બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 4.59

અથૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
નારાયણ ઉવાચ
ઇત્યેવં કથિતં સર્વ સર્વેષાં દર્પભઞ્જનમ્ ।
ઇન્દ્રસ્ય દર્પભઙ્ગં ચ વિસ્તરેણ નિશામજ

ઇન્દો દર્પાત્સભાયાં ચ રત્નસિંહાસનાદ્વરાત્ ।
નોત્તસ્યૌ સ્વગુરું દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મિષ્ઠં ચ બૃહસ્પતિમ્

ગુરુર્જગામાતિરુષ્ટઃ સ્વાપમાને સમત્મરઃ ।
તથાપિ કૃપયા ધર્મે સ્નેહાચ્ચ ન શશાપ તમ્

વિના શપેન તદ્દર્વશ્ચૂર્ણીભૂતો બભૂવ હ ।
અન્યશ્ચેન્ન શપેદ્ધર્માત્પ્રેમ્ણા વા ચાતિકિલ્વિષમ્

ત્થાઽપિ તં ચ ફલતિ ધર્મસ્તં હન્તિ નારદ ।
યો યં હિંસ્રં સાપરાધં શપેત્કોપેને ધાર્મિકઃ

વિનાશઃ સાપરાધસ્ય ધર્મો નષ્ટશ્ચ ધર્મિણઃ ।
તેનાધર્મેણ શક્રસ્ય બ્રહ્મહત્યા બભૂવ હ

ભીતસ્ત્યક્ત્વા સ્વરાજ્યં ચ પ્રયયૌ સરોવરમ્ ।
સરસઃ બદ્મસૂત્રે ચ નિવાસં ચ ચકાર સઃ

ગન્તું ન શક્તા હન્યા ચ પુણ્યં વિષ્ણુસરોવરમ્ ।
શ્રેષ્ઠં ભરતવર્ષેચ તપઃસ્થાનં તપસ્વિનામ્

તદેવ પુષ્કરં તીર્થં પ્રવદન્તિ પુરાવિદઃ ।
રાજ્યભ્રષ્ટં હરીં દૃષ્ટ્વા હરિભક્તો નરાધિપઃ

બલાજ્જહાર તદ્રાજ્યં નહુષો નામ ધાર્મિકઃ ।
દૃષ્ટ્વા શચીં વરારોહા મનપત્યાં ચ સુન્દરીમ્

સ્વર્ગગઙ્ગં ચ ગચ્છન્તીં હૃદયેન વિદૂયતા ।
નવયૌવનસંપન્નાં રત્નાલંકારભૂષિતામ્

સુકોમલં તાં સુદતીં વદન્તીં ચ મહાસતીમ્ ।
મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ રાજાન્દ્રઃ કામેન યૌવનેન ચ ॥
ઉવાચ તત્પુરઃ સ્થિત્વા સુવિનીતશ્ચ દાસવત્

નહુષ ઉવાચ
થાતુર્ગતિર્વિચિત્રાઽહોન બૌધ્યા ચ સતામપિ

ઈદૃશી સ્ત્રી ભગાઙ્ગસ્ય લુબ્ધસ્ય પરયોષિતિ ।
ઈદૃશી સુન્દરી યસ્ય પરભાર્યાસુ તન્મનઃ

અસ્યા અગ્રે ચ કા રમ્ભા કોર્વશી કા તિલોત્તમા।
કા વા મેના ઘૃતાચી વા રત્નમાલા કલાવતી

કાલિકા સુન્દરી ભદ્રાવતી ચમ્પાવતી તથા ।
એદાશ્ચાપ્સરસશ્ચાન્યાઃ કલાં નાર્હન્તિ ષોડશીમ્

ઇમાં વિહાય મૂઢોઽન્યાં કથં ગચ્છતિ મન્દધીઃ ।
અસ્માકં યોબિતોઽસ્યાશ્ચ ચેટિતુલ્યાશ્ચ નિશ્ચિતમ્

માં ભજસ્વ વરારોહે સુપ્રીત ભવ કિંકરમ્ ।
યથા રાધા ચ ગોલોકે કૃષ્ણવક્ષસિ રાજતે

વૈકુણ્ઠોરસિ વૈકુણ્ઠે યથા લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી ।
બ્રહ્મલોકે ચ બ્રહ્માણી યથૈવ બ્રહ્મવક્ષસિ

યથા મૂર્તિર્મહાસાધ્વી ધર્મવક્ષઃસ્થલસ્થિતા ।
પાતાલતલલક્ષ્મીર્વા યથૈવાઽનન્તવક્ષસિ

યથા પુષ્ટિર્ગણેણે ચ દેવસેના ચ કાર્તિકે ॥
વરુણે વરુણાની ચ યથા સ્વાહા હતાશને

યથારતિઃકામદેવે યથા સંજ્ઞા દિનેશ્ક્રે ।
વાયોઃપત્ની યથા વાયૌ યથા ચન્દ્રે ચ રોહિણી

યથાઽદિતિર્દેવમાતા તવ શ્વશ્રૂશ્ચ કશ્યપે ।
યથા હિમાલયે મેના પિતૃકન્યા ચ માનસી

લોપામુદ્રા યથાઽગસ્ત્યે યથા તારા બૃહસ્પતૌ ।
કર્દમે દેવહૂતિશ્ચ વસિષ્ઠેઽરુન્ધતી યથા

મનૌ ચ શતરુપેવ દમયન્તી નલે યથા ।
તથા ભવ ત્વં સૌભાગ્યા મમ વક્ષસિ સુન્દરિ

લીલયા ચ સહસ્રેન્દ્રાઞ્છેતું શક્તોઽહમીશ્વરઃ ।
નારી વાઞ્છતિ જારં ચ સ્વામિનો બલવત્તરમ્

સુમેરુગિરિકૂટે ચ દુર્ગમેતિ રહઃસ્યલે ।
અથવા મલયે રમ્યે રમ્યે ચન્દનવાયુના

વિશ્રમ્ભકે સુરસને કિંવા નન્દનકાનને ।
નિકટે શતશ્રૃઙ્ગસ્ય પુષ્પભદ્રાનદીતટે

ગોદાવરીતીરનીરે સમીપે શીતવાયુના ।
ચમ્પાવતીનદીતીરે રમ્યે ચમ્પકકાનને

શ્મશાનેઽતિશ્મશાને ચ રમ્યેઽતિનિર્જને વને ।
શૈલે શૈલેઽતિરહસિ કંદરે કંદરે વને

દ્વીપે દ્વીપે દુર્ગદુર્ગૈ નદ્યાં નદ્યાં નદે નદે ।
સમુદ્રપુલિને રમ્યે સર્વજન્તુવિવર્જિતે

વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંગમો નિર્જને સુખઃ ।
પુષ્પચન્દનશય્યાયાં પુષ્પચન્દનચર્ચિતે

માં ગૃહીત્વી કુરુ રતિં પુષ્પચન્દનચર્ચિતમ્ ।
બ્રહ્મણશ્ચ વરૈર્દેવિ જરામૃત્યુવિવર્જિતમ્

માં કુરુષ્વ પતિં ભદ્રે નિત્યં સુસ્થિરયૌવનમ્ ।
સુવેષં સુન્દરં ધીરં કામશાસ્ત્રવિશારદમ્

શરત્પાર્વણચન્દ્રાસ્યં ચન્દ્રવંશસમુદ્ભવમ્ ।
આગતામૃર્વશીં મહ્યાં ત્યક્તવન્તં ચ યાચાતીમ્

ન મેસ્પૃહા પરસ્ત્રીષુ ત્વાં દૃષ્ટ્વા લોલુપં મનઃ ।
ત્યક્તા મયા સ્વભાયશ્ચિ રત્નભૂષણભૂષિતાઃ

અથાવા રક્ષિતાઃસર્વા દાસીઃ કૃત્વા વહાનને ।
રત્નેન્દ્રસારાં માલાં તે દાસ્યામિ વરુણસ્ય ચ

નિર્જિત્ય વરુણં યુદ્ધે બ્રહ્મસ્ત્રેણાતિતેજસા ।
વહ્નિશુદ્ધંવસ્ત્રયુગં જિત્વા વહ્નિં સુદુર્બલમ્

દાસ્યામ્યદ્યૈવ તે દેવિ નિયોજ્યં માં નિયોજ્ય ।
મણીન્દ્રસારનિર્માણમકાનાકાનકુણ્ડલે

દાસ્યામિ દેવાન્નિર્જિત્ય દેવમાતુશ્ચ સુન્દરિ ।
કરભૂષણયુગ્મં ચાત્યમૂલ્યરત્નનિર્મિતમ્

દાસ્યામ્યદ્યૈવ રોહિણ્યાશ્ચન્દ્રં જિત્વાઽતિદુર્લમમ્ ।
યક્ષ્મગ્રસ્તમતિકૃશં મમૈવ પૂર્વપૂરુષમ્

વિના યુદ્ધેન ભીતો માં કૃપયા વા પ્રદાસ્યતિ ।
અમૂલ્યરત્નનિર્માણં ક્તણન્મઞ્જીરયુગ્મકમ્

દાસ્યામ્યદ્યૈવ પાર્વત્યા ભિક્ષાં કૃત્વા મહેશ્વરમ્ ।
આશુતોષં સ્તુતિવશં ભક્તેશં ચે કૃબામયમ્

સર્વસંપત્તિદાતારં પરં કલ્પતરું શુભે ।
અમૂલ્યરત્નનિર્માણકેયૂરયુગુલં પ્રિયે

દાસ્યામિ તેઽદ્ય ગઙ્ગાયા યુદ્ધં કૃત્વા સુદુર્લભમ્ ।
બહુલીયુગુલં ચારુ સૂર્યપત્ન્યા મનોહરમ્

સદ્રત્નસારનિર્માણં દાસ્યામ્યદ્ય સુશોભને ।
અમૂલ્યરત્નનિર્માણં દર્પણાં ચાતિનિર્મલમ્

દાસ્યામિ તે કામપત્ન્યાઃ કામં જિત્વા ચ લીલયા ।
ક્રીડાકમલમમ્લાનં કમલાયાશ્ચ સુન્દરિ

ભિક્ષાં કૃત્વા ચ દાસ્યામિ સ્તુત્વા ચ કમલાપતિમ્ ।
અઙ્ગુલીયકરત્નાનિ વિશ્વેષુ દુર્લભાનિ ચ

સાવિત્ર્યાશ્ચ પ્રદાસ્યામિ કૃત્વા ચ બ્રહ્મણસ્તપઃ ।
સ્વયં ગીતં પ્રગાયન્તીં મૂર્ચ્છનાશ્રુતિસંયુતામ્

વાણીવીણાં પ્રદાસ્યામિ કૃત્વા નારાયણવ્રતમ્ ।
રત્નપાશકસંધં ચ વિશ્વકર્મવિનિર્મિતમ્

કુબેરપત્ન્યા દાસ્યામિ પાદાઙ્ગુલિવિભૂષણમ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા નહુષઃ પપાત તત્પદામ્બુજે

ઉવાચ તં શચી ત્રસ્તા રાજમાર્ગગતં નૃપમ્ ।
ઉત્થાપ્ય તં કરે ધૂત્વા શુષ્કકણ્ઠોષ્ઠતાલુકા ॥
સ્મારં સ્મારં પદામ્ભોજં મહાસાધ્વી હરેર્ગુરોઃ

શચ્યુવાચ
શૃણુ વત્સ મહારાજ હે તાત ભયભઞ્જન

ભયત્રાતા ચ રાજા ચ સર્વેષાં પાલકઃ પિતા ।
ભ્રષ્ટશ્રીશ્ચ મહેન્દ્રોઽદ્ય ત્વં ચ સ્વર્ગે નૃપોઽધુના

યો રાજા સ પિતા પાતા પ્રજાનામેવ નિશ્ચિતમ્ ।
ગુરુપત્ની રાજપત્ની દેવપત્ની તથા વધૂઃ

પિત્રોઃ સ્વસા શિષ્યપત્ની ભૃત્યપલી ચ માતુલી ।
પિતૃપત્ની ભ્રાતૃપત્ની શ્વશ્રૂશ્ચ ભગિની સુતા

ગર્ભધાત્રીષ્ટદેવી ચ પુંસઃ ષોડશ માતરઃ ।
ત્વં નરો દેવભાર્યાઽહં માતા તે દેવસંમતા

ગચ્છ વત્સાદિતિં રન્તું યદિ ચેચ્છસિ માતરમ્ ।
સર્વેષાં નિષ્કૃતિશ્ચાસ્તિન વત્સ માતૃગામિનામ્

કુમ્ભીપાકે ને પચન્તિ યાવદ્વૈ બ્રહ્મણો વયઃ ।
તતો ભવન્તિ કૃમયઃ કલ્પાઃ સ્પત ભવન્તિ તે

તતશ્ચ કુષ્ઠિનો મ્લેચ્છા ભવન્તિ સપ્તજન્મસુ ।
નાસ્તયેવ નિષ્કૃતિસ્તેષામિત્યાહ કમલોદ્ભવઃ

એવં વિટ્ક્ષત્ત્રશૂદ્રાણાં બ્રહ્મણીગમને નૃપ ।
વૈદેષુ નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ ચેત્યાઙ્ગિરસભાષિતમ્

સ્વર્ગસંપત્તિભોગશ્ચ સુખં સંસારિણાં ધ્રુવમ્ ।
મુમુક્ષૂણાં ચ મોક્ષણ્ચ તપશ્ચૈવ તવસ્વિનામ્

બ્રાહ્મણાનાં ચ બ્રહ્મણ્યં મુનીનાં મૌનમેવ ચ ।
વેદાભ્યાસો વૈદિકાનાં કવીનાં કાવ્યવર્ણનમ્

વિષ્ણુદાસ્યં વૈષ્ણવાનાં વિષ્ણુભક્તિરસં પરમ્ ।
વિષ્ણુભક્તિં વિના નૈવ મુક્તિં વાઞ્છન્તિ વૈષ્ણવાઃ

મલાઢચેષુ ચ ક્લેદેષુ દુર્ગન્ધિનિલયેષુ ચ ।
સાધૂનાં કિં સુકં સાધો સ્ત્રીણાં યોનિષુ માં વદ

કુલપ્રદીબ રાજેન્દ્ર રાજ્ઞં મણ્ડલવર્તિનામ્ ।
લબ્ધં ચ ભારતે જન્મ પુણ્યેન બહુજન્મનામ્

પદ્માનાં ચન્દ્રવંશ્યાનાં નૃપાણાં દીપ્તિહેતવે ।
ત્વમાવિરાસીસ્તેજસ્વી ગ્રૂષ્મમધ્યાહ્નભાસ્કરઃ

સર્વેષામશ્રમાણાં ચ સ્વધર્મશ્ચ યશઃ પરમ્ ।
સ્વધર્મહીના નરકે પતન્તિ મૂઢયેતસઃ

બ્રાહ્મણસ્યા સ્વધર્મશ્ચ ત્રિસંધ્યમર્ચનં હરેઃ ।
તત્પાદોદકનૈવેદ્યભક્ષણં ચ સુધાધિકમ્

અન્નં વિષ્ઠા જલં મૂત્રમનિવેદ્ય હરેર્નૃપ ।
ભવન્તિ સૂકરાઃસર્વે બ્રાહ્મણા યદિભુઞ્જતે

આજીવં ભુઞ્જતે વિપ્રા એકાદશ્યાં ન ભુઞ્જતે ।
કૃષ્ણજન્મદિને ચૈવ શિવરાત્રૌ સુનિશ્ચેતમ્

તથા રામનવભ્યાં ચ યત્નતઃ પુણ્યવાસરે ।
બ્રાહ્મણાનાં સ્વધર્મશ્ચ કથિતો બ્રહ્મણા નૃપ

વ્રતં પતિવ્રતાનાં ચ પતિસેવા પરં તપઃ ।
યથા પુત્રઃ પરપતિરેષ ધર્મશ્ચ યોષિતામ્

પાલયન્તિ યથા ભૂપાઃ પ્રજાઃ પુત્રાનિવૌરસાન્ ।
પ્રજાસ્ત્રિયં ચ પશ્યન્તિ રાજાનો માતરં યથા

યજ્ઞં કુર્વન્તિ વિષ્ણોશ્ચ સેવનં દેવવિપ્રયોઃ ।
નિવારણં ચ દુષ્ટાનાં શિષ્ટાનાં પ્રતિપાલનમ્

ઇતિ ધર્મઃ ક્ષત્રિયાણાં કથિતો બ્રહ્મણા પુરા ।
વાણિજ્યં ચૈવ વૈશ્યાનાં સ્વધર્મો ધર્મસંચયઃ

શૂદ્રાણાં વિપ્રસેવા ચ પરો ધર્મેં વિધીયતે ।
સર્વન્યાસો હરૌ ભૂવ ધર્મઃ સંન્યાસિનાં ધ્રુવમ્

રક્તૈકવાસા દણ્ડી ચ બિભર્તિ મૃત્કમણ્ડલુમ્ ।
સર્વત્ર સમદર્શો ચ સ્મરેન્નાનાયણં સદા

કરોતિ ભ્રમણં નિત્યં ગેહે ગેહે ન તિષ્ઠતિ ।
વિદ્યામન્ત્રં ચ કસ્મૈચિન્ન દદાતિ ચ લોભતઃ

કરોતિ નાઽઽશ્રમં ભિક્ષુઃ કરોતિ નાન્યવાસનામ્ ।
કરોતિ નાન્યસઙ્ગં ચ નિર્મોહ સઙ્ગવર્જિતઃ

ન સ્વાદુભુઙ્ક્તે લોભાચ્ચા સ્ત્રીમુખં ન હિ પશ્યતિ ।
ન વાઞ્છિતં ભક્ષ્યવસ્તુ યાચતે ગુહિણાં વ્રતી

ઇતિ સંન્યાસિનાં ધર્મ ઇત્યાહ કમલોદ્ભવઃ ।
ઇતિ તે કથિતં પુત્ર ગચ્છ વત્સ યથાસુખમ્

ઇત્યુક્ત્વા ચ મહેન્દ્રાણી વિરરામ ચ વર્ત્મનિ ।
ઉવાચ નહુષો રાજા શચીં વક્રપ્રકંધરઃ

નહુષ ઉવાચ
ત્વયા યત્કથિતં દેવી સર્વ તતુ વિપર્યયમ્ ।
યથાર્થધર્મં વેદોક્તં નિબોધ કથાયામિ તે

કર્મણાં ફલભોગશ્ચ સર્વેષાં સુરસુન્દરિ ।
નૈવ સ્વર્ગે ન પાતાલે નાન્યદ્વીપે શ્રુતૌ શ્રુતમ્

કૃત્વા શુભાશુભં કર્મ પુણ્યક્ષેત્રે ચ ભારતે ।
અન્યત્ર તત્ફલં ભુઙ્ક્તે કર્મી કર્મનિબન્ધનાત્

હિમાલયાદાસમુદ્રં પુણ્યક્ષેત્રં ચ ભારતમ્ ।
શ્રેષ્ઠં સર્વસ્થલાનાં ચ મુનીનાં ચ તપઃસ્થલમ્

તત્ર લબ્ધ્વા જન્મ જીવી વઞ્ચિતો વિષ્ણુમાયયા ।
શશ્વત્કરોતિ વિષયં વિહાય સેવનં હરેઃ

કૃત્વા તત્ર મહત્પુણ્યં સ્વર્ગ ગચ્છતિ પુણ્યવાન્ ।
ગૃહીત્વા સર્વકન્યાશ્ચ ચિરં સ્વર્ગે પ્રમોદતે

સ્વર્ગમાગચ્છતિ નરો વિહાય માનવીં તનુમ્ ।
સ્વશરીરેણાઽઽગતોઽહં મત્પુણ્યં પશ્ય સુન્દરિ

અનેકજન્મપુણ્યેન ચાઽઽગતઃ સ્વર્ગમીપ્સિતમ્ ।
તતઃ કિં કેન પુણ્યેન દર્શનં મે ત્વયા સહ

ન હિ કર્મસ્થલમિદં સ્વભોગસ્થલમેવ ચ ।
સારં ચ સર્વભોગાનાં વરસ્ત્રીભોગમેવ ચ

ભોગસ્થલે ભોગવસ્તુ ન હિ ત્યક્તું પ્રશસ્યતે ।
ભાવાનુરક્તા રસિકા ભોગ્યા ત્વં ભોગિનામિહ

દ્રવ્યમસ્વામિકં ભોગ્યં સુખં ત્યજતિ સન્દધીઃ ।
અવિરોધસુખત્યાગી પશુરેવ ન સંશયઃ

ગચ્છ કાન્તે ગુહં ગત્વા કુરુ તલ્પં મનોહરમ્ ।
રમણીયં ચ રહસિ વરં રતિકરં પરમ્

ત્યજ દ્વૈધં ચ મનસો નિશ્ચિતં વરવર્ણિરિ ।
વરાનને મયા સાર્ધં મોદસ્વ વરમન્દિરે

અમૂલ્યરત્નમાલાં ચ મણિરાજવિરાજિતામ્ ।
ભિક્ષાં કૃત્વા ચ દાસ્યામિ લક્ષ્મીવક્ષસિ શોભિતામ્

મણિં ચાનન્તશિરસઃ સર્વેષામતિદુર્લભમ્ ।
દુષ્પ્રાપ્યં ત્રિષુલોકેષુ તુભ્યં દાસ્યામિ સુન્દરિ

મણિરત્નં કૌસ્તુભં ચ યો નારાયણવક્ષસિ ।
ભિક્ષાં કૃત્વા તુ દાસ્યામિ કૃત્વા નારાયણવ્રતમ્

ચન્દ્રશેખરમૌલેશ્ચ યદર્ધં ચન્દ્રભૂષણમ્ ।
જરામૃત્યુવ્યાધિહરં શક્તં ક્રીડાકરં વરમ્

અતીવ વિશ્વદુષ્પ્રાપ્યં વિશ્વવન્દ્યં ચ સુન્દરમ્ ।
વિશ્વનાથવ્રતં કૃત્વા તુભ્યં દાસ્યામિ નિશ્ચિતમ્

દાસ્યામિ તે શ્રીસૂર્યસ્ય મણિશ્રેષ્ઠં સ્યમન્તકમ્ ।
ભક્ત્યા સૂર્યવ્રતં કૃત્વા ત્રિષુ લોકેષુ દુર્લભમ્

અષ્ટૌ ભારાન્સુવર્ણં ચ યશ્ચ નિત્યં પ્રસૂયતે ।
જરાસૃત્યુહરં ચવ પરં ક્રીડાકરં પ્રિયે

અમૂલ્યરત્નનિર્માણં પાત્રરત્નં મનોહરમ્ ।
સંતતં મધૃપૂર્ણં ચ દાસ્યામિ મદનસ્ય ચ

અમૂલ્યરત્નનિર્માણં સુર્યતુલ્યં ચ તેજસા ।
નાનચિત્રવિચિત્રાઢ્યં નિર્માણમીશ્વરેચ્છયા

નિર્મલં મણ્ડલાકારં સણિરાજવિરાજિતમ્ ।
હસ્તલક્ષપરિમિતં ચતુરસ્રં ચ સુન્દરિ

પદ્માપદ્માસનં શ્રેષ્ઠં પ્રેષ્ઠં તસ્યા સુદુર્લભમ્ ।
ધ્રુવં તુમ્યં પ્રદાસ્યામિ કૃત્વા પદ્માલયાવ્રતમ્

ઇત્યેવમુક્ત્વા નહુષઃ કૃત્વા વર્ત્મનિરૌધનમ્ ।
પુનઃ પપાત ચરણે મહેન્દ્રાણ્યા મુહુર્મુહુઃ

નૃપસ્ય વચનં શ્રુત્વા શુષ્કકણ્ઠૌષ્ઠતાલુકા ।
તમુવાચ મહેન્દ્રાણી સ્મારં સ્મારં ગુરું હરિમ્

શચ્યુવાચ
અચેતનસ્ય મૂઢસ્ય કાર્યાકાર્યમજાનતઃ ।
શ્રોષ્યામ્યદ્ય કતિવિધાં કથાં કામાતુરસ્ય ચ

મધુમત્તઃ સુરાસત્તઃ કામમત્તો દિચેતનઃ ।
મૃત્યું ન ગણચેત્કામી કામેન હૃતમાનસઃ

ત્યજ મામધ હે મત્ત માતૃતુલ્યાં રજક્વલામ્ ।
ઋતોઃ પ્રથામો દિવસો હ્યદ્ય હે નૃપ મે ધ્રુવમ્

પ્રથમે દિવસે સ્ત્રી ચ ચાણ્ડાલી સા રજસ્વલા ।
દ્વિતીયે દિવસે મ્લેચ્છા તૃતીયે રજકી તથા

શુદ્ધા ભર્તુશ્ચતુર્યેઽહ્નિ ન શુદ્ધા દૈવપૈ યયૌઃ ।
અસચ્છૂદ્રાસમા સા ચ તદ્દિને ચ પરં પ્રતિ

પ્રથમે દિવસે કાન્તાં યો હિ ગચ્છેદ્રજસ્વલામ્ ।
બ્રહ્મહત્યાચતુર્થાશં લભતે નાત્ર સંશયઃ

સ પુમાન્ન રિ કર્માર્હોં દૈવે પિત્ર્યે ચ કર્મણિ ।
અધમઃ સ ચ સર્વેષાં નિન્દિતશ્ચ યશસ્કરઃ

દ્વિતીયે દિવસે નારીં યો વ્રજેચ્ચ રજસ્વલામ્ ।
કામતઃ પરિપૂર્ણાઞ્ચ ગોહત્યાં લભતે ધ્રુવમ્

આજીવનં નાધિકારી પિતૃવિપ્રસુરાર્ચને ।
અમનુષ્યોઽયશસ્યઃ સ્યાદિત્યાઙ્ગિરસભાષિતમ્

દૃતીયે દિવસે જાયાં યો હિ ગચ્છેદ્રજસ્વલામ્ ।
સ મૂઢો ભ્રૂણહત્યાં ચ લભતે નાત્ર સંશયાઃ

પૂર્વવત્પતિતઃ સોઽપિ ન ચાર્હઃ સર્વકર્મસુ ।
અસચ્છૂદ્રા ચતુર્થેઽહ્નિ ન ગચ્છેત્તાં વિચક્ષણઃ ॥
યદિ માં માતરં મૂઢ ગ્રહીષ્યસિ બલેન ચ

ઋતાવતીતે દિવસે ગમનં ચ કરિષ્યસિ ।
શચ્યાશ્ચ વચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય નહુષસ્તયા

ઉવાચ મધુરં શાન્તઃ શક્રકાન્તાં ચ સુવ્રતામ્ ।
દેવપત્ની સદા શુદ્ધા તન્ન્યૂનં માનવં પ્રતિ

શયને ભોજને દેવી નાશુદ્ધા માનવં પ્રતિ ।
રજસ્વલાયાઃ સંભોગે કર્મક્ષેત્રે ચ ભારતે

ત્વયોક્તં ચ ભવેત્પા પં નાત્ર દુ (સ્વ)ર્ગે ચ સુન્દરિ ।
કર્મક્ષેત્રેઽપિ તત્કર્મ યદ્વેદોક્તં શુભાશુભમ્

ન ભવેદ્વૈષ્ણવાનાં ચ જ્વલતાં બ્રહ્મતેજસા ।
યથા પ્રદીપ્તે વહ્નૌ ચ શુષ્કાણિ ચ તૃણાનિ ચ

ભવન્તિ ભસ્મીભૂતાનિ તથા પાપાનિ વૈષ્ણપે ।
વહ્નિસૂર્યબ્રાહ્મણેભ્યસ્તેજˆયાન્વૈષ્ણપઃ સદા

રક્ષિતો વિષ્ણુચક્રેણ સ્વતન્ત્રો મત્તકુંજરઃ ।
ન વિચારો ન ભોગશ્ચ પૈષ્મવાનાં સ્વકર્મણામ્

નિખિતં સામ્નિ કૌથુમ્યાં કુરુ પ્રશ્નં બૃહસ્પતીમ્ ।
અસ્માંશ્ચ સર્વે જાનન્તિ ચન્દ્રવંશ્યાંશ્ચ વૈષ્ણવાન્

દેવમન્યં ન સેવન્તે ચન્દ્રવંશ્યા હરિં વિના ।
સદ્વંશપ્રભવો યો હિ બ્રહ્મણઃ ક્ષત્રિયોઽથવા

વિષ્ણુમન્ત્રં ન ગૃણ્હાતિ વઞ્ચિતો દેવમાયયા ।
કો વા મન્ત્રશ્ચ કે દેવા ન હિ શાસ્તા યમો મમ

સર્વાઞ્છાસ્તું સમર્થોઽહં બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાન્વિના ।
શય્યાં કૃરુ ગુહં ગત્વા શીઘ્રં યાસ્યામિ તે ગૃહમ્

ઋતુપાપં મયિ ભવેત્તવ કિં ગચ્છ શોભને ।
ઇત્યુક્ત્વા નહુષો રાજા પ્રફુલ્લવદનેક્ષણઃ

રત્નયાનં સમારુહ્ય યયૌ નન્દનકાનનમ્ ।
ન યયૌ સા શચી ગેહં પ્રજગામ ગુરોર્ગૃહમ્

ગત્વ કૂશાસનસ્યં ચ દદર્શ ચ બૃહસ્પતિમ્ ।
તારાસેવિતપાદાબ્જં જ્વલન્તં બ્રહ્મતેજસા

જપમાલાકરં શશ્વજ્જપન્તં કૃષ્ણમીપ્સિતમ્ ।
પરમં પરમાનન્દં પરમાત્માનમીશ્વરમ્

નિર્ગુણં ચ નિરીહં ચ સ્વતન્ત્રં પ્રકૃતેઃ પરમ્ ।
સ્વેચ્છામયં પરં બ્રહ્મ ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

તમાનન્દાશ્રુનેત્રં ચ નનામ શિનકા ભુવિ ।
રુદતી સાશ્રુનેત્રા કા મજ્જન્તી ભક્તિસાગરે

શોકાર્ણવે નિમજ્જન્તી હૃદયેન વિદૂયતા ।
તુષ્ટાવ ભીતા સ્વગુરું બ્રહ્મિષ્ઠં ચ કૃપાનિધિમ્

શચ્યુવાચ
રક્ષ રક્ષ મહાભાગ માં ભીતાં શરણાગતામ્ ।
ત્વમીશ્વરઃ સ્વદાસીં ચ નિમગ્નાં શોકસાગરે

અનીશ્વરશ્ચેશ્વરો વા બરવાન્વા સુદુર્બલઃ ।
સ્વશિષ્યભાર્યાં પુત્રાંશ્ચ શાસિતું ચ સદા ક્ષમઃ

દૂરીભૂતઃ સ્વરાજ્યાચ્ચ સ્વશિષ્યશ્ચ કૃતસ્ત્વયા ।
શાન્તિર્બભૂવ દોષસ્ય ચાધુનાઽનુગ્રહં કુરુ

અનાથાં સર્વશૂન્યાં માં શુન્યાં તામમરાવતીમ્ ।
સંપચ્છૂન્યમાશ્રમં મે પશ્ય રક્ષ કૃણાનિધે

દસ્યુગ્રસ્તાં ચ માં રક્ષ દેશં કિંકરમાનય ।
દત્તવા ચરણરેણૂંસ્તં શુભાશીર્વચનં કુરુ

સર્વેષાં ચ સુરુણાં ચ જન્મદાતા પરો ગુરુઃ ।
પિતુઃ શતગુણા માતા પૂજ્યા વન્દ્યા ગરીયસી

વિદ્યાદાતા મન્ત્રદાતા જ્ઞાનદો હરિભક્તિદઃ ।
પૂજ્યો વન્દ્યશ્ચ સેવ્યશ્ચ માતુઃ શતગુણો ગુરુઃ

મન્ત્રાદ્યુદ્ગિરણેનૈવ ગુરુરિત્યુચ્યતે બુધૈઃ ।
અન્યો વન્દ્યો ગુરુરયમન્યશ્ચારોપિતો ગુરુઃ

અજ્ઞાનતિમિરાન્ધસ્ય જ્ઞાનાઞ્જનશલાકયા ।
ચક્ષુરુન્મીલિતં યેન તસ્મૈ શ્રીગુરવે નમઃ

અદીક્ષિતસ્ય મૂર્ખસ્ય નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ નિ શ્ચિતમ્ ।
સર્વકર્મસ્વનર્હસ્ય નરકે તત્પશોઃ સ્થિતિઃ

જન્મદાતાઽન્નદાતા ચ માતાઽન્યે ગુરવાસ્તથા ।
પારં કર્તું ન શક્તાસ્તે ઘોરસંસારસાગરે

વિદ્યામન્ત્રજ્ઞાનદાતા નિપુણઃ પારકર્મણિ ।
સ શક્તઃ શિષ્યમુદ્ધર્તુમીશ્વરશ્ચેશ્વરાત્પરઃ

ગુરુર્વિષ્ણુર્ગુરુર્બ્રહ્મા ગુરુર્દેવો મહેશ્વરઃ ।
ગુરુર્ધર્મો ગુરુઃ શેષઃ સર્વાત્મા નિર્ગુણો ગુરુઃ

સર્વતીર્થાશ્રયશ્ચૈવ કર્વદેવાશ્રયો ગુરુઃ ।
સર્વવેદસ્વરુપશ્ચ ગુરુરૂપી હરિઃ સ્વયમ્

અભીષ્ટદેવે રુષ્ટે ચ ગુરુઃશક્તો હિ રક્ષિતુમ્ ।
ગુરૌ રુષ્ટેઽભીષ્ટદેવો ન હિ શક્તશ્ચ રક્ષિતુમ્

સર્વે ગ્રહાશ્ચ યં રુષ્ટા યં રુષ્ટા દેવબ્રાહ્મણાઃ ।
ત્વમેવ રુષ્ટો ભવસિ ગુરુરેવ હિ દેવતાઃ

ન ગુરોશ્ચ પ્રિયશ્ચાઽઽત્મા ન ગુરોશ્ચ પ્રિયઃ સુતઃ ।
ધનં પ્રિયં ચ ન ગુરોર્ન ચ ભાર્યા પ્રિયા તથા

ન ગુરોશ્ચ પ્રિયો ધર્મો ન ગુરોશ્ચ પ્રિયં તપઃ ।
ન ગુરોશ્ચ પ્રિયં સત્યં ન પુણ્યં ચ ગુરોઃ પરમ્

ગુરોઃ પરો ન શાસ્તા ચ ન હિ બન્ધુર્ગુરોઃ પરઃ ।
દેવો રાજા ચ શાસ્તા ચ શિષ્યાણાં ચ સદા ગુરુઃ

યાવચ્છક્તો દાતુમન્નં તાવચ્છાસ્તા તદન્નદઃ ।
ગુરુઃ શાસ્તા ચ શિષ્યાણાં પ્રતિજન્મનિ જન્મનિ

મન્ત્રો વિદ્યા ગુરુર્દેવઃ પૂર્વલબ્ધો યથા પતિઃ ।
પ્રતિજન્મનિ બન્ધેન સર્વેષામુપરિ સ્થિતઃ

પિતા ગુરુશ્ચ વન્દ્યશ્ચ યત્ર જન્મનિ જન્મદઃ ।
ગુરવોઽન્યે તથા માતા ગુરુશ્ચ પ્રતિજન્મનિ

વિપ્રાણાં ત્વં વરિષ્ઠશ્ચ ગરિષ્ઠશ્ચ તપસ્તિનામ્ ।
બ્રહ્મિષ્ઠૌ બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મન્ ધર્મિષ્ઠઃ સર્વધર્મિણામ્

તુષ્ટો ભવ મુનિશ્રેષ્ઠ માં ચ શક્રં ચ સંપ્રતમ્ ।
ત્વયિ તુષ્ટે સદા તુષ્ટા ભવન્તિ ગ્રહદેવતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા કા શચી બ્રહ્મન્પુનરુચ્ચૌ રુરોદ હ ।
દૃષ્ટ્વા તદ્રોદનં તારા રુરોદોચ્ચૈર્મુહુર્મુહુઃ

પપાત ચરણે તારા રુરોદ ચ પુનઃ પુનઃ ।
અપરાધં ક્ષમેત્યુક્ત્વા ગુરુસ્તુષ્ટોઽપ્યુવાચ તામ્

ગુરુરુવાચ
ઉત્તિષ્ઠ તારે શચ્યાશ્ચ સર્વ ભદ્રં ભવિષ્યતિ ।
સદ્યઃ પ્રાપ્સ્યતિ ભર્તારં મહેન્દ્રં ચ મદાશિષા

ઇત્યુક્ત્વા સ ગુરુસ્તત્ર વિરરામ ચ નારદ ।
પપાત ચરણે તારા પુનરેવ રુરોદ ચ

ગુહીત્વા ચ શચીં તારા સંસ્થાપ્ય ચ સ્વવક્ષકિ ।
બોધયામાસ વિવિધમાધ્યાત્મિકમનુત્તમમ્

શચીકૃતં ગુરુસ્તોત્રં પૂજાકાલે ચ યઃ પઠેત્ ।
ગુરુશ્ચાભીષ્ટદેવશ્ચ સંતુષ્ટઃ પ્રતિજન્મનિ

ગ્રહદેવદ્વિજાસ્તં ચ પરિતુષ્ટાશ્ચ સંતતમ્ ।
રાજાનો બાન્ધવાશ્ચૈવ સંતુષ્ટાઃ સર્વતઃ સદા

ગુરુભક્તિં વિષ્ણુભક્તિં વાઞ્છિતં લભતે ધ્રુવમ્ ।
સદા હર્ષો ભવેત્તસ્ય ન ચ શોકઃ કદાચન

પુત્રાર્થો લભતે પુત્રં ભાર્યાર્થો લભતે પ્રિયમ્ ।
સુસ્વરુપાં ગુણવતીં સતીં પુત્રવતીં ધ્રુવમ્

રોગાર્તોં મુચ્યતે રોગાદ્બદ્ધો મુચ્યોત બન્ધનાત્ ।
અસ્પષ્ટકીર્તિઃ સુયશા મૂર્ખોભવતિ પણ્ડિતઃ

કદાચિદ્બન્ધુવિચ્છેદો ન ભવેત્તસ્ય નિશ્ચિતમ્ ।
નિત્યં તદ્વર્ધતે ધર્મોં વિપુલં નિર્મલં યશઃ

લભતે પરમૈશ્વર્યં પુત્રપૌત્રધનાન્વિતમ્ ।
ઇહ સર્વસુખં ભુક્ત્વા પ્રાપ્યતે શ્રીહરેઃ પદમ્

ન ભવેત્તત્પુનર્જન્મ હરિદાસ્યં લભેદ્ધ્રુવમ્ ।
વિષ્ણુભક્તિનમાબ્ધૌ ચ નિમગ્નશ્ચ ભવેદ્ધ્રુવમ્

શાશ્વત્પિબતિ શાન્તિશ્ચ વિષ્ણુભક્તિરસામૃતમ્ ।
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિશોકસંતાપનાશનમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મઓ મહાઓ શ્રીકૃષ્ણજન્મખઓ ઉત્તઓ નારદનાઓ મહેન્દ્રદર્પભઙ્ગપ્રકરણે
શચીશોકાપનોદને શચીકૃતગુરુસ્તોત્રકથનં નામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ