બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.36

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણે ઉત્તરભાગે હયગ્રીવાગસ્ત્યસંવાદે લલિતોપાખ્યાને મહાપદ્માટવ્યાર્ઘ્યસ્થાપનકથનં નામ પઞ્ચત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
હયગ્રીવ ઉવાચ
ચિન્તામણિગૃહસ્યાગ્નિદિગ્ભાગે કુન્દમાનકમ્ ।
યોજનાયામવિસ્તારં યોજનોચ્છાસચાતકમ્

તત્ર જ્વલતિ ચિદ્વહ્નિઃ સુધાધારાશતાર્ચિતઃ ।
પરમૈશ્વર્યજનકઃ પાવનો લલિતાજ્ઞયા

અનિન્ધનો મહાજ્વાલઃ સુધયા તર્પિતાકૃતિઃ ।
કઙ્કોલીપલ્લવચ્છાયસ્તત્ર જ્વલતિ ચિચ્છિખી

તત્ર હોત્રી મહાદેવી હોતા કામેશ્વરઃ પરઃ ।
ઉભૌ તૌ નિત્યહોતારૌ રક્ષતઃ સકલં જગત્

અનુત્તરપરાધીના લલિતા સંપ્રવર્તિતા ।
લલિતાચોદિતઃ કામઃ શઙ્કરેણ પ્રવર્તિતઃ

ચિન્તામણિગૃહેન્દ્રસ્ય રક્ષોભાગેમ્બુજાટવૌ

ચક્રરાજરથશ્રેષ્ઠસ્તિષ્ઠત્યુન્નતવિગ્રહઃ ।
નવભિઃ પર્વભિર્યુક્તઃ સર્વરત્નમયાકૃતિઃ

ચતુર્યોજનવિસ્તારો દશયોજનમુન્નતઃ ।
યથોત્તરે હ્રાસયુક્તઃ સ્થૂલતઃ કૂબરોજ્જ્વલઃ

ચતુર્વેદમહાચક્રઃ પુરુષાર્થમહાહયઃ ।
તત્ત્વૈરુ પચરદ્ભિશ્ચ ચામરૈરભિમણ્ડિતઃ

પૂર્વોક્તલક્ષણૈર્યુક્તો મુક્તાચ્છત્રેણ શોભિતઃ ।
ભણ્ડાસુરમહાયુદ્ધે કૃતસાહસિકક્રિયઃ

વર્તતે રથમૂર્ધન્યઃ શ્રીદેવ્યાસનપાટિતઃ ।
ચિન્તામણિગૃહેન્દ્રસ્ય વાયુભાગેમ્બુજાટવૌ

ગેયચક્રરથેન્દ્રસ્તુ મન્ત્રિણ્યાઃ પ્રાન્તતિષ્ઠતિ ।
ચિન્તામણિગૃહેન્દ્રસ્ય રુદ્રભાગેમ્બુજાટવૌ

વલ્લભો દણ્ડનાથાયાઃ કિરિચક્રે મહારથઃ ।
એતદ્રથત્રયં સર્વક્ષેત્રશ્રીપુરપક્તિષુ ।
સમાનમેવ વિજ્ઞેયમઙ્ગસ્થા દેવતા યથા

આનલં કુણ્ડમાગ્નેયે યત્તિષ્ઠતિ સદા જ્વલત્ ।
તપ્તમેતત્તુ ગાયત્રી તપ્તં સ્યાદ ભયઙ્કરમ્

ઘૃણિસૂર્યસ્તુ તત્પશ્ચાદ્ ઓંકારસ્ય ચ મન્દિરમ્ ।
દેવી તુરીયગાયત્રી ચક્ષુષ્મત્યપિ તાપસ

અથ ગન્ધર્વરાજશ્ચ પરિષદ્રુદ્ર એવ ચ ।
તારાંબિકા ભગવતી તત્પશ્ચાદ્ભાગતઃ સ્થિતાઃ

ચિન્તામણિગૃહેન્દ્રસ્ય રક્ષોભાગં સમાશ્રિતઃ ।
નામત્રય પહામન્ત્રવાચ્યો ઽસ્તિ ભગવાન્હરિઃ

મહાગણપતિસ્તસ્યોત્તરસંશ્રિતકેતનઃ ।
પઞ્ચાક્ષરીમન્ત્રવાચ્યસ્તસ્ય ચાપ્યુત્તરે શિવઃ

અથ મૃત્યુઞ્જયેશશ્ચ વાચ્યર્ત્ર્યક્ષરમાત્રતઃ ।
સરસ્વતી ધારણાખ્યા હ્યસ્ય ચોત્તરવાસિની

અકારાદિક્ષકારાન્તવર્ણમૂર્તેસ્તુ મન્દિરમ્ ।
માતૃકાયા ઉત્તરતસ્તસ્યાં વિન્ધ્યનિષૂદન

ઉત્તરે સમ્પદેશી વૈ કાલસંકર્ષણી તથા ।
શ્રીમહાશમ્ભુનાથા ચ દેવ્યાવિર્ભાવકારણમ્

શ્રીઃ પરાંબા ચ વિશદજ્યોત્સ્ના નિર્મલવિગ્રહા ।
ઉત્તરોત્તરમેતાસ્તુ દેવતાઃ કૃતમન્દિરાઃ

બાલાચૈવાન્નપૂર્ણા ચ હયારૂઢા તથૈવ ચ ।
શ્રીપાદુકાચતસ્રસ્તદુત્તરોત્તરમન્દિરાઃ

ચિન્તામણિગૃહેન્દ્રસ્ય વાયવ્યવસુધાદિતઃ ।
મહાપદ્માટવૌ ત્વન્યા દેવતાઃ કૃતમન્દિરાઃ

ઉન્મત્તભૈરવી ચૈવ સ્વપ્નવારાહિકા પરા ।
તિરસ્કરણિકાંબા ચ તથાન્યા પઞ્ચમી પરા

યથાપૂર્વં કૃતગૃહા એતા દેવ્યો મહોદયાઃ ।
શ્રીપૂર્તિશ્ચ મહાદેવી શ્રીમહાપાદુકાપિ ચ

યથાપૂર્વં કૃતગૃહે દ્વે એતે દેવતોત્તમે ।
શઙ્કરેણ ષડામ્નાયસાગરે પ્રતિપાદિતાઃ ।
યા વિદ્યાસ્તાઃ સમસ્તાશ્ચ મહાપદ્માટવીસ્થલે

ઇત્થં શ્રીરશ્મિમાલાયા મણિકૢપ્તા ગહાગૃહાઃ ।
ઉચ્ચધ્વજા ઉચ્ચશાલાસ્સસોપાનાસ્તપોધન

ચિન્તામણિગૃહેન્દ્રસ્ય પૂર્વદ્વારે સમુદ્રપ ।
દક્ષિણે પાર્શ્વભાગેતુ મન્ત્રિનાથાગૃહં મહત્

વામભાગે દણ્ડનાથાભવનં રત્નનિર્મિતમ્ ।
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનામર્ધ્યસ્થાનમ્ય પૂર્વતઃ

ભવનં દીપિતાશેષદિક્ચક્રં રત્નરશ્મિભિઃ ।
સમસ્તા દેવતા એતા લલિતાભક્તિનિર્ભરાઃ ।
લલિતામન્ત્રજાપ્યાશ્ચ શ્રીદેવીં સમુપાસતે

પૂર્વોક્ત મર્ધ્યસ્થાનં ચ પૂર્વોક્તં ચાર્ધ્યકલ્પનમ્ ।
યામ્યદ્વારપ્રભૃતિષુ સર્વેષ્વપિ સમં સ્મૃતમ્

અથ ચિન્તામણિગૃહં વક્ષ્યે શૃણુ મહામુને ।
તચ્છ્રીપટ્ટનમધ્યસ્થં યોજનદ્વયવિસ્મૃતમ્

તસ્ય ચિન્તામણિભયી ભિત્તિઃ કોશસુવિસ્તૃતા ।
ચિન્તામણિશિલાભિશ્ચ ચ્છાદિનીભિસ્તથોપરિ

સંવૃતા કૂટરૂપેણ તત્રતત્ર સમુન્નતા ।
ગૃહભિત્તિસ્તથોન્નમ્રા ચતુર્યોજનમાનતઃ

વિંશતિર્યોજનં તસ્યાશ્ચોન્નમ્રા ભૂમિરુચ્યતે ।
તતોર્ધ્વં હ્રાસસંયુક્તં સ્થૌલ્યત્રિમુકુટોજ્જ્વલા

તાનિ ચેચ્છાક્રિયાજ્ઞાનરૂપાણિ મુકુટાન્યૃષે ।
સદા દેદીપ્યમાનાનિ ચિન્તામણિમયાન્યપિ

ચિન્તામણિગૃહે સર્વં ચિન્તામણિમયં સ્મૃતમ્ ।
યસ્ય દ્વારાણિ ચત્વારિ ક્રોશાર્ધાયામભાઞ્જિ ચ

ક્રોશાર્દ્ધાર્દ્ધં ચ વિસ્તારો દ્વારાણાં કથિતો મુને ।
દ્વારેષુ સર્વેષુ પુનશ્ચિન્તામણિગૃહાન્તરે

પિહિતા લલિતા દેવ્યા મૂતર્લોહિતસિન્ધુવત્ ।
તરુણાર્કસહસ્રાભા ચન્દ્રવચ્છીતલા હ્યપિ ।
મુહુઃ પ્રવાહરૂપેણ પ્રસરન્તી મહામુને

પૂર્વામ્નાય મયં ચૈવ પૂર્વદ્વારં પ્રકીર્તિતમ્ ।
દક્ષિણદ્વારદેશસ્તુ દક્ષિણામ્નાયલક્ષણઃ

પશ્ચિમદ્વારદેશસ્તુ પશ્ચિમામ્નાયલક્ષણઃ ।
ઉત્તરદ્વારદેશઃ સ્યાદુત્તરામ્નાયલક્ષણઃ

ગૃહરાજસ્યાન્તરાલે ભિત્તૌ ખચિતદણ્ડકાઃ ।
રત્નપ્રદીપા ભાસ્વન્તઃ કોટ્યર્કસદૃશત્વિષઃ ।
પરિતસ્તત્ર વર્તન્તે ભાસયન્તો ગૃહાન્તરમ્

ચિન્તામણિગૃહસ્યાસ્ય મધ્યસ્થાને મહીયસિ ।
અત્યુચ્ચૈર્વેદિકાભાગે બિન્દુચક્રં મહાત્તરમ્

ચિન્તારત્નગૃહોત્તુઙ્ગભિન્ત્તેર્બિન્દોશ્ચ મધ્યભૂઃ ।
ભિત્તિઃ ક્રોશં પરિત્યજ્ય ક્રોશત્રયમુદાહૃતમ્

તત્ર ક્રોશત્રયસ્થાને હ્યણિમાદ્યાત્મરોચિષા ।
ક્રોશત્રયં સમસ્તં તદ્ધસ્તસંખ્યાપ્રકારતઃ ।
ચતુર્વિંશતિસાહસ્રહસ્તૈઃ સંમિતમુચ્યતે

બિન્દુપીઠેશપર્યમ્તં ચતુર્દશવિભેદતઃ ।
અન્તરે ભેદિતે જાતે હસ્તસંખ્યા મયોચ્યતે

પદ્માટવીસ્થલાચ્ચિન્તામણિવેશ્માન્તરં મુને ।
હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં તત્ર સ્યુરણિમાદયઃ

અણિમાન્તરવિસ્તારશ્ચતુર્નલ્વસમન્વિતઃ ।
કિષ્કુશ્ચતુઃશતી નલ્વકિષ્કુર્હસ્ત ઉદીર્યતે

તત્રાન્તરે ઽણિમાદ્યાસ્તુ પૂર્વાદિકૃતમન્દિરાઃ ।
અણિમા મહિમા ચૈવ લઘિમા ગરિમા તથા

ઈશિત્વં ચ વશિત્વં ચ પ્રાકામ્યં મુક્તિરેવ ચ ।
ઇચ્છા પ્રાપ્તિઃ સર્વકામેત્યેતાઃ સિદ્ધય ઉત્તમાઃ

રસસિદ્ધિર્મોક્ષસિદ્ધિર્બલસિદ્ધિસ્તથૈવ ચ ।
ખડ્ગસિદ્ધિઃ પાદુકાયા સિદ્ધિરઞ્જનસિદ્ધિકઃ

વાક્સિદ્ધિર્લોકસિદ્ધિશ્ચ દેહસિદ્ધિરનન્તરમ્ ।
એતા અષ્ટૌ સિદ્ધયસ્તુ બહ્વ્યો ઽન્યા યોગિસંમતાઃ

તત્રાન્તરે તુ પરિતઃ સેવતે પરમેશ્વરીમ્ ।
કોટિશઃ સિદ્ધયસ્તસ્મિન્નણિમાદ્યન્તરે મુને

નવલાવણ્યસંપૂર્ણાઃ સ્મયમાનમુખાંબુજાઃ ।
જ્વલચ્ચિન્તામણિ કરાઃ મદા ષોડશવર્ષિકાઃ ।
અત્યુદારપ્રકૃતયઃ ખેલન્તિ મદવિહ્વલાઃ

તસ્યાણિમાદ્યન્તરસ્યોપરિષ્ટાત્સુમનોહરમ્ ।
હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં ચતુર્નલ્વપ્રવિસ્તરમ્

ચતુર્દિક્ષુ ચ સોપાનપઙ્ક્તિભિઃ સુમનોહરમ્ ।
બ્રહ્માદ્યંબરધિષ્ણ્યં સ્યાત્તત્રદેવીઃ સ્થિતાઃ શૃણુ

બ્રાહ્મી માહેશ્વરી ચૈવ કૌમારી વૈષ્ણવી તથા ।
વારાહી ચૈવ માહેન્દ્રી ચામુણ્ડાપ્યથ સપ્તમી ।
મહાલક્ષ્મીરષ્ટમી તુ તત્રૈતાઃ કૃતમન્દિરાઃ

નાનાવિધાયુધાઢ્યાશ્ચ નાનાશક્તિપરિચ્છદાઃ ।
પૂર્વાદિદિશમારભ્ય પ્રાદક્ષિણ્યકૃતાલયાઃ

અથ બ્રાહ્યન્તરા તસ્યોપરિષ્ટાત્કુમ્ભસંભવ ।
હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં ચતુર્નલ્વપ્રવિસ્તરમ્ ।
મુદ્રાન્તરમિતિ ત્રૈધં તત્ર મુદ્રાઃ કૃતાલયાઃ

સંક્ષોભદ્રાવણાકર્ષવશ્યોન્માદમહાઙ્કુશાઃ ।
ખેચરી બીજયોન્યાખ્યા ત્રિખણ્ડા દશમી પુનઃ

પૂર્વાદિદિશમારભ્ય મુદ્રા એતાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
અત્યન્તસુન્દરાકારા નવયૌવનવિહ્વલાઃ

કાન્તિભિઃ કમનીયાભિઃ પૂરયન્ત્યો ગૃહાન્તરમ્ ।
સેવન્તે મુનિશાર્દૂલ લલિતાપરમેશ્વરીમ્

અન્તરં ત્રયમેતત્તુ ચક્રં ત્રૈલોક્યમોહનમ્ ।
એતસ્મિઞ્છક્તયો યાસુ તા ઉક્તાઃ પ્રકટાભિધાઃ

એતસાં સમધિષ્ઠાત્રી ત્રિપુરા ચક્રનાયિકા ।
તચ્ચક્રપાલનકરી મુદ્રાસંક્ષોભણાત્મિકા

અથ મુદ્રાન્તરસ્યોર્ધ્વં પ્રોક્તા નિત્યાકલાં તરમ્ ।
હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં ચતુર્નલ્વપ્રવિસ્તરમ્ ।
પર્વતશ્ચૈવ સોપાનમુત્તરોત્તરમિષ્યતે

નિત્યાકલાન્તરે તસ્મિન્કામાકર્ષણિકાસુખાઃ ।
પરિતઃ કૃતસંસ્થાનાઃ ષોડશેન્દુકલાત્મિકાઃ

તર્પયન્ત્યો દિશાં ચક્રં સુધાસ્યન્દૈઃ સુશીતલૈઃ ।
તાસાં નામાનિ મત્તસ્ત્વમવધારય કુમ્ભજ

કામાકર્ષિણિકા નિત્યા બુદ્ધ્યાકર્ષણિકાપરા ।
રસાકર્ષણિકા નિત્યા ગન્ધાકર્ષણિકા કલા

ચિત્તાકર્ષણિકા નિત્યા ધૈર્યાકર્ષણિકા કલા ।
સ્મૃત્યાકર્ષણિકા નિત્યા નામાકર્ષણિકા કલા

બીજાકર્ષણિકા નિત્યા ચાર્થાકર્ષણિકા કલા ।
અમૃતાકર્ષણી ચાન્યા શરીરાકર્ષણી કલા

એતાસ્તુ ગુપ્તયોગિન્યસ્ત્રિપુરેશી તુ ચક્રિણી ।
સર્વાશાપૂરિકાભિખ્યા ચક્રાધિષ્ઠાનદેવતા

એતચ્ચક્રે પાલિકા તુ મુદ્રા દ્રાવિણિકાભિધા ।
નિત્યા કલાન્તરાદૂર્ધ્વં ધિષ્ણ્ય મત્યન્તસુન્દરમ્

હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં ચતુર્નલ્વપ્રવિસ્તરમ્ ।
પ્રાગ્વત્સોપાનસંયુક્તં સર્વસંક્ષોભણાભિધમ્

તત્રાષ્ટૌ શક્તયસ્તીવ્રા મદારુણવિલોચનાઃ ।
નવતારુણ્યમચ્ચાશ્ચ સેવન્તે પરમેશ્વરીમ્

કુસુમા મેખલા ચૈવ મદના મદનાતુરા ।
રેખા વેગિન્યઙ્કુશા ચ માલિન્યષ્ટૌ ચ શક્તયઃ

કોટિશસ્તત્પરીવારઃ શક્તયો ઽનઙ્ગપૂર્વિકાઃ ।
સર્વસંક્ષોભમિદં ચક્રં તદધિદેવતા

સુંદરી નામ વિજ્ઞેયા નામ્ના ગુપ્તતરાપિ સા ।
તચ્ચક્રપાલનકરી મુદ્રાકર્ષણિકા સ્મૃતા

અનઙ્ગશક્ત્યન્તરસ્યોપરિષ્ટાત્કુંભસંભવ ।
હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં ચતુર્નલ્વપ્રવિસ્તરમ્ ।
સંક્ષોભિણ્યાદ્યન્તરં સ્યાત્સર્વસૌભાગ્યદાયકમ્

સર્વસંક્ષોભિણીમુખ્યાસ્તત્ર શક્તય ઉદ્ધતાઃ ।
ચતુર્દશ વસંત્યેવ તાસાં નામાનિ મચ્છૃણુ

સર્વસંક્ષોભિણી શક્તિઃ સર્વવિદ્રાવિણી તથા ।
સર્વાકર્ષણિકા શાક્તિઃ સર્વાહ્લાદનિકા તથા

સર્વસંમોહિની શક્તિઃ સર્વસ્તંભનશક્તિકા ।
સર્વજૃંભિણિકા શક્તિસ્તથા સર્વવશઙ્કરી

સર્વરઞ્જનશક્તિશ્ચ સર્વોન્માદનિશક્તિકા ।
સર્વાર્થસાધિકા શક્તિઃ સર્વસંપત્તિપૂરિણી

સર્વમન્ત્રમયી શક્તિઃ સર્વદ્વન્દ્વક્ષયઙ્કરી ।
એતાશ્ચ સંપ્રદાયાખ્યાશ્ચક્રિણીપુરવાસિનીઃ

મુદ્રાશ્ચ સર્વવશ્યાખ્યાસ્તચ્ચક્રે રક્ષિકા મતાઃ ।
કોટિશઃ શક્તયસ્તત્ર તાસાં કિઙ્કર્ય્ય ઉદ્ધૃતાઃ

સંક્ષોભિણ્યાદ્યન્તરસ્યોપરિષ્ટાત્કુંભસંભવ ।
હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં ચતુર્નલ્વપ્રવિસ્તરમ્ ।
સર્વસિદ્ધાદિકાનાં તુ મન્દિરં વિષ્ટ્યમુચ્યતે

સર્વસિદ્ધિપ્રદા ચૈવ સર્વસંપત્પ્રદા તથા ।
સર્વપ્રિયઙ્કરી દેવી સર્વમઙ્ગલકારિણી

સર્વકામપ્રદા દેવી સર્વદુઃખવિમોચની ।
સર્વમૃત્યુપ્રશમિની સર્વવિઘ્નનિવારિણી

સર્વાઙ્ગસુન્દરી દેવી સર્વસૌભાગ્યદાયિની ।
એતા દેવ્યઃ કલોત્કીર્ણા યોગિન્યો નામતઃ સ્મૃતાઃ

ચક્રિણી શ્રીશ્ચ વિજ્ઞેયા ચક્રં સર્વાર્થસાધકમ્ ।
સર્વોન્માદનમુદ્રાશ્ચ ચક્રસ્ય પરિપાલિકાઃ

સર્વસિદ્ધ્યાદ્યન્તરસ્યોપરિષ્ટાત્કુમ્ભસમ્ભવ ।
હસ્તવિંશતિરુન્નમ્રં ચતુર્નલ્વપ્રવિસ્તરમ્

સર્વજ્ઞાદ્યન્તરં નામ્ના સર્વરક્ષાકરં સ્મૃતમ્ ।
ચક્રં મહત્તરં દિવ્યં સર્વજ્ઞાદ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સર્વજ્ઞા સર્વશક્તિશ્ચ સર્વૈશ્વર્યપ્રદાયિની ।
સર્વજ્ઞાનમયી દેવી સર્વવ્યાધિવિનાશિની

સર્વાધારસ્વરૂપા ચ સર્વપાપહરી તથા ।
સર્વાનન્દમયી દેવી સર્વરક્ષાસ્વરૂપિણી

સર્વેપ્સિતપ્રદા ચૈતા નિર્ગર્વા યોગિનીશ્વરાઃ

માલિની ચક્રિણી પ્રોક્તા મુદ્રા સર્વમહાઙ્કુશા ।
ઇતિ ચિન્તામણિ ગૃહે સર્વજ્ઞાદ્યન્તરાવધિ ।
ચક્રાણિ કાનિચિત્પ્રોક્તાન્યન્યાન્યપિ મુને શૃણુ