બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 3.14

નારાયણ ઉવાચ ॥
દેવાસ્તસ્યાં સભાયાં ચ સર્વે સંહૃષ્ટમાનસાઃ ॥
ગન્ધર્વા મુનયઃ શૈલાઃ પશ્યન્તઃ સુમહોત્સવમ્॥

એતસ્મિન્નન્તરે દુર્ગા સ્મેરાનનસરોરુહા ॥
ઉવાચ વિષ્ણું પ્રણતા દેવેશં તત્ર સંસદિ

પાર્વત્યુવાચ ॥
ત્વં પાતા સર્વજગતાં નાથ નાહં જગદ્બહિઃ ॥
કથં મત્સ્વામિનો વીર્ય્યમમોઘં રક્ષિતં પ્રભો

રતિભઙ્ગે કૃતે દેવૈર્બ્રહ્મણા પ્રેરિતૈસ્ત્વયા ॥
ભૂમૌ નિપતિતં વીર્યં કેન દેવેન વૈ હૃતમ્

સર્વે દેવાસ્ત્વત્પુરતસ્તદન્વિષ્યન્તુ સાદરમ્ ॥
અરાજકં કથમિદં તિષ્ઠતિ ત્વયિ રાજનિ

પાર્વતીવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય જગદીશ્વરઃ ॥
ઉવાચ દેવવર્ગે ચ મુનિવર્ગે ચ તિષ્ઠતિ

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥
દેવાઃ શૃણુત મદ્વાક્યં પાર્વતીવચનં શ્રુતમ્ ॥
શિવસ્યામોઘવીર્ય્યં યત્તત્પુરા કેન નિર્હૃતમ્

સભામાનયત ક્ષિપ્રં ન ચેદ્દણ્ડમિહાર્હથ ॥
સ કો રાજા ન શાસ્તા યઃ પ્રજાબાધ્યશ્ચ પાક્ષિકઃ

વિષ્ણોસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સમાલોચ્ય પરસ્પરમ્ ॥
ઊચુઃ સર્વે શિવાવાક્યૈસ્ત્રાસિતાઃ પુરતો હરેઃ

બ્રહ્મોવાચ ॥
તદ્વીર્યં નિર્હૃતં યેન પુણ્યભૂમૌ ચ ભારતે ॥
સ વઞ્ચિતો ભવત્વત્ર પુણ્યાહે પુણ્યકર્મણિ

શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥
મદ્વીર્ય્યં નિર્હૃતં યેન પુણ્યભૂમૌ ચ ભારતે ॥
સ વઞ્ચિતો ભવત્વત્ર સેવને પૂજને તવ

યમ ઉવાચ ॥
સ વઞ્ચિતો ભવત્વત્ર શરણાગતરક્ષણે ॥
એકાદશીવ્રતે ચૈવ તદ્વીર્ય્યં યેન નિર્હૃતમ્

ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
તદ્વીર્યં નિર્હૃતં યેન પાપિનાં પાપમોચને ॥
ભવત્વત્ર યશો લુપ્તં તત્પુણ્યં કર્મ સન્તતમ્

વરુણ ઉવાચ ॥
ભવત્વત્ર કલૌ જન્મ વર્ષે સ્યાદ્ભારતે હરે ॥
શૂદ્રયાજકપત્ન્યાશ્ચ ગર્ભે તદ્યેન નિર્હૃતમ્

કુબેર ઉવાચ ॥
ન્યાસહારી સ ભવતુ વિશ્વાસઘ્નશ્ચ મિત્રહા ॥
સત્યઘ્નશ્ચ કૃતઘ્નશ્ચ તદ્વીર્યં યેન નિર્હૃતમ્

ઈશાન ઉવાચ ॥
પરદ્રવ્યાપહારી ચ સ ભવત્વત્ર ભારતે ॥
નરઘાતી ગુરુદ્રોહી તદ્વીર્યં યેન નિર્હૃતમ્

રુદ્રા ઊચુઃ॥
તે મિથ્યાવાદિનઃ સન્તુ ભારતે પારદારિકાઃ ॥
ગુરુનિન્દારતાઃ શશ્વત્તદ્વીર્ય્યં યૈશ્ચ નિર્હૃતમ્

કામદેવ ઉવાચ ॥
કૃત્વા પ્રતિજ્ઞાં યો મૂઢો ન સમ્પાલયતે ભ્રમાત્ ॥
ભાજનં તસ્ય પાપસ્ય સ ભવેદ્યેન તદ્ધૃતમ્

સ્વર્વૈદ્યાવૂચતુઃ ॥
માતુઃ પિતુર્ગુરોશ્ચૈવ સ્ત્રીપુત્રાણાં ચ પોષણે ॥
ભવેતાં વઞ્ચિતૌ તૌ ચ યાભ્યાં વીર્ય્યં ચ તદ્ધૃતમ્

સર્વે દેવા ઊચુઃ ॥
મિથ્યાસાક્ષ્યપ્રદાતારો ભવન્ત્વત્ર ચ ભારતે ॥
અપુત્રિણો દરિદ્રાશ્ચ યૈશ્ચ વીર્ય્યં હિ તદ્ધૃતમ્

દેવપત્ન્ય ઊચુઃ ॥
તા નિન્દંતુ સ્વભર્ત્તારો ગચ્છન્તુ પરપૂરુષમ્ ॥
સન્તુ બુદ્ધિવિહીનાશ્ચ યાભિર્વીર્ય્યં હિ તદ્ધૃતમ્

દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા દેવીનાં ચ હરિસ્સ્વયમ્ ॥
કર્મણાં સાક્ષિણં ધર્મં સૂર્ય્યં ચન્દ્રં હુતાશનમ્

પવનં પૃથિવીં તોયં સન્ધ્યે રાત્રિં દિવં મુને ॥
ઉવાચ જગતાં કર્ત્તા પાતા શાસ્તા જગત્ત્રયે

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥
દેવૈર્ન નિર્હૃતં વીર્ય્યં તદેતત્કેન નિર્હૃતમ્ ॥
તદમોઘં ભગવતો મહેશસ્ય જગદ્ગુરોઃ

યૂયં ચ સાક્ષિણો વિશ્વે સતતં સર્વકર્મણામ્ ॥
યુષ્માભિર્નિર્હૃત કિં વા કિમ્ભૂતં વક્તુમર્હથ

ઈશ્વરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સભાયાં કમ્પિતાશ્ચ તે ॥
પરસ્પરં સમાલોચ્ય ક્રમેણોચુઃ પુરો હરેઃ

શ્રીધર્મ ઉવાચ ॥
રતેરુત્તિષ્ઠતો વીર્ય્યં પપાત વસુધાતલે ॥
મયા જ્ઞાતમમોઘં તચ્છઙ્કરસ્ય પ્રકોપતઃ

ક્ષિતિરુવાચ ॥
વીર્ય્યં વોઢુમશક્તાઽહં તદ્વહ્નૌ ન્યક્ષિપં પુરા ॥
અતીવ દુર્વહં બ્રહ્મન્નબલાં ક્ષન્તુમર્હસિ

અગ્નિરુવાચ ॥
વીર્ય્યં વોઢુમશક્તાઽહં ન્યક્ષિપં શરકાનને ॥
દુર્બલસ્ય જગન્નાથ કિં યશઃ કિં ચ પૌરુષમ્

વાયુરુવાચ ॥
શરેષુ પતિતં વીર્ય્યં સદ્યો બાલો બભૂવ હ ॥
અતીવ સુન્દરો વિષ્ણો સ્વર્ણરેખાનદીતટે

શ્રીસૂર્ય્ય ઉવાચ ॥
રુદન્તં બાલકં દૃષ્ટ્વાઽગમમસ્તાચલં પ્રતિ ॥
પ્રેરિતઃ કાલચક્રેણ નિશિ સંસ્થાતુમક્ષમઃ

ચન્દ્ર ઉવાચ ॥
રુદન્તં બાલકં પ્રાપ્ય ગૃહીત્વા કૃત્તિકાગણઃ ॥
જગામ સ્વાલયં વિષ્ણો ગચ્છન્બદરિકાશ્રમાત્ ॥

જલમુવાચ ॥
અમું રુદન્તમાનીય સ્તનં દત્ત્વા સ્તનાર્થિને ॥
વર્દ્ધયામાસુરીશસ્ય તં તાઃ સૂર્ય્યાધિકપ્રભમ્

સન્ધ્યે ઊચતુઃ ॥
અધુના કૃત્તિકાનાં ચ ષણ્ણાં તત્પોષ્યપુત્રકઃ ॥
તન્નામ ચક્રુસ્તાઃ પ્રેમ્ણા કાર્ત્તિકેય ઇતિ સ્વયમ્

રાત્રિરુવાચ ॥
ન ચક્રુર્બાલકં તાશ્ચ લોચનાનામગોચરમ્ ॥
પ્રાણેભ્યોઽપિ પ્રેમપાત્રં યઃ પોષ્ટા તસ્ય પુત્રકઃ

દિનમુવાચ ॥
યાનિ યાનિ ચ વસ્તૂનિ ત્રૈલોક્યે દુર્લભાનિ ચ ॥
પ્રશંસિતાનિ સ્વાદૂનિ ભોજયામાસુરેવ તમ્

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા સન્તુષ્ટો મધુસૂદનઃ ॥
તે સર્વે હરિમિત્યૂચુઃ સભાયાં હૃષ્ટમાનસાઃ

પુત્રસ્ય વાર્ત્તાં સમ્પ્રાપ્ય પાર્વતી હૃષ્ટમાનસા ॥
કોટિરત્નાનિ વિપ્રેભ્યો દદૌ બહુધનાનિ ચ ॥
દદૌ સર્વાણિ વિપ્રેભ્યો વાસાંસિ વિવિધાનિ ચ

લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી મેના સાવિત્રી સર્વયોષિતઃ ॥
વિષ્ણુશ્ચ સર્વદેવાશ્ચ બ્રાહ્મણેભ્યો દદુર્ધનમ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે તૃતીયે ગણેશખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે કાર્ત્તિકેયજન્મકથનં નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ