બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 3.24

ઇતિ બ્રહ્માણ્ડમહાપુરાણે ઉત્તરભાગે લલિતોપાખ્યાને કરઙ્કાદિપઞ્ચસેનાપતિવધો નામ ત્રયોવિંશો ઽધ્યાયઃ
હતેષુ તેષુ રોષાન્ધો નિશ્વસઞ્છૂન્યકેશ્વરઃ ।
કુજલાશમિતિ પ્રોચે યુયુત્સાવ્યાકુલાશયઃ

ભદ્ર સેનાપતે ઽસ્માકમભદ્રં સમુપાગતમ્ ।
કરઙ્કાદ્યશ્ચમૂનાથાઃ કન્દલદ્ભુજવિક્રમાઃ

સર્પિણીમાયયા સર્વગીર્વાણમદભઞ્જનાઃ ।
પાપીયસ્યા તયા ગૂઢમાયયા વિનિપાતિતાઃ

બલાહકપ્રભૃતયઃ સપ્ત યે સૈનિકાધિપાઃ ।
તાનુદગ્રભુજાસત્ત્વાન્પ્રાહિણુ પ્રધનં પ્રતિ

ત્રિશતં ચાક્ષૌહિણીનાં પ્રસ્થાપય સહૈવ તૈઃ ।
તે મર્દયિત્વા લલિતાસૈન્યં માયાપરાયણાઃ

અયે વિજયમાહાર્ય સંપ્રાપ્સ્યન્તિ મમાન્તિકમ્ ।
કીકસગર્ભસંજાતાસ્તે પ્રચણ્ડપરાક્રમાઃ

બલાહકમુખાઃ સપ્ત ભ્રાતરો જયિનઃ સદા ।
તેષામવશ્યં વિજયો ભવિષ્યતિ રણાઙ્ગણે

ઇતિ ભણ્ડાસુરેણોક્તઃ કુટિલાક્ષઃ સમાહ્વયત્ ।
બલાહકમુખાન્સપ્ત સેનાનાથાન્મદોત્કટાન્

બલાહકઃ પ્રથમતસ્તસ્મા ત્સૂચીમુખો ઽપરઃ ।
અન્યઃ ફાલમુખશ્ચૈવ વિકર્ણો વિકટાનનઃ

કરાલાયુઃ કરટકઃ સપ્તૈતે વીર્યશાલિનઃ ।
ભણ્ડાસુરં નમસ્કૃત્ય યુદ્ધકૌતૂહલોલ્વણાઃ

કીકસાસૂનવઃ સર્વે ભ્રાતરો ઽન્યોન્યમાવૃતાઃ ।
અન્યોન્યસુસહાયાશ્ચ નિર્જગમુર્નગરાન્તરાત્

ત્રિશાતાક્ષૌહિણીસેનાસેનાન્યો ઽન્વગમંસ્તદા ।
ઉલ્લિખન્તિ કેતુજાલૈરંબરે ઘનમણ્ડલમ્

ઘોરસંગ્રામિણીપાદા ઘાતૈર્મર્દિતભૂતલા ।
પિબન્તિ ધૂલિકાજાલૈરશેષાનપિ સાગરાન્

ભેરીનિઃ સાણતંપોટ્ટપણવાનકનિસ્વનૈઃ ।
નભોગુણમયં વિશ્વમાદધાનાઃ પદેપદે

ત્રિશતાક્ષૌહિણીસેનાં તાં ગૃહીત્વા મદેદ્ધતાઃ ।
પ્રવેષ્ટુમિવ વિશ્વસ્મિન્કૈકસેયાઃ પ્રતસ્થિરે

ધૃતરોષારુણાઃ સૂર્યમણ્ડલો દ્દીપ્તકઙ્કટાઃ ।
ઉદ્દીપ્તશસ્ત્રભરણાશ્ચેલુર્દ્દીપ્તોર્ધ્વકેશિનઃ

સપ્ત લોકાન્પ્રમથિતું પ્રોષિતાઃ પૂર્વમુદ્ધતાઃ ।
ભણ્ડાસુરેણ મહતા જગદ્વિજયકારિણા

સપ્તલોકવિમર્દેન તેન દૃષ્ટ્વા મહાબલાઃ ।
પ્રોષિતા લલિતાસૈન્યં જેતુકામેન દુર્ધિયા

તે પતન્તો રણતલમુચ્ચલચ્છત્રપાણયઃ ।
શક્તિસેનામભિમુખં સક્રોધમભિદુદ્રુવુઃ

મુહુઃ કિલકિલારાબૈર્ઘોષયન્તો દિશો દશ ।
દેવ્યાસ્તુ સૈનિકં યત્ર તત્ર તે જગમુરુદ્ધતાઃ

સૈન્યં ચ લલિતાદેવ્યાઃ સન્નદ્ધં શાસ્ત્રભીષણમ્ ।
અભ્યમિત્રીણમભવદ્બદ્ધભ્રુકુટિનિષ્ઠુરમ્

પાશિન્યો મુસલિન્યશ્ચ ચક્રિણ્યશ્ચાપરા મુને ।
મુદ્ગરિણ્યઃ પટ્ટિશિન્યઃ કોદણ્ડિન્યસ્તથાપરાઃ

અનેકાઃશક્તયસ્તીવ્રા લલિતાસૈન્યસંગતાઃ ।
પિબન્ત્ય ઇવ દૈત્યાબ્ધિં સાન્નિપેતુઃ સહસ્રશઃ

આયાતાયાત હે દુષ્ટાઃ પાપિન્યો વનિતાધમાઃ ।
માયાપરિગ્રહૈર્દૂરં મોહયન્ત્યો જડાશયાન્

નેષ્યામો ભવતીરદ્ય પ્રેતનાથનિકેતનમ્ ।
શ્વસદ્ભુજગસંકાશૈર્બાણૈર ત્યન્તભીષણૈઃ ।
ઇતિ શક્તીર્ભર્ત્સયન્તો દાનવાશ્ચક્રુરાહવમ્

કાચિચ્ચિચ્છેદ દૈત્યેન્દ્રં કણ્ઠે પટ્ટિશપાતનાત્ ।
તદ્ગલોદ્ગલિતો રક્તપૂર ઊર્ધ્વમુખો ઽભવત્

તત્ર લગ્ના બહુતરા ગૃધ્રા મણ્ડલતાં ગતાઃ ।
તૈરેવ પ્રેતનાથસ્ય ચ્છત્રચ્છવિરુદઞ્ચિતા

કાચિચ્છક્તિઃ મુરારાતિં મુક્તશક્ત્યાયુધં રણે ।
લૂનતચ્છક્તિનૈકેન બાણેન વ્યલુનીત ચ

એકા તુ ગજમારૂઢા કસ્યચિદ્દૈત્યદુર્મતેઃ ।
ઉરઃસ્થલે સ્વકરિણા વપ્રાઘાતમશિક્ષયત્

કાચિત્પ્રતિભટારૂઢં દન્તિનં કુંભસીમનિ ।
ખડ્ગેન સહસા હત્વા ગજસ્ય સ્વપ્રિયં વ્યધાત્

કરમુક્તેન ચક્રેણ કસ્યચિદ્દેવવૈરિણઃ ।
ધનુર્દણ્ડં દ્વિધા કૃત્વા સ્વભ્રુવોઃ પ્રતિમાં તનેત્

શક્તિરન્યા શરૈઃ શાતૈઃ શાતયિત્વા વિરોધિનઃ ।
કૃપાણપદ્મા રોમાલ્યાં સ્વકીયાયાં મુદં વ્યધાત્

કાચિન્મુદ્ગરપાતેન ચૂર્ણયિત્વા વિરોધિનઃ ।
રથ્યક્રનિતંબસ્ય સ્વસ્ય તેનાતનોન્મુદમ્

રથકૂબરમુગ્રેણ કસ્યચિદ્દાનવપ્રભોઃ ।
ખડ્ગેન છિન્દતી સ્વસ્ય પ્રિયમુવ્યાસ્તતાન હ

અભ્યન્તરં શક્તિસેના દૈત્યાનાં પ્રવિવેશ હ ।
પ્રવિવેશ ચ દૈત્યાનાં સેના શક્તિબલાન્તરમ્

નીરક્ષીરવદત્યન્તાશ્લેષં શક્તિસુરદ્વિષામ્ ।
સંકુલાકારતાં પ્રાપ્તો યુદ્ધકાલે ઽભવત્તદા

શક્તીનાં ખડ્ગપાતેન લૂનશુણ્ડારદદ્વયાઃ ।
દૈત્યાનાં કરિણો મત્તા મહાક્રોડા ઇવાભવન્

એવં પ્રવૃત્તે સમરે વીરાણાં ચ ભયઙ્કરે ।
અશક્યે સ્મર્તુમપ્યન્તં કાતરત્વવતાં નૃણામ્ ।
ભીષણાનાં ભીષણે ચ શસ્ત્રવ્યાપારદુર્ગમે

બલાહકો મહાગૃધ્રં વજ્રતીક્ષ્ણમુખાદિકમ્ ।
કાલદણ્ડોપમં જઙ્ઘાકાણ્ડે ચણ્ડપરાક્રમમ્

સંહારગુપ્તનામાનં પૂર્વમગ્રે સમુત્થિતમ્ ।
ધૂમવદ્ધૂસરાકારં પક્ષક્ષેપભયઙ્કરમ્

આરુહ્ય વિવિધંયુદ્ધં કૃતવાન્યુદ્ધદુર્મદઃ ।
પક્ષૌ વિતત્ય ક્રોશાર્ધં સ સ્થિતો ભીમનિઃસ્વનૈઃ ।
અઙ્ગારકુણ્ડવચ્ચઞ્ચું વિદાર્યાભક્ષયચ્ચમૂમ્

સંહારગુપ્તં સ મહાગૃધ્રઃ ક્રૂરવિલોચનઃ ।
બલાહકમુવાહોચ્ચૈરાકૃષ્ટધનુષં રણે

બલાહકો વપુર્ધુન્વન્ગૃધ્રપૃષ્ઠકૃતસ્થિતિઃ ।
સપક્ષકૂટશૈલસ્થો બલાહક ઇવાભવત્

સૂચીમુખશ્ચ દૈત્યેન્દ્રઃ સૂચીનિષ્ઠુરપક્ષતિમ્ ।
કાકવાહનમારુહ્ય કઠિનં સમરં વ્યધાત્

મત્તઃ પર્વતશૃઙ્ગાભશ્ચઞ્ચૂદણ્ડં સમુદ્વહન્ ।
કાલદણ્ડપ્રમાણેન જઙ્ઘાકાણ્ડેન ભીષણઃ

પુષ્કલાવર્તકસમા જંબાલસદૃશદ્યતિઃ ।
ક્રોશમાત્રાયતૌ પક્ષાવુભાવપિ સમુદ્વહન્

સૂચીમુખાધિષ્ઠિતો ઽસૌ કરટઃ કટુવાસિતઃ ।
મર્દયઞ્ચઞ્ચુઘાતેન શક્તીનાં મણ્ડલં મહત્

અથો ફલમુખઃ ફાલં ગૃહીત્વા નિજમાયુધમ્ ।
કઙ્કમારુહ્ય સમરે ચકાશે ગિરિસન્નિભમ્

વિકર્ણાખ્યશ્ચ દૈત્યેન્દ્રશ્ચમૂભર્તા મહાબલઃ ।
ભેરુણ્ડપતનારૂઢઃ પ્રચણ્ડયુદ્ધમાતનોત્

વિકટાનનનામાનં વિલસત્પટ્ટિશાયુધમ્ ।
ઉવાહ સમરે ચણ્ડઃ કુક્કુટો ઽતિભયઙ્કરઃ

ગર્જન્કણ્ઠસ્થરોમાણિ હર્ષયઞ્જ્વલદીક્ષણઃ ।
પશ્યન્પુરઃ શક્તિસૈન્યં ચચાલ ચરણાયુધઃ

કરાલાક્ષશ્ચ ભૂભર્તા ષષ્ઠો ઽત્યન્તગરિષ્ઠદઃ ।
વજ્રનિષ્ઠુરઘોષશ્ચ પ્રાચલત્પ્રેતવાહનઃ

શ્મશાનમન્ત્રશૂરેણતેન સંસાધિતઃ પુરા ।
પ્રેતો ભૂતસમાવિષ્ટસ્તમુવાહ રણાજિરે

અવાઙ્મુખો દીર્ઘબાહુઃ પ્રસારિતપદદ્વયઃ ।
પ્રોતો વાહનતાં પ્રાપ્તઃકરાલાક્ષમથાવહત્

અન્યઃ કરટકો નામ દૈત્યસેનાશિખામણિઃ ।
સર્દયામાસ શક્તીનાં સૈન્યં વેતાલવાહનઃ

યોજનાયતમૂર્તિઃ સન્વેતાલઃ ક્રૂરલોચનઃ ।
શ્મશાનભૂમૌ વેતાલો મન્ત્રેણાનેન સાધિતઃ

મર્દયામાસ પૃતનાં શક્તીનાં તેન દેશિતઃ ।
તસ્ય વેતાલવર્યસ્ય વર્તમાનોંસસીમનિ ।
બહુધાયુધ્યત તદા શક્તિભિઃ સહ દાનવઃ

એવમેતે ખલાત્માનઃ સપ્ત સપ્તાર્ણવોપમાઃ ।
શક્તીનાં સૈનિકં તત્ર વ્યાકુલીચક્રુરુદ્ધતાઃ

તે સપ્ત પૂર્વં તપસા સવિતારમતોષયન્ ।
તેન દત્તો વરસ્તેષાં તપસ્તુષ્ટેન ભાસ્વતા

કૈકસેયા મહાભાગા ભવતાં તપસાધુના ।
પરિતુષ્ટો ઽસ્મિ ભદ્રં વો ભવન્તો વૃણતાં વરમ્

ઇત્યુક્તે દિનનાથેન કૈકસેયાસ્તપઃ કૃશાઃ ।
પ્રાર્થયામાસુરત્યર્થં દુર્દાન્તં વરમીદૃશમ્

રણેષુ સન્નિધાતવ્યમસ્માકં નેત્રકુક્ષિષુ ।
ભવતા ઘોરતેજોભિર્દહતા પ્રતિરોધિનઃ

ત્વયા યદા સન્નિહિતં તપનાસ્માકમક્ષિષુ ।
તદાક્ષિવિષયઃ સર્વો નિશ્ચેષ્ટો ભવતાત્પ્રભો

ત્વત્સાન્નિધ્યસમિદ્ધેન નેત્રેણાસ્માકમીક્ષિતાઃ ।
સ્તબ્ધશસ્ત્રા ભવિષ્યન્તિ પ્રતિરોધકસૈનિકાઃ

તતઃ સ્તબ્ધેષુ શસ્ત્રેષુ વીક્ષણાદેવ નઃ પ્રભો ।
નિશ્ચેષ્ટા રિપવો ઽસ્માભિર્હન્તવ્યાઃ સુકરત્વતઃ

ઇતિ પૂર્વં વરઃ પ્રાપ્તઃ કૈકસેયૌર્દિવાકરાત્ ।
વરદાનેન તે તત્ર યુદ્ધે ચેરુર્મધોદ્ધતાઃ

અથ સૂર્યસમાવિષ્ટનેત્રૈસ્તેસ્તુ નિરીક્ષિતાઃ ।
શક્તયઃ સ્તબ્ધશસ્ત્રૌઘા વિફલોત્સા હતાં ગતાઃ

કીકસાતનયૈસ્તૈસ્તુ સપ્તભિઃ સત્ત્વશાલિભિઃ ।
વિષ્ટંભિતાસ્ત્રશસ્ત્રાણાં શક્તીનાં નોદ્યમો ઽભવત્

ઉદ્યમે ક્રિયભાણે ઽપિ શસ્ત્રસ્તમ્ભેન ભૂયસા ।
અભિભૂતાઃ સનિશ્વાસં શક્તયો જોષમાસત

અથ તે વાસરં પ્રાપ્ય નાનાપ્રહરણોદ્યતાઃ ।
વ્યમર્દયઞ્છક્તિસૈન્યં દૈત્યાઃ સ્વસ્વામિદેશિતાઃ

શક્તયસ્તાસ્તુ સૈન્યેન નિર્વ્યાપારા નિરાયુધાઃ ।
અક્ષુભ્યન્ત શરૈસ્તેષાં વજ્રકઙ્કટભોદિભિઃ

શક્તયો દૈત્યશસ્ત્રૌધૈર્વિદ્ધગાત્રાઃ સૃતામૃજઃ ।
સુપલ્લવા રણે રેજુઃ કઙ્કોલલતિકા ઇવ

હાહાકારં વિતન્વત્યઃ પ્રપન્ના લલિતેશ્વરીમ્ ।
ચુક્રુશુઃ શક્તયઃ સર્વાસ્તૈઃ સ્તંભિતનિજાયુધાઃ

અથ દેવ્યાજ્ઞયા દણ્ડનાથા પ્રત્યઙ્ગરક્ષિણી ।
તિરસ્કરણિકા દેવી સમુત્તસ્થૌ રણાજિરે

તમોલિપ્તાહ્વયં નામ વિમાનં સર્વતોમુખમ્ ।
મહામાયા સમારુહ્ય શક્તીનામભયં વ્યધાત્

તમાલશ્યામલાકારા શ્યામકઞ્ચુકધારિણી ।
શ્યામચ્છાયે તમોલિપ્તે શ્યામયુક્તતુરઙ્ગમે

વાસન્તી મોહનાભિખ્યં ધનુરાદાય સસ્વનમ્ ।
સિંહનાદં વિનદ્યેષૂનવર્ષત્સર્પસન્નિભાન્

કૃષ્ણરૂપભુજઙ્ગ ભાનધોમુસલસંનિભાન્ ।
મોહનાસ્ત્રવિનિષ્ઠ્યૂતાન્બાણાન્દૈત્યા ન સેહિરે

ઇતસ્તતો મર્દ્યમાના મહામાયાશિલીમુખૈઃ ।
પ્રકોપં પરમં પ્રાપ્તા બલાહકમુખાઃ ખલાઃ

અથો તિરસ્કરણ્યંબા દણ્ડનાથાનિદેશતઃ ।
અન્ધાભિધં મહાસ્ત્રં સા મુમોચ દ્વિષતાં ગણે

બલાહકાદ્યાસ્તે સપ્ત દિનનાથવરોદ્ધતાઃ ।
અન્ધાસ્ત્રેણ નિજં નેત્રં દધિરે ચ્છાદિતં યથા

તિરસ્કરણિકાદેવ્યા મહામોહનધન્વનઃ ।
ઉદ્ગતેનાન્ધબાણેન ચક્ષુસ્તેષાં વ્યધીયત

અન્ધીકૃતાશ્ચ તે સપ્ત ન તુ પ્રૈક્ષન્ત કિઞ્ચન ।
તદ્વીક્ષણસ્ય વિરહાચ્છસ્ત્રસ્તમ્ભઃ ક્ષયં ગતઃ

પુનઃ સસિંહનાદં તાઃ પ્રોદ્યતાયુધપાણયઃ ।
ચક્રુઃ સમરસન્નાહં દૈત્યાનાં પ્રજિઘાંસયા

તિરસ્કરણિકાં દેવીમગ્રે કૃત્વા મહાબલામ્ ।
સદુપાયપ્રસઙ્ગેન ભૃશં તુષ્ટા રણં વ્યધુઃ

સાધુસાધુ મહાભાગે તિરસ્કરણિકાંબિકે ।
સ્થાને કૃતતિરસ્કારા દ્વિપામેષાં દુરાત્મનામ્

ત્વં હિ દુર્જનનેત્રાણાં તિરસ્કારમહૌષધી ।
ત્વયા બદ્ધદૃશાનેન દૈત્યચક્રેણ ભૂયતે

દેવકાર્યમિદં દેવિ ત્વયા સમ્યગનુષ્ટિતમ્ ।
અસ્માદૃશામજય્યેષુ યદેષુ વ્યસનં કૃતમ્

તત્ત્વયૈવ દુરાચારાનેતાન્સપ્ત મહાસુરાન્ ।
નિહતાંલ્લલિતા શ્રુત્વા સન્તોષં પરમાપ્સ્યતિ

એવં ત્વયા વિરચિતે દણ્ડિનીપ્રીતિ માપ્સ્યતિ ।
મન્ત્રિણ્યપિ મહાભાગાયાસ્યત્યેવ પરાં મુદમ્

તસ્માત્ત્વમેવ સપ્તૈતાન્નિગૃહણ રણાજિરે ।
એષાં સૈન્યં તુ નિખિલં નાશયામ ઉદાયુધાઃ

ઇત્યુક્ત્વા પ્રેરિતા તાભિઃ શક્તિભિયુર્દ્ધકૌતુકાન્ ।
તમોલિપ્તેન યાનેન બલાહકબલં યયૌ

તામાયાન્તીં સમાવેક્ષ્ય તે સપ્તાથ સુરાધમાઃ ।
પુનરેવ ચ સાવિત્રં વરં સસ્મરુરઞ્જસા

પ્રવિષ્ટમપિ સાવિત્રં નાશકં તન્નિરોધને ।
તિરસ્કૃતં તુ નેત્રસ્થં તિરસ્કરણિતેજસા

વરદાનાસ્ત્રરોષાન્ધં મહાબલપરાક્રમમ્ ।
અસ્ત્રેણ ચ રુષા ચાન્ધં બલાહકમહાસુરમ્ ।
આકૃષ્ય કેશેષ્વસિના ચકર્તાન્તર્ધિદેવતા

તસ્ય વાહનગૃધ્રસ્ય લુનાના પત્રિણા શિરઃ ।
સૂચીમુખસ્યાભિમુખં તિરસ્કરણિકા વ્રજત્

તસ્ય પટ્ટિશપાતેન વિલૂય કઠિનં શિરઃ ।
અન્યેષામપિ પઞ્ચાનાં પઞ્ચત્વમકરોચ્છનૈઃ

તૈઃ સપ્તદૈત્યમુણ્ડૈશ્ચગ્રથિતાન્યોન્યકેશકૈઃ ।
હારદામ ગલે કૃત્વા નનાદાન્તર્ધિદેવતા

સમસ્તમપિ તત્સૈન્યં શક્તયઃ ક્રોધસૂર્ચ્છિતાઃ ।
હત્વા તદ્રક્તસલિલૈર્બહ્વીઃ પ્રાવાહયન્નદીઃ

તત્રાશ્ચર્યમભૂદ્ભૂરિ માહામાયાંબિકાકૃતમ્ ।
બલાહકાદિસેનાન્યાં દૃષ્ટિરોધનવૈભવાત્

હતશિષ્ટાઃ કતિપયા બહુવિત્રાસસઙ્કુલાઃ ।
શરણં જગ્મુરત્યાર્ત્તાઃ ક્રન્દન્તં શૂન્યકેશ્વરમ્

દણ્ડિનીં ચ મહામાયાં પ્રશંસન્તિ મુહુર્મુહુઃ ।
પ્રસાદમપરં ચક્ષુસ્તસ્યા આદાયપિપ્રિયુઃ

સાધુસાધ્વિતિ તત્રસ્થાઃ શક્તયઃ કમ્પમૌલયઃ ।
તિરસ્કરણિકાં દેવીમશ્લાઘન્ત પદેપદે