બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.40

નારદ ઉવાચ॥
નારાયણ મહાભાગ સમશ્ચૈવ ત્વયા પ્રભો॥
રૂપેણ ચ ગુણૈશ્ચૈવ યશસા તેજસા ત્વિષા

ત્વમેવ જ્ઞાનિનાં શ્રેષ્ઠઃ સિદ્ધાનાં યોગિનાં તથા॥
તપસ્વિનાં મુનીનાં ચ પરો વેદવિદાં તથા॥
મહાલક્ષ્મ્યા ઉપાખ્યાનં વિજ્ઞાતં મહદદ્ભુતમ્

અન્યત્કિઞ્ચિદુપાખ્યાનં નિગૂઢં વદ સામ્પ્રતમ્॥
અતીવ ગોપનીયં યદુપયુક્તં ચ સર્વતઃ॥
અપ્રકાશ્યં પુરાણેષુ વેદોક્તં ધર્મસંયુતમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ॥
નાનાપ્રકારમાખ્યાનમપ્રકાશ્યં પુરાણતઃ ॥
શ્રુતૌ કતિવિધં ગૂઢમાસ્તે બ્રહ્મન્સુદુર્લભમ્

તેષુ યત્સારભૂતં ચ શ્રોતું કિંવા ત્વમિચ્છસિ ॥
તન્મે બ્રૂહિ મહાભાગ પશ્ચાદ્વક્ષ્યામિ તત્પુનઃ

નારદ ઉવાચ ॥
સ્વાહા દેવહવિર્દાને પ્રશસ્તા સર્વકર્મસુ॥
પિતૃદાને સ્વધા શસ્તા દક્ષિણા સર્વતો વરા

એતાસાં ચરિતં જન્મ ફલં પ્રાધાન્યમેવ ચ ॥
શ્રોતુમિચ્છામિ તે વક્ત્રાદ્વદ વેદવિદાં વર

સૌતિરુવાચ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય મુનિપુંગવઃ ॥
કથાં કથિતુમારેભે પુરાણોક્તાં પુરાતનીમ્

શ્રીનારાયણ ઉવાચ ॥
સૃષ્ટેઃ પ્રથમતો દેવાશ્ચાહારાર્થં યયુઃ પુરા ॥
બ્રહ્મલોકે બ્રહ્મસભામગમ્યાં સુમનોહરામ્

ગત્વા નિવેદનં ચક્રુર્મુને ત્વાહારહેતુકમ્ ॥
બ્રહ્મા શ્રુત્વા પ્રતિજ્ઞાય સિષેવે શ્રીહરેઃ પદમ્

યજ્ઞરૂપો હિ ભગવાન્કલયા ચ બભૂવ સઃ ॥
યજ્ઞે યદ્યદ્ધવિર્દાનં દત્તં તેભ્યશ્ચ વેધસા

હવિર્દદતિ વિપ્રાશ્ચ ભક્ત્યા ચ ક્ષત્રિયાદયઃ ॥
સુરા નૈવ પ્રાપ્નુવન્તિ તદ્દાનં મુનિપુંગવ

દેવા વિષણ્ણાસ્તે સર્વે તત્સભાં ચ પુનર્યયુઃ ॥
ગત્વા નિવેદનં ચક્રુરાહારાભાવહેતુકમ્

બ્રહ્મા શ્રુત્વા તુ મનસા શ્રીકૃષ્ણં શરણં યયૌ ॥
પ્રકૃતિં પૂજયામાસ ધ્યાયન્નેવ તદાજ્ઞયા॥

પ્રકૃતિઃ કલયા ચૈવ સર્વશક્તિસ્વરૂપિણી ॥
બભૂવ દાહિકા શક્તિરગ્નેઃ સ્વાહાસ્વરૂપિણી

ગ્રીષ્મમધ્યાહ્નમાર્ત્તણ્ડ પ્રભાન્યક્કારકારિણી ॥
અતીવ સુન્દરી રામા રમણીયા મનોહરા

ઈષદ્ધાસ્યપ્રસન્નાસ્યા ભક્તાનુગ્રહકારિણી ॥
ઉવાચેતિ વિધેરગ્રે પદ્મયોને વરં વૃણુ

વિધિસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા સમ્ભ્રમાત્સમુવાચ તામ્

બ્રહ્મોવાચ ॥
ત્વમગ્નેર્દાહિકા શક્તિર્ભવ પત્ની ચ સુન્દરી ॥
દગ્ધું ન શક્તસ્સ્વહુતં હુતાશશ્ચ ત્વયા વિના

ત્વન્નામોચ્ચાર્ય્ય મન્ત્રાન્તે યદ્દાસ્યતિ હવિર્નરઃ ॥
સુરેભ્યસ્તત્પ્રાપ્નુવન્તિ સુરાઃ સાનન્દપૂર્વકમ્

અગ્નેઃ સમ્પત્સ્વરૂપા ચ શ્રીરૂપા ચ ગૃહેશ્વરી ॥
દેવાનાં પૂજિતા શશ્વન્નરાદીનાં ભવામ્બિકે॥

બ્રહ્મણશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા સા વિષણ્ણા બભૂવ હ ॥
તમુવાચ સ્વયં દેવી સ્વાભિપ્રાયં સ્વયમ્ભુવમ્

સ્વાહોવાચ ॥
અહં કૃષ્ણં ભજિષ્યામિ તપસા સુચિરેણ ચ ॥
બ્રહ્મંસ્તદન્યદ્યત્કિંચિત્સ્વપ્નવદ્ભ્રમ એવ ચ

વિધાતા જગતાં ત્વં ચ શમ્ભુર્મૃત્યુઞ્જયઃ પ્રભુઃ ॥
બિભર્તિ શેષો વિશ્વં ચ ધર્મ્મઃ સાક્ષી ચ દેહિનામ્

સર્વાદ્યપૂજ્યો દેવાનાં ગણેષુ ચ ગણેશ્વરઃ ॥
પ્રકૃતિઃ સર્વસૂઃ સર્વે પૂજિતા યત્પ્રસાદતઃ

ઋષયો મુનયશ્ચૈવ પૂજિતા યં નિષેવ્ય ચ ॥
તત્પાદપદ્મં બ્રહ્મૈક્યભાવાદ્વૈ ચિન્તયામ્યહમ્

પદ્માસ્યા પાદ્મમિત્યુક્ત્વા પદ્મલાભાનુસારતઃ ॥
જગામ તપસે પાદ્મે પદ્માદીશસ્ય પદ્મજા

તપસ્તેપે લક્ષવર્ષમેકપાદેન પાદ્મજા ॥
તદા દદર્શ શ્રીકૃષ્ણં નિર્ગુણં પ્રકૃતેઃ પરમ્

અતીવ કમનીયં ચ રૂપં દૃષ્ટ્વા ચ સુન્દરી ॥
મૂર્છાં સમ્પ્રાપ કામેન કામેશસ્ય ચ કામુકી

વિજ્ઞાય તદભિપ્રાયં સર્વજ્ઞસ્તામુવાચ સઃ ॥
સ્વક્રોડે ચ સમુત્થાપ્ય ક્ષીણાંગીં તપસા ચિરમ્

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
વારાહે ચ ત્વમંશેન મમ પત્ની ભવિષ્યસિ ॥
નામ્ના નાગ્નજિતી કન્યા કાન્તે નગ્નજિતસ્ય ચ

અધુનાઽગ્નેર્દાહિકા ત્વં ભવ પત્ની ચ ભાવિનિ ॥
મન્ત્રાઙ્ગરૂપા પૂતા ચ મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યસિ

વહ્નિસ્ત્વાં ભક્તિભાવેન સમ્પૂજ્ય ચ ગૃહેશ્વરીમ્॥
રમિષ્યતે ત્વયા સાર્દ્ધં રામયા રમણીયયા

ઇત્યુક્ત્વાઽન્તર્દધે દેવો દેવીમાશ્વાસ્ય નારદ ॥
તત્રાજગામ સન્ત્રસ્તો વહ્નિર્બ્રહ્મનિદેશતઃ

ધ્યાનૈશ્ચ સામવેદોક્તૈર્ધ્યાત્વા તાં જગદમ્બિકામ્ ॥
સમ્પૂજ્ય પરિતુષ્ટાવ પાણિં જગ્રાહ મન્ત્રતઃ

તદા દિવ્યં વર્ષશતં સ રેમે રામયા સહ ॥
અતીવ નિર્જને રમ્યે સમ્ભોગસુખદે સદા

બભૂવ ગર્ભં તસ્યાશ્ચ હુતાશસ્યૈવ તેજસા ॥
તદ્દધાર ચ સા દેવી દિવ્યં દ્વાદશવત્સરમ્

તતઃ સુષાવ પુત્રાંશ્ચ રમણીયાન્મનોહરાન્ ॥
દક્ષિણાગ્નિર્ગાર્હપત્યાહવનીયાન્ક્રમેણ ચ ॥

ઋષયો મુનયશ્ચૈવ બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાદયઃ ॥
સ્વાહાન્તં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય્ય હવિર્દદતિ નિત્યશઃ

સ્વાહાયુક્તં ચ મન્ત્રં ચ યો ગૃહ્ણાતિ પ્રશસ્તકમ્ ॥
સર્વસિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય બ્રહ્મન્ગ્રહણમાત્રતઃ

વિષહીનો યથા સર્પો વેદહીનો યથા દ્વિજઃ ॥
પતિસેવાવિહીના સ્ત્રી વિદ્યાહીનો યથા નરઃ

ફલશાખાવિહીનશ્ચ યથા વૃક્ષો હિ નિન્દિતઃ ॥
સ્વાહાહીનસ્તથા મન્ત્રો ન દ્રુતં ફલદાયકઃ

પરિતુષ્ટા દ્વિજાઃ સર્વે દેવાઃ સંપ્રાપુરાહુતિમ્ ॥
સ્વાહાન્તેનૈવ મન્ત્રેણ સફલં સર્વકર્મ ચ

ઇત્યેવં વર્ણિતં સર્વં સ્વાહોપાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
સુખદં મોક્ષદં સારં કિ ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ

નારદ ઉવાચ ॥
સ્વાહાપૂજાવિધાનં ચ ધ્યાનં સ્તોત્રં મુનીશ્વર ॥
સંપૂજ્ય વહ્નિસ્તુષ્ટાવ યેન તાં વદ મે પ્રભો

નારાયણ ઉવાચ ॥
ધ્યાનં ચ સામવેદોક્તં સ્તોત્રં પૂજાવિધાનકમ્ ॥
વદામિ શ્રૂયતાં બ્રહ્મન્સાવધાનં નિશામય

સર્વયજ્ઞારમ્ભકાલે શાલગ્રામે ઘટેઽથવા ॥
સ્વાહાં સંપૂજ્ય યત્નેન યજ્ઞં કુર્ય્યાત્ફલાપ્તયે

સ્વાહાં મન્ત્રાઙ્ગભૂતાં ચ મન્ત્રસિદ્ધિસ્વરૂપિણીમ્ ॥
સિદ્ધાં ચ સિદ્ધિદાં નૃણાં કર્મણાં ફલદાં ભજે

ઇતિ ધ્યાત્વા ચ મૂલેન દત્ત્વા પાદ્યાદિકં નરઃ ॥
સર્વસિદ્ધિં લભેત્સ્તુત્વા મૂલં સ્તોત્રં મુને શૃણુ

ૐ હ્રીં શ્રીં વહ્નિજાયાયૈ દેવ્યૈ સ્વાહેત્યનેન ચ ॥
યઃ પૂજયેચ્ચ તાં દેવીં સર્વેષ્ટં લભતે ધ્રુવમ્

વહ્નિરુવાચ ॥
સ્વાહા ઽઽદ્યા પ્રકૃતેરંશા મન્ત્રતન્ત્રાઙ્ગરૂપિણી॥
મન્ત્રાણાં ફલદાત્રી ચ ધાત્રી ચ જગતાં સતી

સિદ્ધિસ્વરૂપા સિદ્ધા ચ સિદ્ધિદા સર્વદા નૃણામ્ ॥
હુતાશદાહિકાશક્તિસ્તત્પ્રાણાધિકરૂપિણી

સંસારસારરૂપા ચ ઘોરસંસારતારિણી ॥
દેવજીવનરૂપા ચ દેવપોષણકારિણી

ષોડશૈતાનિ નામાનિ યઃ પઠેદ્ભક્તિસંયુતઃ ॥
સર્વસિદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય ચેહ લોકે પરત્ર ચ

નાઙ્ગહીનો ભવેત્તસ્ય સર્વકર્મસુ શોભનમ્ ॥
અપુત્રો લભતે પુત્રમભાર્ય્યો લભતે પ્રિયામ્

ઇતિ શ્રીબ્રહ્મવૈવર્ત્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદ નારાયણસંવાદે સ્વાહોપાખ્યાને સ્વાહાજન્માદિકથનં નામ ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ