બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.41

નારાયણ ઉવાચ ॥
શૃણુ નારદ વક્ષ્યામિ સ્વધોપાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
પિતૄણાં વૈ તૃપ્તિકરં શ્રાદ્ધાનાં ફલવર્દ્ધનમ્

સૃષ્ટેરાદૌ પિતૃગણાન્સસર્જ જગતાં વિધિઃ ॥
ચતુરો વૈ મૂર્ત્તિમતસ્ત્રીંશ્ચ તેજસ્સ્વરૂપિણઃ

સપ્ત દૃષ્ટ્વા પિતૃગણાન્સિદ્ધિરૂપાન્મનોહરાન્ ॥
આહારં સસૃજે તેષાં શ્રાદ્ધતર્પણપૂર્વકમ્

સ્નાનં તર્પણપર્ય્યન્તં શ્રાદ્ધાન્તં દેવપૂજનમ્ ॥
આહ્નિકં ચ ત્રિસન્ધ્યાન્તં વિપ્રાણાં ચ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

નિત્યં ન કુર્ય્યાદ્યો વિપ્રસ્ત્રિસન્ધ્યં શ્રાદ્ધતર્પણમ્ ॥
બલિં વેદધ્વનિં સોઽપિ વિષહીનો યથોરગઃ

હરિસેવાવિહીનશ્ચ શ્રીહરેરનિવેદ્યભુક્ ॥
ભસ્માન્તં સૂતકં તસ્ય ન કર્માર્હઃ સ નારદ

બ્રહ્મા શ્રાદ્ધાદિકં સૃષ્ટ્વા જગામ પિતૃહેતવે ॥
ન પ્રાપ્નુવન્તિ પિતરો દદતિ બ્રાહ્મણાદયઃ

સર્વે પ્રજગ્મુઃ ક્ષુધિતા વિષણ્ણા બ્રહ્મણઃ સભામ્ ॥
સર્વે નિવેદનં ચક્રુસ્તમેવ જગતાં વિધિમ્ ॥

બ્રહ્મા ચ માનસીં કન્યાં સસૃજે તાં મનોહરામ્ ॥
રૂપયૌવનસમ્પન્નાં શરચ્ચન્દ્રસમપ્રભામ્

વિદ્યાવતીં ગુણવતીમપિ રૂપવતીં સતીમ્ ॥
શ્વેતચમ્પકવર્ણાભાં રત્નભૂષણભૂષિતામ્

વિશુદ્ધાં પ્રકૃતેરંશાં સસ્મિતાં વરદાં શુભામ્ ॥
સ્વધાભિધાનાં સુદતીં લક્ષ્મીં લક્ષણસંયુતામ્

શતપદ્મપદન્યસ્તપાદપદ્મં ચ બિભ્રતીમ્ ॥
પત્નીં પિતૄણાં પદ્માસ્યાં પદ્મજાં પદ્મલોચનામ્ ॥

પિતૃભ્યસ્તાં દદૌ કન્યાં તુષ્ટેભ્યસ્તુષ્ટિરૂપિણીમ્ ॥
બ્રાહ્મણાનાં ચોપદેશં ચક્રે વૈ ગોપનીયકમ્

સ્વધાન્તં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય્ય પિતૃભ્યો દેહિ ચેતિ ચ ॥
ક્રમેણ તેન વિપ્રાશ્ચ પિત્રે દાનં દદુઃ પુરા

સ્વાહા શસ્તા દેવદાને પિતૃદાને સ્વધા વરા ॥
સર્વત્ર દક્ષિણા શસ્તા હતો યજ્ઞસ્ત્વદક્ષિણઃ

પિતરો દેવતા વિપ્રા મુનયો માનવાસ્તથા ॥
પૂજાં ચક્રુઃ સ્વધાં શાન્તાં તુષ્ટાવ પરમાદરમ્

દેવાદયશ્ચ સન્તુષ્ટાઃ પરિપૂર્ણમનોરથાઃ ॥
વિપ્રાદયશ્ચ પિતરઃ સ્વધાદેવીવરેણ ચ

ઇત્યેવં કથિતં સર્વં સ્વધોપાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
સર્વેષાં વૈ તુષ્ટિકરં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

નારદ ઉવાચ ॥
સ્વધાપૂજાવિધાનં ચ ધ્યાનં સ્તોત્રં મહામુને ॥
શ્રોતુમિચ્છામિ યત્નેન વદ વેદવિદાં વર

નારાયણ ઉવાચ ॥
તદ્ધ્યાનં સ્તવનં બ્રહ્મન્વેદોક્તં સર્વસમ્મતમ્ ॥
સર્વં જાનાસિ વક્ષ્યે વૈ જ્ઞાતુમિચ્છસિ વૃદ્ધયે

શરત્કૃષ્ણત્રયોદશ્યાં મઘાયાં શ્રાદ્ધવાસરે ॥
સ્વધાં સંપૂજ્ય યત્નેન તતઃ શ્રાદ્ધં સમાચરેત્

સ્વધાં નાભ્યર્ચ્ય યો વિપ્રઃ શ્રાદ્ધં કુર્ય્યાદહંમતિઃ ॥
ન ભવેત્ફલભાક્ સત્યં શ્રાદ્ધતર્પણયોસ્તથા

બ્રહ્મણો માનસીં કન્યાં શશ્વત્સુસ્થિરયૌવનામ્ ॥
પૂજ્યાં પિતૄણાં દેવાનાં શ્રાદ્ધાનાં ફલદાં ભજે

ઇતિ ધ્યાત્વા ઘટે રમ્યે શાલગ્રામેઽથવા શુભે ॥
દદ્યાત્પાદ્યાદિકં તસ્યૈ મૂલેનેતિ શ્રુતૌ શ્રુતમ્

આં શ્રીં ક્લીં સ્વધાદેવ્યૈ સ્વાહેતિ ચ મહામનુમ્ ॥
સમુચ્ચાર્ય્ય ચ સંપૂજ્ય સ્તુત્વા તાં પ્રણમેદ્દ્વિજઃ

સ્તોત્રં શૃણુ મુનિશ્રેષ્ઠ બ્રહ્મપુત્ર વિશારદ ॥
સર્વવાઞ્છાપ્રદં નૄણાં બ્રહ્મણા યત્કૃતં પુરા

બ્રહ્મોવાચ ॥
સ્વધોચ્ચારણમાત્રેણ તીર્થસ્નાયી ભવેન્નરઃ॥
મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યો વાજપેયફલં લભેત્

સ્વધા સ્વધા સ્વધેત્યેવં યદિ વારત્રયં સ્મરેત્ ॥
શ્રાદ્ધસ્ય ફલમાપ્નોતિ કાલતર્પણયોસ્તથા

શ્રાદ્ધકાલે સ્વધાસ્તોત્રં યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ ॥
લભેચ્છ્રાદ્ધશતાનાં ચ પુણ્યમેવ ન સંશયઃ

સ્વધા સ્વધા સ્વધેત્યેવં ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેન્નરઃ ॥
પ્રિયાં વિનીતાં સ લભેત્સાધ્વીં પુત્રં ગુણાન્વિતમ્

પિતૄણાં પ્રાણતુલ્યા ત્વં દ્વિજજીવનરૂપિણી ॥
શ્રાદ્ધાધિષ્ઠાતૃદેવી ચ શ્રાદ્ધાદીનાં ફલપ્રદા

બહિર્મન્મનસો ગચ્છ પિતૄણાં તુષ્ટિહેતવે ॥
સંપ્રીતયે દ્વિજાતીનાં ગૃહિણાં વૃદ્ધિહેતવે ॥

નિત્યા નિત્યસ્વરૂપાઽસિ ગુણરૂપાઽસિ સુવ્રતે ॥
આવિર્ભાવસ્તિરોભાવઃ સૃષ્ટૌ ચ પ્રલયે તવ

ૐ સ્વસ્તિ ચ નમઃ સ્વાહા સ્વધા ત્વં દક્ષિણા તથા ॥
નિરૂપિતાશ્ચતુર્વેદે ષટ્ પ્રશસ્તાશ્ચ કર્મિણામ્

પુરાઽઽસીસ્ત્વં સ્વધા ગોપી ગોલોકે રાધિકા સખી ॥
ધૃતા સ્વોરસિ કૃષ્ણેન યતસ્તેન સ્વધા સ્મૃતા

ધ્વસ્તા ત્વં રાધિકાશાપાદ્ગોલોકાદ્વિશ્વમાગતા ॥
કૃષ્ણાશ્લિષ્ટા તયા દૃષ્ટા પુરા વૃન્દાવને વને

કૃષ્ણાલિંગનપુણ્યેન ભૂતા મે માનસી સુતા ॥
અતૃપ્તસુરતે તેન ચતુર્ણાં સ્વામિનાં પ્રિયા ॥

સ્વાહા સા સુન્દરી ગોપી પુરાઽઽસીદ્રાધિકાસખી ॥
રતૌ સ્વયં કૃષ્ણમાહ તેન સ્વાહા પ્રકીર્ત્તિતા

કૃષ્ણેન સાર્દ્ધં સુચિરં વસન્તે રાસમણ્ડલે ॥
પ્રયત્તા સુરતે શ્લિષ્ટા દૃષ્ટા સા રાધયા પુરા

તસ્યાઃ શાપેન સા ધ્વસ્તા ગોલોકાદ્વિશ્વમાગતા ॥
કૃષ્ણાલિઙ્ગનપુણ્યેન સમભૂદ્વહ્નિકામિની

પવિત્રરૂપા પરમા દેવાદ્યૈર્વન્દિતા નૃભિઃ ॥
યન્નામોચ્ચારણેનૈવ નરો મુચ્યેત પાતકાત્

યા સુશીલાભિધા ગોપી પુરાઽઽસીદ્રાધિકાસખી ॥
ઉવાસ દક્ષિણે ક્રોડે કૃષ્ણસ્ય ચ મહાત્મનઃ

પ્રધ્વસ્તા સા ચ તચ્છાપાદ્ગોલોકાદ્વિશ્વમાગતા ॥
કૃષ્ણાલિઙ્ગનપુણ્યેન સા બભૂવ ચ દક્ષિણા

સા પ્રેયસી રતૌ દક્ષા પ્રશસ્તા સર્વકર્મસુ ॥
ઉવાસ દક્ષિણે ભર્તુર્દક્ષિણા તેન કીર્ત્તિતા

ગોપ્યા બભૂવુસ્તિસ્રો વૈ સ્વધા સ્વાહા ચ દક્ષિણા ॥
કર્મિણાં કર્મપૂર્ણાર્થં પુરા ચૈવેશ્વરેચ્છયા

ઇત્યેવમુક્ત્વા સ બ્રહ્મા બ્રહ્મલોકે ચ સંસદિ ॥
તસ્થૌ ચ સહસા સદ્યઃ સ્વધા સાઽઽવિર્બભૂવ હ

તદા પિતૃભ્યઃ પ્રદદૌ તામેવ કમલાનનામ્ ॥
તાં સંપ્રાપ્ય યયુસ્તે ચ પિતરશ્ચ પ્રહર્ષિતાઃ

સ્વધાસ્તોત્રમિદં પુણ્યં યઃ શૃણોતિ સમાહિતઃ ॥
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ વેદપાઠફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે સ્વધોપાખ્યાને સ્વધોત્પત્તિતત્પૂજાદિકથનં નામૈકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ