યેહં વિધિના બ્રહ્મમ્ યથાવદનુપૂર્વકમ્ ॥
ગર્ભગૃહાલયં પ્રોક્તં આલયં દણ્ડમુચ્યતે ।
દણ્ડાર્ધ મણ્ટપં કૃત્વા સદણ્ડમન્તર્હારકમ્ ॥
મધ્યાગારં દ્વિદણ્ડન્તુ ચતુર્દણ્ડન્તુ મધ્યયા ।
મહામર્યાદિભિત્તિશ્ચ સપ્તદણ્ડં સમં ભવેત્ ॥
શૈલૈર્વા ઇષ્ટકૈર્વાપિ કારયેત્ સુદૃઢં ક્રમાત્ ।
એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા ત્રિહસ્તં વા તતો ભવેત્ ॥
પાદાન્તમુન્નતસ્યાન્તં ગલાન્તં ત્રિવિધાયતમ્ ।
એવન્તુ તત્ક્રમેણૈવ પ્રાકારં પરિપૂરિતમ્ ॥
સુધાકાર્યં તથા કૃત્વા સુખાસનં સુશોભિતમ્ ।
પ્રાકારશૈલયા માર્ગં પ્રાકારં મણ્ટપં તથા ॥
પાકારં માતૃતો વાપિ પાકારં ત્રિવિધં સ્મૃતં ।
પવિત્રં ચિત્રર્દ્ધિકં વા અર્ધચિત્રમથાપિ વા ॥
ભૂતપ્રેતગણાશ્ચૈવ પિશાચ વેતાલરૂપકમ્ ।
એતેષાં કારયેત્ તત્ર યથાવિભવવિસ્તરમ્ ॥
પાર્શ્વે પૃષ્ઠસમઞ્ચૈવ અગ્રે તુ દ્વિગુણં તથા ।
અન્તર્હારષ્વિદં પ્રોક્તં અન્તર્હારે તુ ચાલયમ્ ॥
પ્. ૧૨૨)
અષ્ટૌ તુ પરિવારાણામાલયાષ્ટમતત્સમમ્ ।
દ્વારં ગોપુરમાનેન દેવ્યાલયસમં ભવેત્ ॥
આલયાર્થમથાર્થં વા આદિશેદ્ગોપુરસ્ય તુ ।
સોપાનસ્યાગ્રતઃ કાર્યં મણ્ટપઞ્ચતુરશ્રકમ્ ॥
મણ્ટપઞ્ચ પ્રકર્તવ્યં કૂટં વાપિ તથૈવ ચ ।
અન્તર્હારાન્તરં પીઠં ઐન્દ્રે પીઠં તથાર્ચયેત્ ॥
મધ્યાહારે તતઃ કુર્યાત્ વાહનાલયમગ્રતઃ ।
અન્યેષાં પરિવારાણાં આલયં મધ્યમં ભવેત્ ॥
આલયસ્ય તુ તત્પૂર્વે આદિત્યાલયમેવ ચ ।
આગ્નેયાં વનં સ્થાનં પચનાલયક્રમન્તથા ॥
યામ્યે માતૃગૃહે વાપિ પૃષ્ઠે પાર્શ્વે તથૈવ ચ ।
નૈર્-ઋત્યાં ગોગણસ્થાનં ધાન્યસંગ્રહમણ્ટપમ્ ॥
વારુણે લક્ષ્મીસ્થાનં પચનાલય ક્રમન્તથા ।
(યામ્યે માતૃગૃહે વાપિ પૃષ્ઠે પાર્શ્વે તથૈવ ચ ॥)
સ્કન્દાલયન્તુ વાયવ્યાં સોમે તુ ધનસંગ્રહમ્ ।
દુર્ગાલયન્તુ ચૈવં સ્યાત્ સર્પાલયં તથૈવ ચ ॥
ઐશાન્યામુદકસ્થાનં આર્યસ્થાનન્તુ ભૈરવમ્ ।
પુરસ્તાદ્ભૂતપીઠઞ્ચ ધ્વજપીઠં તથૈવ ચ ॥
પશુપીઠં સુરાપીઠં પિશાચપીઠન્તુ બાહ્યતઃ ।
શિવમેવ યથા પ્રોક્તં કુર્યાચ્ચ વિધિપૂર્વકમ્ ॥
પ્. ૧૨૩)
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પ્રાકારલક્ષણવિધિર્નામ
અષ્ટાવિંશત્પટલઃ

એકોન્ત્રિંશઃ પટલઃ (છપ્તેર્ ૨૯)
અન્દ્
ત્રિંશઃ પટલઃ (છપ્તેર્ ૩૦) ઇસ્ નોત્ અવૈલબ્લે ઇન્ થિસ્ ટ્રન્સ્ચ્રિપ્ત્.
અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ સ્થાનદેવ વિધિક્રમમ્ ।
ચતુષ્પથે ત્રિપથે ચૈવ કોણે ચૈવ કપર્દિને ॥
બ્રહ્મસ્થાને સભાસ્થાને દેવસ્થાને તથૈવ ચ ।
મણ્ટપે ગોપુરે તત્ર સિદ્ધિદં ક્ષેત્રમેવ ચ ॥
ચતુષ્પથે ચતુરશ્રં ત્રિપથે ચ ત્રિકોણકે ।
દુમ્બરૈર્માલિની દેવી કપર્દીવિશ્વરૂપિણી ॥
દેવસ્થાનં તથા પ્રોક્તં * * * * * * * * ।
ચતુર્મુખી ગ્રામમધ્યે તુ પૂર્વે ચૈવ તુ ગોમુખી ॥
આગ્નેયયાં ષણ્મુખી દેવી નીલકેશી યમસ્ય તુ ।
સિંહી ચ નૈર્-ઋતે સ્થાને વારુણે મહિષમર્દિની ॥
વાયવ્યાં ઘાતકી દેવી સોમે ચૈવ સુદર્શિની ।
ઐશાન્યાં પિંગલાક્ષી ચ ગ્રામપીઠઞ્ચ દેવતા ॥
ગ્રપઞ્ચ આત્મગોપી ચ તટાકે ચૈવ કોણકી ।
પર્વતે અષ્ટહાસી ચ વાપી વૈ ચતુર્ભુજી ॥
વને ચ વજ્રકાલી ચ શાસ્તા સ્થાને તુ શાલિની ।
શિવસ્થાને વજ્રપાણિ વિષ્ણુસ્થાને શ્રીભૂતકમ્ ॥
બિલ્વે સરસ્વતી દેવી કોષ્ટે ચ ગણરાજિની ।
દુર્ગાસ્થાને તુ દુર્ગા ચ જ્યેષ્ઠા સ્થાને તુ જ્યેષ્ઠની ॥
પ્. ૧૨૪)
મણ્ટપે અષ્ટસહસ્રી ચ ગોપુરે પીઠનાસિની ।
ગોસ્થાને ગોમુખી ચૈવ નદીનાં સર્વદેવતા ॥
મહાવૃક્ષે ઉગ્રદંષ્ટ્રી અભિમુખી નમો નમઃ ।
ઓં નમો ભગવતી નાગરાજી નાગાદિકીર્તિતા ॥
શ્મશાને નમો ભગવતી કુશલી વિશ્વરૂપિણી ।
ઓં નમો ભગવતી ઉગ્રદંષ્ટ્રાભિમુખી નમઃ ॥
ઓં નમો ભગવતી કૃચ્છ્રીપ્રિયદર્શી નમો નમઃ ।
ઓં નમો ભગવતી કુટિલી ઉગ્રમાલાધરી નમઃ ॥
ઓં નમો ભગવતી ધાતુ હ્રીંકારિણી નમો નમઃ ।
ઓં જ્વાલાધિપતયે જ્વાલા હેમરૂપાયિ વિમલધ્રુવાય નમો નમઃ ॥
જ્વાલાધિપતિ મન્ત્રમ્ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં સ્થાનદેવ વિધિર્નામ
એકત્રિંશત્પટલઃ

ભૂમિદોષવિધાનન્તુ પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ ।
સર્વવ્યાધિહરં શુભ્રં સદા વિજયવર્ધનમ્ ॥
અકાલમૃત્યુહરણં વસૂરીદોષનાશનમ્ ।
મહાજ્વરવિનાશાર્થં મહાશાન્તિકરં શુભમ્ ॥
અનાવ્ષૃટેસ્તુ શમનં અતિવૃષ્ટિવિવર્ધનમ્ ।
મહોત્પાતે ભૂમિકમ્પે મહાવાતે તુ કારયેત્ ॥
પ્. ૧૨૫)
લમ્બા મૂષિકાકીર્ણે શિવોત્કૃષ્ટે તુ કારયેત્ ।
સ્વચક્ર પરચક્રં વા કલહે જનસંભવે ॥
મહાવ્યાધિસમાકીર્ણે નરાણાં વ્યાધિપીડિતે ।
દેવ પ્રતિમરોધેન દેવપ્રાસાદ ભેદને ॥
સભાસ્થાનાદિ ભેદેન ફલપુષ્પનિપાતને ।
મહાવાતે પ્રજામારે ગજાનાં મરણેપિ વા ॥
અકસ્માદશ્વમરણે શસ્ત્રાણાં પતનેપિ ચ ।
અશનિપાતે તુ કર્તવ્યં માતૃયાગે તુ શાન્તિકમ્ ॥
આષાઢે વા ભાદ્રપદે દુર્ભિક્ષે તુ તથૈવ ચ ।
મહાપીઠે ચ નિર્બન્ધે દુર્ભિક્ષે સસ્યનાશને ॥
ભૂમિદોષેણ કર્તવ્યં માતૃયાગે તુ શાન્તિકમ્ ।
આષાઢે ભાદ્રપદે ચ ફાલ્ગુને ચૈત્રમેવ ચ ॥
વૈશાખે જ્યેષ્ઠમાસે ચ કાર્તિકે પુષ્યમેવ ચ ।
કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યા ભૂમિદોષન્તુ કારયેત્ ॥
સૂર્યોદયે વા કર્તવ્યં પૂર્વા * * વાયશોનમ્ ।
પ્રત્યૂષે વાપિ કર્તવ્યં મધ્યોદયઞ્ચ ઉત્તમમ્ ॥
અર્ધોદયે તુ મોહં સ્યાત્ સર્વકામાર્થસાધનમ્ ।
ગ્રામમધ્યે તુ કર્તવ્યં સર્વવ્યાધિ નિવારણં ॥
સમ્માર્જનઞ્ચ તત્કૃત્વા ગોમયેન તુ લેપયેત્ ।
ગન્ધપુષ્પૈરલંકૃત્ય ધૂપદીપસમન્વિતમ્ ॥
પ્. ૧૨૬)
પુણ્યાહં જયશબ્દૈશ્ચ શંખદુન્દુભિનિસ્વનૈઃ ।
કાહલૈર્-અલ્લરીશબ્દૈ વંશૈસૂર્યરવૈશ્શુભૈઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ તત્ર પઞ્ચાશદ્ વેદપારગાઃ ।
કન્યકા ભોજયેત્ તત્ર ચતુષ્ષષ્ટિ મનુત્તમમ્ ॥
ગન્ધપુષ્પૈરલંકૃત્વા સુરભિન્ધૂપદીપકૈઃ ।
પૂર્વોત્તરમુખો ભૂત્વા બ્રહ્મસ્થાને તુ દોહયેત્ ॥
અન્યાસ્સર્વાસ્તુ તત્રૈવ ભૂમૌ દોહ્યર્વિધાનવિત્ ।
મૂલમન્ત્રેણ મન્ત્રજ્ઞઃ પ્રથમં દોહયેત્ તથા ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ દોહયેત્ સર્વ દોહનમ્ ।
ભૂમિદોહન વેલાયાં વાસોદ્ધારન્તુ કારયેત્ ॥
દ્વિરત્નિ માત્રકુણ્ડન્તુ મેખલાત્રયભૂષણમ્ ।
રત્નિમાત્રન્તુ ખતં સ્યાત્ નાભિનેમિ સમન્વિતમ્ ॥
મેખલાન્તુ ચેત્સર્વં ત્રિપ્રદેશં સુશોભનમ્ ।
ષડંગુલન્તુ વિસ્તારમેકૈકં કારયેદ્ બુધઃ ॥
અશ્વત્થ પત્રવત્કાર્યં યોનિં પ્રાદેશમાત્રકમ્ ।
નાભિર્વૈ તાલમાત્રન્તુ અષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ॥
કણ્ઠં કૃત્વા યથાન્યાયં હોમં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ મૂલમન્ત્રં હુનેત્ ક્રમાત્ ॥
વાસોદ્ધારં પુનઃ કુર્યાત્ પલાશ વૃક્ષાદિકમ્ ।
ત્રિરત્નિમાત્રમુત્સેધં યથાલક્ષણં * * * ॥
પ્. ૧૨૭)
અશ્વત્થં ખદિરં વાપિ પલાશઞ્ચૈવ કારયેત્ ।
સન્ધાનઞ્ચ સહસ્રન્તુ તદર્ધં વાપિ કારયેત્ ॥
અષ્ટોત્તરશતં વાપિ સર્ષપાદિ ચરું બુધઃ ।
તત્પુરં તુ હોમં કૃત્વા પશ્ચાદ્વારં તુ કલ્પયેત્ ॥
પુત્રસૂત્રેણ મતિમાન્ સમિધાઞ્ચૈવ હોમયેત્ ।
હૃદામન્ત્રેણ પૂર્વેણ દક્ષિણે મૂલવિદ્યયા ॥
પશ્ચિમે કવચં જપ્ય ઉત્તરે ચાસ્ત્રમન્ત્રતઃ ।
યથાદ્વારસમાપ્તે તુ પીઠયુક્તસમાહિતમ્ ॥
પ્રથમં બીજમન્ત્રેણ તતસ્તુ કુલવિદ્યયા ।
તત્રૈવ મૂલમન્ત્રેણ તતસ્તુ કાલિમન્ત્રતઃ ॥
બૃહતીરન્તરઞ્ચૈવ મહાવ્રતજ્યેષ્ઠસોમક ।
વકણં વા કુણ્ડમન્ત્રઞ્ચ બહિઃ પવનમેવ ચ ॥
શિખાયાન્તુ શિખાં ન્યસ્ય નેત્રે નેત્રે તુ વિન્યસેત્ ।
હૃદયે હૃદયસ્યે હસ્તમન્ત્રન્તુ હસ્તકમ્ ॥
પિંગલા મૂલમન્ત્રેણ વ્યોમવ્યાપિ તથૈવ ચ ।
ચામુણ્ડા હૃદયઞ્જપ્ય તથા પારશવોત્તમમ્ ॥
આચાર્યો હોમયેત્ તત્ર શક્તિમન્ત્રન્તુ પાઠકઃ ।
સુવર્ણ કલશં વાપિ રજતં મૃણ્મયેપિ વા ॥
શ્લક્ષ્ણતારમવિચ્છિન્ન દ્યોતકો ચેતયેદ્ બુધઃ ।
સ્રજતે સ્રતદેવ્યા ચ યારં તુ ચયેત્ ॥
પ્. ૧૨૮)
તત્ક્ષણાચ્છાન્તિમાપ્નોતિ રોગન્તુ નાશયેત્ ।
પાંસુના શીઘ્રમાપ્નોતિ સર્વરોગવિનાશનમ્ ॥
યથા ગછન્તિ શાન્તિ * * * * * * * * * ।
ત્રૈલોક્યં શાન્તિમાપ્નોતિ અસુરાણાન્તુ નાશનમ્ ॥
વસૂરિકાજ્વરઞ્ચૈવ ક્ષયં વાથ મહાભયાત્ ।
તત્ક્ષણાન્નાશમાયાતિ વસુધારાપ્રભાવતઃ ॥
આચાર્યં પૂજયેત્ તત્ર બ્રાહ્મણાનાન્તુ ભોજયેત્ ।
બ્રાહ્મણાન્ પૂજયેત્ પશ્ચાત્ સમ્યગ્વસ્ત્રૈરાભરણૈશ્ચ વા ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં દોહવસુધારાર્ધ વિધિર્નામ
દ્વાત્રિંશત્પટલઃ

વાસાર્ધલક્ષણં વક્ષ્યે સર્વકામાર્થસાધનમ્ ।
મહાપાત્રે ભૂમિકમ્પે અનાવૃષ્ટિસમુદ્ભવે ॥
સૂરિકા જ્ઞાનમેકસ્ય મહાવ્યાધિ પથેન ચ ।
શરતમુષિકાકીર્ણે દુર્ભિક્ષે કારયેદ્બુધઃ ॥
ગ્રામધ્યે તુ કર્તવ્યં અગ્નિકુણ્ડં સુશોભિતમ્ ।
રત્નિદ્વયઞ્ચ વિસ્તારં તદર્ધં નામવિન્યતે ॥
મેખલાત્રયસંયુક્તં સાકૈન્તુ ષડંગુલમ્ ।
ઉત્સેધ વિસ્તન્તદ્વન્નાભિનેમિ સનાતનમ્ ॥
પ્. ૧૨૯)
નાભિ પ્રદેશ માત્રન્તુ યોનિગોકર્ણ માત્રતઃ ।
અશ્વત્થપત્રં યદ્ યોનિ નાભિપદ્માકૃતિં સુખૈઃ ॥
પલાશખદિરઞ્ચૈવ અશ્વત્થં વટમેવ ચ ।
રત્નિમાત્રસમુત્સેધં નાહં ષટ્ત્રિંશદંગુલમ્ ॥
તારાંગુલ્યા ચ કર્તવ્યં સપ્તાંગુલસમન્વિતમ્ ।
પલાશં પાતપૂર્વે તુ ખદિરન્દક્ષિણે ન તુ ॥
પશ્ચિમે તુ તથાશ્વત્થં ઉત્તરે વટવૃક્ષકમ્ ।
સ્તંબધ્યાયોપરિ ન્યસ્ય ચોત્તરં દક્ષિણં મુખમ્ ॥
રક્તાયાન્તુ પઠેત્ પૂર્વે કરાલન્દક્ષિણે પઠેત્ ।
ચણ્ડન્તુ પશ્ચિમે પાઠે મહોચ્છિષ્ટોત્તરે પઠેત્ ॥
અમૂરણ્યામર્ધયિત્વા અગ્નિજાતેન બુદ્ધિમાન્ ।
પઞ્ચદશ કૃતાધીમાન્ મર્દયેજ્જાતવેદસમ્ ॥
દશં સત્કૃત્ય વિધિવત્ કુલમન્ત્રેણ સંયુતમ્ ।
ગર્ભાધનાદિકં કૃત્વા પૃથક્ ચ સાધયેદ્ બુધઃ ॥
ઇમઞ્ચ વર્તતે નૈવ એકવિંશતિ સંખ્યયા ।
ધારાસમિધસાહસ્રં પૃથક્ ગોકર્ણ માત્રતઃ ॥
તત્ તન્ મન્ત્રેણ સંયુક્તં એકૈકં સમિધાહુતમ્ ।
દ્વૌ દ્વૌ દ્વારં પ્રકર્તવ્યં દ્વૌ દ્વૌ ચાધ્યયનં ભવેત્ ॥
પુણ્યાહ જયશબ્દૈશ્ચ શંખં કુર્યાચ્છુભૈરપિ ।
ગન્ધપુષ્પૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચ દીપમર્ઘ્ય હવીષિં ચ ॥
પ્. ૧૩૦)
ક્ષીરં લાજૈસ્તિલૈશ્ચૈવ ગુગુણા જુહુયાત્ પૃથક્ ।
એકૈકસ્ય સહસ્રં સ્યાત્ ભૂતિશ્ચ વામતાત્ ॥
વસોર્ધારા પ્રમાણન્તુ હવિચ્છેદ સમાત્રતઃ ।
યાવત્સમાપ્તસહિતા તાવત્ દ્વારં વિધીયતે ॥
અથવા પુરુષસૂક્તેન સહસ્રં વા જપેત્ તતઃ ।
અથવા રુદ્રસૂક્તેન સહસ્રં વા જપેત્ તતઃ ॥
જ્યેષ્ઠામન્ત્રેણ વા મન્ત્રી સહસ્રઞ્જપમાચરેત્ ।
ચામુણ્ડી મૂર્તિભેદેન મન્ત્રભેદેન સર્વશઃ ॥
તેન તેનૈવ મન્ત્રેણ વાસોદ્ધારં સમાહિતઃ ।
અથવા રુદ્રસૂક્તેન મુણ્ડાધારમથાપિ વા ॥
અથવાનુગ્રહસૂક્તેન અમ્બુદસ્વામિ શક્તિષુ ।
ગાયત્ર્યાઃ પ્રજપેન્મન્ત્રી વાસોદ્ધારન્તુ કારયેત્ ॥
અતન્નવાક્ષરં જપ્યં વાસોદ્ધારન્તુ કારયેત્ ।
વાસોદ્ધારં પ્રકર્તવ્યં વ્યાહૃતિશ્ચૈવ બુદ્ધિમાન્ ॥
આયુધે સર્વવ્યાધિ નાશમાયાન્તિ કેવલમ્ ।
વાસોદ્ધારં પ્રકર્તવ્યં કૃષ્ણાષ્ટમ્યા વિશેષતઃ ॥
મહામારી વિનાશાર્થં ચતુર્દશ્યામથાચરેત્ ।
અમાવાસ્યાં પ્રતિપતે વાસોદ્ધારન્તુ કારયેત્ ॥
કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં સર્વવ્યાધિ વિનાશનમ્ ।
વિશેષેણ વસૂરિઞ્ચ નાશયેત્ તત્ર સંશયઃ ॥
પ્. ૧૩૧)
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન ભૂતાદિ નૈવ કારયેત્ ।
સહસ્રાઢકં ઘૃતેનૈવ વાસોદ્ધારન્તુ કારયેત્ ॥
વાસોદ્ધારં નમતે વિવશેતદર્ધેનાભિ કારયેત્ ।
અથ શતાઢકે નૈવ વાસોદ્ધારન્તુ કારયેત્ ॥
વાસોદ્ધારન્ન દેવેશ મહિષી મનલસ્ય તુ ।
તેનૈવ પિતૃમાપ્નોતિ સર્વવ્યાધિ હરો ભવેત્ ॥
વાસોર્દ્ધારં પ્રકર્તવ્યં મહામારી વિનાશનમ્ ।
સુભિક્ષં ગોબલઞ્ચૈવ આયુરારોગ્ય સંપદમ્ ॥
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ તત્ર કન્યકાં ભોજયેત્ ક્રમાત્ ।
તત્રૈવ ભોજયેત્ તત્ર બલિં સર્વત્ર દાપયેત્ ॥
બન્ધઞ્ચૈવ મોક્ષં સ્યાત્ અંગનાવસેચના નવા ।
પૂજયેત્ સર્વ દેવાંશ્ચ ગન્ધપુષ્પં હવિસ્તથા ॥
પુરે સર્વજનાશ્ચૈવ સ્નાનં કૃત્વામ્બરાન્વિતાઃ ।
શુક્લગન્ધાનુલિપ્તાશ્ચ શુક્લમાલ્યૈશ્ચ ભૂષિતાઃ ॥
પ્રોક્ષણીયા જનાસ્સર્વે વાસોર્દ્ધારસમુત્સુકાઃ ।
તદ્દિને ચૈવ પૂર્વાહ્ણે પુરાભાણ્ડં ત્યજેદ્ બહિઃ ॥
મૃણ્મયાનિ ચ ભાણ્ડાનિ પુરાણાનિ ચ માર્જનમ્ ।
પુરાણભાણ્ડસૂર્પાણ ભૂતભાણ્ડાનિ સર્વશઃ ॥
ગ્રામાદ્બહિસ્થિતં વિદ્વાન્ વાસોદ્ધારં તથા કુરુ ।
ગ્રામમધ્યે તુ કર્તવ્યં વાસોદ્ધારં સમાહિતઃ ॥
પ્. ૧૩૨)
આવાહ્ય સર્વદેવાનાં બ્રહ્મવિષ્ણુ મહેશ્વરાન્ ।
ઇન્દ્રાગ્નિ યમનૈર્-ઋત્યાં વારુણં વાયુમેવ ચ ॥
સોમેશાન ગણાંશ્ચૈવ ઇન્દ્રાદિત્ય મરુદ્ગણાઃ ।
વસવશ્ચાષ્ટભિશ્ચૈવ દ્વાદશાદિત્ય એવ ચ ॥
રુદ્રા એકાદશસ્સર્વે અશ્વિનૌ દ્વૌ તથૈવ ચ ।
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥
વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી ચામુણ્ડા ચ ગણાધિપાઃ ।
વીરભદ્રઞ્ચ દુર્ગા ચ લક્ષ્મી જ્યેષ્ઠા વસુન્ધરા ॥
સરસ્વતી ઉત્તમા ગંગાં આવાહ્ય વિધિવદ્બુધઃ ।
મહામારી મહાદેવી ચામુણ્ડા તુ વરા સદા ॥
ખારા સાનન્તરૂપાશ્ચ સૂર્પહસ્તા ભયાનકા ।
મૂર્તિમાર્જનિ સંયુક્તા ઐશાન્યાં પૂજયેદ્બુધઃ ॥
અભ્યન્તરે યજેદ્ધીમાન્ બ્રહ્મવિષ્ણુ મહેશ્વરાન્ ।
સ્કન્દમાદિત્યમન્ત્રૈશ્ચ પૂર્વભાગે તુ પૂજયેત્ ॥
ઐશાન્યાં પૂજયેદ્ વિદ્વાન્ વસૂન્ પૂર્વોત્તરે યજેત્ ।
મરુદ્ગણાવયવૈશ્ચૈવ પૂજ્ય અશ્વિન્યાંશં રોદશમ્ ॥
ઉમા શ્રિયા સરસ્વત્યા દુર્ગા ચૈવ વસુન્ધરા ।
ગાયત્રી દેવમાતા ચ ગંગા પ્રાજ્ઞાયતા યુતિ ॥
અભ્યન્તરે યજેદ્ધીમાન્ વાસોર્ધારપરિક્રમાત્ ।
દક્ષિણે સપ્તમાતૄણાં વીરભદ્રગણાધિપ ॥
પ્. ૧૩૩)
લોકપાલાન્ન્યસેદ્બાહ્યે સ્વસ્વે સ્થાને સમાહિતઃ ।
અગ્નેઃ પશ્ચિમે ભાગે ચાધિકં તત્ર પૂજયેત્ ॥
વામપાર્શ્વે તથાવિષ્ણું દક્ષિણે શંકરં યજેત્ ।
બાહ્યતો લોકપાલાનાં મહામારિં કદિશમ્ ॥
પૂજયેત્ મધ્યમાંશ્ચૈવ આઘુવૈદરોદનૈઃ ।
સ્વસ્વેનૈવ તુ મન્ત્રેણ પૂજયેત્ ત્રિદશેશ્વરાન્ ॥
ગન્ધપુષ્પૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચ દીપનૈવેદ્યમેવ ચ ।
પાયસેન નિવેદ્યં સ્યાત્ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાન્ ॥
* * * * * * નિવેદ્યં સ્યાત્ શેષાત્સર્વેષુ ।
મહામારિતરુદ્દ્રેણ સહસ્રં વા જપેત્ તથા ॥
જ્યેષ્ઠામન્ત્રેણ વા મન્ત્રી સહસ્રં જપમાચરેત્ ।
ચામુણ્ડી મૂર્તિભેદેન ભદ્રભેદેન સર્વદા ॥
દાતવ્યઞ્ચૈવ ચામુણ્ડી પિંગલો પિંગલાનિ ચ ।
કૃસરન્નતુ દાતવ્યં પિતૃદેવાશ્ચ સર્વદા ॥
ગન્ધોદનન્તુ * * * * * * ણાં વિશેષતઃ ।
* * * * * * * * કાનાં પન્નગાનપિ ॥
અસુરાસુરસિદ્ધાશ્ચ યક્ષવિદ્યાધરાનપિ ।
કિંનરા અપ્સરા દૈત્યા પિશાચા ભૂતયોગ્યકાઃ ॥
યોગિની ડાકિની ચૈતા ગુહ્યમાતરગાનપિ ।
સર્વે માંસયુતં સ્યાત્ બલિં સર્વત્ર દાપયેત્ ॥
પ્. ૧૩૪)
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ તત્ર વસ્ત્રાભરણપૂજનૈઃ ।
આચાર્ય દક્ષિણાં દત્વા ગો ભૂમી કાઞ્ચનાદિભિઃ ॥
ગજાશ્ચતુરગઞ્ચૈવ દાસી દાસઞ્ચ દાપયેત્ ।
પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા પ્રત્યે પ્રત્યક્ષમાપયેત્ ॥
વાસોદ્ધાર વિધિ હ્યેતન્ મહામારિ વિનાશનમ્ ।
કપિલાયાં સહસ્રન્તુ દત્તસ્યાત્ફલમાપ્નુયાત્ ॥
વાસોદ્ધરવિધાનેન યન્ત્રં કુર્યાન્નરાધિપ ।
તત્રૈવ જાયતે વાપિ રુધિરાસૂર્ય નિશ્ચયઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં વાસોદ્ધારલક્ષણવિધિર્નામ
ત્રયસ્ત્રિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ જીર્ણોદ્ધાર વિધિં શૃણુ ।
મૂલસ્થાનં સમાશ્રિત્ય બાલસ્થાનં પ્રકલ્પયેત્ ॥
બાલસ્થાન પ્રતિષ્ઠા તુ સીમાનઞ્ચ તથૈવ ચ ।
સીમતા ષટ્તથા ચૈવ કૃષ્ટે કારાર્દ્ધમેવ ચ ॥
લક્ષણં વાસ્તુ ભૂમેસ્તુ તસ્યાદ્રોહણમેવ ચ ।
તસ્યાંકુરાણાં રક્ષાર્થં ભૂમિવૃક્ષ્યર્થમેવ ચ ॥
શાન્તિહોમં તતઃ કુર્યાત્ શંખભેર્યાદિઘોષયેત્ ।
રત્નિમાત્રં ખનિત્વા તુ પાંસુમુદ્ધૃત્ય પૂરયેત્ ॥
પ્રોક્ષણં પઞ્ચગવ્યેન પર્યગ્નિઞ્ચ સમાચરેત્ ।
કીડિકેશાસ્થિલોષ્ટે ચ સ્થાને તત્રૈવ દૃશ્યતે ॥
પ્. ૧૩૫)
શાન્તિહોમં તતઃ કુર્યાત્ કૃત્વા પુનઃ કર્મસમાચરેત્ ।
આર્ષપૌરુષં વાપિ તત્વાંશતરુણાલયમ્ ॥
અન્તસારે મુખે મધ્યે પૂર્વાદીશે તુ વારુણે ।
હ્યત્તરે વા વિશેષેણ બાલસ્થાનં પ્રકલ્પયેત્ ॥
મૂલરૂપન્તુ નષ્ટં સ્યાત્ પૂર્વાર્ચા પ્રતિમં ભવેત્ ।
ઇષ્ટમાર્ગે વસન્ તત્ર પ્રતિરૂપં પ્રકલ્પયેત્ ॥
અષ્ટસપ્તનવાંગુલ્યં પઞ્ચષટ્ચતુરંગુલમ્ ।
એકવર્ષન્તુ શૂન્યઞ્ચ પૂજાશૂન્યં ન સંશયઃ ॥
દ્વિવર્ષાણિ ચ ભૂતાનિ ત્રિવર્ષન્તુ પિશાચકમ્ ।
ચતુર્વર્ષન્તુ ગન્ધર્વ પઞ્ચવર્ષાસુરાશ્રય ॥
સપ્તમમલ્પતત્વઞ્ચ અષ્ટૌ વેતાલમેવ ચ ।
દશવર્ષઞ્ચ શૂન્યઞ્ચ બ્રહ્મરાક્ષસમાશ્રયે ॥
મૂલપ્રાસાદશૂન્યઞ્ચ આશ્રયન્તુ ન સંશયઃ ।
શાન્તિ હોમં તતઃ કુર્યાત્ સાધકાન્ સ્વસ્તિ વાચયેત્ ॥
પ્રાસાદે ભિન્ન હીનઞ્ચ પ્રાચીનાકૃતિ યોજયેત્ ।
યોજનં શિલ્પિભિઃ કાર્યમિષ્ટકા શૈલદારુભિઃ ॥
યદ્યત્તુ કલ્પિતં પૂર્વં તત્તેનૈવ તુ કારયેત્ ।
ઉત્તમં શૈલજં પ્રોક્તં મધ્યમં દારુયોજનમ્ ॥
કન્યસન્ત્વિષ્ટકા ચૈવ યોજયેત્ પૂર્વકર્મણા ।
હ્યુત્તરોત્તરજં શ્રેષ્ઠં તન્ન્યૂનં નૈવ કારયેત્ ॥
પ્. ૧૩૬)
પુણ્યાહં પ્રત્યહં કુર્યાત્ શિલ્પિભિઃ કારિતે સ્થલે ।
સંપ્રોક્ષણમતઃ કુર્યાત્ સ્થલકર્માવસાનકે ॥
પઞ્ચરત્નેન સંયુક્તં પઞ્ચગવ્યન્તુ પૂજયેત્ ।
મૂલરૂપન્તુ નષ્ટં સ્યાત્ બાલબિમ્બં પ્રકલ્પયેત્ ॥
અથ પ્રાસાદભિન્નં વા બાલસ્થાનં પ્રકલ્પિતમ્ ।
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કારયેત્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં જીર્ણોદ્ધારવિધિર્નામ
ચતુસ્ત્રિંશત્પટલઃ

બાલસ્થાન વિધિં વક્ષ્યે બહુવીર્યેકવીરિકમ્ ।
બાલસ્થાનં પ્રકુર્વીત સુભિક્ષં સસ્ય વર્ધનમ્ ॥
આયુરારોગ્યકઞ્ચૈવ સર્વસંપત્ પ્રવર્ધનમ્ ।
પૂર્વે તુ વિજયં જ્ઞેયં પુત્રપૌત્રાદિ વર્ધનમ્ ॥
આગ્નેયં શત્રુવિજયં વિપુલં ધનમાપ્નુયાત્ ।
ઉત્તરે જાતિ વૃદ્ધિઃ સ્યાત્ પૂજ્યમાચન્દ્રતારકમ્ ॥
બાલસ્થાનં પુરા કૃત્વા પશ્ચાત્ પ્રાસાદમારભેત્ ।
બાલસ્થાનં સમારભ્ય તત્તત્પ્રાસાદનેષ્યતે ॥
વિત્તહા જન્મહા ચૈવ રાષ્ટ્રનાશસ્તથૈવ ચ ।
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન બાલસ્થાનં પ્રકલ્પયેત્ ॥
પ્. ૧૩૭)
શિલાભિરિષ્ટકૈર્વાપિ પાર્થિવેનાપિ કારયેત્ ।
ત્રિહસ્તં વા ચતુર્હસ્તં પઞ્ચહસ્તમથાપિ વા ॥
ષટ્ હસ્તં સપ્તહસ્તં વા અત ઊર્ધ્વં ન કારયેત્ ।
તત્રૈવ દારુણા ચૈવ અર્ચાયાઃ પ્રથમં કુરુ ॥
મૂલસ્ય પ્રતિમાં કુર્યાત્ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
મણ્ટપઞ્ચતુરશ્રન્તુ ચતુર્દ્વારસમાયુતમ્ ॥
ચતુસ્તોરણસંયુક્તં દર્ભમાલાભિવેષ્ટિતમ્ ।
ધ્વજાષ્ટકસમાયુક્તં પુષ્પમાલ્યૈરલંકૃતમ્ ॥
મધ્યે વેદિ પ્રકર્તવ્યા ધનુમુષ્ટિદ્વયં ભવેત્ ।
તત્રૈવ પૂરયેચ્છાલી દ્રોણસપ્તકમેવ ચ ॥
તદર્ધં તણ્ડુલં ગ્રાહ્યં પદ્મમષ્ટદલૈર્લિખેત્ ।
તન્મધ્યે શયનં કુર્યાત્ કમ્બલૈર્વસ્ત્રપટ્ટકૈઃ ॥
કસ્યોપરિ ન્યસેત્ કૂર્ચં ગન્ધપુષ્પૈશ્ચ સંયુતમ્ ।
તસ્યોપરિ ન્યસેદ્ દેવીં ભીમરૂપીં ત્રિલોચનીમ્ ॥
વસ્ત્રયુગ્મેન સઞ્ચ્છાદ્યં ઉપવીતઞ્ચ દાપયેત્ ।
સ્વર્ણપુષ્પઞ્ચ દત્વા તુ મૂલમન્ત્રેણ દાપયેત્ ॥
પ્રાસાદાભિમુખાદ્ દેવિં શયને શયયેદ્ ગુરુઃ ।
હૃદયે હૃયં ન્યસ્ય લલાટે પ્રણવં ન્યસેત્ ॥
સ્થાને નવાક્ષરઞ્ચૈવ નમસ્કારેણ હસ્તયોઃ ।
નેત્રમન્ત્રં ન્યસેદ્ધીમાન્ દેવીનલોષ્ટ્રપેન ચ ॥
પ્. ૧૩૮)
યત્પઞ્ચકં ન્યસેચ્છોત્રં નાસાસ્યન્તુ તૃતીયકમ્ ।
તુરીયન્તુ તૃતીયં વા પાદયોર્વિન્યસેદ્ બુધઃ ॥
સૃષ્ટિબીજં ન્યસેદ્ ગુહ્યે પૃષ્ઠે તારન્તુ વિન્યસેત્ ।
મૂર્ધ્નિપાદચતુર્થન્તુ પ્રષ્ટતાતન્તુ વિન્યસેત્ ॥
એવં ન્યસ્ત્વા વિધાનેન બિમ્બશુદ્ધિં સમાચરેત્ ।
ગન્ધપુષ્પઞ્ચ ધૂપઞ્ચ દીપમપ્યપવિત્રકમ્ ॥
પુણ્યાહં વિધિવત્ કૃત્વા સ્નપનઞ્ચૈવ કારયેત્ ।
વિવિધૈર્ભક્ષ્ય ભોજ્યેન મૂલમન્ત્રેણ યોજયેત્ ॥
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ સમ્યક્ અષ્ટોત્તરશતાનિ વૈ ।
એવમેવ પ્રકારેણ પૂર્વાદિ ક્રમયોગતઃ ॥
પલાશં ખદિરાશ્વત્થં બિલ્વવૈકંકતાનિ ચ ।
દેશિકન્તુ પલાશેન પૂગાટ્ ખાદિરમેવ ચ ॥
તિલસર્ષપલાજૈર્વા સમિધાજ્ય ચરૂન્ બુધઃ ।
પૃથગષ્ટોત્તરશતં હુત્વા હુત્વા તુ સંસ્પૃશેત્ ॥
તિલં હુત્વા સ્પૃશેત્ પાદં મૂલમન્ત્રેણ બુદ્ધિમાન્ ।
હુત્વા તુ સર્વપાષાણાં તુ એકં સ્પૃષ્ટ્વા તુ સંસ્પૃશેત્ ॥
લાજં હુત્વા કટિં સ્પૃશ્ય ચરું હુત્વોદરં સ્પૃશેત્ ।
સમિધં હુત્વા સ્પૃશેદ્ધસ્ત મુદ્રા કૂર્ચસમન્વિતમ્ ॥
આજ્યં હુત્વા તુ સર્વાંગં સ્પૃશેન્ મૂલસ્ય મુદ્રયા ।
નવાક્ષરેણ જુહુયાત્ પૂર્વવત્ સમપંકજમ્ ॥
પ્. ૧૩૯)
મૂલમન્ત્રેણ હુત્વા તુ તતો મૂલન્તુ વિન્યસેત્ ।
ઇન્દ્રાગ્નિક યમશ્ચૈવ નૈર્-ઋતિર્વરુણવાયવઃ ॥
સોમેશાનદેવાનં લોકપાલાંસ્તથૈવ ચ ।
ભદ્રકાલી મહાકાલી ચામુણ્ડી ચણ્ડિકા તથા ॥
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી વીરભદ્રો ગણાધિપઃ ॥
ભૂતાશ્ચૈવ પિશાચાશ્ચ વેતાલં પ્રેતનાયકી ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ સ્વનામપદસંયુતમ્ ॥
પ્રણવાદિ ચતુર્થાન્તં હોમયેત્ ખલુપૂર્વશઃ ।
વસુભિશ્ચાષ્ટભિશ્ચૈવ રુદ્રૈકાદશભિસ્તથા ॥
આદિત્યાદ્વાદશઞ્ચૈવ સમુદ્રાસ્સપ્ત એવ ચ ।
સપ્તદ્વીપસમાખ્યાતા લોકાસ્સપ્તપ્રકીર્તિતાઃ ॥
પૃથિવ્યાપસ્તથાગ્નીશો વાયુરાકાશમેવ ચ ।
શબ્દસ્પર્શરૂપઞ્ચ રસગન્ધૈશ્ચ પઞ્ચમમ્ ॥
કર્મેન્દ્રિયાણિ પઞ્ચૈવ તથા બુદ્ધિન્દ્રિયાણિ ચ ।
બુદ્ધિમાનશ્ચાહંકાર પ્રકૃતિઃ પુરુષસ્તથા ॥
રાગવિદ્યાકુલે ચૈવ માયા બિન્દુ તથૈવ ચ ।
વિગ્રહેશઞ્ચૈવ શુદ્ધશુદ્ધવિદ્યાધિકમેવ ચ ॥
એકાહં પઞ્ચભિઃ કૃત્વા મૂલમન્ત્રેણ દેશિકઃ ।
કલશાન્ સ્થાપયેત્ પૂર્વં સૂત્રાન્ કાલવિવર્જિતાન્ ॥
પ્. ૧૪૦)
સકૂર્ચા દ્રવ્યસંયુક્તા સાપિધાના સ વસ્ત્રકા ।
મધ્યમે કલશે બ્રાહ્મી પવિત્રારત્નવિન્યસેત્ ॥
ક્ષીરં વૈ પૂર્વકલશે દક્ષિણે તુ દધિન્યસેત્ ।
પશ્ચિમે તુ ઘૃતં ન્યસ્ય પઞ્ચગવ્યન્તુ ચોત્તરે ॥
શ્યામકમગ્નિકલશે નૈરૃત્યાં વૈણવં ન્યસેત્ ।
વાયવ્યાં શાલિવિન્યસ્ય ઐશાન્યાન્તુ કુશોદકમ્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ મન્ત્રયિત્વા તુ પૂર્વવત્ ।
દેવ્યાસ્તુ પરિધે ધીમાન્ કલશં વિન્યસેત્ પૃથક્ ॥
રક્તા કરલી ચણ્ડાક્ષી * * ચ્છિષ્ટન્તથૈવ ચ ।
નિવૃત્તિશ્ચ પતિષ્ઠ ચ વિદ્યાશાન્તિસ્તથૈવ ચ ॥
અર્ચયિત્વા વિધાનેન ગન્ધપુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
રાત્રૌ મહોત્સવં કુર્યાત્ શંખભેર્યાદિનિસ્વનૈઃ ॥
પુણ્યાહં વાચયિત્વા તુ સૂત્રં વૈ બન્ધયેત્ તથા ।
આદૌ સર્વેષુ કર્તવ્યં પુણ્યાહં સર્વકર્મસુ ॥
રાત્રૌ હોમં પ્રકર્તવ્યં પ્રભાતે સ્થાપનં કુરુ ।
સુમુહૂર્તદિને ચૈવ બાલસ્થાનં પ્રવેશયેત્ ॥
કાલમન્હો વિધાનજ્ઞ યાવત્ પ્રાસાદસઞ્ચયઃ ।
તાવત્ તિષ્ઠેત્ બલિગ્રામે ત્રિસપ્તદ્વાદશ ક્રમાત્ ॥
આસ્થાપન વિધાનેન સ્થાપયેદ્ધૃદયેન તુ ।
આસ્થાપનન્તુ હૃદયં સ્થાપનાનાં તુ મૂલતઃ ॥
પ્. ૧૪૧)
કલશાન્ સ્થાપયેદ્ બિમ્બે નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ।
કલશોદકેન સર્વન્તુ પ્રોક્ષયેદ્ધૃદયેન તુ ॥
પીઠે ગર્ભર્દ્ધિભિત્તિશ્ચ પ્રાસાદં મણ્ટપન્તુ વા ।
પરિવારાઞ્ચ સર્વાંશ્ચ પ્રોક્ષયેદ્ દેશિકોત્તમઃ ॥
પશું હત્વા તુ તત્રૈવ ત્રયો વા એકમેવ વા ।
નિવેદયેદ્રક્ત દેવેશી હૃદયેન સમાહિતઃ ॥
નિવેદ્યન્દાપયેત્ તત્ર વસ્ત્રૈરાભરણૈરપિ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ પશ્ચાત્ કન્યકાસ્સપ્ત ભોજયેત્ ॥
સર્વે વર્ણ ક્રમાત્ તતઃ ।
તસ્માદ્ભૂતબલિં ગ્રામે નરદ્વાસે સમાયુધઃ ॥
લાજસક્તુ સમાયુક્તં સર્વત્ર બલિદાપયેત્ ।
હૃન્મન્ત્રેણ બલિં દત્વા બલિપીઠઞ્ચ બુદ્ધિમાન્ ॥
આચાર્યાન્ પૂજયેત્ સર્વં વસ્ત્રહેમાંગુલીયકૈઃ ।
યાગોપયોગદ્રવ્યાણિ વસ્ત્રમાભરણાનિ ચ ॥
આચાર્યસ્તુ યથાદ્રવ્યં વિવિધામયકન્તથા ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં બાલસ્થાનવિધિર્નામ
પઞ્ચત્રિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ જલસંપ્રોક્ષણં શુભમ્ ।
સૂતકી પ્રેતકી ચૈવ હ્યાલયાભ્યન્તરે ગતઃ ॥
પ્. ૧૪૨)
ચણ્ડાલૈઃ પતિતૈર્વાપિ ક્ષેત્રાચારવિરુદ્ધકૈઃ ।
પ્રવિષ્ટે દેવગેહે ચ મોહાદ્વા જ્ઞાનતોપિ વા ॥
સ્પર્શિતં લિંગબેરાદિ દેવમાનમથાપિ વા ।
પ્રાણિનાં મરણે ચૈવ નાનાદોષસમુદ્ભવે ॥
સંપ્રોક્ષણમતઃ કુર્યાચ્છાસ્ત્ર દૃષ્ટેણ કર્મણા ।
મણ્ટપં કારયેત્ સમ્યક્ પૂર્વોક્તવિધિના બુધઃ ॥
અષ્ટદીર્ઘજસંયુક્તં કલશૈસ્સમલંકૃતમ્ ।
શાલિભિસ્થણ્ડિલં કૃત્વા અષ્ટદ્રોણૈસ્તુ બુદ્ધિમાન્ ॥
તદર્ધં તણ્ડુલઞ્ચૈવ તસ્યાર્ધં તિલમેવ ચ ।
તસ્યાર્ધં લાજસંયુક્તં દર્ભમુષ્ટિશ્ચ વિસ્તૃતમ્ ॥
તન્મધ્યે પઙ્કજં લિખ્યે સાષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ।
તર્પૂર્વે યોનિકુણ્ડઞ્ચ આચાર્યો વિધિસત્તમઃ ॥
કલશાંસ્તુ વટાંશ્ચૈવ ત્રિસૂત્રં વેષ્ટયેચ્છુભમ્ ।
લોહજૈર્મૃણ્મયૈશ્ચૈવ ક્ષાલિતૈઃ શુભૈઃ ॥
ઘૃતક્ષીરદધીંશ્ચૈવ અર્ઘ્યપાત્રં ક્રમાન્ ન્યસેત્ ।
મધ્યે * * ન્તુ વિન્યસ્ય પઞ્ચરત્નં સુનિક્ષિપેત્ ॥
પૂર્વે તુ ક્ષીરવિન્યસ્ય ઉત્તરેપ્ય * મેવ તુ ।
દધીનાં દક્ષિણે ચૈવ પશ્ચિમન્તુ ઘૃતં ન્યસેત્ ॥
પાદ્યન્તુ વિન્યસેત્ મન્ત્રી પૂર્વોક્તૈસ્સર્વમેવ તુ ।
ષાયં પઞ્ચગવ્યઞ્ચ ઇક્ષુસારન્તથૈવ ચ ॥
પ્. ૧૪૩)
શેષાણિ પર * ત્તોય નવાક્ષરેણ મન્ત્રિતમ્ ।
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥
વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી ચામુણ્ડા ચ પ્રકીર્તિતા ।
વીરભદ્રગણાદ્યાશ્ચ સ્વસ્વમન્ત્રેણ વિન્યસેત્ ॥
કાલી ચૈવ મહાકાલી સુરાલી તુ ચતુષ્કલા ।
સુરાલી યુક્તમધ્યે તુ કલશસ્ય ન્યસેદ્ બુધઃ ॥
રક્તા કરાલી ચણ્ડાક્ષી મહોચ્છિષ્ટા પૃથક્ ન્યસેત્ ।
ચતુર્દિક્ષુ ચ વિન્યસ્ય હોમં કુર્યાદ્ યથા પુરા ॥
પલાશં ખદિરાશ્વત્થં પ્લક્ષન્યગ્રોધમેવ ચ ।
અશ્વત્થોદુમ્બરઞ્ચૈવ બિલ્વવૈકંકતાનિ ચ ॥
સમિધાજ્ય ચરુર્લાજં દધિક્ષીરં તથૈવ ચ ।
હુતમષ્ટોત્તરશતં પ્રત્યેકં સર્વ મૂર્તિષુ ॥
બ્રહ્માદિ મૂર્તિભિશ્ચૈવ ધારયેન્મૂર્તિ ધારકાઃ ।
હુત્વા જપ્ત્વા સ્પૃશેદ્ દેવીન્નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ॥
સુમુહૂર્તે સુલગ્ને ચ યોગે ચ કરણાન્વિતે ।
નવાક્ષરન્તુ બિમ્બે વા પ્રણવાદિ નમોન્તકમ્ ॥
નવાક્ષરેણ સંયુક્તશ્શસ્ત્રે સંપ્રોક્ષયેદ્ બુધઃ ।
સ્નપનોક્તવિધાનેન અભિષિઞ્ચેદ્યથા શુભમ્ ॥
નૃત્તવાદ્યૈશ્ચ સંપૂર્ણં નાનાઘોષસમન્વિતમ્ ।
વેદઘોષસમાયુક્તં સર્વાતોદ્ય સમાયુતમ્ ॥
પ્. ૧૪૪)
એવમેવ વિધાનેન અભિષિઞ્ચેદ્યથા શુભમ્ ।
નૃત્તવાદ્યૈશ્ચ સંપૂર્ણં નાનાઘોષસમન્વિતમ્ ॥
વેદઘોષસમાયુક્તં ।
કલશોદકન્તુ સંગ્રાહ્ય પ્રતિમાઞ્ચાભિષેચનમ્ ।
પ્રાસાદે પરિવારે ચ સુબાહ્યાભ્યન્તરેપિ ચ ॥
સર્વં સંપ્રોક્ષયેદ્ વિદ્વાન્ પૂર્વોક્તં મૂલવિન્યસેત્ ।
આવાહયેત્ તતો દેવીં સર્વલક્ષણસંયુતામ્ ॥
અષ્ટાભુજાન્ત્રિણેત્રાઞ્ચ નાગાભરણભૂષિતામ્ ।
નાગયજ્ઞોપવીતેન શિરો માલાવિભૂષિતામ્ ॥
પ્રલયસ્થિતિ સર્વાણાં જગદ્યોનિં મહેશ્વરીમ્ ।
પ્રતિમાયાં ન્યસેદ્ દેવી કુજવારે વિશેષતઃ ॥
તતઃ પ્રભૃતિ યત્નેન પૂજયેત્ તત્ર વિત્તમઃ ।
પ્રતિષ્ઠા ચૈવ તત્કાલે આચાર્ય સ્વસ્તિ વાચકૈઃ ॥
નાનાભરણદ્રવ્યૈશ્ચ ગોભૂમી કાઞ્ચનાદિભિઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં સંપ્રોક્ષણવિધિર્નામ
ષટ્ત્રિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ક્ષેત્રાચાર વિધિક્રમમ્ ।
વર્ણાનામાનુપૂર્ણ્યશ્ચ શૃણુબ્રહ્મન્ સમાહિતઃ ॥
સેવનં ગર્ભગેહઞ્ચ દેશિકાનાં વિધીયતે ।
અર્ધમણ્ટપસેવા ચ શ્રોત્રિયાણાં સમીરિતમ્ ॥
પ્. ૧૪૫)
તદ્બહિક્ષત્રવિટ્ભ્યાન્તુ તદ્બહિશ્શૂદ્રસેવનમ્ ।
સૂચિકસ્તન્તુ વાગ્વશ્ચ તિલઘાતી ચ સૂનિકઃ ॥
તક્ષકસ્સ્વર્ણકારશ્ચ શિલાભેદી તુ લોહકઃ ।
કુમ્ભકારશ્ચ ગોપાલો હ્યેતે વૈ ન્યૂનજાતયઃ ॥
એતૈસ્તુ દર્શનઞ્ચૈવ કર્તવ્યં ધ્વજમૂલતઃ ।
રજકાદિ હીનજાનાન્દર્શનં બહિરાલયાત્ ॥
ચણ્ડાલશ્વપચાદીનાં ક્ષેત્રાચ્ચ શતદણ્ડકે ।
એતેષાં વ્યત્યયે નૈવ ક્ષેત્રાન્તર્વેશને સતિ ॥
દેવસાન્નિધ્યહીનઞ્ચ મહાદોષઃ પ્રજાયતે ।
મહામારિપ્રવેશઞ્ચ સર્વે વૈ પુરવાસિનઃ ॥
પીડ્યન્તે સતતં રોગૈસ્તદ્ દોષશમનાય ચ ।
પુણ્યાહન્તુ પ્રકુર્વીત સંપ્રોક્ષણમથાચરેત્ ॥
વર્ણાનાં ક્રમશો વક્ષ્યે શૃણુ બ્રહ્મન્ સમાસતઃ ।
બ્રાહ્મણ્યાં બ્રાહ્મણાજ્જાત સંસ્કૃતો બ્રાહ્મણો ભવેત્ ॥
એવં ક્ષત્રિયવિટ્શુદ્રાઃ જ્ઞેયાસ્સ્વેભ્યસ્સ્વયોનિજાઃ ।
અધ્યાપનં ચાધ્યયનં યજનં યાજનં તથા ॥
દાનં પ્રતિગ્રહશ્ચેતિ ષટ્કર્માણ્યગ્રજન્મનઃ ।
ષણ્ણાન્તુ કર્મણામસ્ય ત્રીણિ કર્માણિ જીવિકા ॥
યાજનાધ્યાપને ચૈવ વિશુદ્ધાચ્ચ પ્રતિગ્રહઃ ।
ઇજ્યાધ્યયનદાનાનિ વૈશ્યસ્ય ક્ષત્રિયસ્ય ચ ॥
પ્. ૧૪૬)
પ્રતિગ્રહોધિકો વિપ્રે યાજનાધ્યાપને તથા ।
નૃપાયાં વિપ્રતો જાતસ્સવર્ણો બ્રાહ્મણો ભવેત્ ॥
આયુર્વેદાથર્વવેદ ધનુર્વેદાન્ સદાપઠેત્ ।
વિપ્રસ્ય ત્રિષુ વર્ણેષુ નૃપતેર્વર્ણયોર્દ્વયોઃ ॥
વૈશ્યસ્ય વર્ણ એકસ્મિન્ ષડેતે પશદા સ્મૃતાઃ ।
વૈશ્યાયાં વિધિના વિપ્રાજ્જાતો હ્યમ્બષ્ઠ ઉચ્યતે ॥
કૃષ્યા જીવી ભવેત્ તસ્ય તથૈવાગ્નેય વૃત્તિકઃ ।
ધ્વજિની જીવિકા વાપિ અમ્બષ્ઠાશ્શસ્ત્ર જીવિનઃ ॥
વૈશ્યાયાં વિપ્રતશ્ચેર્યોત્કુમ્ભકારસ્સ ઉચ્યતે ।
કુલાલવૃત્યા જીવેત નાપિત્વા વા ભવન્ત્યતઃ ॥
નાભેરૂર્ધ્વન્તુ વપનં તસ્માન્નાપિત ઉચ્યતે ।
શૂદ્રાયાં વિધિના વિપ્રાજ્જાતઃ પારશિવો મતઃ ॥
ભદ્રકાલિ સમાશૃત્ય જીવેયુઃ પૂજકાઃ સ્મૃતાઃ ।
તસ્યાં વૈ ચૌર્યતો જાતો નિષાદશ્ચ પ્રકીર્તિતઃ ॥
વને દુષ્ટમૃગાન્ હત્વા જીવનં માંસવિક્રયમ્ ।
નૃપાજ્જાતોથ વૈશ્યાયાં ગૃહ્યાયાં વિધિના સુતઃ ॥
વૈશ્યવૃત્યા તુ જીવેત ક્ષત્રિર્મન્ન ચાચરેત્ ।
તસ્યાં તસ્યૈવ ચૌર્યેણ મણિકારઃ પ્રજાયતે ॥
મણીનાં રાજતાં કુર્યાત્ મુક્તાનાં વેધનક્રિયામ્ ।
શૂદ્રા ક્ષત્રસંસર્ગાજ્જાત ઉગ્ર ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
પ્. ૧૪૭)
નૃપસ્ય દણ્ડધારસ્યાદણ્ડં દણ્ડ્યેષુ સઞ્ચરેત્ ।
વૈશ્યા તુ કરણશ્શૂદ્ર્યાં ભિન્નાયાન્તુ વિધિસ્મૃતઃ ॥
માહિષ્યેણ કરણ્યાન્તુ રથકારઃ પ્રજાયતે ।
શિલ્પકર્માણિ ચાન્યાનિ પ્રાસાદલક્ષણં તથા ॥
પઠનાં વસ્તુશાસ્ત્રાણાં હેમાન્યાભરણાનિ ચ ।
લોહકર્મ તથા કુર્યાત્ રથકારસ્ય વૃત્તયઃ ॥
નૃપાદ્ બ્રાહ્મણકન્યાયાં સૂતો નામ પ્રજાયતે ।
વેદાનર્હં તથા ચૈષાં ધર્માણામનુબોધકઃ ॥
વૈશ્યાદ્વૈ દેહશ્શૂદ્રાચ્ચણ્ડાલો નામ જાયતે ।
ક્ષત્રિયા માગધં વૈશ્યાછૂદ્રાક્ષત્તારમેવ ચ ॥
શૂદ્રાદાયોગવં વૈશ્યા જનયામાસ વૈસુતમ્ ।
નૃપાયાં વૈશ્યતશ્ચૌર્યાત્ પુલિન્દો નામજાયતે ॥
હિંસયા દુષ્ટસત્વાનામરણ્યે વર્તયેદયમ્ ।
શૂદ્રાદાયોગવઃ ક્ષત્તા ચણ્ડાશ્ચાધમો નૃણામ્ ॥
યથૈવ શૂદ્રાદ્ બ્રાહ્મણ્યાં બાહ્યજન્તુ પ્રસૂયતે ।
તથા બાહ્યતરં બાહ્યાચ્ચાતુર્વણ્યં પ્રસૂયતે ॥
પ્રાતિલોમ્યેન સંભૂતાસ્સર્વકર્મબહિષ્કૃતાઃ ।
ઉગ્રાત્તુ જાતઃ ક્ષત્રાયાં શ્વપાક ઇતિ કીર્તિતઃ ॥
ચણ્ડાલશ્વ પચાનાન્તુ બહિર્ગ્રામાત્પ્રતિ શ્રયઃ ।
વર્ષોપેતમવિજ્ઞાતન્નરં કલુષયોનિજમ્ ॥
પ્. ૧૪૮)
આર્યરૂપમિવાનાર્યં કર્મભિસ્સ્વૈર્વિભાવયેત્ ।
વર્ણાનામાનુપૂર્વ્યેણ જાતો વૈ હ્યનુલોમજઃ ॥
વૈપરીત્યેન સંભૂતો પ્રતિલોમ ઇતીરિતઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં ક્ષેત્રાચારવર્ણવિવેકો નામ
સપ્તત્રિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ બાલસ્થાપનમુત્તમમ્ ।
પ્રાસાદે છિન્નભિન્ને વા પ્રતિમા વા તથા યદિ ॥
નવીનં કારયેત્ પશ્ચાત્ સર્વાંગં ચિત્રશોભનમ્ ।
તતઃ પ્રવેશકાલે તુ પૂર્વવદ્વિધિમાચરેત્ ॥
કુણ્ડમણ્ટપ પ્રાસાદ પ્રતિમાં શુદ્ધિમાચરેત્ ।
સ્થાપયેદ્ દેવ દેવેશિ તન્ત્રોક્તં વિધિના કુરુ ॥
અન્યથા સંપ્રવક્ષ્યામિ શુદ્ધાસનમુત્તમમ્ ।
સુમુહૂર્તે ચ નક્ષત્રે યોગે ચ કરણાન્વિતે ॥
રાત્રાધિવાસયેદ્ દેવીમ્માતરં સહતત્ક્રમાત્ ।
પુરતો દેવ દેવેશી ધાન્યરાશૌ વિચક્ષણઃ ॥
વૃત્તં વા ચતુરશ્રં વા યોગપીઠં પ્રકલ્પયેત્ ।
શાલિના પૂજયેત્ તત્ર પઞ્ચદ્રોણૈસ્તથા ક્રમાત્ ॥
તસ્યોપરિ ન્યસેન્મન્ત્રી દ્રોણપઞ્ચકતણ્ડુલૈઃ ।
ચતુરશ્ર સમં કૃત્વા પઞ્ચગવ્યેન પ્રોક્ષયેત્ ॥
પ્. ૧૪૯)
તન્મધ્યે તુ લિખેત્ પદ્મમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ।
હેમરુપ્યમયં કુમ્ભં તામ્રઞ્ચ મૃણમયન્તુ વા ॥
કલશાન્નવકં ગ્રાહ્ય સુપક્વાન્ સુદૃઢાઞ્ચ વા ।
ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં કલશાન્વિન્યસેત્ ક્રમાત્ ॥
ઇન્દ્રેત્યાચમનં ન્યસ્ત્વા આગ્નેયયાં મધ્યમેવ તુ ।
યામ્યે પાદ્યન્તુ વિન્યસ્ય નૈર્-ઋત્યાન્તુ કષાયકમ્ ॥
વારુણ્યાં ક્ષીરં વિન્યસ્ય વાયવ્યાં દધિવિન્યસેત્ ।
સૌમ્યાયાં સર્પિવિન્યસ્ય ઐશાન્યાં ગવ્યમેવ તુ ॥
બ્રાહ્મ્યાદીન્ન્યસેત્ તત્ર સ્વસ્વમન્ત્રેણ દાપયેત્ ।
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ॥
વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી ઈશ્વરી ચ * * * * ।
નવમે * * એકવીરી * * મધ્યે કલશેષુ વિદુર્બુધઃ ॥
ગન્ધપુષ્પૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચ અર્ચયિત્વા વિધાનતઃ ।
વિન્યસેત્ પદ્મમધ્યન્તુ કર્ણિકાયાં સુસંહિતમ્ ॥
માતરસ્થલમધ્યસ્થ પૂર્વાદિતમયોગત ।
નિક્ષિપેત્ પઞ્ચરત્નાનિ નવબીજેન મન્ત્રવિત્ ॥
વારિણા પૂરયેત્ પશ્ચાત્ વસ્ત્રપૂતં સુગન્ધિભિઃ ।
કૂર્ચાક્ષતવિન્યસ્ય વસ્ત્રયુગ્મેન વેષ્ટયેત્ ॥
રક્તેનોપરિ સઞ્ચ્છાદ્ય મન્ત્રમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્ ।
એવન્તુ કલશાન્ન્યસ્ય પશ્ચાદ્ ધ્યાન પરો ભવેત્ ॥
પ્. ૧૫૦)
પૃથિવી પાકજં ધ્યાત્વા કર્ણિકા મેરુનિર્મિતમ્ ।
કર્ણિકોપરિ વિન્યસ્ય દેવેશીં ભૂતમાતરમ્ ॥
કપાલખટ્વાંગ ધારી મહાપ્રેતકૃતાસન ।
ચતુર્ભુજા ચાષ્ટભુજા ત્રિણેત્રાં રુદ્રરૂપિણીમ્ ॥
દિશામ્બરાં મુકકેશાં મહાવ્યાલવિભૂષિતામ્ ।
કપાલમાલિનીન્ દેવીં પ્રલયાગ્નિ સમપ્રભામ્ ॥
સૂર્યકોટ્યાયુધપ્રખ્યા સુરાસુરભયંકરીમ્ ।
ઇત્થં રૂપધરીન્દેવીં કલશે સ્થાપયેદ્ બુધઃ ॥
નિરોધન્તત્ર કર્તવ્યં મન્ત્રમુદ્રા સમન્વિતમ્ ।
નૈવેદ્યં વિધિના દદ્યાત્ યાત્રાહોમં સમારભેત્ ॥
અષ્ટભિઃ પઞ્ચભિર્વાપિ હોમં કુર્યા સ દીક્ષિતૈઃ ।
બિલ્વં પલાશખદિરં વટમૌદુમ્બરસ્તથા ॥
પ્લક્ષં વૈકંકતઞ્ચૈવ અશ્વત્થં વારુણં તથા ।
પૂર્વાદિક્ષુ યથાન્યાયં હોમં કુર્યાત્ સમન્ત્રકૈઃ ॥
કુણ્ડેષ્વેવ વિચિત્રેષુ લક્ષણેષુ ચ બુદ્ધિમાન્ ।
ચતુરશ્રં ભવેદિન્દ્રે આગ્નેયયાં યોનિ સંભવમ્ ॥
યામ્યાયાઞ્ચાર્ધચન્દ્રન્તુ નૈર્-ઋત્યાન્તુ ત્રિકોણકમ્ ।
વારુણ્યાં વર્તુલં જ્ઞેયં ષટ્કોણં વાયુગોચરે ॥
ઉત્તરે ચૈવ પદ્માભં ઐશાન્યાઞ્ચાષ્ટકોણકમ્ ।
એતેષુ કુણ્ડમેવોક્તં કુણ્ડેષુ ચ વિચક્ષણઃ ॥
પ્. ૧૫૧)
સ્વસ્વેનૈવ તુ મન્ત્રેણ મૂર્તિધારૈશ્ચ હોમયેત્ ।
અષ્ટોત્તરશતં હુત્વા સદૃશેનૈવ લમ્બિતે ॥
શિરોદેશે તુ દેવાનાં આચાર્યો હોમમારભેત્ ।
તિલસિદ્ધાર્થકઞ્ચૈવ પ્રિયંગુશાલિલાજકમ્ ॥
આજ્યં હુત્વા હુનેત્ સર્વાન્ બાલ * * * * * * ।
અષ્ટોત્તરશતં હુત્વા પ્રત્યેકં સર્વમૂર્તિષુ ॥
આચાર્ય દ્વિગુણં હુત્વા પુ * ણતરુણાલયે ।
* કાલે ક્રિયા સર્વાન્ અધિવાસન કર્મસુ ॥
ચલસ્ય ચ ન્યસેન્મન્ત્રી પૂર્વોક્તે ચ * * * યેત્ ।
ગુરુબાલસ્થાનમલંકૃત્ય વિતાનાદ્યુપશોભિતમ્ ॥
દેશકાલં તતઃ પ્રાપ્ય બાલસ્થાને નિવેશયેત્ ।
ચલન્તુ સ્થાપિતં કાર્યં બાલસ્થાનન્તુ દેશિકઃ ॥
તત્પયવયં ગચ્છેત્ આચાર્યો સાધકૈસ્સહ ।
શનૈરુત્કૃત્ય કલશં પૂર્વવત્સ્મરણાન્વિતમ્ ॥
નિષ્ટપ્ય દ્વારદેશે તુ શનૈર્ગચ્છેત્ પ્રદક્ષિણં ।
પ્રવિશ્ય બાલસ્થાનેષુ દેવીનામર્ચયેદ્ બુધઃ ॥
કલશાનાન્તુ સર્વેષાં અર્ચયેચ્છૂલ વિન્યસેત્ ।
અર્ચયિત્વા વિધાનેન નૈવેદ્યં વિધિવદ્ દદેત્ ॥
પઞ્ચોપચારકાન્ સર્વાન્ સમન્ત્રેણ તુ દાપયેત્ ।
મહાબલિં તતો દદ્યાત્ ભૂતક્રૂરસમન્વિતમ્ ॥
પ્. ૧૫૨)
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં બાલસ્થાપનવિધિર્નામ
અષ્ટત્રિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ લંઘનસ્ય વિધિક્રમમ્ ।
સ્ત્રીણાઞ્ચૈવ તુ વિપ્રાણાં પ્રમાદાલ્લંઘને સતિ ॥
રક્તસ્રાવેન કર્તવ્યમેકવીરી નિવેદનમ્ ।
ક્ષત્રિયસ્ય તુ લંઘૈશ્ચ માંસચ્છેદન્તુ કારયેત્ ॥
અથવા પૃથુમાંસૈશ્ચ અજમેકં હુનેત્ બુધઃ ।
વૈશ્યસ્ય લંઘને ચૈવ પ્રતિ માંસન્તુ દાપયેત્ ॥
શૂદ્રાણાં લંઘને ચૈવ એકમાસન્તુ દાપયેત્ ।
હંસૈર્મયૈશ્ચ મહિષૈઃ શ્વાનૈશ્ચૈવ ખરોષ્ટ્રકૈઃ ॥
અશ્વઞ્ચૈવ તથા જમ્બુ વાનરાદિ તથૈવ ચ ।
હસ્તિનં કુક્કુટઞ્ચૈવ સદ્યોતન્તુ દાપયેત્ ॥
પશૂનાઞ્ચ તપસ્વીનાં બ્રાહ્મણેન તુ લંઘને ।
અષ્ટોત્તરશતં હુત્વા અજમેકવ્યઘાતયેત્ ॥
પ્રતિલોમાદિલંઘૈર્વા ચણ્ડાલૈ * * લંઘયેત્ ।
સદ્યો ઘાતન્તુ કર્તવ્યં મુત્સવ્ય * * * * * ॥
* * મં પ્રકૂર્વીત સમિધાદિ યથાક્રમમ્ ।
મૂલગાયત્રિમન્ત્રેણ જુહુયાદ્યોવિકં વિદુઃ ॥
પ્. ૧૫૩)
કન્યાનાં લંઘયિત્વા તુ અષ્ટોત્તરશતં હુતમ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં નગરપરિભ્રમણલંઘવિધિર્નામ
એકોનચત્વારિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રતિમાલક્ષણં પરમ્ ।
નવતાલ પ્રામાણેણ પ્રતિમાં કારયેદ્ બુધઃ ॥
શિલામયં લોહમયં મૃણ્મયં વાપિ કારયેત્ ।
ગ્રામાચ્ચાષ્ટભુજં વિદ્યાત્ નગરે ચ ચતુર્ભુજમ્ ॥
વનાન્તરે દ્વિભુજં વિદ્યાત્ પર્વતાગ્રે તુ ષોડશ ।
સમુદ્રે દ્વાદશં કુર્યાત્ જન્દન્દ્ય * * ષટ્ભુજમ્ ॥
તટાકે દશભુજં કુર્યાત્ ચતુષ્પથે ચતુર્ભુજમ્ ।
ખડ્ગઞ્ચ ખેટકઞ્ચૈવ નાગં ઘણ્ટાં તથૈવ ચ ॥
શૂલકપાલખટ્વાંગં ડમરૂઞ્ચ તથાષ્ટકમ્ ।
શ્યામવર્ણા ચ કર્તવ્યા દંષ્ટ્રાકાલદં શુભમ્ ॥
ઊર્ધ્વકેશઞ્ચ કર્તવ્યં ત્રિણેત્રં નાગભૂષણં ।
દારુકસ્ય હૃદિ શૂલં પ્રોક્તવ્યં હિમલોચનમ્ ॥
રૌદ્રરૂપન્તુ કર્તવ્યં ચામુણ્ડાલક્ષણં પરમ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પ્રતિમાલક્ષણવિધિર્નામ ચત્વારિંશત્
પટલઃ

પ્. ૧૫૪)
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ક્ષેત્રપાલવિધિક્રમમ્ ।
ત્રૈલોક્યનાથં સર્વજ્ઞં સર્વદેવં જિતેન્દ્રિયમ્ ॥
આગમેશમૂર્તિકં ચ આદિક્ષેત્રસ્ય પાલકમ્ ।
પરન્તત્પરમાકાશં દેવતા ચિત્તમેવ ચ ॥
ચિન્તયેન્મનસાનિત્યં શિવલોકે મહીયતે ।
તતઃ પ્રભૃતિ દેવેશ શિવરૂપં શિવં યથા ॥
પશ્ચાદ્ દણ્ડાલયં વિદ્યાત્ પ્રલયં પંક્તિમાનકમ્ ।
સકલજીવરૂપઞ્ચ જ્યેષ્ઠવંશાન્તવૃત્તકમ્ ॥
વૃત્તમધ્યે તુ જ્યોતિસ્સ્યાત્ જ્યોતિમધ્યમણુસ્તથા ।
અણુમધ્યે તથા બિન્દુક્ષેત્રપાલં શિવાત્મકમ્ ॥
નિષ્કલં નિર્મલં શાન્તં નિષ્પ્રપઞ્ચ * લક્ષણં ।
નિષ્કલં સકલં સં * * * ગન્ધસ્સદેવતા ॥
સક * * * સ્વરુ * * * * * * * *
કમ્ ।
સર્વજીવસમુત્પન્નો ભગવાન્ પરમેશ્વરઃ ॥
એવં મૂર્તિત્રિભેદં સ્યાત્ બ્રહ્માવિષ્ણુમહેશ્વરમ્ ।
લોકે તુ પુણ્યરક્ષાર્થં ક્ષેત્રપાલન્તુ દૃશ્યતે ॥
પૂર્વન્તુ જ્ઞાનમૂર્તિઃ સ્યાત્ દ્વિતીયં શાન્તમૂર્તિકમ્ ।
તૃતીયં રૌદ્રમૂર્તિઃ સ્યાત્ સર્વભૂતગુણાગુણમ્ ॥
ભૂલોકે સર્વરક્ષાર્થમુદ્ભવન્ તત્ર વિન્યસેત્ ।
આરણ્યે ચ ગુહે ચૈવ સમુદ્રે પર્વતાગ્રકે ॥
પ્. ૧૫૫)
નદી સંગમને વાપિ વનવાસે સમાશ્રયે ।
ગ્રામે વા નગરે વાપિ પત્તને ખેટકાત્મકે ॥
ભાગ્યવાદિ તથાદ્રોણે કોલકં પ્રતિમાવહેત્ ।
તત્ તચ્છાસ્ત્ર યથા યોગં ક્ષેત્રસ્થાનં વિધીયતે ॥
ક્રિયાશેષં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વકમ્ ।
શાન્તિકં પૌષ્ટિકં ચૈવ અદ્ભૂતઞ્ચ વિચારકમ્ ॥
ગ્રામાદિ જનસંસ્થાને શાન્તિકં વિન્યસેદ્ વિધિમ્ ।
ગુહાયાં વનવાસે વા પૌષ્ટિકં તત્ર કારયેત્ ॥
અદ્ભૂતં પરમૂર્તિશ્ચ આભિચારકરક્ષણમ્ ।
તત્ તત્સ્થાને યથાયોગ્યં યોગેનૈવ તુ કારયેત્ ॥
ચતુર્ભુજં શાન્તિકઞ્ચૈવ પૌષ્ટિકઞ્ચાષ્ટબાહુકમ્ ।
દ્વિભુજં સર્વસામાન્યં ક્રિયા શેષં વિધીયતે ॥
ચતુર્ભુજં દક્ષિણે હસ્તે ત્રિશૂલં ડમરુકન્તથા ।
વામહસ્તે કપાલન્તુ ભુજકઞ્ચ વિધીયતે ॥
પદ્મપીઠસ્થિતં દેવ પરિજનાનાં વિધીયતે ।
પાદૌ તુ શૈલમેવોક્તં કટિસ્થાન્નાગમાવૃતમ્ ॥
પાર્શ્વે કનકમણીનાં રજ્જુબન્ધનમેવ ચ ।
ઉદરે નાગબન્ધઞ્ચ કર્ણિકેન સમન્વિતમ્ ॥
મુખે યા લમ્બિતે કર્ણં સર્વયજ્ઞોપવીતિનમ્ ।
નરશિરસ્ત્રિલંબૈશ્ચ સ્તનયોરન્તરે વિધુ ॥
પ્. ૨૫૬)
ત્રિણેત્રં તત્સમં વજ્રં ઊર્ધ્વકેશોજ્વલ પ્રભમ્ ।
લલાટોર્ધ્વે નરશિરં આવૃતન્તુ વિધિક્રમમ્ ॥
કર્ણકુણ્ડલમેવોક્તં પત્રિમેકમથાપિ વા ।
કેશં ભુજંગ વેષ્ટઞ્ચ રક્તાક્ષં રક્તકેશકમ્ ॥
બાલચક્રમલંકૃત્ય પાણ્ડરં શિખરન્તથા ।
પૂર્ણચન્દ્રસમં વક્ત્રંમાયુક્તઞ્ચિત * * * ॥
* * નીલવર્ણઞ્ચ ભૈરવાકારમેવ ચ ।
અષ્ટભુજં પાશઞ્ચ દક્ષિણં ॥
કપાલં ડમરુકઞ્ચૈવ પિનાકં ખડ્ગમેવ ચ ।
પૂર્વોક્તવિધિવત્કૃત્વા ભૂષણં તદ્વદેવ ચ ॥
પૌષ્ટિકસ્ય વિધિજ્ઞેયં નવમાશ્રિત્ય દૈવતમ્ ।
ભૂતરૂપં દ્વિહસ્તઞ્ચ દક્ષિણે દણ્ડહસ્તકે ॥
વામે કૃત્વા કપાલન્તુ ભૂતભૂષણભૂષિતમ્ ।
તત્ તદ્ દેશે ચ ઈશેન ક્ષેત્રપાલસ્ય આલયમ્ ॥
દશતાલં યોગમૂર્તં નવતાલં સૌમ્યમૂર્તિકમ્ ।
ચતુસ્તાલં ભૂમિમૂર્તિં એકમાલં વિધીયતે ॥
શાન્તિકં પદ્મપીઠઞ્ચ રૌદ્રકોણં તથા ભવેત્ ।
* મૂર્તિ તથા પીઠે યોજયેત્ તદ્વિચક્ષણઃ ॥
ચતુર્ભુજં સ્થાપિતન્તુ દાયુવ્યર્થકરં શુભમ્ ।
પુત્રમિત્રવિવર્ધન્તે સર્વકામાર્થ સાધનમ્ ॥
પ્. ૫૭)
ચતુર્ભુજમિતિ જ્ઞેયં ગ્રામશાન્તિકરં શુભમ્ ।
પૌષ્ટિકસ્ય વિધિં કૃત્વા વીર્યં વૈ શત્રુનાશનમ્ ॥
સ્ત્રીવર્ધનમિતિ જ્ઞેયં ભૂતાકારમિતિ સ્મૃતમ્ ।
લોકાલોક હિતાર્થાય કાર્યે કાર્યેણ યોજયેત્ ॥
બલિકર્મવિધિં કૃત્વા શાન્તિકર્મવિધિસ્મૃતમ્ ।
સ્નપનાદિ સર્વકાર્યં યોજયેત્ તદ્વિચક્ષણાઃ ॥
અધિવાસવિધિં કૃત્વા સર્વદ્રવ્યાણિ યોજયેત્ ।
કલશસ્થાપનં કૃત્વા ફટ્કારમુચ્યતે બુધઃ ॥
પ્રતિષ્ઠામન્ત્રમેવં સ્યાત્ મૂલમન્ત્રમનુસ્મરન્ ।
મહાબેરં તથા મૂલં જીવાક્ષરમિહોચ્યતે ॥
ઓંકારં વિન્યસેન્મૂલં મધ્યે શ્રીંકારમુચ્યતે ।
સ્વાહાન્તં વિન્યસેત્ તત્ર અગ્રે સ્ત્રીંકારમુચ્યતે ॥
વિન્યસેદ્ ગન્ધપુષ્પઞ્ચ ધૂપદીપઞ્ચ દાપયેત્ ।
પશ્ચાદ્ દેવ સમાયુક્તં આચાર્યં સ્થાપિતે બુધઃ ॥
બહલે બ્રહ્મસારસ્ય ચન્દ્રાર્કે અર્કમૂલતઃ ।
મધ્યે વિષ્ણુસ્તથા ન્યસ્ય સર્વસંહારમૂર્તયઃ ॥
મહાકાયં ક્ષેત્રપાલં બ્રહ્મજ્ઞાનમિતિ સ્મૃતમ્ ।
પ્રતિષ્ઠેદિન્દ્રસંયુક્તં ભગવન્તં સદાશિવમ્ ॥
બ્રહ્માવાલં જિત્રિયાજાં દ્વિવૃદ્ધિં જિતવેત્તિ ।
કણ્ઠકહૃદયપાદનાભિગુહ્યશિરાશિર ॥
પ્. ૧૫૮)
પુનઃ પુનઃ પ્રવિન્યસ્ય ઓંકારં મન્ત્રવિન્યસેત્ ।
બ્રાહ્મણાન્ સ્વાસ્તિવાચઞ્ચ સર્વવાદ્યઞ્ચ ઘોષયેત્ ॥
* * * * બલિં કૃત્વા * * * * મુત્તમમ્ ।
નવભેદ ક્ષેત્રપાલે વિધિવત્ ક * * પુનઃ ॥
* * * * * * * * * * * *
પૃથક્ ।
શાસ્ત્રોક્તં વિધિં કૃત્વા સ્થાપનં વૃદ્ધિદં શુભમ્ ॥
લક્ષણેન યથા કર્મં સ્થાનભ્રંશં વિનશ્યતિ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં ક્ષેત્રપાલવિધિર્નામ
એકચત્વારિંશત્પટલઃ

અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ માતૄણાં શૂલસંગ્રહમ્ ।
ઉત્તરં દક્ષમયનમુત્તરમુત્તરન્તથા ॥
દક્ષિણમયનઞ્ચૈવ ષણ્માસઞ્ચૈવ વર્જયેત્ ।
ઉત્તરોત્તરમભ્યુક્તમુત્તરં સર્વસંગ્રહમ્ ॥
ઇત્યેતે સંગ્રહં શૂલં સર્વકામાર્થસાધનમ્ ।
સુભિક્ષં ક્ષેમમારોગ્યં સર્વસસ્ય વિવર્ધનમ્ ॥
ચાતુર્વણ્યં હિતઞ્ચૈવ સર્વારિષ્ટવિનાશનમ્ ।
ગ્રામે વા નગરે વાપિ સર્વશાન્તિકરં શુભમ્ ॥
સુવર્ણરજતં લોહં દારુશૂલં તથૈવ ચ ।
મૃત્તુમૃણ્મયસ્યાર્ધઞ્ચ મુહૂર્તં ગૃહસંગ્રહમ્ ॥
પ્. ૧૫૯)
સ્વસ્તિવાચક વાક્યઞ્ચ બ્રહ્મઘોષન્તથૈવ ચ ।
પટહં મદ્દલં તાલં કરટીતિમિલા તથા ॥
શંખકાલસમાયુક્તં માતૃઘોષં તથૈવ ચ ।
આચાર્ય શિષ્યસંયુક્તં વસ્ત્રાભરણમેવ ચ ॥
અંકુરાર્પણ પૂર્વોક્તં મધિવાસન કર્મણિ ।
માતૃમણ્ટપસંયુક્તં શાન્તિનં શાન્તિકર્મણિ ॥
સ્થણ્ડિલં તત્ર કુર્વીત અષ્ટદ્રોણન્તુ શાલિભિઃ ।
તદર્ધન્તણ્ડુલઞ્ચૈવ તણ્ડુલાર્ધતિલન્તથા ॥
તસ્યાર્ધં તિલસંયુક્તં દર્ભમુષ્ટિન્તુ વિસ્તૃતમ્ ।
તન્મધ્યે પંકજં લિખ્ય સર્વાલંકારશોભિતમ્ ॥
અશ્વત્થોદુમ્બરં પ્લક્ષ વટવૃક્ષં તથૈવ ચ ।
ચતુરશ્રસમં કૃત્વા હસ્તમાત્રપ્રમાણકમ્ ॥
સ્થણ્ડિલે વિન્યસેત્ પીઠં આચાર્યસ્સાધકૈસ્સહ ।
પાદ્યમાચમનીયઞ્ચ ગન્ધપુષ્પાદિ ચાર્ચયેત્ ॥
પાદ્યાદિ સર્વમન્ત્રેણ અર્ચયિત્વા વિધાનતઃ ।
અજં રુધિર માંસાદિ સર્વે હવિર્નિવેદયેત્ ॥
નિવેદનન્તુ નિર્માલ્યં સર્વઞ્ચૈવ વિસર્જયેત્ ।
તામ્બૂલં સદ્યમન્ત્રેણ સાધકાચાર્ય પૂત્રકઃ ॥
આચાર્ય અ * મન્ત્રસ્ય મૃત્યુપીઠસ્ય સાધનમ્ ।
પ્રદક્ષિણઞ્ચૈવ આલયસ્ય પ્રદક્ષિણમ્ ॥
પ્. ૧૬૦)
પ્રતિમન્દક્ષિણઞ્ચૈવ આચાર્યં સર્વમાતૃકમ્ ।
પ્ર * * * * * * * સદાશિવ શિવસ્તથા ॥
વસવશ્ચાષ્ટભિશ્ચૈવ દ્વાદશાદિત્ય એવ ચ ।
રદ્રમેકાદશ સર્વે અશ્વિન્યાશ્ચ સમન્વિતમ્ ॥
ઇન્દ્રાગ્નિ યમનિર્-ઋતિ વારુણવાયુરેવ ચ ।
સોમેશોન્યસ્તથા ચૈવ આગછન્તુ નમો નમઃ ॥
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ચ તથેન્દ્રાણી ચામુણ્ડી ગણરુદ્રકા ॥
ઇત્યેતે ક્રમશશ્ચૈવ માણાઞ્ચ નમો નમઃ ।
યોગિની ડાકિની ચૈવ સાકિની પૂતના તતઃ ॥
પાલિની દુન્દુભિશ્ચૈવ તથોચ્છિષ્ટા ચ માતરઃ ।
ભૂતપ્રેત પિશાચાશ્ચ વેતાલઞ્ચ તથૈવ ચ ॥
કુમારગ્ર(ર)કૂશ્માણ્ડ મહાદેવ ગ્રહસ્તથા ।
સર્વઞ્ચ સર્વલોકઞ્ચ સર્વપીઠઞ્ચ દેવતા ॥
દ્વાત્રિંશદધિપશ્ચૈવ આગછન્તુ નમો નમઃ ।
આચાર્યં મન્ત્રસંયુક્તં સાવકા સંહિતા ચ વૈ ॥
મહાકાલસ્ય વિન્યસ્ય માતૃમણ્ડલસંગ્રહમ્ ।
દ્વિતીયં લક્ષણૈર્યુક્તં શિલ્પિસાયકસંગ્રહમ્ ॥
યાત્રા પાત્રપીઠસ્ય દ્વા વા પીઠે શિલ્પિના કૃતમ્ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તં શિલ્પિનાં લક્ષણૈર્યુતમ્ ॥
પ્. ૧૬૧)
ઇત્યેતે ક્રમશશ્ચૈવ શૂલં ગ્રભગૃહં ભવેત્ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તં શિલ્પિ ચિત્રકલક્ષણં ॥
બ્રાહ્મણા ક્ષત્રિયા વૈશ્યા શૂદ્રૈર્વા શૂદ્રલક્ષણમ્ ।
દશતાલં નવતાલં તુ વિપ્રસ્ય નવતાલં ક્ષત્રિયસ્ય તુ ॥
અષ્ટતાલન્તુ વૈશ્યસ્ય સપ્તતાલન્તુ શૂદ્રકઃ ।
વામદક્ષિણ ખડ્ગઞ્ચ મધ્યમા શૂલપત્રકમ્ ॥
ચતુરંગુલિ વિસ્તારં પત્રખડ્ગઞ્ચ વક્ત્રકમ્ ।
દ્વિતાલં સર્વવર્ણઞ્ચ શૂલસ્થાપનમેવ ચ ॥
અગ્રં દશાંગુલવક્ત્રં પીઠાષ્ટાંગુલવક્ત્રકમ્ ।
પીઠન્તુ ષોડશાંગુલ્યં ચતુરશ્રં પીઠસંગ્રહમ્ ॥
સર્વલક્ષણસંયુક્તં ચિત્રપત્ર * * * * ।
શાન્તિકઞ્ચૈવ કાલીસ્થાપનમુત્તમમ્ ॥
* પીઠક્રમઞ્ચૈવ હસ્તમાત્ર પ્રમાણકમ્ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તં સર્વચિત્રવિચિત્રકમ્ ॥
સર્વાંગં સર્વસંયુક્તં શિલ્પચિત્રકલક્ષણમ્ ।
શૂલપત્રઞ્ચ દેવસ્ય બ્રહ્મબ્રહ્મઞ્ચ વિન્યસેત્ ॥
વામપત્રં તથૈશાન્યાં દક્ષિણં વિષ્ણુપત્રકમ્ ।
ઇત્યેતે અધિદેવા વા શૂલપત્રસ્ય દેવતા ॥
શૂલપીઠં મહાકાલં મધ્યમઞ્ચ વિધીયતે ।
બહુવીરઞ્ચ પીઠસ્ય અસ્ત્રપીઠસ્ય વિન્યસેત્ ॥
પ્. ૧૬૨)
અગ્રપીઠસ્ય દણ્ડં વૈ પાદપીઠં તદીશિતમ્ ।
શાન્ત્યર્થસ્ય વિસ્તારં ત્રિભાગં ભાગમેવ ચ ॥
દણ્ડં વક્ત્રેણસંયુક્તં ષોડશાંગુલવિસ્તૃતમ્ ।
ત્રિભાગં ઘણ્ટવિસ્તારં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ॥
પાદપીઠસ્ય વિસ્તારં દ્વિતાલં ચતુરંગુલમ્ ।
સર્વચિત્રકલેખ્યઞ્ચ અષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ॥
વામાંગમભિસંયુક્તં મનોન્મનિ મયાન્તકમ્ ।
દ્વાત્રિંશદધિ દૈવત્યં અભ્યન્તરાભ્યન્ત દેવતા ॥
મધ્યે દણ્ડસ્ય દેવાનાં અષ્ટમઞ્ચાધિયોગિની ।
ઇત્યેતે ક્રમશશ્ચૈવ શૂલસંગ્રહમેવ ચ ॥
બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયી વૈશ્યા શૂદ્રો વા પુત્ર વૃદ્ધિદમ્ ।
સર્વલોકહિતં પુણ્યં સર્વશાન્તિકરં પરમ્ ॥
સર્વવ્યાધિવિનાશઞ્ચ સર્વારિષ્ટવિનાશનમ્ ।
ગ્રામં ગ્રામપતિઞ્ચૈવ શૂલસંગ્રહમેવ ચ ॥
બ્રાહ્મણ ક્ષત્રિયો વૈશ્ય કર્તા ભર્તા વિવર્ધનમ્ ।
મહામારી પ્રશમનં વાતવ્યાધિ વિનાશનમ્ ॥
સુભિક્ષં ગ્રામવૃદ્ધિઞ્ચ સર્વસસ્ય વિવર્ધનમ્ ।
મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં દ્રવ્યહીનં તથૈવ ચ ॥
મુહૂર્તકાલહીનઞ્ચ કાલકલન્તથૈવ ચ ।
સર્વદોષં વિશેષેણ કર્તવ્યં સર્વવર્જિતમ્ ॥
પ્. ૧૬૩)
લોહાર્ચનઞ્ચ શૂલઞ્ચ લોહાર્થં માત્રશૂલકમ્ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં શૂલસ્થાપનવિધિર્નામ
ચત્વારિંશત્પટલઃ

અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્ત વિધિક્રમમ્ ।
માતૃશાન્તિષુ યોગેષુ યથાદોષ પ્રવૃત્તયે ॥
તદ્દોષ શમનાર્થાય પ્રાયશ્ચિત્ત વિનિર્ણયમ્ ।
પ્રાસાદઞ્ચ્છિન્નભિન્નઞ્ચ કાલેન પતિતેન ચ ॥
શૈલં વા પ્રતિમં વાપિ ક્ષતં વા ભગ્નમેવ વા ।
સિરા ચૈવ પરૈર્વાપિ પતિતં ભિન્નમેવ વા ॥
હીનકો વ્યાધિતો વાપિ આલયં પ્રતિમાં તથા ।
તોરણં પતિતઞ્ચૈવ દ્વૌસૂર્ય પ્રભયોરપિ ॥
ભૂમિં વા કમ્પનઞ્ચૈવ અગ્નિના દહનેપિ વા ।
સમયી સાધકશ્ચૈવ પુત્રકાવાર્ય સંયુતઃ ॥
યજમાનવ્યાધિપીઠં ચિત્રકેટકસર્વતઃ ।
હીનાદ્વૈ દક્ષિણેર્યત્ર હનહીનમથાપિ વા ॥
હેમે તુ દ્રવ્યહીને તુ વસ્ત્રહીનઞ્ચ તદ્ભવેત્ ।
દેવં ન રૂપં વિજ્ઞેયં પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રશસ્તકમ્ ॥
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ પ્રત્યેકાષ્ટશતં હુતમ્ ।
સમિધા તિલપર્યન્તં દેવ્યા ગાયત્રી હૂયતે ॥
પ્રાસાદે મણ્ટપે ભિન્ને શૂલાદષ્ટાયુધાનિ ચ ।
નવશક્તિસમાયુક્તં હોમયેત્ તુ શતાષ્ટકમ્ ॥
પ્રાસાદં ભિન્નહીનન્તુ બાલસ્થાનં પ્રકલ્પયેત્ ।
પ્રાસાદં તત્ર કુર્વીત આચાર્યશ્શિલ્પિભિસ્સહ ॥
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન સંપ્રોક્ષણમથાચરેત્ ।
તત્ર હીનહુતે ચૈવ મૂલમન્ત્રઞ્ચ કારયેત્ ॥
માતૄણાઞ્ચ પ્રતિષ્ઠાન્તે સુધાચિત્રાદિ શોભિતે ।
ચણ્ડાલહીનવર્ણઞ્ચ શ્વાનસ્પર્શનસંકરે ॥
સંકરેતરજાતીનાં પતિતોન્મત્તકા અપિ ।
ખણ્ડસ્ફુટિત ભિન્નઞ્ચ કવાટં સ્તંભયોરપિ ॥
સંપ્રોક્ષણં પ્રકર્તવ્યં પૂર્વવદ્વિધિચોદિતમ્ ।
ગ્રામાદિપત્તનસ્યાન્તે નરાણાં વ્યાધિપીડિતે ॥
સર્વામુખ પ્રયત્નેન સંપ્રોક્ષણમતઃ કુરુ ।
તત્રૈવં ન કુર્યાત્ તુ પૂર્વોક્તેન વિધાનતઃ ॥
પૂર્વોક્તેન વિધાને પુંસવં કારયેદ્બુધઃ ।
તત્રૈવ સ્નપનં કુર્યાત્ તથા વિત્તાનુસારતઃ ॥
તત્રૈવ તદ્ધાનેન્મન્ત્રી નવાક્ષરેણ બુદ્ધિમાન્ ।
સહસ્રન્નવકઞ્ચૈવ અષ્ટોત્તરશતં હુતમ્ ॥
તત્રૈવ ત્રિવિધં હોમં ઉત્તમાદિ યથાક્રમમ્ ।
સર્વ દ્રવ્યેષુ શાન્તાનિ પૂર્ણાહુતિં વિશેષતઃ ॥
પ્. ૧૬૫)
આચાર્ય વ્યાધિપ્રાપ્તસ્યાત્ કર્તા વા વ્યાધિપીડિતઃ ।
હોમયેન્મૂલમન્ત્રેણ ત્યાજ્યા તિલસંયુતમ્ ॥
અગ્નિના દહને વસ્ત્રે આલયે પ્રતિમાપિ વા ।
સર્વદ્રવ્યેષુ સંયુક્તં નવબીજેન હોમયેત્ ॥
ભૂમેર્વા કમ્પને ચૈવ રોગેષુ કલહેષુ ચ ।
તોરણં પતનઞ્ચૈવ મૂલમન્ત્રેણ સંયુતમ્ ॥
હોમયેત્ પઞ્ચવિંશત્યા હુત્વા વૈ કૈઃ પૃથક્ પૃથક્ ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ ઉત્તાલક્તન્તથૈવ ચ ॥
ચણ્ડાલસ્પર્શને ચૈવ યત્ર ભિન્નઞ્ચ વર્જયેત્ ।
ભાણ્ડમન્યત્તુ સંસ્થાપ્ય પ્રણવેન તુ સંયુતમ્ ॥
શયનૈર્વા મરણૈર્વા જલસંપ્રોક્ષણં વિધિઃ ।
શ્વાનૈર્વા મ્લેચ્છજાતી ચ શિલ્પિર્વા ચિત્રકર્મણિ ॥
આલયાભ્યન્તરે ચૈવ ગમને દોષકૃદ્ભવેત્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તન્તુ કર્તવ્યં સંપ્રોક્ષણમથા ચરેત્ ॥
દેવીનામર્ચને કાલે યથાદોષં પ્રવર્તતે ।
લિંગં વા પ્રતિમાં વાપિ પરશું શૂલમેવ વા ॥
ઘણ્ટાઞ્ચ કલશઞ્ચૈવ ધનુર્નારા ચ મેવ ચ ।
અન્ત્યૈશ્ચાયુધૈર્યુક્તં બલિબાલેષ્વયં તથા ॥
પ્રમાદાત્પતિતે ભિન્ને યથા સંભવતો મતા ।
યથાલાભં ગૃહીત્વા હુત્વા દેવીં નિવેદયેત્ ॥
પગે નો. ૧૬૭ નોત્ અવૈલબ્લે ઇન્ થિસ્ ત્રન્સ્ચ્રિપ્ત્.
પ્. ૧૬૭)
હુત્વા વૈ મૂલમન્ત્રેણ પુનઃ પ્રદક્ષિણમારભેત્ ।
દિવ્યન્તરિક્ષ ભૌમાનિ નિમિત્તા શત્રુદનાશુભમ્ ॥
કાકૈર્વા કુક્કુટૈર્વાપિ શૃંખલ * * * * * ।
મહાવાતભયં વાપિ યત્રદીર્ઘઞ્ચ માનુષે ॥
માનુષૈર્વા વિરોધસ્સ્યાત્ * * * * * * * * ।
* * * * * * * * * * ધ્વજપાતને
॥
પ્રમાદાદ્યત્ર હીને તુ સર્વયુક્ત પ્રમાણકૈઃ ।
મૂલગાયત્રિ મન્ત્રેણ સહસ્રં વા શતાષ્ટકમ્ ॥
સ્વચક્રં પરચક્રં વા ક્ષોભયુદ્ધં યથા ભવેત્ ।
દેવ્યા ગાયત્રી મન્ત્રેણ હોમયેન્મૂલવિદ્યયા ॥
દર્વીવ હોમદ્રવ્યેવ નિષ્કલે પ્રતિમેપિ વા ।
કાલિત્થશ્ચ લડં વાપિ મૂલમન્ત્રેણ હોમયેત્ ॥
યત્ર કુમ્ભં પ્રતિષ્ઠાપ્ય પતિતં ચેત્પ્રમાદતઃ ।
નવાક્ષરેણ મન્ત્રેણ તદેવં હોમયેદ્બુધઃ ॥
સ્નપનસ્યાધિવાસેન કલશં ભગ્નમેવ ચ ।
તત્રૈક કલશે મધ્યે યદાદોષં પ્રવર્તતે ॥
ધ્વજે ચ પતિતે વાપિ ધ્વજાદણ્ડસ્ય ભેદને ।
તત્ર હોમં પ્રકુર્વીત સમયાદ્યાસુ વિદ્યયા ॥
પશૂનાં છેદને યત્ર ઉદરે વત્સદૃશ્યતે ।
તદ્દોષશમનાર્થાય પ્રાયશ્ચિત્તં વિશેષતઃ ॥
પ્. ૧૬૮)
જપ્ત્વા સંપ્રોક્ષણં કૃત્વા તતશ્ચોત્સવમારભેત્ ।
સપ્તાહમપિ કુર્વીત ઉત્સવં પ્રત્યહં બુધઃ ॥
સ્નપનઞ્ચ પ્રકર્તવ્યં યથાશાસ્ત્રાનુસારતઃ ।
તત્તચ્છાન્તિં પ્રકૂર્વીત પ્રજોત્પાતકમારણમ્ ॥
સર્વદુઃખકરં નિત્યત્યં યજમાનવ્યાધિ પીડિતઃ ।
હોમયેદ્ વિધિવત્પૂર્વં મૂર્તમાદિષુ યોજયેત્ ॥
નિત્યોત્સવવિહીને તુ સન્ધિહીને તથૈવ ચ ।
તસ્ય હોમં પ્રકૂર્વીત મૂલમન્ત્રાદિસંયુતમ્ ॥
એકં પઞ્ચદશં વાપિ એકાષ્ટં પૂજહીનકે ।
માસેન નવં કુર્યાત્ પઞ્ચાશચ્ચ શતાષ્ટકમ્ ॥
અર્ધમાસે દશત્યેકં સ્નાપયેત્ તુ યથાવિધિ ।
માસાદિવત્સરાન્તે તુ પ્રાયશ્ચિત્તં યથાવિધિ ॥
એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં વા ન પૂજ્ય ચ ।
એકાદશકરાત્રં વા દેવ્યાદિ છિન્ન પૂજ્ય ચ ॥
યસ્ય કાલવિહીને તુ તસ્ય શાન્તિં સમારભેત્ ।
કાલાધિકં ભવેત્ તત્ર હોમાદ * * કં ભવેત્ ॥
યસ્ય હીને વિદે વિયાને તદા પૃષ્ટે પ્રતિલોમાનુલોમકૈઃ ।
ગ્રામે વા નગરે વાપિ નરાણાં વ્યાધિપીડિતમ્ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન દેવિ સાન્નિધ્યકારકમ્ ।
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકુર્વીત વાદ્યહીનં તથૈવ ચ ॥
પ્. ૧૬૯)
કરમુદ્રા વિહીનન્તુ હોમસ્થાનન્તુ યદ્ભવેત્ ।
નૃત્તકાલે પ્રમાદાદ્વા નરાણાં પાતને સતિ ॥
તથા હોમં પ્રકુર્વીત પશું હત્વા યથાવિધિ ।
આજ્યાહુતિ સહસ્રં વા ક્ષેત્રશાન્તિં તથા કુરુ ॥
તસ્માન્ નૃત્તં સમારભ્ય ગ્રામાદીનાં પ્રદક્ષિણમ્ ।
માર્જનં તાટનં કુર્યાત્ દેવ્યોવન્તુ વર્જયેત્ ॥
માર્જના હીને તુ તાટ્યં સ્થાનનાશં ભવિષ્યતિ ।
તસ્માત્ સર્વ પ્રયત્નેન શાન્તિહોમં સમાચરેત્ ॥
તતસ્તુ શેષમાતોદ્યં પટહાદિ યથાક્રમમ્ ।
નરાદિ મક્ષિકાન્તાનિ ન કુર્યાત્ તત્ર લંઘનમ્ ॥
પ્રમાદાલ્લંઘયિત્વા તુ હુત્વા દેવ્યા નિવેદયેત્ ।
નવાગ્નીવ શિવં ધ્યાત્વા અર્ચયેન્મૂલવિન્યસેત્ ॥
અન્યાંસ્તુ લંઘયિત્વા તુ દેવીં તત્ર પ્રપૂજયેત્ ।
ઉત્સવો દિશ્યાવદ્યસ્તુ ધાર્યતે ત્રિષુ પૌરુષમ્ ॥
મહાદોષઃ પ્રવર્તન્તે વદામીતિરજસ્વલા ।
દોષાનુરૂપં સંવક્ષ્યે શાન્તિં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ॥
પ્રતિષ્ઠાકાલક્રિયા સર્વે કારયેત્ સુસમાહિતઃ ।
એવં પરીક્ષ્ય બહુધા કારયેત્ તત્ર વિત્તમઃ ॥
આચાર્યં પૂજયેત્ સમ્યક્ વસ્ત્રહેમાંગુલીયકૈઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પ્રાયશ્ચિત્તવિધિર્નામ
ત્રિચત્વારિંશત્પટલઃ

પ્. ૧૭૦)
શૂલસ્ય લક્ષણં વક્ષ્યે શૃણુબ્રહ્મન્યથા ક્રમમ્ ।
પ્રતિમાયાંશ્ચ ચાયામઞ્ચોત્તમં મધ્યમાધમમ્ ॥
નાભેરન્તં તદૂર્ધ્વન્તુ લલાટાન્તમુત્તમં ભવેત્ ।
તત્ તન્ મધ્યમં જ્ઞેયં તદર્ધં મધ્યમં ભવેત્ ॥
તસ્માન્મધ્યં સમાવર્થવર્તયેદર્ધચન્દ્રવત્ ।
મધ્યભાગેન કર્તવ્યં મધ્યભાગં યથા ભવેત્ ॥
મધ્યભાગલતાયાં વૈ હસ્ત્રનેયસ્ત્રિયં ભવેત્ ।
ગ્રીવા પીઠાક્ષરં નેત્રે બ્રહ્માણી ચ ચતુર્ભુજે ॥
ચતુર્વક્ત્રસમોપેતં વક્ત્રે વક્ત્રે વિલોચનમ્ ।
પદ્મમાલા સમોપેતા કૃષ્ણાજિનવિભૂષિતમ્ ॥
ઉપવીતધરાં દેવીં ચિત્ર * * * * * * ।
પંકજાસનસંયુક્તં હંસાસનમથાપિ વા ॥
કમણ્ડલું વામહસ્તે દક્ષિણે અક્ષસૂત્રકમ્ ।
* * * * * * કે પંકજાસનસંયુતમ્ ॥
એવં વિધનતન્નેત્રઃ લક્ષણેનસમન્વિતમ્ ।
નેત્રોપરિ નેત્રે ચ વૈષ્ણવી લક્ષણાન્વિતમ્ ॥
કાલાલગાંગસંયુક્તા તથા ચાષ્ટભુજાન્વિતમ્ ।
હારકેયૂરસંયુક્તં રક્તામ્બરવિભૂષિતમ્ ॥
ઈદૃશાં વિન્યસેન્નેત્રી ત્રિણેત્રં શાન્તરૂપિણમ્ ।
વિધિના * ઞ્ચ કર્તવ્યં વાયવ્યાં લક્ષણાન્વિતમ્ ॥
પ્. ૧૭૧)
પાર્શ્વયોસ્તુ ભાગાભ્યાં પાર્શ્વશૂલં યથા ભવેત્ ।
મધ્ય ભાગસ્ય પાર્શ્વઞ્ચ પાર્શ્વશૂલં યથા ભવેત્ ॥
તસ્યાં શૂલં યથાભાગં બાહુલઞ્ચોચ્યતે ક્રમાત્ ।
તાસાં પદસ્ય વિસ્તારમષ્ટાંગૈઃ કારયેદ્ બધઃ ॥
અષ્ટભાગૈકભાગન્તુ તાસાં બાહુલમુચ્યતે ।
તદર્ધં વૈકદેશે તુ અનુપૂર્વક્રમેણ તુ ॥
ભ્રામયેદ્ વિતતો વિદ્વાન્ લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
મધ્યભાગસ્ય પાર્શ્વે તુ તદ્ભાગે પરિવર્તયેત્ ॥
ભાગદ્વયં તથા મધ્યે ગ્રાસદ્વૈવ વિચક્ષણઃ ।
તસ્યાં શૂલયથાભાગં ત્રિભિર્ભાગૈસ્તુ મૂલતઃ ॥
ગ્રીવા પીઠં પ્રકર્તવ્યં ચતુરશ્રં સુશોભનમ્ ।
સપ્તભાગૈકબાહુલ્યં પીઠવિસ્તારતો ભવેત્ ॥
કૌશુકાદિમુનૌ જાતિ પીઠકોણેષુ શોભિતમ્ ।
ઘણ્ટાજાલસમાયુક્તં પિપ્પલી પત્રશોભિતમ્ ॥
ગ્રીવા પીઠં ભવેદેવમુપશોભાસમન્વિતમ્ ।
પીઠં વૈ પાર્શ્વતશ્ચૈવ ભાગદ્વયવિના વિનાશયેત્ ॥
પાર્શ્વશૂલં યથાગ્રન્તુ ઈષચ્છેદાદિકં ભવેત્ ।
સ્વર્ણેનૈવ પ્રકર્તવ્યં શૂલં વૈ દેવતા ભવેત્ ॥
સ્વર્ણરજતે સર્વે સુવર્ણં શૂલમુચ્યતે ।
રજતેન પ્રકર્તવ્યં રાજદંશૂલમુચ્યતે ॥
પ્. ૧૭૨)
રાજતં મધ્યમં જ્ઞેયં મધ્યમં તત્પ્રકીર્તિતમ્ ।
રાજતન્તુ ભવેત્ સર્વં ત્રિશૂલં કારયેદ્ બુધઃ ॥
શુદ્ધેનૈવ પ્રકર્તવ્યં કન્યસં શૂલમુચ્યતે ।
શુભાકારં ભવેત્ સર્વં પૂ * * * * * ન્વિતમ્ ॥
એતેષ્વેકં સમાશ્રિત્ય કારયેત્ તત્ર વિત્તમઃ ।
અવાટવાદિરા નાલં કૃમિકોટર વર્જિતમ્ ॥
યોજયેત્ તત્ર વિત્પ્રાજ્ઞો યથા વિસ્તારરૂપતઃ ।
આસનેનાભિ કર્તવ્યં સારમધ્યં સુશોભનમ્ ॥
તદ્ભાગં ત્રિગુણાનાલં આયુધં ચ પ્રકીર્તિતમ્ ।
ગ્રીવાભાગં ત્રિભાગૈકં નાહં તસ્ય પ્રકીર્તિતા ॥
પીઠે વૈ વીરભદ્રસ્યાત્ યથા વિધિ પુરસ્સરમ્ ।
તત્પીઠસ્ય તુ વિસ્તારં તદર્ધા યેન કીર્તિતા ॥
વિસ્તારં સર્વભાગૈકં બાહુલઞ્ચ પ્રકીર્તિતમ્ ।
વર્તભાગૈકમુત્સેધં પીઠસ્યૈવ પ્રકીર્તિતમ્ ॥
ગ્રીવં પીઠસ્ય ચાકારમધસ્તાત્ સદૃશં ભવેત્ ।
ચતુરશ્રં ભવેદૂર્ધ્વમધસ્તાચ્ચ તતાશ્રકમ્ ॥
વૃત્તાકારં ભવેદૂર્ધ્વમધસ્તા ધૃતમુચ્યતે ।
એવં પીઠં પ્રકર્તવ્યમૂર્ધ્વાધઃ પદ્મશોભિતમ્ ॥
વીરભદ્રાદિ માતૄણાં શૂલપીઠે તુ વિન્યસેત્ ।
એવં વૈ લક્ષણં પ્રોક્તં શૂલસ્ત્વેવ સમાસતઃ ॥
પ્. ૧૭૩)
ગર્ભાદેન પ્રકર્તવ્યં શાસ્ત્ર દૃષ્ટેન કર્મણા ।
એવમેવ પ્રકર્તવ્યં શૂલલક્ષણસંયુતમ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં શૂલલક્ષણવિધિર્નામ
ચતુશ્ચત્વારિંશત્પટલઃ

શૂલપ્રતિષ્ઠાં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ બ્રહ્મન્યથા ક્રમમ્ ।
પ્રાસાદસ્યાગ્રતઃ કુર્યાત્ ઐશાન્યન્તુ વિશેષતઃ ॥
નવહસ્તં સપ્તહસ્તં પઞ્ચહસ્તમથાપિ વા ।
મણ્ટપં કારયેત્ તત્ર શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
મણ્ટપઞ્ચતુરશ્રન્તુ લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
ત્રિવિધૈકં સમાશૃત્ય મણ્ટપં કારયેદ્ બુધઃ ॥
(નવહસ્તં સપ્તહસ્તં પઞ્ચહસ્તમથાપિ વા ।
મણ્ટપં કારયેત્ તત્ર)
દ્વિવિધં મણ્ટપં પ્રોક્તં ચોત્તરે વાસનં ભવેત્ ।
ષોડશસ્તમ્ભસંયુક્તં ચતુષ્તોરણસંયુતમ્ ॥
પઞ્ચભાગં ત્રિભાગૈકં દેવી વિસ્તારમુચ્યતે ।
તદ્વિભાગૈકમુત્સેધં દર્પણોદરસન્નિભમ્ ॥
મેખલાત્રય સંયુક્તં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ।
યદૈકમેખલાં કુર્યાત્ * * * * * * * * ॥
* * * * * * દ્રોક્તમેખલાયા સમન્તથા ।
પ્રથમા મે * * પ્રોક્તા ચોક્તમાદ્યપ્રકીર્તિતા ॥
તસ્માદંગુલહીના ચ દ્વિતરા * પ્રકીર્તિતા ।
મધ્યમા સા ચ પ્રકીર્તિતા ॥
ઉત્સેધન્તાવદેવોક્ત તસ્માદ્વિસ્તારમુચ્યતે ।
દિક્સોપાન સમાયુક્ત મનોજ્ઞા ચ પ્રકીર્તિતા ॥
ઉત્સેધન્તાવદેવોક્તં તસ્માદ્વિસ્તારમુચ્યતે ।
દિક્સોપાનં ભવેત્ બ્રહ્મન્ ચતુર્દિક્ષુક્રમેણ તુ ॥
ચતુદ્વારસમાયુક્તં દર્ભમાલાવલમ્બિતમ્ ।
વાપનોપરિ સઞ્છન્નં પુષ્પમાલોપશોભિતમ્ ॥
ધૂપદઈપસમાયુક્તં તોરણૈશ્ચ સમન્વિતમ્ ।
પ્લક્ષોદુમ્બરમશ્વત્થં વટં પૂર્વાદિતઃ ક્રમાત્ ॥
પ્લક્ષન્તુ તોરણઞ્ચૈન્દ્રે યામ્યે ચૌદુમ્બરં ભવેત્ ।
અશ્વત્થમ્ વારુણં જ્ઞેયં વટં સૌમ્યે ચ કીર્તિતમ્ ॥
એવં વૈ તોરણં જ્ઞેયં લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
ભૂમૌ તતઃ પ્રવિષ્ટઞ્ચ તદૂર્ધ્વઞ્ચ ચતુર્ભુજમ્ ॥
આપન્તોરણસંયુક્તં લક્ષણેનસમન્વિતમ્ ।
અર્ચયિત્વા વિધાનેન કલશં તેષાન્તુ મૂલતઃ ॥
એવં વા મણ્ટપં કૃત્વા ધ્વજસ્ય સ્થાપનં કુરુ ।
અધિવાસનં વિના પૂર્વે ધ્વજમુથાપયેદ્ ગુરુઃ ॥
ધ્વજમુત્થાય વિધિના સ્થણ્ડિલં તત્ર કારયેત્ ।
સ્થણ્ડિલઞ્ચ પ્રકર્તવ્યં દેવિકાયાં વિચક્ષણઃ ॥
પ્. ૧૭૫)
એકોત્તર પદેષ્વેવ મધ્યે પદ્મં પ્રકલ્પયેત્ ।
એકૈકાન્તરિતસ્તસ્મિન્ પદમેકન્તુ હ્રાસયેત્ ॥
દ્રોણતણ્ડુલસંયુક્તં વિકિરેન્વસમન્તતઃ ।
શોભિતઞ્ચૈવ પદ્મૈસ્તુ મધ્યમેન તિલેન ચ ॥
તત્પદ્મં કર્ણિકાયુક્તં લક્ષણેન સમન્વિતમ્ ।
આસનં કલ્પયેત્ તત્ર શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
પઞ્ચાચાર્યસમાયુક્તં અથવાસ સમન્વિતમ્ ।
અષ્ટમંગલસંકીર્ણે મંગલં કુરુ * * * ॥
* * શાયતે શૂલં સર્વદેવમયં શુભમ્ ।
જલાવાહસંયુક્તં શૂલં વૈ લક્ષણાન્વિતમ્ ॥
એવં કૃત્વા વિધાનેન શૂલં સ્થાપયેત્ બુધઃ ।
* * * * * * * હોમકાર્યં સમારભેત્ ॥
વેદિકાયાન્તુ પરિતઃ ચૈન્દ્રાદિક્રમયોગતઃ ।
ચતુરશ્રં ભવેદૈન્દ્રં યોન્યાકારન્તુ પાવકે ॥
અર્ધચન્દ્રો ભવેદ્યામ્યે ત્રિકોણ નૈર્-ઋતં ભવેત્ ।
વર્તુલં વારુણં જ્ઞેયં ષટ્કોણં વાયુગોચરે ॥
સૌમ્યે પદ્મનિભાકારૈરૈશાન્યામષ્ટકોણકમ્ ।
એતેષુ હોમં કર્તવ્યં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
સમિત્સર્પિ દધિક્ષીરં મધુલાજાધિકં ક્રમાત્ ।
ત્રો વેલં પ્રકર્તવ્યમધિપસ્ય પ્રયત્નતઃ ॥
પ્. ૧૭૬)
તતઃ પ્રભાતે વિમલે શૂલસ્થાપનમારભેત્ ।
સ્થાપયેન્માતૃમન્ત્રેણ આચાર્યો મન્ત્રવિગ્રહઃ ॥
મણ્ટપસ્ય તુ તન્મધ્યે વેદિકાયાં વિચક્ષણઃ ।
વેદિકાયાં મનોજ્ઞાયાં શાસ્ત્રોક્તાયાં વરાનને ॥
રત્નન્યાસોત્તરે કાલે શૂલન્તત્ર પ્રતિષ્ઠયેત્ ।
તદન્તે સ્નપનં કુર્યાદન્તે ભૂતબલિં ક્ષિપેત્ ॥
અપરાહ્ને તદન્તે તુ યજ્ઞસ્તુ યથાક્રમમ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં શૂલપ્રતિષ્ઠા નામ
પઞ્ચચત્વારિંશત્પટલઃ

બલિપીઠં પ્રકર્તવ્યં સર્વતો દિક્ષુ વૈ તથા ।
સુમહિની શોષણી ચૈવ મોહિની કંપની તથા ॥
ધૂમ્રાક્ષી ચ વિશાલાક્ષી સુમુખી દુર્મુખી તથા ।
તૃતીયાવરણે કુર્યાત્ અનિરૂપા ચ તિષ્ઠતિ ॥
દ્વિભુજા શ્યામવર્ણાં ચ શુભંકરી તથા શુભા ।
ઐશાન્યાં ક્ષેત્રપાલસ્તુ લોહજં સેતિ પિતૃતા ॥
આલયસ્ય બલીનાન્તુ પઞ્ચદણ્ડાન્તમન્તરે ।
પરિવારસ્યાલયં કુર્યાત્ પીઠં વા ચોત્તરાન્દિશિ ॥
તૃતીયાવરણે યસ્ય બાહ્યતઃ પરિકલ્પયેત્ ।
પ્રતિષ્ઠિતા એકવીરી બહુવીરી પ્રકલ્પયેત્ ॥
પ્. ૧૭૭)
બહુવીરં વિના યત્ર એકવીરં ન કારયેત્ ।
એકવીરં વિના યત્ર બહુવીરં ન કારયેત્ ॥
ઇદમેવ પ્રકર્તવ્યં સર્વશાન્તિર્ભવિષ્યતિ ।
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ માતૄણાં લક્ષણં શુભમ્ ॥
શ્રીપ્રદં પુત્રદઞ્ચૈવ ધનધાન્યસુવર્ધનમ્ ।
સિદ્ધિદં મુક્તિદઞ્ચૈવ પરચક્રવિનાશનમ્ ॥
સર્વમારિ પ્રશમનં સર્વજ્વરવિનાશનમ્ ।
તુષ્ટિપુષ્ટિવિવર્ધનઞ્ચ સુભિક્ષમાયુવર્ધનમ્ ॥
એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં નિત્યમેવ વા ।
બલિહોમાર્ચનૈર્યુક્તં સર્વપાપક્ષયં ભવેત્ ॥
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન માતૄણાં કારયેદ્બુધઃ ।
પૂર્વતો વીરભદ્રન્તુ પશ્ચિમે તુ વિનાયકમ્ ॥
બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ચ તથેન્દ્રાણિ ચામુણ્ડી ચ તતઃ પરમ્ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં બલિપીઠ માત્રલક્ષણો નામ
ષટ્ચત્વારિંશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યોગવૃક્ષસ્ય લક્ષણં ।
તિમિરશૂલસ્ય મૂર્તિસ્યાસમિધા લક્ષણેન ચ ॥
પ્. ૧૭૮)
તોરણં પઞ્ચાયુધઞ્ચૈવ તથા બ્રહ્મન્ પુરા પુરા ।
ખદિરં પનસઞ્ચૈવ બિલપઞ્ચાસનન્તથા ॥
મધુકઞ્ચંપકઞ્ચૈવ વસુરન્દેવદારુકમ્ ।
કદમ્બમર્જુનઞ્ચૈવ પલાશાશંખમેવ ચ ॥
ચન્દનો નાગવૃક્ષઞ્ચ જાતી ચ સ્પન્દનસ્તથા ।
સ્તંબકઞ્ચૈવ કષ્મર્યં શિતીતિમિરમેવ ચ ॥
પલાશખદિરાશ્વત્થં પ્લક્ષન્યગ્રોધબિલ્વકમ્ ।
શમી વૈકંકતં ચૈવ વૈણવઞ્ચ ક્રમેણ તુ ॥
નિમ્બરા રાજવૃક્ષઞ્ચ પાટલઞ્ચ તથૈવ ચ ।
દેષ્ટરઞ્ચ હિતં શુભ્રં કુજ્જજીર્ણઞ્ચ વર્જિતમ્ ॥
અગ્નિદમં સ્વયં શુષ્કં પિપીલિકાભિશ્ચ સેવિતમ્ ।
પતિતઞ્ચોદિતઞ્ચૈવ હરિવૃશ્ચિક સેવિતમ્ ॥
ભેદ્યં વા સુષિરઞ્ચૈવ અન્નસ્તોમસમન્વિતમ્ ।
સર્પઞ્ચ કૃકલાસઞ્ચ કૃમિચ્છિદ્રઞ્ચ વર્જિતમ્ ॥
મૂલહીનં તથા પુષ્પં પલાશ જીર્ણિતન્તુ વા ।
ત્વક્દોષ સ્ફુટિતઞ્ચૈવ દોષહીનેન વર્જયેત્ ॥
ભિન્નાહન્નદ * * * * * * * * * *
।
શુષ્કદગ્ધ સ્વયં ભિન્ન દક્ષિણ પ્રવણન્તથા ॥
કીર્ણકૃમિબન્ધ * * સંપૂર્ણ પક્ષિસેવિતમ્ ।
* * ઞ્ચૈત્યજાતાશ્ચ વર્જનીયાત્ પ્રયત્નતઃ ॥
પ્. ૧૭૯)
નદીતીરે તટાકે વા ગ્રામમધ્યે ચ દિક્પથે ।
પૂતભ્રમો મા * * * * ણ્ડાલ શબરાષ્ટિતે ॥
વાતાદપગ્નિદગ્ધશ્ચ તથૈવ પર્વતેષુ ચ ।
વૃક્ષગ્રાહ્યાસ્તદાલાભે ભ્રગતજન દૂષિતે ॥
ચક્ષુરોષરાશિયુક્તેવસ્ત્રીણે જલવર્જિતે ।
મરુપ્રદેષુ દેશેષુ કૈતૈકીત્તોમસંકુલે ॥
ગોમાયુવૃકભૂતિષ્ઠે ગ્રન્થર્ક્ષશ્યેન સંકુલે ।
પક્વાપક્વસમાકીર્ણં મ્લેચ્છદેશેષુ ભીષણે ॥
ગ્રામપ્રદેશે વલ્મીકે વ્રજની વૃક્ષસે શુભમ્ ।
વૃક્ષસામાન્ય સંકીર્ણે બહનકમૃણાન્વિતે ॥
કિઞ્ચિદ્દોષેણ સંગ્રાહ્ય બહુદોષં વિવર્જયેત્ ।
દોષરહિતભ્રમણ વામે ખલત્વં ન વિન્યસેત્ ॥
વૃક્ષમં કર્મતા કુર્યાત્ શસ્ત્ર દૃષ્ટેન કર્મણા ।
તત્રૈવ વૃક્ષાગ્રગર્ભ પ્રવક્ષ્યતે યથાવિધિ ॥
સિરાશ્ચ વિવરાશ્ચૈવ આપદ્ગૂઢ યથા તથા ।
મણ્ડલઞ્ચ તથા ગર્ભ વૃક્ષતા ચેતિ સર્વતઃ ॥
વૃક્ષદોષસમાખ્યાત સર્વસંપદ્વિનાશન ।
અધિકઞ્ચૈવ વિનાશઞ્ચ સ્ફુટિતં પત્રમેવ ચ ॥
સ્થૂલશ્ચૈવાગ્રતશ્ચૈવ સુષિરઞ્ચૈવ સંપ્રવૈ ।
દન્તિવૃક્ષદોષેણ વિનારોગે વિવરેરાગ્રવિગ્રહમ્ ॥
પ્. ૧૮૦)
આપત્રે વહ્નિ દુર્ભિક્ષં પ્રભેદસ્સ્યાત્સ્વયં ભવેત્ ।
મણ્ડલે વર્ણ દોષે તુ શુભયે સર્વજનક્ષયમ્ ॥
રૂક્ષતાયન નાભયં કર્તુર્ભવતિ નિત્યતા ।
અધિકેથ ભવેદ્વ્યાધિ ભિન્નો વા વિગ્રહં ભવેત્ ॥
સ્ફુટિતે પ્રાણિનાશસ્તુ કર્તુકારદ્વિતન્તવે ।
વક્ત્રે તુ સર્વસન્તાપં સ્થૂલવ્યાધિર્ભવિષ્યતિ ॥
કલશે તુ ભુવિવ્યાધિ સુષિરે સ્વામિનાશનમ્ ।
શુભવૃક્ષસમાકીર્ણં બહુનાકતૃણાન્વિતે ॥
પદ્મોત્પલં વા નાકીર્ણે વૃક્ષહી ક્ષેત્ર સમાકુલે ।
કુશાગર્ભ સંકીર્ણન્તે ગ્રાહ્યા વૃક્ષતે સદા ॥
અથોત્તરાયણે માસે પૂર્વપક્ષે તથૈવ ચ ।
સુમુહૂર્તે ચ નક્ષત્રે કુનાન્યાય કુલન્તથા ॥
નાદં દક્ષિણોત્તરાયાં પ્રત્યે ગર્ભ યથા પુનઃ ।
પુણ્યાહં વાચયિત્વા તુ પરિભ્રમ્ય * * * * ॥
પરાઙ્મુખસ્સ નમસ્કુર્યાત્ વૃક્ષઞ્ચૈવ તદા કર્મ * * ।
* * * * * * * * * પશ્ચાદાયુધ
મેવ વા ॥
સમિધેન ચ તત્ર દણ્ડઞ્ચ સમિધેન સકૃદ્ભવેત્ ।
એવં વિધિસમાયુક્તં પરિક્ષયેત્ તત્ર વિત્તમઃ ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં યોગલક્ષણો નામ
સપ્તચત્વારિંશત્પટલઃ

પ્. ૧૮૧)
પ્રતિષ્ઠાવિધિં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ બ્રહ્મન્યથા ક્રમમ્ ।
આષાઢે શ્રાવણે ચૈવ પ્રોષ્ઠપાદે તુ મેવ ચ ॥
કાર્તિકા માર્ગશીર્ષે તુ પૌષ્યફાલ્ગુનયોરપિ ।
પ્રતિષ્ઠાં કારયેન્નૂનં કારયેત્ તત્ર વિત્તમઃ ॥
દક્ષિણાયન કાલે તુ કૃષ્ણપક્ષે શુભે દિને ।
પ્રાસદસ્યોત્તરે ચૈવ ઐશાન્યાન્તુ વિશેષતઃ ॥
અથવા પૂર્વદેશે તુ મણ્ટપં ચતુરશ્રકમ્ ।
દશદ્વાદશહસ્તન્તુ તથા ષોડશહસ્તકમ્ ॥
કન્યસં મધ્યમં શ્રેષ્ઠં ત્રિવિધં મણ્ટપં સ્મૃતમ્ ।
ષોડશસ્તમ્ભસંયુક્તં દ્વાદશસ્તંભમેવ ચ ॥
દ્વાત્રિંશત્સ્તંભસંયુક્તં મણ્ટપન્તુ વિશેષતઃ ।
ઉત્તરાપટ્ટિકાયુક્તં પટલાશ્ચાદિતં શુભમ્ ॥
ચતુર્ભિસ્તોરણૈશ્ચૈવ ચત્વારોપશોભિતમ્ ।
યાવદ્વાર પ્રમાણાનિ તાવત્ તોરણવિસ્તરમ્ ॥
વિશદંગુલનાહન્તુ તથાષ્ટદશમેવ ચ ।
પરિણાહં તથોત્સેધં વિસ્તારં ચતુરંગુલમ્ ॥
દર્ભૈર્માલાવૃતઞ્ચૈવ પુષ્પમાલાપ્રલમ્બિતમ્ ।
પલઞ્ચ પલ્વલઞ્ચૈવ પાલિકા ચપલં કૃતમ્ ॥
છત્રચામારસંયુક્તં અષ્ટદિગ્ધ્વજશોભિતમ્ ।
ઇન્દ્રાદીશાનપર્યન્તં માલયા ચૈવ કારયેત્ ॥
પ્. ૧૮૨)
શક્તિતોરણસંયુક્તં કદલીસ્તંભ ઇક્ષુભિઃ ।
ચિત્રધ્વજસમાકીર્ણે નાનાપુષ્પસમાકુલમ્ ॥
અષ્ટદિક્ષુધ્વજઞ્ચૈવ પઠે વાહન લેખયેત્ ।
ઇન્દ્રદ્વારં યમદ્વારં વરુણદ્વારમેવ ચ ॥
સૌમ્ય દ્વારસમાયુક્તં અષ્ટધ્વજસ્ય વિસ્તરમ્ ।
દ્વ્યંગુલં શાન્તદં પ્રોક્તં સુપ્રયોગમથોત્તરે ॥
પૂર્વમણ્ટપસંયુક્તં વેદિકા ચતુરશ્રકમ્ ।
મણ્ટપં નવભાગે તુ મધ્યભાગે તુ વેદિકા ॥
પઞ્ચહસ્તં પ્રમાણં વા ચતુર્હસ્તમથાપિ વા ।
ત્રિહસ્તં વા દ્વિહસ્તં વા એકહસ્તમથાપિ વા ॥
અષ્ટાંગુલાચ્છ્રયા માનં દર્પણોદરસન્નિભમ્ ।
* * * * * * * * * * * *
* * ॥
નવકુણ્ડસમાયુક્તં મધ્યે દેવી સમન્વિતમ્ ।
ચતુર્હસ્તં ત્રિહસ્તં વા એકહસ્તે એવ શુભમ્ ॥
ઉત્તમાધમવિજ્ઞેયં મેખલાત્રયસંયુતમ્ ।
દગ્ધા મુદ્રા તથા બ્રહ્મન્ મધ્યમં મેખલાન્વિતમ્ ॥
વિતસ્તિન્નયો જ્ઞાતાં સામ્યકલાસલાન્વિતમ્ ।
અગ્નિકુણ્ડાનિ વક્ષ્યામિ પ્રતિમાયા વિશેષતઃ ॥
ચતુરશ્રન્તુ મિન્દ્રાયામાગ્નેયયાં યોનિમાશ્રિતમ્ ।
અર્ધચન્દ્રં યમસ્થાને ત્રિકોણે નૈર્-ઋતં ભવેત્ ॥
પ્. ૧૮૩)
વારુણે વર્તુલં કુણ્ડં વાયવ્યાન્તુ ષડશ્રકમ્ ।
સૌમ્યાયાં પદ્મકુંડન્તુ ઐશાન્યાચ્ચાષ્ટકોણકમ્ ॥
એકહસ્તપ્રમાણેન કુણ્ડં કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ।
મેખલાત્રયસંયુક્તં ખાનહસ્તપ્રમાણકમ્ ॥
કૃત્રિમાત્તોરણે કાલે મૂલે પુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
ધ્વજાસીષુ ન્યસેત્ પશ્ચાત્ પીતરક્તં તથાસિતમ્ ॥
હરિતઃ શ્યામવર્ણઞ્ચ શિખણ્ડહરમેવ ચ ।
ધૂમાભં પાવકાભઞ્ચ પૂર્વાદીશાન્તમેવ ચ ॥
ચતુર્હસ્તઞ્ચ સર્વાપિ ત્રિયસ્તિ દ્વયવિસ્તૃતા ।
પાર્શ્વે કદલિ કોપેત દગ્રે તુ વિધા કૃતા ॥
ધ્વજાનામધિદેવશ્ચ પૂર્વાદીશાન્તમેવ ચ ।
* * * * * * * પ્રવક્ષ્યામિ પિતામહ ॥
પશ્ચાદ્વૌ વારિકાં ન્યસેત્ * * * * * * * * ।
આગ્નેયાં વક્રિતાનનાં ચર્ચિકાં દક્ષિણે ન્યસેત્ ॥
નૈર્-ઋત્યાં પિંગલે ન્યસ્ય વારુણ્યાં વિન્યસેત્ બુધઃ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં પ્રતિષ્ઠા વિધિર્નામ
અષ્ટચત્વારિંશત્પટલઃ

અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ અલ્લિકા લક્ષણં શુભમ્ ।
સર્વલોકહિતાર્થાય સર્વદોષ પ્રિયાય ચ ॥
પ્. ૧૮૪)
પુરામઞ્જીરદેહાત્મા અંકારો જાત એવ હિ ।
યાતુ અલ્લિસમુદ્ભૂતા તત્સંયોગેન અલ્લિકા ॥
વેદેન સંયુતં પશ્ચાત્ અંકાર ઇતિ કીર્તિતઃ ।
દારુપ્રમાણવલયઞ્ચર્મ બન્ધાધિદૈવતમ્ ॥
પાઠ્યમાનં સમુત્પત્તિ વદ મે પરમેશ્વર ।
ઈશ્વર ઉવાચ ॥
સભાયા લક્ષણં વક્ષ્યે શૃણુ ત્વં નન્દિકેશ્વર ।
ચન્દનારગ્વધ * * * * * * * * પકમ્ ॥
અનન્તજીવશમિનિમ્બખદિરાપનસાર્જુનૌ ।
આરણ્યવૃક્ષૌ ચ * * * * * * * * * કા ॥
કનકં રજતં તામ્રં કાંસ્યઞ્ચ કનકદ્વયમ્ ।
નિવ * રગુધયુગખદિરશ્ચોત્તમા સ્મૃતા ॥
સમસારશમ્યાનિ હિરણ્મયનિદ્રગમૌ ।
પનસાન્તજીવય આલામધ્યમા કથિતા ॥
ઇમે મૃત્ ચંપકાર્જુન પલ્લશ્ચાધમાસ્સંપ્રકીર્તિતાઃ ।
અન્તસ્સારા અપિ પરે કન્યાયાઃ કથિતાઃ દ્રુમાઃ ॥
એકભૂમિ સ્થિતં વૃક્ષં નરન્ય દારુસંયુતમ્ ।
સમસ્થલસમુદ્ભૂતં ચંતુદૂગ્વાયુ સંહૃતમ્ ॥
ઊર્ધ્વવૃત્તં મનોહરં ગ્રાહષયો વાદ્યવૃક્ષકાઃ ।
અન્યદોષયુતં વૃક્ષં વર્જયેત્ તુ પ્રયત્નતઃ ॥
પ્. ૧૮૫)
લક્ષણોપયુતં વૃક્ષં કઞ્ચિદ્દોષવિવર્જિતમ્ ।
ગ્રાહયેત્ સર્વયત્નેન બલિન્દત્વા વિશેષતઃ ॥
સમ્યક્ કૃષ્ણકૃતસ્યાસ્ય તતો માનં પ્રકલ્પયેત્ ।
કર્તુરંગુલિમાનેન પ્રમાણં કારયેદ્ બુધઃ ॥
કનિષ્ઠાયશ્ચ તર્જન્યો અગ્રરેખા તુ યે યદા ।
સમસ્સત્રં ભવેત્ તત્ તુ ચતુરંગુલમુચ્યતે ॥
યત્ર દૂતં મમાનં સ્યાત્ વાદ્યનિર્માણ કર્મણિ ।
કનિષ્ઠાયાશ્ચ તર્જન્યા અગ્રપ્રાન્તે સમં યદા ॥
ચતુરંગુલમાખ્યાતં તન્માનં મધ્યમં વિદુઃ ।
કનિષ્ઠાયાશ્ચ તર્જન્યા મધ્યરેખાશ્ચ યે યદા ॥
ચતુરંગુલસૂત્રં યત્ તન્માનઞ્ચ યમં વિદુઃ ।
પઞ્ચત્રિંશત્ સમારભ્ય યાવત્ પઞ્ચાદશાંગુલમ્ ॥
તાવદાધમમાનં સ્યાદુત્તમાધમમધ્યમૈઃ ।
સપ્તત્રિંશેન્નવતિ ત્રિંશત્ પઞ્ચાશચ્ચ દ્વિહીનકમ્ ॥
ઉત્તમા યામમાનં સ્યાત્ અધમં મધ્યમુચ્યતે ।
એકોનત્રિનપઞ્ચાશચ્ચતુઃપઞ્ચવિહીનકમ્ ॥
ચત્વારિંશદ્ દ્વિચત્વાષ્ટત્રિંશચ્ચ મધ્યમમ્ ।
અષ્ટાંગુલીનામારાં સત્વયમસ્સનિગાહિઃ ॥
વિસ્તારમાનન્તિ વિમુક્તયાધમમધ્યમૈઃ ।
પઞ્ચપઞ્ચાશદારભ્ય યાવત્ સપ્તતિરંગુલિઃ ॥
પ્. ૧૮૬)
તાવદ્વિસ્તારમાનં સ્યાત્ ઉત્તમાધમમધ્યમૈઃ ।
એકોન સપ્તત્યત્ર પઞ્ચનૂન સપ્તષષ્ઠિકમ્ ॥
ત્રિયૂનષાષ્ટૃકઞ્ચૈવ પઞ્ચપઞ્ચાશદુત્તમમ્ ।
એકં ષષ્ટિત્રિષષ્ટિશ્ચ સપ્તષષ્ટિશ્ચ મધ્યમમ્ ॥
પં શૃંગ કુડ્યં પૌરુક્તમ્ ।
અન્યદલિનિસ્તારમધમં કન્યગર્હિતમ્ ॥
એકોનવિંશદારભ્ય પઞ્ચપઞ્ચશતોવધિ ।
મુખવિસ્તારમાનં સ્યાદોષ્ઠાશ્ચાંગુષ્ઠમાનકઃ ॥
આયવ્યયોનિતાર વારાંશતિય યત્ ક્રમાત્ ।
યથા હોમઞ્ચ કર્તવ્યં મક્ષિકાદિ પ્રભેદકઃ ॥
દ્વિભાગશક્ર ચ સ્થૂલં મધ્યકોશાતકોપમમ્ ।
એકવર્ણે બહુગુણો બહુવર્ણો મૃતિ પ્રદઃ ॥
ક્વચિત્ ક્વચિત્ પ્રદક્ષિણં કબર્હાત્ સ્થાનનાશનમ્ ।
એવં લક્ષણહીનન્તુ દોષ દૃષ્ટવિવર્જયેત્ ॥
ગુણયુક્તં સમાદાય શિલ્પકારં વિવર્જયેત્ ।
કુણ્ડદ્રવ્યં સમાદાય કાંસ્યાન્તં મૃણમયોપિ વા ॥
અંગુષ્ઠાકારમાત્રેણ કુણ્ડં લક્ષણસંયુતમ્ ।
ચતુરંગુલવિસ્તારમધિકં વર્તમાનતઃ ॥
રજ્જુભિસ્સમ્યગાવેષ્ટ્ય મણિબન્ધ પ્રમાણકમ્ ।
એવં દક્ષિણ કુણ્ડં સ્યાત્ વામકુણ્ડવિધિં શૃણુ ॥
પ્. ૧૮૭)
યાવચ્છૃંગમયૈઃ કાષ્ઠૈઃ કુણ્ડં કુર્યાત્ ત્રિભેદકમ્ ।
ત્ર્યંગુલાધિકં વક્ત્રાત્ કુણ્ડશ્લક્ષ્ણી કૃતં શુભમ્ ।
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં અ?લ્લિકાલક્ષણવિધિર્નામ
એકોનપઞ્ચાશત્પટલઃ

નાગપાશવિધિં વક્ષ્યે કર્તવ્યં ધાતુભિઃ ક્રમાત્ ।
ત્ર્યંગુલમાકૃષ્ય તદાકારેણ બન્ધયેત્ ॥
શંકુસપ્તકમાબધ્ય પટ્ટે ત્ર્યંગુલમાનકમ્ ।
ધૂપિકા નામિકં દિવ્યા તસ્યાર્ધં કુક્ષિવૃત્તકમ્ ॥
અધસ્તાદર્ધસુષિરં શંકુકાવેધનં દૃઢમ્ ।
ગોચર્મ દ્વિવિધં પ્રોક્તં બાહ્યાભ્યન્તરમંજુલમ્ ॥
દર્પણોદરસંકાશં સર્વદોષવિવર્જિતમ્ ।
કીલઞ્ચ દ્વિવિધં પ્રોક્તમુપકીલઞ્ચ કીલકમ્ ॥
વિસ્તૃતદ્વય હસ્તોરોમાચાર્ય નિર્મિતમ્ ।
કીલકસ્યાષ્ટદીર્ઘં સ્યાત્ અંગુષ્ઠોદરમાનકમ્ ॥
રૂપસંકોશ કાર્યે તુ કીલસ્યાદીમપો ભવેત્ ।
ઉપકીલસ્યાષ્ટભાગં ચ દ્વાપત્રય સમાકુલમ્ ॥
મૃદુના ચર્મણાવેષ્ટ્ય વામકુણ્ડમથો દૃઢમ્ ।
વલયે સુષિરં કુર્યાત્ દ્વયં વા ત્રયમેવ વા ॥
જીવાય જીવમાનં સ્યાત્ અર્ધજીવી ભયં તથા ।
વિપરીતભયા ચૈવ ષટ્ભેદાઃ કર્તરિ ક્રમાત્ ॥
પ્. ૧૮૮)
વિપરીતભયા ચૈવ ષટ્ભેદાઃ કર્તરિ ક્રમાત્ ।
કર્તરિપારિ * ચૈવ કર્તરી ચાલિકાદ્વયમ્ ॥
રેખન્તુ ચાનુ જીવા ચ બદ્ધહસ્તાનુવાગનુ ।
અનુપાલિશ્ચ પઞ્ચૈતે બલકાઞ્ચાલજીવકમ્ ॥
અલકાદ્વાલિસ્તથા ચૈવ મલકાલકાલકૈશ્ચ તુ ।
રેખામિશ્રં પઞ્ચમુખં અનુપોદન્તબન્ધનમ્ ॥
કર્તરિજીવા ચ અન્ત્યાદિશ્ચ માનકમ્ ।
માનઞ્ચાલપમાનાનિ દ્વાદશાર્થ પ્રભેદકઃ ॥
રેખાદિમાનપર્યન્ત દ્વાદશાલાપચાલિકાઃ ।
બન્ધમુક્તમતિપ્રોક્તં માલતી ભેદકદ્વયમ્ ॥
રેખાતરતાલાનાં પારણાચાલિકાત્રયમ્ ।
ચાકા ચ દ્વિધા પ્રોક્તા બાહ્યાતાલ પ્રદર્શયો ॥
કપિત્થમેકં તત્ર સ્યાત્ તાલવાચ્યા તતઃ પરમ્ ।
ભેદા વાચ્યં સ્તોકવાચ્યં બહવાચ્યમતઃ પરમ્ ॥
એકવાચ્યં કાકવાચ્યં હંસવાચ્યં તથૈવ ચ ।
વચો વાદ્યઞ્ચ વિદ્વદ્ભિરિત્યષ્ટૌ સંપ્રકીર્તિતમ્ ॥
વ્યૂહમેકં પર્વતત્વં તથા ચૈકમુદાહૃતમ્ ।
ચતુર્વિંશતિ સંયુક્તં શતં સંખ્ય પ્રકીર્તિતાઃ ॥
સર્વતાલ પ્રયોગેષુ તકારસ્તુ પદં પ્રતિ ।
પ્રથમે નિયમે તેષાં મજીવ્ય નિયમો ભવેત્ ॥
પ્. ૧૮૯)
ગોપુરશ્ચ નિયમો પશ્ચાત્ સ્રોતો મૃન્નિયમસ્તથા ।
ગતિપૂર્વશ્ચ નિયમસ્તે વંશવગુણસ્તથા ॥
દીર્ઘવગ્ણિકાપિ સ્યાત્ અન્તરો નિયમઃ પરઃ ।
સતાલ નિયમોપિ સ્યાત્ અન્તરીવસુહસ્તકાઃ ॥
પઞ્ચસ્થાલી મહીષ સ્યાત્ ચલી ચ બહુચાલિકા ।
હસ્તપ્રક્ષેપણં પશ્ચાત્ તથૈવત્યકથાપિ ચ ॥
કર્મા વા વર્તકાનાન્તુ વક્ષ્યામિ દશસંજ્ઞિતમ્ ।
એકદ્વિત્રિચતુષ્પઞ્ચષટ્સપ્તાષ્ટ નવોદશ ॥
પ્રાગેકા વર્તનં પ્રોક્તં દ્વિતીયાવર્તનં તથા ।
તૃતીયાવર્તનઞ્ચૈવ ચતુર્થા વર્તકં તથા ॥
પઞ્ચમાવર્તનઞ્ચૈવ ષષ્ઠાવર્તન્તથૈવ ચ ।
સપ્તમાવર્તકઞ્ચૈવ અષ્ટમાવર્તકં તથા ॥
ઇતિ બ્રહ્મયામલે શતસહસ્રસંહિતાયાં નાગપાશવિધિર્નામ
પઞ્ચાશત્પટલઃ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ આશૌચસ્યવિધિક્રમમ્ ।
વર્ણજાતિવિધિઞ્ચૈવ અનુલોમવિધિં ક્રમાત્ ॥
સૂતકપ્રેતકઞ્ચૈવ આશૌચઞ્ચ ક્રમેણ વા ।
(બ્રાહ્મણાચ્છૂદ્રકન્યાયા જાતોષષ્ઠ ઉચ્યતે ॥)
બ્રહ્મચારી જટાધારી સન્યાસી શૌચ વર્જિતઃ ।
વાનપ્રસ્થશ્ચ બૌદ્ધશ્ચ આશૌચસ્ય વિવર્જિતઃ ॥
પ્. ૧૯૦)
બ્રાહ્મણાનાં દશાહઞ્ચ ક્ષત્રયં દ્વાદશં ભવેત્ ।
વૈશ્યાનાં ષોડશઞ્ચૈવ શૂદ્રાણાં ત્રિંશતિસ્તથા ॥
અનુલોમજાતાનાન્તુ આશૌચ વિધિં શૃણુ ।
વિપ્રસ્ય નૃપકન્યાયાં જાતો સવર્ણનામકઃ ॥
એકાદશાહમાશૌચં દ્વિજવત્કર્મમાચરેત્ ।
વિપ્રસ્ય વૈશ્યકન્યાયાં જાતોંષષ્ઠ ઉચ્યતે ॥
ઉપવીત સમન્ત્રજ્ઞ દ્વિજવત્કર્મમાચરેત્ ।
સૂતકપ્રેતકઞ્ચૈવ આશૌચં દ્વાદશક્રમાત્ ॥
બ્રાહ્મણાચ્છૂદ્રકન્યાયાં જાતઃ પારશવઃ સ્મૃતઃ ।
નિષેકાદિવિવાહાન્ત દ્વિજવત્કર્મ માચરેત્ ॥
સૂતકપ્રેતકઞ્ચૈવ આશૌચં ષોડશક્રમાત્ ।
ક્ષત્રિયાદ્વિપ્રકન્યાયાં જાતો વૈ સૂત ઉચ્યતે ॥
સૂતકપ્રેતકઞ્ચૈવ દ્વાદશઞ્ચ ભવેત્ ક્રમાત્ ।
બ્રાહ્મણાદ્વૈશ્યકન્યાયાં ચૌયાદ્વૈ કુમ્ભકારકઃ ॥
સૂતક પ્રેતકઞ્ચૈવ ષોડશન્તુ ભવેત્ ક્રમાત્ ।
અનુલોમ ક્રમઞ્ચૈવ કર્મજાતિ ક્રમં શૃણુ ॥
રુદ્રસ્ય ગણિકાશ્ચૈવમાશૌચઞ્ચ ષોડશ ।
તપસ્વી દેવદાસીનાં પક્ષાશૌચં વિધીયતે ॥
અન્યથા નૃત્તવાદ્યઞ્ચ દશપઞ્ચ ક્રમેણ તુ ।
વિષ્ણુદાસી દાસકાનાં દશપઞ્ચ ક્રમેણ વૈ ॥
પ્. ૧૯૧)
લિંગાર્ચન શિવભક્તાનાં આશૌચં પક્ષમાચરેત્ ।
માતૃવર્ગમાશૌચં પિતૃવર્ગઞ્ચ વર્જયેત્ ॥
તદ્દાસી જનનાસ્સર્વે વેશ્યાપુત્રો વિવર્જયેત્ ।
સૂતકાશૌચ મધ્યે તુ મૃતશ્ચેત્સૂતકાન્તકમ્ ॥
મૃતાશૌચ મધ્યે તુ જાતકં પૂર્ણમાચરેત્ ।
આદન્તજન્મનસ્સય આચૌલાન્તે શિખિસ્મૃતઃ ॥
ત્રિરાત્રમાવૃતાદેશાદ્ દશરાત્રમતઃ પરમ્ ।
ત્રિવર્ષાદુદકં પિણ્ડં શ્રાદ્ધાન્તં પઞ્ચમાત્પરમ્ ॥
અષ્ટદાર્થકલં ગ્રાહ્યં સપિણ્ડાન્તમતઃ પરમ્ ।
ભાર્યા તુ ગર્ભિણી ચૈવ ગર્ભન્યાસં વિવર્જયેત્ ॥
દ્વિભાર્યા ગર્ભિણી ચૈવ એકભાર્યા પ્રસૂતિકા ।
વપનં નૈવકુર્વીત નામકર્મ ચ કારયેત્ ॥
માતાપિતૃમૃતે પ્રાપ્તે ક્ષૌરં કુર્વન્વિનશ્યતિ ।
કૃત્વા ચૌલોપકુર્વીનાત્ ઉદકપિણ્ડમેવ ચ ॥
ગુર્વાચાર્યપત્નીનાં ગર્ભવાનપિ વાપયેત્ ।
પિતૃદીક્ષા ચ કુર્વીરન્ જાતિક્ષૌરં ન કારયેત્ ॥
માતાપિત્રોસ્તુ દીક્ષાયાં શુભાશુભ વિવર્જિતમ્ ।
શિવાનુગમનઞ્ચૈવ વપનં સિન્ધુ સેવનમ્ ॥
અન્તર્વત્યા પતિં કુર્વન્ પ્રજા ભવતિ ધ્રુવમ્ ।
શાવાન્નં સૂતકાન્નઞ્ચ સીમન્તોન્નં તથૈવ ચ ॥
પ્. ૧૯૨)
ગો ક્ષીરે દશવારેણ ભુક્ત્વા ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ ।
માતાપિત્રોસ્તુ દીક્ષાયાં મધ્યમે શુભકર્મણિ ॥
સપ્તે દીક્ષાસમાપ્તૈવ શુભક્રમણિ કારયેત્ ।
બહુપુત્રેણ દીક્ષા ચ મધ્યમે શુભકર્મણિ ॥
પ્રાપ્તે કનિષ્ઠપુત્રેણ દીક્ષાપિ ચ સમાપ્યતા ।
શુભકર્મેણ તેનૈવ કુર્યાદપિ વિશેષતઃ ॥
માતાપિતૃપિતૃવ્યાણાં માતુલૈઃ પૂર્વજૈર્મૃતૌ ।
પરાચાર્ય * * * નાં ગર્ભવાનપિ વાપયેત્ ॥
અન્તવાગ્દહનં કુર્યાત્ કેશાશ્મશ્રૂણિ વાપયેત્ ।
ગર્ભિણી અષ્ટમાસઞ્ચ ગર્ભવાન્કર્મ વર્જયેત્ ॥
ગર્ભિતેનૈવ કર્મેણ જાતકં મધ્યમેવ ચ ।
પ્રાયશ્ચિત્તઞ્ચ કર્તવ્યં પુનઃ કર્મસમાચરેત્ ॥
ઉત્સવે ચ પ્રતિષ્ઠાયાં અર્ચને હોમ એવ ચ ।
યત્કાલમધ્યમે શૌચે કર્માન્ત્યેશૌચ માચરેત્ ॥
માતુશ્ચ પૂર્વદીક્ષાયાં પિતૄણાન્દહનં ભવેત્ ।
પિતુશ્ચ પૂર્વદીક્ષાયાં દહનં વપનં ક્રમાત્ ॥
કન્યા ઉદકપૂર્વશ્ચ મૃત્યુઃ કર્મપિતા યદિ ।
કન્યાદાનાન્મુદા ચૈવ ભક્તાકર્મઞ્ચ કારયેત્ ॥
કન્યાભક્તમતૈશ્ચૈવ રજસાયપિધાય ચ ।
ગર્ભિણી ગર્ભાન્મરણે સૂતિકાદશમંગલી ॥
સહોદરં સખીપુત્રી મૃતસૂતે શૌચ વર્જયેત્ ।
ભર્તૃવર્ગઞ્ચ હીનઞ્ચ સહોદરકર્મકારયેત્ ॥
અન્ત્યે પરિશ્રમ પ્રેતં એકાહમં શૌચ માચરેત્ ।
સર્પબન્ધઞ્ચ પાશઞ્ચ અગ્નિદગ્ધઞ્ચ ખડ્ગકમ્ ॥
જલં વૃક્ષનદી શૃંગો ઔષધઞ્ચ પ્રયોગશ્ચ ।
દુર્મરણન્નવમઞ્ચૈવ પ્રાયશ્ચિત્ત વિધિ ક્રમાત્ ॥
અન્તરાત્મગજે યૈવ પરમાત્મા ન યોજયેત્ ।
નારાયણ બલિઞ્ચૈવ બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ ॥
ગ્રહશાન્તિ વિપ્ર ભોજન કર્મઞ્ચૈવ તત્કારયેત્ ।
ષષ્ઠમાસે ચતુર્માસે અથવા ચ ત્રિમાસકે ॥
પુનસ્સંસ્કાર કર્વેણ અસ્તિસઞ્ચય ॥