બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ · અધ્યાય 2.19

નારાયણ ઉવાચ ॥
શિવં પ્રણમ્ય શિરસા દાનવેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥
સમારુરોહ યાનં ચ સ્વામાત્યૈઃ સહ સત્વરઃ

બભૂવુસ્તે ચ સંક્ષુબ્ધાઃ સ્કન્દશક્ત્યાઽર્દિતાસ્તદા ॥
નેદુર્દુન્દુભયઃ સ્વર્ગે પુષ્પવૃષ્ટિર્બભૂવ હ

સ્કન્દસ્યોપરિ તત્રૈવ સમરે ચ ભયઙ્કરે ॥
સ્કન્દસ્ય સમરં દૃષ્ટ્વા મહદદ્ભુતમુલ્બણમ્

દાનવાનાં ક્ષયકરં યથા પ્રાકૃતિકં લયમ્ ॥
રાજા વિમાનમારુહ્ય શરવર્ષં ચકાર હ

નૃપસ્ય શરવૃષ્ટિશ્ચ ઘનવૃષ્ટિર્યથા તથા ॥
મહાન્ઘોરાન્ધકારશ્ચ વહ્ન્યુત્થાનં બભૂવ હ

દેવાઃ પ્રદુદ્રુવુશ્ચાન્યે સર્વે નન્દીશ્વરાદયઃ ॥
એકાકી કાર્ત્તિકેયસ્તુ તસ્થૌ સમરમૂર્દ્ધનિ

પર્વતાનાં ચ સર્પાણાં શિલાનાં શાખિનાં તથા ॥
શશ્વચ્ચકાર વૃષ્ટિં ચ દુર્વાહ્યાં ચ ભયઙ્કરીમ્

નૃપસ્ય શરવૃષ્ટ્યા ચ પ્રચ્છન્નઃ શિવનન્દનઃ ।
નીરદેન ચ સાન્દ્રેણ સંચ્છન્નો ભાસ્કરો યથા

ધનુસ્સ્કન્દસ્ય ચિચ્છેદ દુર્વહં ચ ભયઙ્કરમ્ ॥
બભઞ્જ ચ રથં દિવ્યં ચિચ્છેદ રથઘોટકાન્

મયૂરં જર્જ્જરીભૂતં દિવ્યાસ્ત્રેણ ચકાર સઃ ॥
શક્તિં ચિક્ષેપ સૂર્ય્યાભાં તસ્ય વક્ષોવિભેદિનીમ્

ક્ષણં મૂર્છાં ચ સંપ્રાપ્ય ચેતનામુપલભ્ય સઃ ॥
ગૃહીત્વાઽન્યદ્ધનુર્દિવ્યં યદ્દત્તં વિષ્ણુના પુરા

રત્નેન્દ્રસારખચિતં યાનમારુહ્ય ચાગ્નિભૂઃ ॥
શસ્ત્રમસ્ત્રં ગૃહીત્વા ચ ચકાર રણમુલ્બણમ્

સર્પાંશ્ચ પર્વતાંશ્ચૈવ વૃક્ષાંશ્ચ પ્રસ્તરાંસ્તથા ॥
સર્વાંશ્ચિચ્છેદ કોપેન દિવ્યાસ્ત્રેણ શિવાત્મજઃ

આગ્નેયં વારુણાસ્ત્રેણ વારયામાસ વૈ ગુહઃ ॥
રથં ધનુશ્ચ ચિચ્છેદ શંખચૂડસ્ય લીલયા

સવાહં સારથિં ચૈવ કિરીટં મુકુટોજ્જ્વલમ્ ॥
ચિક્ષેપ શક્તિમુલ્કાભાં દાનવેન્દ્રસ્ય વક્ષસિ

મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ્ય રાજોપલભ્ય વૈ ચેતનાં પુનઃ ॥
આરુહ્ય વૈ યાનમન્યં ધનુર્જગ્રાહ સત્વરઃ

ચકાર શરજાલં ચ માયયા માયિનાં વરઃ ॥
ગુહં ચાચ્છાદ્ય સમરે શરજાલેન નારદ

જગ્રાહ શક્તિમવ્યર્થાં શતસૂર્ય્યસમપ્રભામ્ ॥
પ્રલયાગ્નિશિખારૂપાં વિષ્ણોર્વૈ તેજસા વૃતામ્

ચિક્ષેપ તાં ચ કોપેન મહાવેગેન કાર્ત્તિકે ॥
પપાત શક્તિસ્તદ્ગાત્રે વહ્નિરાશિરિવોજ્જ્વલા

મૂર્ચ્છાં સંપ્રાપ શક્ત્યા ચ કાર્ત્તિકેયો મહાબલઃ ॥
કાલી ગૃહીત્વા તં ક્રોડે નિનાય શિવસન્નિધૌ

શિવસ્તં દર્શનાદેવ જીવયામાસ લીલયા ॥
દદૌ બલમનન્તં ચ સ ચોત્તસ્થૌ પ્રતાપવાન્

શિવઃ સ્વસૈન્યં દેવાંશ્ચ પ્રેરયામાસ સત્વરઃ॥
દાનવેન્દ્રૈઃ સસૈન્યૈશ્ચ યુદ્ધારમ્ભો બભૂવ હ

સ્વયં મહેન્દ્રો યુયુધે સાર્દ્ધં ચ વૃષપર્વણા ॥
ભાસ્કરો યુયુધે વિપ્રચિત્તિના સહ સત્વરઃ

દમ્ભેન સહ ચન્દ્રશ્ચ ચકાર સમરં પરમ્ ॥
કાલેશ્વરેણ કાલશ્ચ ગોકર્ણેન હુતાશનઃ

કુબેરઃ કાલકેયેન વિશ્વકર્મા મયેન ચ ॥
ભયઙ્કરેણ મૃત્યુશ્ચ સંહારેણ યમસ્તથા

કલવિઙ્કેન વરુણશ્ચઞ્ચલેન સમીરણઃ ॥
બુધશ્ચ ધૃતપુષ્ટેન રક્તાક્ષેણ શનૈશ્ચરઃ

જયન્તો રત્નસારેણ વસવો વર્ચસાં ગણૈઃ ॥
અશ્વિનૌ વૈ દીપ્તિમતા ધૂમ્રેણ નલકૂબરઃ

ધનુર્દ્ધરેણ ધર્મશ્ચ મણ્ડૂકાક્ષેણ મઙ્ગલઃ ॥
શોભાકરેણૈવેશાનઃ પિઠરેણ ચ મન્મથઃ

ઉલ્કામુખેન ધૂમ્રેણ ખઙ્ગેનાપિ ધ્વજેન ચ ॥
કાંચીમુખેન પિણ્ડેન ધૂમ્રેણ સહ નન્દિના

વિશ્વેન ચ પલાશેન ચાદિત્યા યુયુધુઃ પરમ્ ॥
એકાદશ મહારુદ્રાશ્ચૈકાદશ ભયઙ્કરૈઃ

મહામારી ચ યુયુધે ચોગ્રદણ્ડાદિભિઃ સહ ॥
નન્દીશ્વરાદયઃ સર્વે દાનવાનાં ગણૈઃ સહ

યુયુધુશ્ચ મહદ્યુદ્ધે પ્રલયે ચ ભયઙ્કરે ॥
વટમૂલે ચ શમ્ભુશ્ચ તસ્થૌ કાલ્યા સુતેન ચ

સર્વે ચ યુયુધુઃ સૈન્યસમૂહાઃ સતતં મુને ॥
રત્નસિંહાસને રમ્યે કોટિભિર્દાનવૈઃ સહ

ઉવાસ શંખચૂડશ્ચ રત્નભૂષણભૂષિતઃ ॥
શઙ્કરસ્ય ચ યોધાશ્ચ યુદ્ધે સર્વે પરાજિતાઃ

દેવાશ્ચ દુદ્રુવુઃ સર્વે ભીતાશ્ચ ક્ષતવિક્ષતાઃ ॥
ચકાર કોપં સ્કન્દશ્ચ દેવેભ્યશ્ચાભયં દદૌ

બલં ચ સ્વગણાનાં વૈ વર્દ્ધયામાસ તેજસા॥
સ્વયમેકશ્ચ યુયુધે દાનવાનાં ગણૈઃ સહ

અક્ષૌહિણીનાં શતકં સમરે સ જઘાન હ ॥
ખર્પરં પાતયામાસ કાલી કમલલોચના

પપૌ રક્તં દાનવાનાં ક્રુદ્ધા સા શતખર્પરમ્ ॥
દશલક્ષં ગજેન્દ્રાણાં શતલક્ષં ચ વાજિનામ્

સમાદાયૈકહસ્તેન મુખે ચિક્ષેપ લીલયા ॥
કબન્ધાનાં સહસ્રં ચ નનર્ત્ત સમરે મુને

સ્કન્દસ્ય શરજાલેન દાનવાઃ ક્ષતવિક્ષતાઃ ॥
ભીતાશ્ચ દુદ્રુવુઃ સર્વે મહાબલપરાક્રમાઃ

વૃષપર્વા વિપ્રચિત્તિર્દમ્ભશ્ચાપિ વિકઙ્કનઃ ॥
સ્કન્દેન સાર્દ્ધં યુયુધુસ્તે ચ સર્વે ક્રમેણ ચ

કાલી જગામ સમરમરક્ષત્કાર્ત્તિકં શિવઃ ॥
વીરાસ્તામનુજગ્મુશ્ચ તે ચ નન્દીશ્વરાદયઃ

સર્વે દેવાશ્ચ ગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસકિન્નરાઃ ॥
રાજ્યભાણ્ડાશ્ચ બહુશઃ શતકોટિર્બલાહકાઃ

સા ચ ગત્વા ચ સંગ્રામં સિંહનાદં ચકાર હ ॥
દેવ્યા વૈ સિંહનાદેન પ્રાપુર્મૂર્ચ્છાં ચ દાનવાઃ

અટ્ટાટ્ટહાસમશિવં ચકાર ચ પુનઃ પુનઃ ॥
હૃષ્ટા પપૌ ચ માધ્વીકં નનર્ત્ત રણમૂર્દ્ધનિ

ઉગ્રદંષ્ટ્રા ચોગ્રચણ્ડા કૌટ્ટરી ચ પપૌ મધુ ॥
યોગિનીનાં ડાકિનીનાં ગણાઃ સુરગણાદયઃ

દૃષ્ટ્વા કાલીં શઙ્ખચૂડઃ શીઘ્રમાજિં સમાયયૌ ॥
દાનવાશ્ચ ભયં પ્રાપૂ રાજા તેભ્યોઽભયં દદૌ

કાલી ચિક્ષેપ ચાગ્નેયં પ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્ ॥
રાજા નિર્વાપયામાસ વારુણેન સ લીલયા

ચિક્ષેપ વારુણં સા ચ તત્તીવ્રં મહદદ્ભુતમ્ ॥
ગાન્ધર્વેણ ચ ચિચ્છેદ દાનવેન્દ્રશ્ચ લીલયા

માહેશ્વરં પ્રચિક્ષેપ કાલી વહ્નિશિખોપમમ્ ॥
રાજા જઘાન તચ્છીઘ્રં વૈષ્ણવેન ચ લીલયા

નારાયણાસ્ત્રં સા દેવી ચિક્ષિપે મન્ત્રપૂર્વકમ્ ॥
રાજા નનામ તં દૃષ્ટ્વા ચાવરુહ્ય રથાદહો

ઊર્ધ્વં જગામ તચ્છસ્ત્રં પ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્ ॥
પપાત શઙ્ખચૂડશ્ચ ભક્ત્યા વૈ દણ્ડવદ્ભુવિ ॥
બ્રહ્માસ્ત્રં સા ચ ચિક્ષેપ યત્નતો મન્ત્રપૂર્વકમ્

બ્રહ્માસ્ત્રેણ મહારાજ નિર્વાણં ચ ચકાર હ ॥
ચિક્ષેપાતીવ દિવ્યાસ્ત્રં સા દેવી મન્ત્રપૂર્વકમ્

રાજા દિવ્યાસ્ત્રજાલેન નિર્વાણં ચ ચકાર હ ॥
દેવી ચિક્ષેપ શક્તિં ચ યત્નતો યોજનાયતામ્

રાજા તીક્ષ્ણાસ્ત્રજાલેન શતખણ્ડં ચકાર હ ॥
જગ્રાહ મન્ત્રપૂર્વં ચ દેવી પાશુપતં રુષા

નિક્ષેપ્તું સા નિષિદ્ધા ચ વાગ્બભૂવાશરીરિણી ॥
મૃત્યુઃ પાશુપતે નાસ્તિ નૃપસ્ય ચ મહાત્મનઃ

યાવદસ્ત્યેવ કણ્ઠેઽસ્ય કવચં હિ હરેરિતિ ॥
યાવત્સતીત્વમસ્તીહ સત્યાશ્ચ નૃપયોષિતઃ

તાવદસ્ય જરા મૃત્યુર્નાસ્તીતિ બ્રહ્મણો વરઃ ॥
ઇત્યાકર્ણ્ય મહાકાલી ન તચ્ચિક્ષેપ સા સતી

શતલક્ષં દાનવાનામગ્રહીલ્લીલયા ક્રુધા॥
અત્તું જગામ વેગેન શંખચૂડં ભયંકરી॥॥॥
દિવ્યાસ્ત્રેણ સુતીક્ષ્ણેન વારયામાસ દાનવઃ ॥
ખઙ્ગં ચિક્ષેપ સા દેવી ગ્રીષ્મસૂર્યોપમં પરમ્

દિવ્યાસ્ત્રૈર્દાનવેન્દ્રોઽયં શતખણ્ડં ચકાર સઃ ॥
પુનરત્તું મહાદેવી વેગેન ચ જગામ તમ્

સર્વસિદ્ધેશ્વરઃ શ્રીમાન્વવૃધે દાનવેશ્વરઃ ॥
નિવારયામાસ ચ તાં સર્વસિદ્ધેશ્વરો વરઃ ॥
વેગેન મુષ્ટિના કાલી કોપયુક્તા ભયંકરી

બભઞ્જાથ રથં તસ્ય ચાહનત્સારથિં સતી ॥
સા ચ શૂલં ચ ચિક્ષેપ પ્રલયાગ્નિશિખોપમમ્

વામહસ્તેન જગ્રાહ શંખચૂડશ્ચ લીલયા ॥
મુષ્ટ્યા જઘાન તં દેવી મહાકોપેન વેગતઃ

બભ્રામ વ્યથયા દૈત્યઃ ક્ષણં મૂર્ચ્છામવાપ હ ॥
ક્ષણેન ચેતનાં પ્રાપ્ય સમુત્તસ્થૌ પ્રતાપવાન્

ન ચક્રે બાહુયુદ્ધં સ દેવ્યા સહ નનામ તામ્ ॥
દેવ્યાશ્ચાસ્ત્રં ચ ચિચ્છેદ ચાગ્રહીત્સ્વેન તેજસા

નાસ્ત્રં ચિક્ષેપ તાં ભક્ત્યા માતૃબુદ્ધ્યા ચ વૈષ્ણવઃ

ગૃહીત્વા દાનવં દેવી ભ્રામયિત્વા પુનઃ પુનઃ ॥
ઊર્ધ્વં ચ પ્રેરયામાસ મહાવેગેન કોપતઃ

ઊર્ધ્વાત્પપાત વેગેન શંખચૂડઃ પ્રતાપવાન્ ॥
નિપત્ય ચ સમુત્તસ્થૌ સ નત્વા ભદ્રકાલિકામ્

રત્નેન્દ્રસારખચિતં વિમાનાગ્ર્યં મનોહરમ્ ॥
આરુરોહ રથં હૃષ્ટો ન વિશ્રાન્તો મહારણે ॥ ।

ક્ષતજં દાનવાનાં ચ માંસં ચ વિપુલં ક્ષુધા ॥
પીત્વા ભુક્ત્વા ભદ્રકાલી યયૌ સા શંકરાન્તિકમ્

ઉવાચ રણવૃત્તાન્તં પૌર્વાપર્ય્યં યથાક્રમમ્ ॥
શ્રુત્વા જહાસ શમ્ભુશ્ચ દાનવાનાં વિનાશનમ્

લક્ષં ચ દાનવેન્દ્રાણામવશિષ્ટં રણેઽધુના ॥
ઉદ્વૃત્તં ભૂભૃતા સાર્દ્ધં તદન્યં ભુક્તમીશ્વર

સંગ્રામે દાનવેન્દ્રં ચ હન્તું પાશુપતેન વૈ ॥
અવધ્યસ્તવ રાજેતિ વાગ્બભૂવાશરીરિણી ॥

રાજેન્દ્રશ્ચ મહાજ્ઞાની મહાબલપરાક્રમઃ ॥
ન ચ ચિક્ષેપ મય્યસ્ત્રં ચિચ્છેદ મમ સાયકમ્

ઇતિ શ્રી બ્રહ્મવૈવર્તે મહાપુરાણે દ્વિતીયે પ્રકૃતિખણ્ડે નારદનારાયણસંવાદે તુલસ્યુપાખ્યાને કાલીશંખચૂડયુદ્ધ એકોનવિંશોઽધ્યાયઃ