બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.8

નારદ ઉવાચ ॥
હરેર્નિમેષમાત્રેણ બ્રહ્મણઃ પાત એવ ચ ॥
તસ્ય પાતે પ્રાકૃતિકઃ પ્રલયઃ પરિકીર્ત્તિતઃ

પ્રલયે પ્રાકૃતે ચોક્તં તત્રાદૃષ્ટા વસુન્ધરા ॥
જલપ્લુતાનિ વિશ્વાનિ સર્વે લીના હરાવિતિ

વસુન્ધરા તિરોભૂતા કુત્ર વા તત્ર તિષ્ઠતિ ॥
સૃષ્ટેર્વિધાનસમયે સાઽઽવિર્ભૂતા કથં પુનઃ

કથં બભૂવ સા ધન્યા માન્યા સર્વાશ્રયા જયા ॥
તસ્યાશ્ચ જન્મવિસ્તારં વદ મઙ્ગલકારણમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
સર્વાદિસૃષ્ટૌ સર્વેષાં જન્મ કૃષ્ણાદિતિ શ્રુતિઃ ॥
આવિર્ભાવસ્તિરોભાવઃ સર્વેષુ પ્રલયેષુ ચ

શ્રૂયતાં વસુધાજન્મ સર્વમંગલમંગલમ્ ॥
વિઘ્નનિઘ્નં પરં પાપ નાશનં પુણ્યવર્દ્ધનમ્

અહો કેચિદ્વદન્તીતિ મધુકૈટભમેદસા ॥
બભૂવ વસુધા ધન્યા તદ્વિરુદ્ધમતં શૃણુ

ઊચતુસ્તૌ પુરા વિષ્ણું તુષ્ટૌ યુદ્ધેન તેજસા ॥
આવાં જહિ ન યત્રોર્વી પયસા સંવૃતેતિ ચ

તયોર્જીવનકાલેન પ્રત્યક્ષા ચ ભવેત્સ્ફુટમ્ ॥
તતો બભૂવ મેદશ્ચ મરણાનન્તરં તયોઃ

મેદિનીતિ ચ વિખ્યાતેત્યુક્તા યૈસ્તન્મતં શૃણુ ॥
જલધૌતા કૃશા પૂર્વં વર્દ્ધિતા મેદસા યતઃ

કથયામિ ચ તજ્જન્મ સાર્થકં સર્વસમ્મતમ્ ॥
પુરા શ્રુતં ચ શ્રુત્યુક્તં ધર્મવક્ત્રાચ્ચ પુષ્કરે

મહાવિરાટ્શરીરસ્ય જલસ્થસ્ય ચિરં સ્ફુટમ્ ॥
મલો બભૂવ કાલેન સર્વાંગવ્યાપકો ધ્રુવમ્

સ ચ પ્રવિષ્ટઃ સર્વેષાં તલ્લોમ્નાં વિવરેષુ ચ ॥
કાલેન મહતા તસ્માદ્બભૂવ વસુધા મુને

પ્રત્યેકં પ્રતિલોમ્નાં ચ સ્થિતા કૂપેષુ સા સ્થિરા ॥
આવિર્ભૂતા તિરોભૂતા સા ચલા ચ પુનઃ પુનઃ

આવિર્ભૂતા સૃષ્ટિકાલે તજ્જલાત્પર્ય્યુપસ્થિતા ॥
પ્રલયે ચ તિરોભૂતા જલાભ્યન્તરવસ્થિતા

પ્રતિવિશ્વેષુ વસુધા શૈલકાનનસંયુતા ॥
સપ્તસાગરસંયુક્તા સપ્તદ્વીપમિતા સતી

હિમાદ્રિમેરુસંયુક્તા ગ્રહચન્દ્રાર્કસંયુતા ॥
બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદ્યૈશ્ચ સુરૈર્લોકૈસ્તથા નુતા

પુણ્યતીર્થસમાયુક્તા પુણ્યભારતસંયુતા ॥
કાઞ્ચનીભૂમિસંયુક્તા સર્વદુર્ગસમન્વિતા

પાતાલાઃ સપ્ત તદધસ્તદૂર્ધ્વે બ્રહ્મલોકકઃ ॥
ધ્રુવલોકશ્ચ તત્રૈવ સર્વં વિશ્વં ચ તત્ર વૈ

એવં સર્વાણિ વિશ્વાનિ પૃથિવ્યાં નિર્મિતાનિ વૈ ॥
ઊર્ધ્વં ગોલોકવૈકુણ્ઠૌ નિત્યૌ વિશ્વપરૌ ચ તૌ

નશ્વરાણિ ચ વિશ્વાનિ કૃત્રિમાકૃત્રિમાણિ ચ ॥
પ્રલયે પ્રાકૃતે બ્રહ્મન્બ્રહ્મણશ્ચ નિપાતને

મહાવિરાડાદિસૃષ્ટૌ સૃષ્ટઃ કૃષ્ણેન ચાત્મના ॥
નિત્યે સ્થિતઃ સ પ્રલયે કાષ્ઠાકાશેશ્વરૈઃ સહ

ક્ષિત્યધિષ્ઠાતૃદેવી સા વારાહે પૂજિતા સુરૈઃ ॥
મનુભિર્મુનિભિર્વિપ્રૈર્ગન્ધર્વાદિભિરેવ ચ

વિષ્ણોર્વરાહરૂપસ્ય પત્ની સા શ્રુતિસમ્મતા ॥
તત્પુત્રો મંગલો જ્ઞેયઃ સુયશા મંગલાત્મજઃ

નારદ ઉવાચ ॥
પૂજિતા કેન રૂપેણ વારાહે ચ સુરૈર્મહી ॥
વરાહેણ ચ વારાહી સર્વૈઃ સર્વાશ્રયા સતી

તસ્યાઃ પૂજાવિધાનં ચાપ્યધશ્ચોદ્ધરણક્રમમ્ ॥
મંગલં મંગલસ્યાપિ જન્મવ્યાસં વદ પ્રભો

નારાયણ ઉવાચ ॥
વારાહે ચ વરાહશ્ચ બ્રહ્મણા સંસ્તુતઃ પુરા ॥
ઉદ્દધાર મહીં હત્વા હિરણ્યાક્ષં રસાતલાત્

જલે તાં સ્થાપયામાસ પદ્મપત્રં યથાઽર્ણવે ॥
તત્રૈવ નિર્મમે બ્રહ્મા સર્વં વિશ્વં મનોહરમ્

દૃષ્ટ્વા તદધિ દેવીં ચ સકામાં કામુકો હરિઃ ॥
વરાહરૂપી ભગવાન્કોટિસૂર્ય્યસમપ્રભઃ

કૃત્વા રતિકરીં શય્યાં મૂર્ત્તિં ચ સુમનોહરામ્ ॥
ક્રીડાં ચકાર રહસિ દિવ્યવર્ષમહર્નિશમ્

સુખસમ્ભોગસંસ્પર્શાન્મૂર્ચ્છાં સમ્પ્રાપ સુન્દરી ॥
વિદગ્ધાયા વિદગ્ધેન સંગમોઽપિ સુખપ્રદઃ

વિષ્ણુસ્તદંગસંશ્લેષાદ્ બુબુધે ન દિવાનિશમ્ ॥
વર્ષાન્તે ચેતનાં પ્રાપ્ય કામી તત્યાજ કામુકીમ્

દધાર પૂર્વરૂપં હિ વારાહં ચૈવ લીલયા ॥
પૂજાં ચકાર ભક્ત્યા ચ ધ્યાત્વા ચ ધરણીં સતીમ્

ધૂપૈર્દીપૈશ્ચ નૈવદ્યૈઃ સિન્દૂરૈરનુલેપનઃ ॥
વસ્ત્રૈઃ પુષ્પૈશ્ચ બલિભિઃ સંપૂજ્યોવાચ તાં હરિઃ

મહાવરાહ ઉવાચ ॥
સર્વાધારા ભવ શુભે સર્વૈઃ સંપૂજિતા શુભમ્ ॥
મુનિભિર્મનુભિર્દેવૈઃ સિદ્ધૈર્વા માનવાદિભિઃ

જલોચ્છ્વાસાજ્જલત્યાગગૃહારમ્ભપ્રવેશને ॥
વાપીતડાગારમ્ભે ચ શુભે ચ કૃષિ કર્મણિ

તવ પૂજાં કરિષ્યન્તિ સંભ્રમેણ સુરાદયઃ ॥
મૂઢા યે ન કરિષ્યન્તિ યાસ્યન્તિ નરકં ચ તે

વસુધોવાચ ॥
વહામિ સર્વં વારાહરૂપેણાહં તવાજ્ઞયા ॥
લીલામાત્રેણ ભગવન્વિશ્વં ચ સચરાચરમ્

મુક્તાં શુક્તિં હરેરર્ચાં શિવલિંગં શિલાં તથા ॥
શંખં પ્રદીપં રત્નં ચ માણિક્યં હીરકં મણિમ્

યજ્ઞસૂત્રં ચ પુષ્પં ચ પુસ્તકં તુલસીદલમ્ ॥
જપમાલાં પુષ્પમાલાં કર્પૂરં ચ સુવર્ણકમ્

ગોરોચનાં ચન્દનં ચ શાલગ્રામજલં તથા ॥
એતાન્વોઢુમશક્તાઽહં ક્લિષ્ટા ચ ભગવઞ્છૃણુ

શ્રીભગવાનુવાચ ॥
દ્રવ્યાણ્યેતાનિ યે મૂઢા અર્પયિષ્યન્તિ સુન્દરિ ॥
યાસ્યન્તિ તે કાલસૂત્રં દિવ્યં વર્ષશતં ત્વયિ

ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્વિરરામ ચ નારદ ॥
બભૂવ તેન ગર્ભેણ તેજસ્વી મઙ્ગલગ્રહઃ

પૂજાં ચક્રુઃ પૃથિવ્યાશ્ચ તે સર્વે ચાજ્ઞયા હરેઃ ॥
દધ્યુઃ કાણ્વોક્તમાર્ગેણ તુષ્ટુવુઃ સ્તવનેન ચ

દદ્યુર્મૂલેન મન્ત્રેણ નૈવેદ્યાદિકમેવ ચ ॥
સંસ્તુતા ત્રિષુ લોકેષુ પૂજિતા સા બભૂવ હ

નારદ ઉવાચ ॥
કિં ધ્યાનં સ્તવનં કિં વા તસ્યા મૂલં ચ કિં વદ ॥
ગૂઢં સર્વપુરાણેષુ શ્રોતું કૌતૂહલં મમ

નારાયણ ઉવાચ ॥
આદૌ ચ પૃથિવી દેવી વરાહેણ સુપૂજિતા ॥
તતો હિ બ્રહ્મણા પશ્ચાત્તતશ્ચ પૃથુના પુરા

તતઃ સર્વૈર્મુનીન્દ્રૈશ્ચ મનુભિર્નારદાદિભિઃ ॥
ધ્યાનં ચ સ્તવનં મન્ત્રં શૃણુ વક્ષ્યામિ નારદ

ૐ હ્રીં શ્રીં વાં વસુધાયૈ સ્વાહા ॥
ઇત્યનેન તુ મન્ત્રેણ પૂજિતા વિષ્ણુના પુરા

શ્વેતચમ્પકવર્ણાભાં શતચન્દ્રસમપ્રભામ્ ॥
ચન્દનોક્ષિતસર્વાઙ્ગીં સર્વભૂષણભૂષિતામ્

રત્નાધારાં રત્નગર્ભાં રત્નાકરસમન્વિતામ્ ॥
વહ્નિશુદ્ધાંશુકાધાનાં સસ્મિતાં વન્દિતાં ભજે

ધ્યાનેનાનેન સા દેવી સર્વૈર્વૈ પૂજિતા ભવેત્ ॥
સ્તવનં શૃણુ વિપ્રેન્દ્ર કણ્વશાખોક્તમેવ ચ

વિષ્ણુરુવાચ ॥
યજ્ઞસૂકરજાયા ત્વં જયં દેહિ જયાવહે ॥
જયેઽજયે જયાધારે જયશીલે જયપ્રદે

સર્વાધારે સર્વબીજે સર્વશક્તિસમન્વિતે ॥
સર્વકામપ્રદે દેવિ સર્વેષ્ટં દેહિ મે સ્થિરે

સર્વસસ્યાલયે સર્વસસ્યાડ્યે સર્વસસ્યદે ॥
સર્વસસ્યહરે કાલે સર્વસસ્યાત્મિકે ક્ષિતે

મઙ્ગલે મઙ્ગલાધારે માઙ્ગલ્યે મઙ્ગલપ્રદે ॥
મઙ્ગલાર્થે મઙ્ગલાંશે મંગલં દેહિ મે પરમ્

ભૂમે ભૂમિપસર્વસ્વે ભૂમિપાલપરાયણે ॥
ભૂમિપાહઙ્કારરૂપે ભૂમિં દેહિ વસુન્ધરે

ઇદં સ્તોત્રં મહાપુણ્યં તાં સંપૂજ્ય ચ યઃ પઠેત્ ॥
કોટ્યન્તરે જન્મનિ સ સંભવેદ્ભૂમિપેશ્વરઃ ॥

ભૂમિદાનકૃતં પુણ્યં લભતે પઠનાજ્જનઃ ॥
દત્તાપહારજાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

અમ્બુવીચીભૂખનનાત્પાપાન્મુચ્યેત સ ધ્રુવમ્ ॥
અન્યકૂપે કુપદજાત્પાપાન્મુચ્યેત સ ધ્રુવમ્

પરભૂશ્રાદ્ધજાત્પાપાન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥
ભૂમૌ વીર્ય્યત્યાગપાપાદ્દીપાદિસ્થાપનાત્તથા

પાપેન મુચ્યતે પ્રાજ્ઞઃ સ્તોત્રસ્ય પઠનાન્મુને ॥
અશ્વમેધશતં પુણ્યં લભતે નાત્ર સંશયઃ

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે પૃથિવ્યુપાખ્યાને પૃથિવીસ્તોત્રં નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ