બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.73

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે સ્તવસમાપ્તિર્નામ દ્વિસપ્તતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥ 72॥
સૂત ઉવાચ
એવમારાધ્ય દેવેશમીશાનં નીલલોહિતમ્ ।
પ્રહ્વો ઽતિપ્રણતસ્તસ્મૈ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્

કાવ્યસ્ય ગાત્રં સંસ્પૃશ્ય હસ્તેન પ્રીતિમાન્ભવઃ ।
નિકામં દર્શનં દત્ત્વા તત્રૈવાન્તરધાદ્ધરઃ

તતઃ સો ઽતર્હિતે તાસ્મિન્દેવે સાનુચરે તદા ।
તિષ્ઠન્તીં પ્રાજલિર્ભૂત્વા જયન્તીમિદમબ્રવીત્

કસ્ય ત્વં સુભગે કા વા દુઃખિતે મયિ દુઃખિતા ।
સહતા તપસા યુક્તં કિમર્થં માં જિગીષ્સિ

અનયા સતતં ભક્ત્યા પ્રશ્રયેણ દમેન ચ ।
સ્નેહેન ચૈવ સુશ્રોણિ પ્રીતો ઽસ્મિ વરવર્ણિનિ

કિમિચ્છસિ વરારોહે કસ્તે કામઃ સમૃદ્ધ્યતામ્ ।
તં તે સંપૂરયામ્યદ્ય યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભઃ

એવમુક્તાબ્રવીદેનં તપસા જ્ઞાતુમર્હસિ ।
ચિકીર્ષિતં મે બ્રહ્મિષ્ઠ ત્વં હિ વેત્થ યથાતથમ્

એવમુક્તો ઽબ્રવીદેનાં દૃષ્ટ્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા ।
માહેન્દ્રી ત્વં વરારોહે મદ્ધિતાર્થમિહાગતા

મયા સહ ત્વં સુશ્રોણિ દશવર્ષાણિ ભામિનિ ।
અદૃશ્યં સર્વભૂતૈસ્તુ સંપ્રયોગમિહેચ્છસિ

દેવીન્દ્રનીલવર્ણાભેવરારોહે સુલોચને ।
ઇમં વૃણીષ્વ કામં ત્વં મત્તો વૈ વલ્ગુભાષિણિ

એવં ભવતુ ગચ્છાવો ગૃહાન્મત્તેભગામિનિ ।
તતઃ સ્વગૃહમાગમ્ય જયત્યા સહિતઃ પ્રભુઃ

સ તયા ચાવસદ્દેવ્યા દશ વર્ષાણિ ભાર્ગવઃ ।
અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં માયયા સંવૃતસ્તદા

કૃતાર્થમામતં જ્ઞાતવા કાવ્યં સર્વે દિતેઃ સુતાઃ ।
અભિજગ્સુર્ગૃહં તસ્ય મુદિતાસ્તં દિદૃક્ષવઃ

ગતા યદા ન પશ્યન્તિ જયત્યા સંવૃતં ગુરુમ્ ।
લક્ષમં તસ્ય તદ્ બુદ્ધ્વા પ્રતિજગ્મુર્યથાગતમ્

બૃહસ્પતિસ્તુ સંરુદ્ધં જ્ઞાત્વા કાવ્યં વરેણ હ ।
પ્રીત્યર્થે દશ વર્ષાણિ જયન્ત્યા હિતકામ્યયા

બુદ્ધ્વા તદન્તરં સો ઽથ દેવાનાં મન્ત્રચોદિતઃ ।
કાવ્યસ્ય રૂપમાસ્થાય સો ઽસુરાન્સમભાષત

તતઃ સો ઽભ્યાગતાન્દૃષ્ટ્વા બૃહસ્પતિરુવાચ તાન્ ।
સ્વાગતં મમ યાજ્યાનાં સંપ્રાપ્તો ઽસ્મિ હિતાય ચ

અહં વો ઽધ્યાપયિષ્યામિ પ્રાપ્તા વિદ્યા મયા હિ યાઃ ।
તતસ્તે હૃષ્ટમનસો વિદ્યાર્થમુપપેદિરે

પૂર્ણે કાવ્યસ્તદા તસ્મિન્સમયે દશવાર્ષિકે ।
સમયાન્તે દેવયાજી સદ્યો જાતમતિસ્તદા

બુદ્ધિં ચક્રે તતશ્ચાપિ યાજ્યાનાં પ્રત્યવેક્ષણે ।
શુક્ર ઉવાચ
દેવિ ગચ્છામ્યહં દ્રષ્ટું તવ યાજ્યાઞ્છુચિસ્મિતે

વિભ્રાન્તપ્રેક્ષિતે સાધ્વિ ત્રિવર્ણાયતલોચને ।
એવમુક્તાબ્રવીદ્દેવી ભજ ભક્તાં મહાવ્રત ।
એષ બ્રહ્મન્સતાં ધર્મો ન ધર્મં લોપયામિ તે

સૂત ઉવાચ
તતો ગત્વા સુરાન્દૃષ્ટ્વા દેવાચાર્યેણ ધીમતા

વઞ્ચિતાન્કાવ્યરૂપેણ વચસા પુનરબ્રવીત્ ।
કાવ્યં મામનુજાનીધ્વમેષ હ્યાઙ્ગિરસો મુનિઃ

વઞ્ચિતા બત યૂયં વૈ મયિ સક્તે તુ દાનવાઃ ।
શ્રુત્વા તથા બ્રુવાણં તં સંભ્રાન્તા દિતિજાસ્તતઃ

સંપ્રૈક્ષન્તાવુભૌ તત્ર સ્થિરાસીનૌ શુચિસ્મિતૌ ।
સંપ્રમૂઢાઃ સ્થિતાઃ સર્વે પ્રાપદ્યન્ત ન કિઞ્ચન

તતસ્તેષુ પ્રમૂઢેષુ કાવ્યસ્તાન્પુનરબ્રવીત્ ।
આચાર્યો યો હ્યયં કાવ્યો દેવાયાર્યો ઽયમઙ્ગિરાઃ

અનુગચ્છત માં સર્વે ત્યજતૈનં બૃહસ્પતિમ્ ।
એવમુક્તે તુ તે સર્વે તાવુભૌ સમવેક્ષ્ય ચ

તદાસુરા વિશેષ તુ ન વ્યજાનંસ્તયોર્દ્વયોઃ ।
બૃહસ્પતિરુવાચૈનામં ભ્રાતો ઽયમઙ્ગિરાઃ

કાવ્યો ઽહં વો ગુરુર્દૈત્યા મદ્રૂપો ઽયં બૃહસ્પતિઃ ।
સંમોહયતિ રૂપેણ મામકેનૈષ વો ઽસુરાઃ

શ્રુત્વા તસ્ય વચસ્તે વૈ સંમન્ત્ર્યાથ વચો ઽબ્રુવન્ ।
અયં નો દશવર્ષાણિ સતતં શાસ્તિ વૈ પ્રભુઃ

એષ વૈ ગુરુરસ્માકમન્તરેપ્સુરયં દ્વિજાઃ ।
તતસ્તેદાનવાઃ સર્વે પ્રણિપત્યાભિવાદ્ય ચ

વચનં જગૃહુસ્તસ્ય વિદ્યાભ્યાસેન મોહિતાઃ ।
ઊચુસ્તમસુરાઃ સર્વે ક્રુદ્ધાઃ સંરક્તલોચનાઃ

અયં ગુરુર્હિતો ઽસ્માકં ગચ્છ ત્વં નાસિ નો ગુરુઃ ।
ભાર્ગવો ઽગિરસો વાયં ભવત્વેષૈવ નો ગુરુઃ

સ્થિતા વયં નિદેશે ઽસ્ય ગચ્છ ત્વં સાધુ મા ચિરમ્ ।
એવમુક્ત્વા સુરાઃ સર્વે પ્રાપદ્યન્ત બૃહસ્પતિમ્

યદા ન પ્રતિપદ્યન્તે તેનોક્તં તન્મહદ્ધિતમ્ ।
ચુકોપ ભાર્ગવસ્તે ષામવલેપેન વૈ તદા

બોધિતાપિ મયા યસ્માન્ન માં ભજત દાનવાઃ ।
તસ્માત્પ્રણષ્ટસંજ્ઞા વૈ પરાભવમવાપ્સ્યથ

ઇતિ વ્યાહૃત્ય તાન્કાવ્યો જગામાથ યથાગતમ્ ।
શપ્તાંસ્તાનસુરાઞ્જ્ઞાત્વા કાવ્યેન તુ બૃહસ્પતિઃ

કૃતાર્થઃ સ તદા હૃષ્ટઃ સ્વરૂપં પ્રત્યપદ્યત ।
બુદ્ધ્વાસુરાંસ્તદા બ્રષ્ટાન્કૃતાર્થોંઽતર્દ્ધિમાગમત્

તતઃ પ્રનષ્ટે તસ્મિંસ્તે વિભ્રાન્તા દાનવાસ્તદા ।
અહો ધિગ્વઞ્ચિતાઃ સ્નેહાત્પરસ્પરમથાબ્રુવન્

ધર્મતો ઽવિમુખાશ્ચૈવ કારિતા વેધસા વયમ્ ।
દગ્ધાશ્ચૈવોપધાયોગાત્સ્વેસ્વે કાર્યે તુ માયયા

તતો ઽસુરાઃ પરિત્રસ્તા દેવેભ્યસ્ત્વરિતા યયુઃ ।
પ્રહ્લાદમગ્રતઃ કૃત્વા કાવ્યસ્યાનુગમં પુનઃ

તતઃ કાવ્યં સમાસાદ્ય હ્યભિતસ્થુ રવાઙ્મુખાઃ ।
તાનાગતાન્પુનર્દૃષ્ટ્વા કાવ્યો યાજ્યાનુવાચ હ

મયા સંબોધિતાઃ કાલે યતો માં નાભ્યનન્દથ ।
તતસ્તેનાવલેપેન ગતા યૂયં પરાભવમ્

પ્રહ્લાદસ્તમથોવાચ માનસ્ત્વં ત્યજ ભાર્ગવ ।
સ્વાન્યાજ્યાન્ભજમાનાંશ્ચ ભક્તાંશ્ચૈવ વિશેષતઃ

ત્વય્યદૃષ્ટે વયં તેન દેવાચાર્યેણ મોહિતાઃ ।
ભક્તાનર્હસિ નસ્ત્રાતું જ્ઞાત્વા દીર્ઘેણ ચક્ષુષા

યદિ નસ્ત્વં ન કુરુષે પ્રસાદં ભૃગુનન્દન ।
અપધ્યાતાસ્ત્વયા હ્યદ્ય પ્રવેક્ષ્યામોરસાતલમ્

સૂત ઉવાચ
જ્ઞાત્વા કાવ્યો યથાતત્ત્વં કારુણ્યેન મહીયસા ।
એવં શુક્રો ઽનુનીતઃ સંસ્તતઃ કોપં ન્યવર્ત્તયત્

ઉવાચેદં ન ભેતવ્યં ગન્તવ્યં ન રસાતલમ્ ।
અવશ્યંભાવીહ્યર્થો ઽયં પ્રાપ્તો વો મયિ જાગ્રતિ

ન શક્યમન્યથાકર્ત્તું દિષ્ટં હિ બલવત્તરમ્ ।
સંજ્ઞા પ્રનષ્ટા યા ચેયં કામં તાં પ્રતિલપ્સ્યથ

પ્રાપ્તઃ પર્યાયકાલો વા ઇતિ બ્રહ્માભ્યભાષત ।
મત્પ્રસાદાચ્ચ યુષ્માભિર્ભુક્તં ત્રૈલોક્યમૂર્જ્જિતમ્

યુગાખ્યા દશ સંપૂર્ણા દેવાનાક્રમ્ય મૂર્દ્ધનિ ।
તાવન્તમેવ કાલં વૈ બ્રહ્મા રાજ્યમભાષત

સાવર્ણિકે પુનસ્તુભ્યં રાજ્યં કિલ ભવિષ્યતિ ।
લોકાનામીશ્વરો ભાવી પૌત્રસ્તવ પુનર્બલિઃ

એવં કાલમયં પ્રોક્તઃ પૌત્રસ્તે બ્રહ્મણા સ્વયમ્ ।
તથાહૃતેષુ લોકેષુ ન શોકો ન કિલાભવત્

યસ્માત્પ્રવૃત્તયશ્ચાસ્ય ન કામૈરભિસંધિતાઃ ।
તસ્માદજેન પ્રીતેન દત્તં સાવર્ણિકે ઽન્તરે

દેવરાજ્યં બલેર્ભાવ્યમિતિ મામીશ્વરો ઽબ્રવીત્ ।
તસ્માદદૃશ્યો ભૂતાનાં કાલાકાઙ્ક્ષી સ તિષ્ઠતિ

પ્રીતેન ચામરત્વં વૈ દત્તં તુભ્યં સ્વયંભુવા ।
તસ્માન્નિરુત્સુકસ્ત્વં વૈ પર્યાયં સહસાકુલઃ

ન ચ શક્યં મયા તુભ્યં પુર સ્તાદ્વૈ વિસર્પિતુમ્ ।
બ્રહ્મણા પ્રતિષિદ્ધો ઽસ્મિ ભવિષ્યં જાનતા પ્રભો

ઇમૌ ચ શિષ્યૌ દ્વૌ મહ્યં તુલ્યાવેતૌ બૃહસ્પતેઃ ।
દૈવતૈઃ સહ સંરબ્ધાન્સર્વાન્વો ધારયિષ્યતઃ

સૂત ઉવાચ
એવમુક્તાસ્તુ દૈતેયા કાવ્યેનાક્લિષ્ટકર્મણા ।
તતસ્તાભ્યાં યયુઃ સાર્દ્ધં પ્રહ્લાદપ્રમુખાસ્તદા

અવશ્યભાવ્યમર્થં તં શ્રુત્વા દૈતેયદાનવાઃ ।
સહસા શંસમાનાસ્તે જયં કાવ્યેન ભાષિતમ્

દંશિતાઃ સાયુધાઃ સર્વે તતો દેવાન્સમાહ્વયન્ ।
અથ દેવાસુરાન્દૃષ્ટ્વા સંગ્રામે સમુપસ્થિતાન્

તતઃ સંવૃતસન્નાહા દેવાસ્તાન્સમયોધયન્ ।
દેવાસુરે તતસ્તસ્મિન્વર્ત્તમાને શતં સમાઃ ।
અજયન્તાસુરા દેવાન્નગ્રા દેવા અમન્ત્રયન્

દેવા ઊચુઃ
શણ્ડામર્કપ્રભાવેણ જિતાઃ સ્મસ્ત્વસુરૈર્વયમ્ ।
તસ્માદ્યજ્ઞં સમુદ્દિશ્ય કાર્યં ચાત્મહિતં ચ યત્

યજ્ઞેનોપાહ્વયિષ્યામસ્તતો જેષ્યામહે ઽસુરાન્ ।
અથોપામન્ન્રયન્દેવાઃ શણ્ડામકારૈ તુ તાવુભૌ

યજ્ઞે ચાહૂય તૌ પ્રોક્તૌ ત્યજન્તામસુરા દ્વિજૌ

ગ્રહં તુ વાં ગ્રહીષ્યામો હ્યનુજિત્ય તુ દાનવાન્ ।
એવં તત્યજતુસ્તૌ તુ ષણ્ડામકારૈ તદા સુરાન્

તતો દેવા જયં પ્રાપ્તા દાનવાશ્ચ પરાભવમ્ ।
દેવાસુરાન્પરાભાવ્ય શણ્ડામર્કાવુપાગમન્

કાવ્યશાપભિભૂતાશ્ચ અનાધારાશ્ચ તે પુનઃ ।
બાધ્યમાનાસ્તદા દેવૈર્વિવિશુસ્તે રસાતલમ્

એવં નિરુદ્યમાસ્તે વૈ કૃતા શક્રેણ દાનવાઃ ।
તતઃ પ્રભૃતિ શાપેન ભૃગુનૈમિત્તિકેન ચ

યજ્ઞે પુનઃ પુનર્વિષ્ણુર્યજ્ઞે ઽથ શિથિલે પ્રભુઃ ।
કર્તું ધર્મવ્યવસ્થાન મધર્મસ્ય પ્રણાશનમ્

પ્રહ્નાદસ્ય નિદેશે તુ યે ઽસુરા ન વ્યવસ્થિતાઃ ।
મનુષ્યવધ્યાંસ્તાન્સર્વાન્બ્રહ્મા વ્યાહરત પ્રભુઃ

ધર્માન્નારાયણસ્તસ્માત્સંભૂતશ્ચાક્ષુષે ઽન્તરે ।
યજ્ઞં પ્રવર્ત્તયામાસ વૈન્યો વૈવસ્વતે ઽન્તરે

પ્રાદુર્ભાવે તુ વૈન્યસ્ય બ્રહ્મૈવાસીત્પુરોહિતઃ ।
ચતુર્થ્યાં તુ યુગાખ્યાયામાપન્નેષુ સુરેષ્વથ

સંભુતઃ સ સમુદ્રાન્તર્હિરણ્યકશિપોર્વધે ।
દ્વિતીયો નરસિંહો ઽભૂદ્રૌદ્રઃ સુતપુરસ્સરઃ

યજમાનં તુ દૈત્યેન્દ્રમદિત્યાઃ કુલનન્દનઃ ।
દ્વિજો ભૂત્વા શુભે કાલે બલિં વૈરોચનં જગૌ

ત્રૈલોક્યસ્ય ભવાન્રાજા ત્વયિ સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
દાતુમર્હસિ મે રાજન્વિક્રમાંસ્ત્રીનિતિ પ્રભુઃ

દદામીત્યેવ તં રાજા બલિર્વૈરોચનો ઽબ્રવીત્ ।
વામનં તં ચ વિજ્ઞાય તતો ઽદાન્મુદિતઃ સ્વયમ્

સ વામનો દિવં ખં ચ પૃથિવીં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ।
ત્રિભિઃ ક્રમૈર્વિશ્વમિદં જગદાક્રામત પ્રભુઃ

અત્યરિચ્યત ભૂતાત્મા ભાસ્કરં સ્વેન તેજસા ।
પ્રકાશયન્દિશઃ સર્વાઃ પ્રદિશશ્ચ મહાયશાઃ

શુશુભે સ મહાબાહુઃ સર્વલોકાન્પ્રકાશયન્ ।
આસુરીં શ્રિયમાહૃત્ય ત્રીંલ્લોકાંશ્ચ જનાર્દ્દનઃ

સ પુત્રપૌત્રાનસુરાન્પાતાલતલમાનયન્ ।
નમુચિઃ શંબરશ્ચૈવ પ્રહ્રાદશ્ચૈવ વિષ્ણુના

ક્રૂરા હતા વિનિર્દૂતા દિશઃ સંપ્રતિપેદિરે ।
મહાભૂતાનિ ભૂતાત્મા સવિશેષાણિ માધવઃ

બલિં ચં સબલં વિપ્રાસ્તત્રાદ્ભુતમદર્શયત્ ।
તસ્ય ગાત્રે જગત્સર્વમાત્માનમનુપશ્યતિ

ન કિઞ્ચિદસ્તિ લોકેષુ યદવ્યાપ્તં મહાત્મના ।
તદ્વૈ રૂપમુપેન્દ્રસ્ય દેવાદાનવમાનવાઃ

દૃષ્ટ્વા સંમુમુહુઃ સર્વે વિષ્ણુતેજોવિમોહિતાઃ ।
બલિઃ સિતો મહાપાશૈઃ સબન્ધુઃ સસુત્દૃદ્ગણઃ

વિરોચનકુલં સર્વં પાતાલે સન્નિવેશિતમ્ ।
તતઃ સર્વામરૈશ્વર્યં દત્ત્વેન્દ્રાય મહાત્મને

માનુષેષુ મહાબાહુઃ પ્રાદુરાસ જનાર્દ્દનઃ ।
એતાસ્તિસ્રઃ સમૃતાસ્તસ્ય દિવ્યાઃ સંભૂતયઃ શુભાઃ

માનુષ્યઃ સપ્ત યાસ્તસ્ય સાગ્રગાસ્તા નિબોધત ।
ત્રેતાયુગે તુ દશમે દત્તાત્રેયો બભૂવ હ

નષ્ટે ધર્મે ચતુર્થશ્ચ માર્કણ્ડેયપુઃ સરઃ ।
પઞ્ચમઃ પઞ્ચદશ્યાં તુ ત્રેતાયાં સંબભૂવ હ

માન્ધાતા ચક્રવર્ત્તિત્વે તસ્યોતથ્યઃ પુરસ્સરઃ ।
એકોનવિંશયાં ત્રેતાયાં સર્વક્ષત્રાન્તકૃદ્વિભુઃ

જામદગ્ન્યસ્તદા ષષ્ઠે વિશ્પામિત્રપુરસ્સરઃ ।
ચતુર્વિંશે યુગે રામો વસિષ્ઠેન પુરોધસા

સપ્તમો રાવણસ્યાર્થે જજ્ઞે દશરથાત્મજઃ ।
અષ્ટમો દ્વાપરે વિષ્ણુરષ્ટાવિંશે પરાશરાત્

વેદવ્યાસસ્તતો જજ્ઞે જાતૂકર્ણ્યપુરસ્સરઃ ।
તથૈવ નવમે વિષ્ણુરદિત્યાઃ કશ્યપાત્મજઃ

દેવક્યાં વસુદેવાત્તુ જાતો ગાર્ગ્યપુરસ્સરઃ ।
અપ્રમેયો નિયોગશ્ચ યતકામવરો વશી

ક્રીડતે ભગવાંલ્લોકે બાલઃ ક્રીડનકેરિવ ।
ન પ્રમાતું મહાબાહું શક્યો ઽસૌ મધુસૂદનઃ

પરં હ્યવરમેતસ્માદ્વિશ્વરૂપાન્ન વિદ્યતે ।
અષ્ટાવિંશતિકે તદ્વદ્દ્વાપરસ્યાથ સંક્ષયે

નષ્ટે ધર્મે તદા જજ્ઞે વિષ્ણુર્વૃષ્ણિકુલે પ્રભુઃ ।
કર્તું ધર્મવ્યવસ્થાનમસુરાણાં પ્રણાશનમ્ ।
માહયન્સર્વભૂતાનિ યોગાત્મા યોગમાયયા

પ્રવિષ્ટો માનુષીં યોનિં પ્રચ્છન્નશ્ચરતે મહીમ્

વિહારાર્થં મનુષ્યેષુ સાંદીપનિપુરસ્સરઃ ।
યત્ર કંસં ચ શાલ્વં ચ દ્વિવિદં ચ મહાસુરમ્

અરિષ્ઠં વૃષભં ચૈવ પૂતનાં કેશિનં હયમ્ ।
નાગં કુવલયાપીડં મલ્લં રાજગૃહાધિપમ્

દૈત્યાન્માનુષદેહસ્થાન્સૂદયામાસ વીર્યવાન્ ।
છિન્નં બાહુસહસ્રં ચ બાણસ્યાદ્ભુતકર્મણા

નરકશ્ચ હતઃ સંખ્યે યવનશ્ચ મહાબલઃ ।
હૃતાનિ ચ મહીપાનાં સર્વરત્નાનિ તેજસા

કુરુવીરાશ્ચ નિહતાઃ પાર્થિવા યે રસાતલે ।
એતે લોકહિતાર્થાય પ્રાદુર્ભાવા મહાત્મનઃ

અસ્મિન્નેવ યુગે ક્ષીણે સંધ્યાશિષ્ટે ભવિષ્યતિ ।
કલ્કિર્વિષ્ણુયશા નામ પારાશર્યઃ પ્રતાપવાન્

દશમો ભાવ્યસંભૂતો યાજ્ઞવલ્ક્યપુરસ્સરઃ ।
અનુકર્ષન્સ વૈ સેનાં હસ્ત્યશ્વરથસંકુલામ્

પ્રગૃહીતાયુધૈર્વિપ્રૈર્વૃતઃ શતસહસ્રશઃ ।
નાત્યર્થં ધાર્મિકા યે ચ યે ચ ધર્મદ્વિષઃ ક્વચિત્

ઉદીચ્યાન્મધ્યદેશાંશ્ચ તથા વિન્ધ્યા પરાન્તિકાન્ ।
તથૈવ દાક્ષિણાત્યાંશ્ચ દ્રવિડાન્સિંહલૈઃ સહ

ગાન્ધારાન્પારદાંશ્ચૈવ પહ્લવાન્પવનાઞ્છકાન્ ।
તુબરાઞ્છબરાંશ્ચૈવ પુલિન્દાન્બરદાન્ વસાન્

લંપાકાનાઙ્ઘ્રકાન્પુણ્ડ્રાન્કિરાતાંશ્ચૈવ સ પ્રભુઃ ।
પ્રવૃત્તચક્રો બલવાન્મ્લેચ્છાનામન્તકૃદ્બલી

અદૃશ્યઃ સર્વભૂતાનાં પૃથિવીં વિચરિષ્યતિ ।
માનવઃ સ તુ સંજજ્ઞે દેવસેનસ્ય ધીમતઃ

પૂર્વજન્મનિ વિષ્ણુર્યઃ પ્રમિતિર્નામ વીર્યવાન્ ।
ગોત્રેણ વૈ ચન્દ્રમસઃ પૂર્ણે કલિયુગે ઽભવત્

ઇત્યેતાસ્તસ્ય દેવસ્ય દક્ષસંભૂતયઃ સ્મ-તાઃ ।
તન્તં કાલં ચ કાયં ચ તત્તદુદ્દિશ્ય કારણમ્

અંશેન ત્રિષુ લોકેષુ તાસ્તા યોનીઃ પ્રપત્સ્યતે ।
પઞ્ચવિંશે સ્થિતઃ કલ્પે પઞ્ચવિંશત્સ વૈ સમાઃ

વિનિઘ્નન્સર્વભૂતાનિ માનુષાનેવ સર્વશઃ ।
કૃત્વા બીજાવશેષાં તુ મહીં ક્રૂરેણ કર્મણા

શાન્તયિત્વા તુ વૃષલાન્પ્રાયશસ્તાન ધાર્મિકાન્ ।
તતઃ સ વૈ તદા કલ્કિશ્ચરિતાર્થઃ સસૈનિકઃ

કર્મણા નિહતા યે તુ સિદ્ધાસ્તે તુ પુનઃ સ્વયમ્ ।
અકસ્માત્કુપિતાન્યોન્યં ભવિષ્યન્તિ ચ મોહિતાઃ

ક્ષપયિત્વા તુ તાન્સર્વાન્ભાવિનાર્થેન ચોદિતઃ ।
ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે નિષ્ઠાં પ્રાપ્સ્યતિ સાનુગઃ

તતો વ્યતીતે કલ્પે તુ સમાપ્તે સહસૈનિકે ।
નૃપેષ્વથ વિનિષ્ટેષુ તદા ત્વપ્રગ્રહાઃ પ્રજાઃ

રક્ષણે વિનિપૃત્તે તુ હત્વા ચાન્યોન્યમાહવે ।
પરસ્પરત્દૃતસ્વાશ્ચ નિરાનન્દાઃ સુદુઃખિતાઃ

પુરાણિ હિત્વા ગ્રામાંશ્ચ તુલ્યાસ્તા નિષ્પરિગ્રહાઃ ।
પ્રનષ્ટશ્રુતિધર્માશ્ચનષ્ટધર્માશ્રમાસ્તથા

હ્રસ્વા અલ્પાયુષશ્ચૈવ ભવિષ્યન્તિ વનૌકસઃ ।
સરિત્પર્વતસેવિન્યઃ પત્રમૂલફલાશનાઃ

ચીરપત્રાજિનઘરાઃ સંકરં ઘોરમાસ્થિતાઃ ।
અલ્પાયુષો નષ્ટવાર્તા બહ્વાબાધાઃ સુદુઃખિતાઃ

એવં કાષ્ઠામનુપ્રાપ્તાઃ કલિસંધ્યાંશકે તદા ।
પ્રજાઃ ક્ષયં પ્રયાસ્યન્તિ સાર્દ્ધં કલિયુગેન તુ

ક્ષીણે કલિયુગે તસ્મિન્પ્રવૃત્તે ચ કૃતે પુનઃ ।
પ્રપત્સ્યન્તે યથાન્યાયં સ્વભાવાદેવ નાન્યથા

ઇત્યેતત્કીર્ત્તિતં સર્વં દેવાસુરવિચેષ્ટિતમ્ ।
યદુવંશપ્રસંગેન મહદ્વો વૈષ્મવં યશઃ

તુર્વસોસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ પૂરોર્દ્રુહ્યોરનોસ્તથા