બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.7

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે દનુવંશકીર્ત્તનં નામ ષષ્ઠો ઽધ્યાય
સૂત ઉવાચ
ગન્ધર્વાપ્સરસઃ પુત્રા મૌનેયાસ્તાન્નિબોધત ।
ભીમસેનેગ્રસેનૌ ચ સુપર્ણો વરુણસ્તથા

ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ ગોમાંશ્ચ સૂર્યવર્ચાસ્તથૈવ ચ॥
પત્રવાનર્કપર્ણશ્ચ પ્રયુતશ્ચ તથૈવ હિ

ભીમશ્ચિત્રરથશ્ચૈવ વિખ્યાતઃ સર્વજીદ્વશી ।
ત્રયોદશઃ શાલિશિરાઃ પર્જન્યશ્ચ ચતુર્દશઃ

કલિઃ પઞ્ચ દશસ્તેષાં નારદશ્ચૈવ ષોડશઃ ।
ઇત્યેતે દેવગન્ધર્વા મૌનેયાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

ચતુર્વિંશાશ્ચાવરજાસ્તેષામપ્સરસઃ શુભાઃ ।
અરુણા ચાનપાયા ચ વિમનુષ્યા વરાંબરા

મિશ્રકેશી તથાચાસિપર્ણિની ચાપ્યલુંબુષા ।
મરીચિઃ શુચિકા ચૈવ વિદ્યુત્પર્ણા તિલોત્તમા

અદ્રિકા લક્ષ્મણા ક્ષેમા દિવ્યા રંભા મનોભવા ।
અસિતા ચ સુબાહૂશ્ચ સુપ્રિયા સુભુજા તથા

પુણ્ડરીકાજગન્ધા ચ સુદતી સુરસા તથા ।
તથૈવાસ્યાઃ સુબાહૂશ્ચ વિખ્યાતૌ ચ હહાહુહૂ

તુંબુરુશ્ચેતિ ચત્વારઃ સ્મૃતાગન્ધર્વસત્તમાઃ ।
ગન્ધર્વાપ્સરસો હ્યેતે મૌનેયાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

હંસા સરસ્વતી ચૈવ સૂતા ચ કમલાભયા ।
સુમુખી હંસપાદી ચ લૌકિક્યો ઽપ્સરસઃ સ્મૃતાઃ

હંસો જ્યોતિષ્ટમો મધ્ય આચારસ્ત્વિહ દારુણઃ ।
વરૂથો ઽથ વરેણ્યશ્ય તતો વસુરુચિઃ સ્મૃતઃ

અષ્ટમઃ સુરુચિસ્તેષાં તતો વિશ્વા વસુઃ સ્મૃતઃ ।
સુષુવે સા મહાભાગા રિષ્ટા દેવર્ષિપૂજિતા

અરૂપાં સુભગાં ભાસીમિતિ ત્રેધા વ્યજાયત ।
મનુવન્તી સુકેશી ચ તુંબરોસ્તુ સુતે શુભે

પઞ્ચચૂડાસ્ત્વિમા વિદ્યાદેવમપ્સરસો દશ ।
મેનકા સહજન્યા ચ પર્ણિની પુઞ્જિકસ્થલા

કૃતસ્થલા દ્યૃતાચી ચ વિશ્વાચી પૂર્વચિત્ત્યપિ ।
પ્રમ્લોચેત્યભિવિખ્યાતાનુમ્લોચૈવ તુ તા દશ

અનાદિનિધનસ્યાથ જજ્ઞે નારાયણસ્ય યા ।
કુલોચિતાનવદ્યાઙ્ગી ઉર્વશ્ચેકાદશી સ્મૃતા

મેનસ્ય મેનકા કન્યા જજ્ઞે સર્વાઙ્ગસુંદરી ।
સર્વાશ્ચ બ્રહ્મવાદિન્યો મહાભાગાશ્ચ તાઃ સ્મૃતાઃ

ગણાસ્ત્વપ્સરસાં ખ્યાતાઃ પુણ્યાસ્તે વૈ ચતુર્દશ ।
આહૃત્યઃ શોભવત્યશ્ચ વેગવત્યસ્તથૈવ ચ

ઊર્જ્જાશ્ચૈવ યુવત્યશ્ચ સ્રુચસ્તુ કુરવસ્તથાશ્ચ ।
વર્હયશ્ચામૃતાશ્ચૈવ મુદાશ્ચ મૃગવો રુચઃ

ભીરવઃ શોભયન્ત્યશ્ચ ગાણા હ્યેતે ચતુર્દશ ।
બ્રહ્મણો માનસાહૃત્યઃ શોભવત્યો મરુત્સુતાઃ

વેગવત્યશ્ચ રિષ્ટાયા ઊર્જ્જાશ્ચૈવાગ્નિસંભવાઃ ।
યુવત્યશ્ચ તથા સૂર્યરશ્મિજાતાઃ સુશોભનાઃ

ગભસ્તિભિશ્ચ સોમસ્ય જજ્ઞિરે કુરવઃ શુભાઃ ।
યજ્ઞોત્પન્ના સ્રુચો નામ કુશવત્યાં ચ બર્હયઃ

વારિજા હ્યમૃતોત્પન્ના અમૃતા નામતઃ સ્મૃતાઃ ।
વાયૂત્પનાના મુદા નામ ભૂમિજા મૃગવસ્તથા

વિદ્યુતો ઽત્ર રુચો નામ મૃત્યોઃ કન્યાશ્ચ ભીરવઃ ।
શોભયન્ત્યશ્ચ કામસ્ય ગણાઃ પ્રોક્તાશ્ચતુર્દશ

ઇત્યેતે બહુસાહસ્રા ભાસ્વરા અપ્સરોગણાઃ ।
દેવતાનામૃષીણાં ચ પત્ન્યશ્ચ માતરશ્ચ હ

સુગન્ધાશ્ચાથ નિષ્પન્દા સર્વાશ્ચાપ્સરસઃ સમાઃ ।
સંપ્રયોગસ્તુ કામેન માદ્યં દિવિ હરં વિના

તાસાં દેવર્ષિ સંસ્પર્શા જાતાઃ સાધારણા યતઃ ।
પર્વતસ્તત્ર સંભૂતો નારદશ્ચૈવ તાવુભૌ

તતો યવીયસી ચૈવ તૃતીયારુન્ધતી સ્મૃતા ।
દેવર્ષિભ્યસ્તયોર્જન્મ યસ્માન્નારદપર્વતૌ

તસ્માત્તૌ તત્સનામાનૌ સ્મૃતૌ નારદપર્વતૌ ।
વિનતાયાશ્ચ પુત્રૌ દ્વૌ અરુણૌ ગરુડશ્ચ હ

ગાયત્ર્યાદીનિ છન્દાંસિ સૌપર્ણેયાનિ પક્ષિણાઃ ।
વ્યવહાર્યાણિ સર્વાણિ ઋજુસન્નિહિતાનિ ચ

ક્રદ્રૂર્નાગસહસ્રં વૈ વિજજ્ઞે ધરણીધરમ્ ।
અનેકશિરસાં તેષાં ખેચરાણાં મહાત્મનામ્

બહુત્વાન્નામધેયાનાં પ્રધાનાંશ્ચ નિબોધત ।
તેષાં પ્રધાના નાગાનાં શેષવાસુકિતક્ષકાઃ

અકર્ણો હસ્તિકર્ણશ્ચ પિજરશ્ચાર્યકસ્તથા ।
ઐરાવતો મહાપદ્મઃ કંબલાશ્વતરાવુભૌ

એલાપત્રશ્ચ શઙ્ખશ્ચ કર્કેટકધનઞ્જયૌ ।
મહાકર્ણમહાનીલૌ ધૃતરાષ્ટ્રબલાહકૌ

કરવીરઃ પુષ્પદંષ્ટ્રઃ સુમુખો દુર્મુખસ્તથા ।
સૂનામુખો દધિમુખઃ કાલિયશ્ચાલિપિણ્ડકઃ

કપિલશ્ચાંબરીષશ્ચ અક્રૂરશ્ચ કપિત્થકઃ ।
પ્રહ્રાદસ્તુ બ્રહ્મણાશ્ચ ગન્ધર્વો ઽથ મણિસ્થકઃ

નહુષઃ કરરોમા ચ મણિરિત્યેવમાદયઃ ।
કાદ્રવેયાઃ સમાખ્યાતાઃ ખશાયાસ્તુ નિબોધત

ખશા વિજજ્ઞે દ્વૌ પુત્રૌ વિકૃતૌ પરુષવ્રતૌ ।
શ્રેષ્ઠં પશ્ચિમસંધ્યાયાં પૂર્વસ્યાં ચ કનીયસમ્

વિલોહિતૈકકર્ણં ચ પૂર્વં સાજનયત્સુતમ્ ।
ચતુર્ભુજં ચતુષ્પાદં કિઞ્ચિત્સ્પન્દં દ્વિધાગતિમ્

સર્વઙ્ગકેશં સ્થૂલાઙ્ગં શુભનાસં મહોદરમ્ ।
સ્વચ્છશીર્ષં મહાકર્ણં મુઞ્જકેશં મહાબલમ્

હ્રસ્વાસ્યં દીર્ઘજિહ્વં ચ બહુદંષ્ટ્રં મહાહનુમ્ ।
રક્તપિઙ્ગાક્ષપાદં ચ સ્થૂલભ્રૂદીર્ઘનાસિકમ્

ગુહ્યકં શિતિકણ્ઠં ચ મહાપાદં મહામુખમ્ ।
એવંવિધં ખશાપુત્રં જજ્ઞે ઽસાવતિભીષણમ્

તસ્યાનુજં દ્વિતીયં સા હ્યુષસ્યન્તે વ્યજાયત ।
ત્રિશીર્ષં ચ ત્રિપાદં ચ ત્રિહસ્તં કૃષ્ણલોચનમ્

ઊર્દ્ધ્વકેશં હરિચ્છ્મશ્રું શિલાસંહનનં દૃઢમ્ ।
હ્રસ્વકાયં પ્રબાહું ચ મહાકાય મહારવમ્

આકર્ણદારિતાસ્યં ચ બલવત્સથૂલનાસિકમ્ ।
સ્થૂલૌષ્ઠમષ્ટદંષ્ટ્ર ચ જિહ્માસ્યં શઙ્કુકર્ણકમ્

પિઙ્ગલોદ્વત્તનયનં જટિલં દ્વન્દ્વપિણ્ડકમ્ ।
મહાસ્કન્ધં મહોરસ્કં પૃથુઘોણં કૃશોદરમ્

અસ્થૂલં લોહિતં ગ્રીવલંબમેઢ્રાણ્ડપિડકમ્ ।
એવંવિધં કુમારં સા કનિષ્ઠં સમસૂયત

સદ્યઃ પ્રસૂતમાત્રૌ તૌ વિવૃદ્ધૌ ચ પ્રમાદતઃ ।
ઉપયૌગસમર્થાભ્યાં શરીરાભ્યાં વ્યવસ્થિતૌ

સદ્યોજાતૌ વિવૃદ્ધાઙ્ગૌ માતરં પર્યકર્ષતામ્ ।
તયોઃ પૂર્વસ્તુ યઃ ક્રૂરો માતરં સો ઽભ્ય કર્ષત

બ્રુવંશ્ચ માતર્ભક્ષાવ રક્ષાર્થં ક્ષુધયાર્દિતઃ ।
ન્યષેધયત્પુનર્હ્યેનં સ્વયં સ તુ કનિષ્ઠકઃ

પૂર્વેષાં ક્ષેમકૃત્ત્વં વૈ રક્ષૈતાં માતરં સ્વકામ્ ।
બાહુભ્યાં પરિગૃહ્યૈનં માતરં સો ઽભ્યભાષયત્

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ પ્રાદુર્ભૂતસ્તયોઃ પિતા ।
તૌ દૃષ્ટ્વા વિકૃતા કારૌ ખશાં તામભ્યભાષત

તૌ સુતૌ પિતરં દૃષ્ટ્વા હ્યેકભૂતૌ ભયાન્વિતૌ ।
માતુરેવ પુનશ્ચાઙ્ગે પ્રલીયેતાં સ્વમાયયા

અથાબ્રવીદૃષિર્ભાર્યાં કિમાભ્યામુક્તવત્યસિ ।
સર્વમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન તવૈવાયં વ્યતિક્રમઃ

માતૃતુલ્યશ્ચ જનને પુત્રો ભવતિ કન્યકા ।
યથાશીલા ભવેન્માતા તથાશીલો ભવેત્સુતઃ

યદ્વર્ણા તુ ભવેદ્ભૂમિસ્તદ્વર્ણં સલિલં ધ્રુવમ્ ।
માતૄણાં શીલદોષેણ તથા રૂપગુણૈઃ પુનઃ

વિભિન્નાસ્તુ પ્રજાઃ સર્વાસ્તથા ખ્યાતિવશેન ચ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્ખશામપ્રતિમસ્તદા

પુત્રાવાહૂય સામ્ના વૈ ચક્રે તાભ્યાં તુ નામની ।
પુત્રાભ્યાં યત્કૃતં તસ્યાસ્તદાચષ્ટ ખશા તદા

માતા યથા સમાખ્યાતા તર્માભ્યાં ચ પૃથક્પૃથક્ ।
તેન ધાત્વર્થયોગેન તત્તદર્થે ચકાર હ

માતર્ભક્ષેત્યથોક્તો વૈ ખાદને ભક્ષણે ચ સઃ ।
ભક્ષાવેત્યુક્તવાનેષ તસ્માદ્યક્ષો ઽભવત્ત્વયમ્

રક્ષ ઇત્યેષ ધાતુર્યઃ પાલને સ વિભાવ્યતે ।
ઉક્તવાંશ્ચૈષ યસ્માત્તુ રક્ષેમાં માતરં સ્વકામ્

નામ્ના રક્ષો ઽપરસ્તસ્માદ્ભવિષ્યતિ તવાત્મજઃ ।
સ તદા તદ્વિધાં દૃષ્ટ્વા વિક્રિયાં ચ તયોઃ પિતા

તદા ભાવિનમર્થં ચ બુદ્ધ્વા માત્રા કૃતં તયોઃ ।
તાવૃભૌ ક્ષુધિતૌ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતઃ પરિમૃષ્ટધીઃ

તયોઃ પ્રાદિશદાહારં ખશાપતિરસૃગ્વસે ।
પિતા તૌ ક્ષુધિતૌ દૃષ્ટ્વા વર મેતં તયોર્દદૌ

યુવયોર્હસ્તસંસ્પર્શાદ્રક્તધારાશ્ચ સર્વશઃ ।
સૃઙ્માંસવસાભૂતા ભવિષ્યન્તીહ કામતઃ

નક્તાહારવિહારૌ ચ દ્વિજદેવાદિભોજનૌ ।
નક્તં ચૈવ બલીયાંસૌ દિવા વૈ નિર્બલૌ યુવામ્

માતરં રક્ષત ઇમાં ધર્મશ્ચૈવાનુશિષ્યતે ।
ઇત્યુક્ત્વા કાશ્યપઃ પુત્રૌ તત્રૈવાન્તરધીયત

ગતે પિતરિ તૌ ક્રૂરૌ નિસર્ગાદેવ દારુણૌ ।
વિપર્યયેષુ વર્ત્તેતે ઽકૃતજ્ઞૌ પ્રાણિહિંસકૌ

મહાબલૌ મહાસત્ત્વૌ મહાકાયૌ દુરાસદૌ ।
માયાવિદાવદૃશ્યૌ તાવન્તર્ધાનગતાવુભૌ

તૌ કામરૂપિણૌ ઘોરૌ નીરુજૌ ચ સ્વભાવતઃ ।
રૂપા નુરૂપૈરાચારૈઃ પ્રચરન્તૌ પ્રબાધકૌ

દેવાનૃષીન્પિતૄંશ્ચૈવ ગન્ધર્વાન્કિન્નરાનપિ ।
પિશાચાંશ્ચમનુષ્યાંશ્ચપન્નગાન્પક્ષિણઃ પશૂન્

ભક્ષાર્થમિહ લિપ્સંતૌ ચેરતુસ્તૌ નિશાચરૌ ।
ઇન્દ્રસ્યાનુચરૌ ચૈવ ક્ષુબ્ધૌ દૃષ્ટ્વા હ્યતિષ્ઠતામ્

રાક્ષસં તં કદાચિદ્વૈ નિશીથે હ્યેક મીશ્વરમ્ ।
આહારં સ પરીપ્સન્વૈ શબ્દેનાનુસસાર હ

આસસાદ પિશાચૌ વૈ ત્વજઃ શણ્ઢશ્ચ તાબુભૌ ।
કપિપુત્રૌ મહાવીર્યૌં કૂષ્માડૌ પૂર્વજાવુભૌ

પિઙ્ગાક્ષાવૂર્દ્ધ્વરોમાણૌ વૃત્તાક્ષૌ ચ સુદારુણૌ ।
કન્યાભ્યાં સહિતૌ તૌ તુ તાભ્યાં ભર્તુશ્ચિકીર્ષયા

તે કન્યે કામરૂપિણ્યૌ તદાચારમુભે ચ તમ્ ।
આહારાર્થે સમીહન્તૌ સકન્યૌ તુ બુભુક્ષિતૌ

અપશ્યતાં રક્ષસં તૌ કામરૂપિણમગ્રતઃ ।
સહસા સન્નિપાતેન દૃષ્ટ્વા ચૈવ પરસ્પરમ્

ઈક્ષમાણાઃ સ્થિતાન્યોન્યં પરસ્પરજિઘૃક્ષવઃ ।
પિતરાવૂચતુઃ કન્યે યુવા માનયત દ્રુતમ્

જીવગ્રાહં નિગૃહ્યૈનં વિસ્ફુરન્તં પદેપદે ।
તતસ્તમભિસૃત્યૈનં કન્યે જગૃહતુસ્તદા

સંગૃહીત્વા તુ હસ્તાભ્યામાનીતઃ પિતૃસંસદિ ।
તાભ્યાં કન્યાગૃહીતં તં પિશાચૌ વીક્ષ્ય રક્ષસમ્

અપૃચ્છતાં ચ કસ્ય ત્વં સ ચ સર્વમભાષત ।
તસ્ય કર્માભિજાતી ચ શ્રુત્વા તૌ રક્ષસસ્તદા

અજઃ શણ્ડશ્ચ તસ્મૈ તે કન્યકે પ્રત્યપાદયત્ ।
તૌ તુષ્ટૌ કર્મણા તસ્ય કન્યે તે દદતુસ્તુ વૈ

પૈશાચૈન વિવાહેન રુદન્ત્યાવુદ્વવાહ સઃ ।
અજઃ શણ્ડઃ સુતાભ્યાં તુ તદા શ્રાવયતાં ધનમ્

ઇયં બ્રહ્મધના નામ કન્યા યા સહિતા શુભા ।
બ્રહ્મ તસ્યાપરાહાર ઇતિ શણ્ડો ઽભ્યભાષત

ઇયં જન્તુધના નામ કન્યા સર્વાઙ્ગજન્તિલા ।
જન્તુભાવ ધનાદાના ઇત્યજૌઽશ્રાવયદ્ધનમ્

સર્વાઙ્ગકેશાપાશા ચ કન્યા જન્તુધના તુ યા ।
યાતુધાનપ્રસૂતા સા કન્યા ચૈવ મહારવા

અરુણા ચાપ્યલોમા ચ કન્યા બ્રહ્મધના તુ યા ।
બ્રહ્મધાનપ્રસૂતા સા કન્યા ચૈવ મહારવા

એવં પિશાચકન્યે તે મિથુને દ્વે પ્રસૂયતામ્ ।
તયોઃ પ્રજાનિસર્ગં ચ કથયિષ્યે નિબોધત

હેતિઃ પ્રહેતિરુગ્રશ્ચ પૌરુષેયૌ વધસ્તથા ।
વિદ્યુત્સ્ફૂર્જશ્ચ વાતશ્ચ આયો પ્યાઘ્રસ્તથૈવ ચ

સૂર્યશ્ચ રાક્ષસા હ્યેતે યાતુધાનાત્મજા દશ ।
માલ્યવાંશ્ચ સુમાલી ચ પ્રહેતિતનયૌ શૃણુ

પ્રહેતિતનયઃ શ્રીમાનપુલોમા નામ વિશ્રુતઃ ।
મધુઃ પરો મહોગ્રસ્તુ લવણસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

મહાયોગબલોપેતો મહા દેવમુપસ્થિતઃ ।
ઉગ્રસ્ય પુત્રૌ વિક્રાન્તો વજ્રહા નામ વિશ્રુતઃ

પૌરુષેયસુતાઃ પઞ્ચ પુરુષાદા મહાબલાઃ ।
કૂરશ્ચ વિકૃતશ્ચૈવ રુધિરાદસ્તથૈવ ચ

મેદાશશ્ચવપાશશ્ચ નામભિઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ ।
વધપુત્રૌ દુરાચારૌ વિઘ્નશ્ચ શામનશ્ચ હ

વિદ્યુત્પુત્રો દુરાચારો રસનો નામ રાક્ષસઃ ।
સ્ફૂર્જક્ષેત્રે નિકુંભસ્તુ જાતો વૈ બ્રહ્મરાક્ષસઃ

વાતપુત્રો વિરોધસ્તુ તથા યસ્ય જનાતકઃ ।
વ્યાઘ્ર પુત્રો નિરાનન્દઃ ક્રતૂનાં વિઘ્નકારકઃ

સર્વસ્ય ચાન્વયે જાતા પૂરાઃ સર્પાશ્ચ રાક્ષસાઃ ।
યાતુધાનાઃ પરિક્રાન્તા બ્રહ્મ ધાનાન્નિબોધત

યજ્ઞાપેતો ધૃતિઃ ક્ષેમો બ્રહ્મપેતશ્ચ યજ્ઞહા ।
શ્વાતોંઽબુકઃ કેલિસર્પૌં બ્રહ્મધાનાત્મજા નવ

સ્વસારો બ્રહ્મરાક્ષસ્યસ્તેષાં ચેમાઃ સુદારુણાઃ ।
રક્તકર્ણી મહાજિહ્વા ક્ષમા ચેષ્ટાપહારિણી

એતાસામન્વયે જાતાઃ પૃથિવ્યાં બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ।
ઇત્યેતે રાક્ષસાઃ ક્રાન્તા યક્ષસ્યવિનિબોધત

ચકમે સરસં યક્ષઃ પઞ્ચચૂડાં ક્રતુસ્થલામ્ ।
તલ્લિપ્સુશ્ચિન્તયાનઃ સ દેવોદ્યાનાનિ માર્ગતે

વૈભ્રાજં સુરભિં ચૈવ તથા ચૈત્રરથં ચ યત્ ।
વિશોકં સુમનં ચૈવ નન્દનં ચ વનોત્તમમ્

બહૂનિ રમણીયાનિ માર્ગતે જાતલાલસઃ ।
દૃષ્ટ્વા તાં નન્દને સો ઽથ અપ્સરોભિઃ સહાસિનીમ્

નોપાયં વિન્દતે તત્ર તસ્યા લાભાય ચિન્તયન્ ।
દૂષિતઃ સ્વેન રૂપેણ કર્મણા ચૈવ દૂષિતઃ

મમોદ્વિજન્તિ હિંસ્રસ્ય તથાભૂતાનિ સર્વશઃ ।
તત્કથં નામ ચાર્વગીં પ્રાપ્નુયામહમઙ્ગનામ્

દૃષ્ટ્વોપાયં તતઃ સો ઽથ શીઘ્રકારી વ્યવર્ત્તયત્ ।
કૃત્વા રૂપં વસુરુચેર્ગન્ધર્વસ્ય ચ ગુહ્યકઃ

તતઃ સો ઽપ્સરસાં મધ્યે તા જચગ્રાહ ક્રતુસ્થલામ્ ।
બુદ્ધ્વા વસુરુચિં તં સા ભાવેનૈવાભ્યાવર્ત્તત

સંભૂતઃ સ તયા સાર્દ્ધં દૃશ્યમાનો ઽપ્સરોગણૈઃ ।
જગામ મૈથુનં યક્ષઃ પુત્રાર્થં સ તયા સહ

દૃશ્યમાનો ઽપ્સરો લિપ્સુઃ શઙ્કાં નૈવ ચકાર સઃ ।
તતઃ સંસિદ્ધકારણઃ સદ્યો જાતઃ સુતસ્તુ વૈ

ઉછ્રયાત્પરિણાહેન સદ્યો વૃદ્ધઃ શ્રિયા જ્વલન્ ।
રાજાહમિતિ નાભિર્હિ પિતરં સો ઽભ્યવાદયત્

ભવાન્ રજતનાભેતિ પિતા તં પ્રત્યુવાચ હ ।
માત્રાનુરૂપો રૂપેમ પિતુર્વીર્યેણજાયતે

જાતે તસ્મિન્કુમારે તુ સ્વરુપં પ્રયપદ્યત ।
સ્વરૂપં પ્રતિપદ્યન્તે ગૂહન્તો યક્ષરાક્ષસાઃ

સુપ્તા મ્રિયન્તઃ ક્રુદ્ધાશ્ચ ભીતાસ્તે હર્ષિતાસ્તથા ।
તતો ઽબ્રવીત્સો ઽપ્સરસં સ્મયમાનસ્તુ ગુહ્યકઃ

ગૃહં મે ગચ્છ ભદ્રં તે સપુત્રા ત્વં વરાનને ।
ઇત્યુક્ત્વા સહસા તત્ર દૃષ્ટ્વા સ્વં રૂપમાસ્થિતમ્

વિભ્રાન્તાઃ પ્રદ્રુતાઃ સર્વાઃ સમેત્યાપ્સરસસ્તદા ।
ગચ્છન્તીમન્વગચ્છત્તાં પુત્રસ્તપ્તાં ત્વયન્શિરા

ગન્ધર્વાપ્સરસાં મધ્યે નયિત્વા સ ન્યવર્ત્તત ।
તાં ચ દૃષ્ટ્વા સમુત્પત્તિં યક્ષસ્યાપ્સરસાં ગણાઃ

યક્ષાણાં તુ જનિત્રી ત્વં ઇત્યૂચુસ્તાં ક્રતુસ્થલામ્ ।
જગામ સહ પુત્રેણ તતો યક્ષઃ સ્વમાલયમ્

ન્યગ્રોધો રોહિણો નામ્ના શેરતે તત્ર ગુહ્યકાઃ ।
તસ્મિન્નિવાસો યક્ષાણાં ન્યગ્રોધે રોહિણે સ્મૃતઃ

યક્ષો રજતનાભશ્ચ ગુહ્યકાનાં પિતામહઃ ।
અનુહ્રાદસ્ય દૈત્યસ્ય ભદ્રાં મણિવરાં સુતામ્

ઉપયેમે ઽનવદ્યાઙ્ગીં તસ્યાં મણિવરો વશી ।
જજ્ઞે સા મણિભદ્રં ચ શક્રતુલ્યપરાક્રમમમ્

તયોઃ પત્ન્યૌ ભગિન્યૌ ચ ક્રતુસ્થસ્યાત્મજે શુભે ।
નામ્ના પુણ્યજની ચૈવ તથા દેવજની ચ યા

વિજજ્ઞે પણિભદ્રાતુ પુત્રાન્પુણ્યજની શુભા ।
સિદ્ધાર્થં સૂર્યતેજશ્ચ સુમનં નન્દનં તથા

મણ્ડૂકં રુચકં ચૈવ મણિમન્તં વસું તથા ।
સર્વાનુભૂતં શઙ્ખં ચ પિઙ્ગાક્ષં ભીરુમેવ ચ

અસોમં દૂરસોમં ચ પદ્મં ચન્દ્રપ્રભં તથા ।
મેઘવર્ણં સુભદ્રં ચ પ્રદ્યોતં ચ મહાદ્યુતિમ્

દ્યુતિ મન્તં કેતુમન્તં દર્શનીયં સુદર્શનમ્ ।
ચત્વારો વિંશતિશ્ચૈવ પુત્રાઃ પુણ્યજનીભવાઃ

જજ્ઞિરે મણિભદ્રસ્ય સર્વે તે પુણ્યલક્ષણાઃ ।
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ યક્ષાઃ પુણ્યજનાઃ શુભાઃ

વિજજ્ઞે વૈ દેવજની પુત્રાન્મણિવરાઞ્છુભા ।
પૂર્ણભદ્રં હૈમવન્તં મણિમન્ત્રવિવર્દ્ધનૌ

કુસું ચરં પિશઙ્ગં ચ સ્થૂલકર્ણં મહામુદમ્ ।
સ્વેતં ચ વિમલં ચૈવ પુષ્પદન્તં ચયાવહમ્

પદ્મવર્ણં સુચન્દ્રં ચ પક્ષઞ્ચ બલકં તથા ।
કુમુદાક્ષં સુકમલં વર્દ્ધમાનં તથા હિતમ્

પદ્મનાભં સુગન્ધં ચ સુવીરં વિજયં કૃતમ્ ।
પૂર્મમાસં હિરણ્યાક્ષં સારણં ચૈવ માનસમ્

પુત્રા મણિવરસ્યૈતે યક્ષા વૈ ગુહ્યકાઃ સ્મૃતાઃ ।
સુરુપાશ્ચ સુવેષાશ્ચ સ્રગ્વિણઃ પ્રિયદર્શનાઃ

તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
ખશાયાસ્ત્વપરે પુત્રા રાક્ષસાઃ કામરૂપિણઃ

તેષાં યથા પ્રધાનાન્વૈ વર્ણ્યમા નાન્નિબોધત ।
લાલાવિઃ ક્રથનો ભીમઃ સુમાલી મધુરેવ ચ

વિસ્ફૂર્જનો બૃહજ્જિહ્વો માતઙ્ગો ધૂમ્રિતસ્તથા ।
ચન્દ્રાર્કભીકરો બુધ્નઃ કપિલોમા પ્રહાસકઃ

પીડાપરસ્ત્રિનાભશ્ચ વક્રાક્ષશ્ચ નિશાચરઃ ।
ત્રિશિરાઃ શતદંષ્ટ્રશ્ચ તુણ્ડકોશશ્ચ રાક્ષસઃ

અશ્વશ્ચાકંપનશ્ચૈવ દુર્મુખશ્ચ નિશાચરઃ ।
ઇત્યેતે રાક્ષસવારા વિક્રાન્તા ગણરૂપિમઃ

સર્વલોકચરાસ્તે તુ ત્રિદશાનાં સમક્રમાઃ ।
સપ્ત ચાન્યા દુહિતરસ્તાઃ શૃણુધ્વં યથાક્રમમ્

યાસાં ચ યઃ પ્રજાસર્ગો યેન ચોત્પાદિતા ગણાઃ ।
આલંબા ઉત્કચોત્કૃષ્ટા નિરૃતા કપિલા શિવા

કેશિની ચ મહાભાગા ભગિન્યઃ સપ્ત યાઃ સ્મૃતાઃ ।
તાભ્યો લોકનિકાયસ્ય હન્તારો યુદ્ધદુર્મદાઃ

ઉદીર્ણા રાક્ષસગણા ઇમે ચોત્પાદિતાઃ શુભાઃ ।
આલંબેયો ગણઃ ક્રૂર ઔત્કચેયો ગણસ્તથા

તથૌ ત્કાર્ષ્ટેયશૈવેયૌ રક્ષસાં હ્યુત્તમા ગણાઃ ।
તથૈવ નૈરૃતો નામ ત્ર્યંબકાનુચરેણ હ

ઉત્પાદિતઃ પ્રજાકર્ગે ગણેશ્વરવરેણ તુ ।
વિક્રાન્તાઃ શૌર્યસંપન્ના નૈરૃતા દેવરાક્ષસાઃ

યેષામધિપતિર્યુક્તો નામ્ના ખ્યાતો વિરૂપકઃ ।
તેષાં ગણશતાનીકા ઉદ્ધતાનાં મહાત્મનામ્

પ્રાયેણાનુચરન્ત્યેતે શઙ્કરં જગતઃ પ્રભુમ્ ।
દૈત્યરાજેન કુમ્ભેન મહાકાયા મહાત્મના

ઉત્પાદિતા મહાવીર્યા મહાબલપરાક્રમાઃ ।
કાપિલેયા મહાવીર્યા ઉદીર્ણા દૈત્યરાક્ષસાઃ

કપિલેન ચ યક્ષેણ કેશિન્યાં હ્યપરે જનાઃ ।
ઉત્પાદિતા બલાવતા ઉદીર્ણા યક્ષરાક્ષસાઃ

કેશિની દુહિતા ચૈવ નીલા યા શ્રુદ્રરાક્ષસી ।
આલંબેયેન જનિતા નૈકાઃ સુરસિકેન હિ

નૈલા ઇતિ સમાખ્યાતા દુર્જયા ઘોરવિક્રમાઃ ।
ચરન્તિ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં તત્ર તે દેવલૌકિકાઃ

બહુત્વાચ્ચૈવસર્ગસ્ય તેષાં વક્તું ન શક્યતે ।
તસ્યાસ્ત્વપિ ચ નીલાયા વિકચા નામ રાક્ષસી

દુહિતા સુતાશ્ચ વિકયા મહા સત્ત્વપરાક્રમાઃ ।
વિરૂપકેન તસ્યાં વૈ નૈરૃતેન ઇહ પ્રજાઃ

ઉત્પાદિતાઃ સુઘોરાશ્ચ શૃણુ તાસ્ત્વનુપૂર્વશઃ ।
દંષ્ટ્રાકરાલા વિકૃતા મહાકર્ણા મહોદરાઃ

હારકા ભીષકાશ્ચૈવ તથૈવ ક્લામકાઃ પરે ।
રેરવાકાઃ પિશાચાશ્ચ વાહકાસ્ત્રાસકાઃ પરે

ભૂમિરાક્ષસકા હ્યેતે મન્દાઃ પરુપવિક્રમાઃ ।
ચરન્ત્યદૃષ્ટપૂર્વાસ્તુ નાનાકારા હ્યનેકશઃ

ઉત્કૃષ્ટબલસત્ત્વા યે તેષાં વૈખેચરાઃ સ્મૃતાઃ ।
લક્ષમાત્રેણ ચાકાશં સ્વલ્પાત્સ્વલ્પં ચરન્તિ વૈ

એતૈર્વ્યાપ્તમિદં વિશ્વં શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
ભૂમિરાક્ષસકૈઃ સર્વૈરનેકૈઃ ક્ષુદ્રરાક્ષસૈઃ

નાનાપ્રકારૈરાક્રાન્તા નાના દેશાઃ સમન્તતઃ ।
સમાસાભિહિતાશ્ચૈવહ્યષ્ટૌ રાક્ષસમાતરઃ

અષ્ટૌ વિભાગા હ્યેષાં હિ વ્યાખ્યાતા અનુપૂર્વશઃ ।
ભદ્રકા નિકરાઃ કેચિદજ્ઞનિષ્પત્તિહેતુકાઃ

સહસ્રશતસંખ્યાતા મર્ત્ય લોકવિચારિણઃ ।
પૂતરા માતૃસામાન્યાસ્તથા ભૂતભયઙ્કરાઃ

બાલાનાં માનુષે લોકે ગ્રહા મરણહેતુકાઃ ।
સ્કન્દગ્રહાદયો હાસ્યા આપકાસ્ત્રાસકાદયઃ

કૌમારાસ્તે તુ વિજ્ઞેયા બાલાનાં ગૃહવૃત્તયઃ ।
સ્કન્દગ્રહવિશેષાણાં માયિકાનાં તથૈવ ચ

પૂતના નામ ભૂતાનાં યે ચ લોકવિનાયકાઃ ।
એવં ગણસહસ્રાણિ ચરન્તિ પૃથિવીમિમામ્

યક્ષાઃ પુણ્યજના નામપૂર્ણભદ્રાશ્ચ યે સ્મૃતાઃ ।
યક્ષાણાં રાક્ષસાનાં ચ પૌલસ્ત્યાગસ્તયશ્ચ યે

નૈરૃતાનાં ચ સર્વેષાં રાજભૂદલકાધિપઃ ।
યક્ષાદૃષ્ટ્યા પિબન્તીહ નૄણાં માંસમસૃગ્વસે

રક્ષાંસ્યનુપ્રવેશેન પિશાચૈઃ પરિપીડનૈઃ ।
સર્વલક્ષણસંપન્નાઃ સમામૈશ્ચાપિ દૈવતૈઃ

ભાસ્વરા બલવન્તશ્ચ ઈશ્વરાઃ કામરૂપિણઃ ।
અનાભિભાવ્યા વિક્રાન્તાઃ સર્વલોકનમસ્કૃતાઃ

સૂક્ષ્માશ્ચૌજસ્વિનોમેધ્યા વરદા યાજ્ઞિકાશ્ચ વૈ ।
દેવાનાં લક્ષણં હ્યેતદસુરાણાં તથૈવ ચ

હીના દેવૈસ્ત્રિભિઃ પાદૈર્ગન્ધર્વાપ્સરસઃ સ્મૃતાઃ ।
ગન્ધર્વેભ્યસ્ત્રિભિઃ પાદૈર્હીના ગુહ્યકરાક્ષસાઃ

ઐશ્વર્યહીના રક્ષોભ્યઃ પિશાચાસ્ત્રિગુણાં પુનઃ ।
એવન્ધનેન રૂપેણ આયુષા ચ બલેન ચ

ધર્મૈશ્વર્યેણ બુદ્ધ્યા ચ તપઃશ્રુતપરાક્રમૈઃ ।
દેવાસુરેભ્યો હીયન્તે ત્રીંસ્ત્રીન્પાદાન્પરસ્પરમ્

ગન્ધર્વાદ્યાઃ પિશાચાન્તાશ્ચતસ્રો દેવયોનયઃ ।
અતઃ શૃણુત ભદ્રં વઃ પ્રજાઃ ક્રોધવશાન્વયાઃ

ક્રોધાયાઃ કન્યકા જજ્ઞે દ્વાદશૈવાત્મસંભવાઃ ।
તા ભાર્યા પુલહસ્યાસન્નામતો મે નિબોધત

મૃગી ચ મૃગમન્દા ચ હરિભદ્રા ત્વિરાવતી ।
ભૂતા ચ કપિશા દંષ્ટ્રા ઋષા તિર્યા તથૈવ ચ

શ્વેતા ચ સરમા ચૈવ સુરસા ચેતિ વિશ્રુતા ।
મૃગ્યાસ્તુ હરિગાઃ પુત્રા મૃગશ્ચાન્યે શશાસ્તથા

ન્યઙ્કવઃશરભા યે ચ રુરવઃ પૃષતાશ્ચ યે ।
ઋક્ષાશ્ચ મૃગમન્દાયા ગવયાશ્ચાપરે તથા

મહિષોષ્ટ્રવરાહશ્ચ ખડ્ગા ગૌરમુખાસ્તથા ।
હર્ય્યા સ્તુ હરયઃ પુત્રા ગોલાઙ્ગૂલાસ્તરક્ષવઃ

વાનરાઃ કિન્નરાશ્ચૈવ માયુઃ કિંપુરુષાસ્તથા ।
સિંહાવ્યાઘ્રાશ્ચ નીલાશ્ચદ્વીપિનઃ ક્રોધિતાધરાઃ

સર્પાશ્ચાજગરા ગ્રાહા માર્જારા મૂષિકાઃ પરે ।
મણ્ડૂકા નકુલાશ્ચૈવ વલ્કકા વનગોચરાઃ

હંસં તુ પ્રથમં જજ્ઞે પુલહસ્ય વરં શુભા ।
રણચન્દ્રં શતમુખં દરીમુખમથાપિ ચ

હરિતં હરિવર્માણં ભીષણં શુભલક્ષણમ્ ।
પ્રથિતં મથિતં ચૈવ હરિણં લાઙ્ગલિં તથા

શ્વેતાયા જજ્ઞિરે વીરા દશ વાનરપુઙ્ગવાઃ ।
ઊર્દ્ધ્વદૃષ્ટિઃ કૃતાહારઃ સુવ્રતો વિનતો બુધઃ

પારિજાતઃ સુજાતશ્ચ હરિદાસો ગુણાકરઃ ।
ક્ષેમમૂર્તિશ્ચ બલવાન્ રાજાનઃ સર્વ એવ તે

તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ બલવન્તઃ સુદુઃસહાઃ ।
અશક્યાઃ સમરેજેતું દેવદાનવમાનવૈઃ

યક્ષભૂતપિશાચૈશ્ચ રાક્ષસૈઃ સુભુજઙ્ગમૈઃ ।
નાગ્નિશસ્ત્રવિષૈરન્યૈર્મૃત્યુરેષાં વિધીયતે

અસંગગતયઃ સર્વે પૃથિવ્યાં વ્યોમ્નિ ચૈવ હિ ।
પાતાલે ચ જલે વાયૌ હ્યવિનાશિન એવ તે

દશકોટિસહસ્રાણિ દશાર્બુદશતાનિ ચ ।
મહાપદ્મસહસ્રાણિ મહાપદ્મશતાનિ ચ

દશાર્બુદાનિ કોટીનાં સહસ્રાણાં શતં શતમ્ ।
નિયુતાનાં સહસ્રાણિ નિખર્વાણાં તથૈ વ ચ

દશાર્બુદાનિ કોટીનાં ષષ્ટિકોટિસ્તથૈવ ચ ।
અર્બુદાનાં ચ લક્ષં તુ કોટીશતમથાપરમ્

દશ પદ્માનિ ચાન્યાનિ મહાપદ્માનિ વૈ નવ ।
સંખ્યાતાનિ કુલીનાનાં વાનરાણાં તરસ્વિનામ્

સર્વે તેજસ્વિનઃ શૂરાઃ કામરૂપા મહા બલાઃ ।
દિવ્યાભરણવેષાશ્ચ બ્રહ્મણ્યાશ્ચાહિતગ્નયઃ

યષ્ટારઃ સર્વયજ્ઞાનાં સહસ્રશતદક્ષિણાઃ ।
મુકુટૈઃ કુણ્ડલૈર્હારૈઃ કેયૂરૈઃ સમલઙ્કૃતાઃ

વેદવેદાઙ્ગવિદ્વાંસો નીતિશાસ્ત્રવિચક્ષણાઃ ।
અસ્ત્રાણાં મોચને ચાપિ તથા સંહારકર્મણિ

દિવ્યમં ત્રપુરસ્કારા દિવ્યમન્ત્રપુરસ્કૃતાઃ ।
સમર્થા બલિનઃ શૂરાઃ સર્વશસ્ત્રપ્રહારિણઃ

દિવ્યરૂપધરાઃ સૌમ્યા જરામરણવર્જિતાઃ ।
કુલાનાં ચ સહસ્રાણિ દશ તેષાં મહાત્મનામ્

ચતુર્ષુ મેરુપાર્શ્વેષુ હેમકૂટે હિમાહ્વયે ।
નીલે શ્વેતનગે ચૈવ નિષધે ગન્ધમાદને

દ્વીપેષુ સપ્તસુ તથા યા ગુહા તે ચ પર્વતાઃ ।
નિલયાસ્તેષુ તે પ્રોક્તા વિશ્વકર્મકૃતા સ્વયમ્

પુરૈશ્ચ વિવિધાકારૈઃ પ્રકારૈશ્ચ વિભૂષિતાઃ ।
સર્વર્તુરમણીયાસ્તે હ્યુદ્યાનાનિ ચ સર્વશઃ

ગૃહભૂમિષુ શય્યાસુ પુષ્પગન્ધસુખોદિતાઃ ।
આલેપનૈશ્ચ વિવિધૈર્દિવ્યભક્તિકૃતૈસ્તથા

સર્વરત્નસમાકીર્ણા માનસીં સિદ્ધિમાસ્થિતાઃ ।
વાનરા વાનરીભિસ્તે દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ

પિબન્તો મધુ માધ્વીકં સુધાભક્ષાનુમિશ્રિતમ્ ।
ક્રિયામયાઃ સમુદિતા દિવિ દેવગણા ઇવ

દેવગન્ધર્વમુખ્યાનાં પુત્રાસ્તે વૈ સુખે રતાઃ ।
ધાર્મિકાશ્ચ વરોત્સિક્તા યુદ્ધશૈણ્ડા મહાબલાઃ

અક્ષુદ્રાઃ સર્વસત્ત્વાનાં દેવદ્વિજપરાયણાઃ ।
અમ્લાનિનઃ સત્યસંધા નાનાર્થે બહુજલ્પિનઃ

મિતભાષાઃ ક્ષમાવન્તો હ્યાચારપરિનિષ્ઠિતાઃ ।
વનાલઙ્કારભૂતો હિ સૃષ્ટા વૈ બ્રહ્મણા સ્વયમ્

ભક્ત્યા નિમિત્તં લોકેષુ રામસ્યાર્થે ગુણાકરઃ ।
કપીનામવતારો ઽયં સર્વપાપવિનાશનઃ

ધન્યઃ પુણ્યો યશસ્યશ્ચ રમણીયઃ સુખાવહઃ ।
તદેવ કીર્તયિષ્યામિ તચ્છૃણુધ્વમતન્દ્રિતાઃ

ઊર્દ્ધ્વદૃષ્ટેશ્ચ તનયો પ્યાઘ્રો નામાભવદ્ભલી ।
વ્યાઘ્રસ્ય ભ્રાતરઃ પઞ્ચ સ્વસારશ્ચ તથાસ્ય વૈ

તાંસ્તથા સ્વાનુરૂપેષુ વાનરેષુ કૃતાત્મસુ ।
પ્રતિપાદિતા સ્વયં ભ્રાત્રા ભાતૃદારાસ્તથૈવ ચ

વ્યાઘ્રસ્ય તુ સુતો જજ્ઞે શરભોલોકવિશ્રુતઃ ।
શરભસ્યાપિ વિદ્ધાંસો ભ્રાતરો વીર્યસંમતાઃ

રાજાનો વાનરાણાં ચ સર્વધર્મપ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
શરભસ્ય સુતો ધીમાઞ્શુકો નામ મહાબલઃ

તસ્યાપિ પુત્રો બલવાન્વ્યઘ્રી જઠરસંભવઃ ।
સંમતઃ સર્વશૂરાણાં ચક્રવર્તિ દુરાસદઃ

ઋક્ષોનામ મહાતેજાઃ સર્વવાનરયૂથપઃ ।
ઇન્તા સદૈવ શત્રૂણાં સર્વાસ્ત્રવિધિપારગઃ

તસ્મૈ તાદૃગ્વિશિષ્ટાય સુતાં ગુણગણૈર્યુતામ્ ।
પ્રજાપતિરુપાદાય કન્યાં હેમવિભૂષિતામ્

વિરજૌ વિરજાં તસ્મૈ પ્રત્યપાદયદં જસા ।
પાણિં જગ્રાહ તસ્યાસ્તુ ઋક્ષો વાનરયૂથપઃ

દર્શનીયાનવદ્યાઙ્ગી સા કન્યા ચારુહાસિની ।
ચકમે તાં મહેન્દ્રસ્તુ દૃષ્ટ્વા વૈ પ્રિયદર્શનામ્

તેન તસ્યાં સુતો જાતો વાલી વિક્રમપૌરુષઃ ।
વિરજાયાં મહેન્દ્રેણ મહેન્દ્રસમવિક્રમઃ

તથા સ્વાંશો ભાનુના વૈ તસ્યામેવ યધાવિધિ ।
રહસ્યુત્પાદિતઃ પુત્રઃ સુગ્રીવો હરિયૂથપઃ

ઋક્ષો દૃષ્ટ્વા તુ તનયૌ બલરૂપશ્રિયા યુતૌ ।
હર્ષ ચક્રે સુવિપુલં સર્વવાનરયૂથપઃ

સો ઽબ્યષિઞ્ચત્સુતં જ્યેષ્ઠં વાલિનં હેમમાલિનમ્ ।
અભિષિક્તસ્તતો વાલી સુગ્રીવાનુગતો બલી

કારયામાસ રાજ્યં ચ દિવિ દેવેશ્વરો યથા ।
સુષેણાસ્ય સુતા ચાપિ ભાર્યા તસ્ય મહાત્મનઃ

તારા નામ મહાપ્રાજ્ઞા તારાધિપનિભાનના ।
સુષુવે સાપિ તનયમઙ્ગદં કનકાઙ્ગદમ્

અઙ્ગદસ્યાપિ તનયો જાતો ભીમપરા ક્રમઃ ।
મૈન્દસ્ય ચ્યેષ્ઠકન્યાયાં ધ્રુવો નામ મહાયશાઃ

સુગ્રીવસ્ય રુમા ભાર્યા પનસસ્ય સુતા શુભા ।
તસ્યાપિ ચ સુતા જાતાસ્ત્રયઃ પરમકીર્ત્તયઃ

તેષાં દારાંસ્તથાસાદ્ય સુસ્વરૂપાન્બલી તતઃ ।
વાલિનઃ પાર્શ્વતો ઽતિષ્ઠત્સુગ્રીવઃ સહ વાનરૈઃ

બહૂન્વર્ષગણાનગ્રો ભ્રાત્રા સહ યથામરઃ ।
કેસરી કુઞ્જરસ્યાથ સુતાં ભાર્યામવિન્દત

અઞ્જના નામ સુભાગા ગત્વા પુંસવને શુચિઃ ।
પર્યુપાસ્તે ચ તાં વાયુર્યૌંવનાદેવ ગર્વિતામ્

તસ્યાં જાતસ્તુ હનુમાન્વાયુના જગદાયુના ।
યે હ્યન્યે કેસરિસુતા વિખ્યાતા દિવિ ચેહ વૈ

જ્યેષ્ઠસ્તુ હનુમાંસ્તેષાં મતિમાંસ્તુ તતઃ સ્મૃતઃ ।
શ્રુતિમાન્કેતુમાંશ્ચૈવ મતિમાન્ધૃતિમાનપિ

હનુમદ્ભ્રાતરો યે વૈ તે દારૈઃ સુપ્રતિષ્ઠતાઃ ।
સ્વાનરૂપૈઃ સુતાઃ પિત્રા પુત્રપૌત્રસમન્વિતાઃ

બ્રહ્મચારી ચ હનુમાન્નાસૌદારૈશ્ચ યોજિતઃ ।
સર્વલોકાનપિ રણે યો યોદ્ધું ચ સમુત્સહેત્

જવે જવે ચ વિતતે વૈનતેય ઇવાપરઃ ।
અગ્નિપુત્રશ્ચ બલવાન્નલઃ પરમદુર્જ્જયઃ

ક્ષેત્રે કનકબિન્દોસ્તુ જાતો વાનરપુઙ્ગવઃ ।
તથાત્વન્યે મહાભાગા બલવન્તશ્ચ વાનરાઃ

સપ્રધાનાસ્તુ વિજ્ઞેયા હરિયૂથપ યૂથપાઃ ।
તારશ્ચ કુસુમશ્ચૈવ પનસો ગન્ધમાદનઃ

રૂપશ્રીર્વિભવશ્ચૈવ ગવયો વિકટઃ સરઃ ।
સુષેણઃ સુધનુશ્ચૈવ સુબન્ધુઃ શતદુન્દુભિઃ

વિકચઃ કપિલો રૌદ્રઃ પરિયાત્રઃ પ્રભઞ્જનઃ ।
કુઞ્જરઃ શરભો દંષ્ટ્રી કાલમૂર્તિર્મહાસુખઃ

નન્દઃ કન્દરસેનશ્ચ નલો વારુણિરેવ ચ ।
ચિરવઃ કરવસ્તામ્રશ્ચિત્રયોધી રથીતરઃ

ભીમઃ શતબલિશ્ચૈવ કાલચક્રો ઽનલો નલઃ ।
યક્ષાસ્યો ગહનશ્ચૈવ ધૂમ્રઃ પઞ્ચરથસ્તથા

પારિજાતો મહાદીપ્તઃ સુતપા બલસાગરઃ ।
શ્રુતાયુર્વિજયાકાઙ્ક્ષી ગુરુસેવી યથાર્ થકઃ

ધર્મચેતાસ્સુહોત્રશ્ચ શાલિહોત્રો ઽથ સર્પગઃ ।
પુણ્ડ્રશ્ચાવરગાત્રશ્ચ ચારુરૂપશ્ચ શતુજિત્

વિકટઃ કવટો મૈન્દો બિન્દુકારો ઽસુરાન્તકઃ ।
મન્ત્રી ભીમરથઃ સંગો વિભ્રાન્તશ્ચારુહાસવાન્

ક્ષણક્ષણામતાહારી દૃઢભક્તિઃ પ્રમર્દનઃ ।
જાજલિઃ પઞ્ચમુકુટો બલબન્ધુઃ સમાહિતઃ

પયઃ કીર્ત્તિઃ શુભઃ ક્ષેત્રો બિન્દુકેતુઃ સહસ્રપાત્ ।
નવાક્ષે હરિનેત્રશ્ચ જીમૂતો ઽથ બલાહકઃ

ગજો ગવયનામા ચ સુબાહુશ્ચ ગુણાકરઃ ।
વીરબાહુઃ કૃતી કુણ્ડો કૃતકૃત્યઃ શુભેક્ષણઃ

દ્વિવિદઃ કુમુદો ભાસઃ સુમુખઃ સુરુવુર્વૃકઃ ।
વિકટઃ કવકશ્ચૈવ જવસેનો વૃષાકૃતિઃ

ગવાક્ષો નરદેવશ્ચ સુકેતુર્વિમલાનનઃ ।
સહસ્વારઃ શુભક્ષેત્રઃ પુષ્પધ્વંસો વિલોહિતઃ

નવચન્દ્રો બહુગુણઃ સપ્તહોત્રો મરીચિમાન્ ।
ગોધામા ચ ધનેશશ્ચ ગોલાઙ્ગૂલશ્ચ નેત્રવાન્

ઇત્યેતે હરયઃ ક્રાન્તાઃ પ્રાધાન્યેન યથાર્થતઃ ।
બહુત્વાન્નામધેયાનાં ન શક્યમભિવર્ણિતુમ્

નાગકોટીદશબલે એકૈકસ્ય પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સર્વવાનરસૈન્યસ્ય સપ્તદ્વીપસ્થિતસ્ય તુ

કિષ્કિન્ધામાશ્રિતો વાલી રાજાસીચ્છત્રુતાપનઃ ।
રણે નિગૂઙ્ય વામેન ભુજેન સ મહાબલઃ

વિષ્ટભ્ય પાર્શ્વેસંસ્થાપ્ય રાવણન્ધ્યાનમસ્થિતઃ ।
મૌહૂર્તિકીં ગતિં ગત્વા ચતુઃ પરશર્વાનુપસ્પૃશન્

સમુદ્રં દક્ષણં પૂર્વપશ્ચિમં ચ તથોત્તરમ્ ।
મનોવાયુગતિર્ભૂત્વા વાલી વ્યપગતક્રમઃ

સ નિર્જિત્ય મહાવીર્યો રાવણં લોકરાવણમ્ ।
વાલી બાહુવિનિર્મુક્તં વિહ્વલં નષ્ટચેતસમ્

વૃક્ષમૂલપ્રદેશે ચ સ્થાપયિત્વા બલોત્કટઃ ।
સિચ્યાંભસા સુશીતેન હ્યાપાદતલમસ્તકાત્

સ ચ તં લબ્ધસંજ્ઞં ચ કૃત્વા વિસ્મયમાસ્થિતઃ ।
ઉવાચ રણચણ્ડં તં રાક્ષસેંદ્રં કપીશ્વરઃ

ભો ભો રાક્ષસાજેન્દ્ર મહેન્દ્રસમવિક્રમ ।
અસંખ્યેયં બલં જિત્વા યમં સસચિવં રણે

વરુણં ચ કુબેરં ચ શશિનં ભાસ્કરં તથા ।
મરુદ્ગણં તથા રુદ્રાનાદિત્યાનશ્વિનૌ વસૂન્

દૈતેયાન્કાલકેયાંશ્ચ દાનવાન્સુમહાબલાન્ ।
સિદ્ધાંસ્તથૈવ ગન્ધર્વાન્યક્ષરક્ષોભુજઙ્ગમાન્

પક્ષિણાં પ્રવરાંશ્ચૈવ ગ્રહનક્ષત્રતારકાઃ ।
તથા ભૂતપિશાચાંશ્ચ વિવૃદ્ધબલદર્પિતાન્

માનુષાણાં નૃપાંશ્ચૈવ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
કથમીદૃગ્ગુણો ભૂત્વા મનોવાયુસમો જવે

શક્તો ઽસિ ચાલનિ મેરોઃ કૃતાન્ત ઇવ દુર્જયઃ ।
વિદ્રાવ્ય સર્વોંલ્લોકેષુ વીરાન્પરપુરઞ્જ્યઃ

બલૈરશનિકલ્પૈશ્ચ સમીકૃત્ય ચ પર્વતાન્ ।
વિક્ષોભ્ય સાગરાન્સપ્ત સપ્તકૃત્વો મહારથઃ

નિર્વિકારો જયપ્રેપ્સુઃ સ્મયમાનો બલાદ્બલી ।
દુર્બલેન મયા ક્રાન્તો વાનરેણ વિશેષતઃ

કિમર્થમીદૃશં શપ્તો બલવાનપિ દુર્જયઃ ।
પ્રબ્રૂહિ હેતુના કેન બ્રહ્મન્રાક્ષસપુઙ્ગવ

અભયં તે મયા દત્તં વિશ્વસ્તો ભવ તે ન ભીઃ ।
વયનં વાલિનઃ શ્રુત્વા દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્

ઉવાચ ભયસંવિગ્નઃ સાંત્વપૂર્વમિદં વચઃ ।
અસંશયં જિતાઃ સર્વે મયા દેવાસુરા રણે

એવં વિધસ્તુ બલવાન્ન મયાસાદિતઃ ક્વચિત્ ।
તદિચ્છામિ ત્વયા સાર્દ્ધં સૌહૃદં ભયવર્જિતમ્

મત્તો ભવેન્ન તે વીર કદાચિદ્વૈ રણાજિરમ્ ।
એવમુક્તો ઽબ્રવીદ્વાલી ભવત્યેતદ્વચસ્તવ

સમયે સ્થાપયિત્વા તુ રાવણો વાલિનં પુરા ।
જગામ લઙ્કાં સગણઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના

વાલી વિજિત્ય બલવાન્ પુષ્કરે રાક્ષસેશ્વરમ્ ।
આજહાર બહૂન્યજ્ઞાનન્નપાનસમાવૃતાન્

દક્ષિણાભિઃ પ્રવૃદ્ધાભિઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
અગ્નિષ્ટોમાશ્વમેધાંશ્ચ રાજસૂયાન્નૃમેધકાન્

સર્વમેધાનપિ બહૂન્સર્વદાનસમન્વિતાન્ ।
તર્પયિત્વાથ દેવાંશ્ચ દેવેન્દ્રંબહુભિસ્તથા

બ્રહ્માણં તેષયિત્વા ચ હુત્વાગ્રિં બહુવાર્ષિકમ્ ।
સુગ્રીવેણ સહ ભ્રાત્રા સુખી ભૂત્વા યવીયસા

રાજ્યં ચ પાલયિત્વા સ કપીનામકુતોભયઃ ।
બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મપરમો ધર્મસેતુઃ ક્રિયાપરઃ

બહૂન્વર્ષગણાન્રેમે સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ ।
યસ્ય દેવમુનિર્ગાથાં જગૌ યજ્ઞેષુ નારદઃ

ન યજ્ઞહવને દાનેજવેનાપિ પરાક્રમે ।
તુલ્યો ઽસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ વાલિનોહેમમાલિનઃ

શાંશપાયન ઉવાચ
અહો મહાપ્રભા વસ્તુ મહેન્દ્રતનયો બલી ।
વાલી યજ્ઞસહસ્રાણાં યજ્વા પરમદુર્જયઃ

ચક્રવર્ત્તી મહાપ્રાજ્ઞે વાલી ચ કથિતસ્ત્વયા ।
માર્ત ડસ્ય તુ નો બ્રૂહિ કથં માર્ત્તણ્ડતા સ્મૃતા ।
નિરુક્તમસ્ય તુ વિભો યાથાતથ્યેન સુવ્રત

સૂત ઉવાચ
સૃત્યમાનેષુ ભૂતેષુ પ્રજાપતિરથ સ્વયમ્

ત્રૈલોક્યાદ્યત્પરં તેજસ્તદાહૃત્યાદિતેર્ત્દૃદિ ।
પ્રવેશાયામાસ તદા યોગેન મહતા વૃતાઃ

પૂર્વમણ્ડં તુ ભગવાનસ્યાશ્ચક્રે તથોદરે ।
તત્રાવર્ત્તત ગર્ભો વૈ અણ્ડસ્યાભ્યન્તરે બલી

વર્દ્ધમાનો ઽતિમાત્રં વૈ દેવા નિસ્તેજસો ઽભવન્ ।
સર્વતો નિર્મિતં જ્ઞાત્વા ગર્ભં તે ત્દૃતતેજસઃ

ઊચુઃ પ્રજાપતિં ભીતા કથં નો ભવિતા ત્વિદમ્ ।
બલં તેજો ઽસ્ય ભવિતા નિર્મિતસ્યાધિકં વિભો

નુનં કથં ભવિષ્યામો નૂનં નષ્ટા હિ શાશ્વત ।
સર્વભૂતાનિ યાનીહ સ્યાવરાણિ ચરણિ ચ

તાનિ દગ્ધાનિ ન ચિરાદ્ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ ।
યદેડે સ્થાપિતં તેજો બલં ચ દ્વિજસત્તમ

તત્સંહર વિચિન્ત્યેહ યન્નઃ શ્રેય સ્કરં ભવેત્ ।
શ્રુતિતેજઃ પ્રભાવશ્ચ ધક્ષતે સર્વતોંઽજસા

સ ચિન્તયિત્વા ભગવાન્પ્રજાપતિરથાક્ષિપત્ ।
બલં ચાણ્ડે ચકારાથ તતસ્ત્વણ્ડાન્તરે શિશુઃ

યદણ્ડં તદ્બલં પ્રાહુર્યત્તેજઃ સ શિશુર્મતઃ ।
તત્તૂદરાદ્વિનિષ્ક્રાન્તં મૃતપિણ્ડોપમં સ તુ

પ્રજાપતિસ્ તતો દૃષ્ટ્વા તદણ્ડં વૈ દ્વિધાકરોત્ ।
શકલે દ્વે સમાસ્થાય સ એકસ્મિન્નપશ્યત

ગર્ભં દુર્બલભાવેન યુક્તં તેજોમયં સકૃત્ ।
તત્સમુદ્યમ્ય ચોત્થાયાદિન્યુત્સંગે નિવેદ્ય ચ

ઉવાચાદિત્યભાવચ્ચ યસ્માદણ્ડેન વૈ સ્મૃતઃ ।
તેન માર્ત્તણ્ડ ઇતિ વૈ કથ્યતે સવિતા બુધૈઃ

તેજશ્ચૈવાધિકં તસ્મૈ નિર્મમે પ્રપિતામહઃ ।
યે તે અણ્ડકપાલે દ્વે તદ્બલં પરમં મતમ્

નાભૌ પૃથગ્વ્ય વસ્થાપ્ય ઇરાવત્યૈ દદૌ પ્રભુઃ ।
ઉદરે પ્રવેશયામાસ તસ્યાઃ સ જનનેચ્છયા

ઇરાવત્યાસ્તથા જાતાશ્ચત્વારો લોકસંમતાઃ ।
દેવોપવાહ્યા રાજાનો હસ્તિનો બલવત્તરાઃ

ઐરાવણો ઽથ કુમુદૌ હ્યઞ્જનો વામનસ્તથા ।
ઉત્તરત્ર ચ વો ભૂયસ્તેષાં વક્ષ્યામિ વિસ્તરમ્

યો ઽયં પ્રધાનો લોકે ઽસ્મિન્નધિકેનામિતૌજસા ।
ભગવાન્સવિતા સાક્ષાત્પ્રભાસયતિ રશ્મિભિઃ

નિરાલોકં જગદિદં લોકાલોકાન્તરં દ્વિજાઃ ।
બાહ્યં તમોવૃતં સર્વં તત્પ્રમાણમશેષતઃ

એતદુક્તં મયા સર્વં યથાવદ્દ્વિજસત્તમાઃ ।
શ્રુતં ભગવતો વ્યાસાત્પારાશર્યાન્મહાત્મનઃ

સનત્કુમારેણ પુરા પ્રોક્તં વૈ વાયુના પુરા ।
વિમૃશ્ય બહુધા તત્તુ પુનરન્યૈઃ પૃથક્પૃથક્

પુરાણામૃતકં શ્રુત્વા પુણ્યં સર્વાર્થસાધકમ્ ।
અભયો વિચરત્યેવ જાત્યન્તરશતં ગતઃ

માર્તણ્ડજનનં હ્યેતદ્ગેહે યસ્ય વ્યવસ્થિતમ્ ।
કથ્યતે વા કથા યસ્ય ન તં વિદ્ધિ સમાનકમ્

ન ચાકાલે મ્રિયન્તે ઽસ્ય બાલા અપિ કદાચન ।
ઋક્ષસ્ય ભગિની રક્ષા વાનરસ્ય બલીયસઃ

પ્રજાપતિસકાશાત્સા જજ્ઞે શૂરપરિગ્રહમ્ ।
ઋક્ષરાજં મહાપ્રાજ્ઞં જાંબવન્તં યશસ્વિનમ્

તસ્ય જાંબવતી નામ સુતા વ્યાધ્ર્યામજાયત ।
વાસુદેવસ્ય સા દત્તા પિત્રા રાજીવલોચના

તથાન્યે ઋક્ષરાજસ્ય સુતા જાતા મહાબલાઃ ।
જયન્તો ઽથ ચ સર્વજ્ઞો મૃગરાટ્ સંકૃતિર્જયઃ

માર્જારો બલિબાહુશ્ચ લક્ષણજ્ઞઃ શ્રુતાર્થકૃત્ ।
ભોજો રાક્ષસજિચ્ચૈવ પિશાચવનગોચરૌ

શરભઃ શલભશ્ચૈવ વ્યાઘ્રઃ સિંહસ્તથૈવ ચ ।
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

ઋક્ષાણામેવ તુ ગણો દેવદાનવપૂજિતઃ ।
માર્જારસ્ય તુ માર્જારા વાદ્યાઃ પુત્રા મહાબલાઃ

બભૂવુઃ શતસાહસ્રાઃ સર્વે વીર્યસમન્વિતાઃ ।
આચાર્યાઃ શ્વાપદાદીનાં શરભાણાં મહૌજસઃ

સ્વાદકાઃ પૃષતાદીનાં મૂષિકાણાં ચ પક્ષિણામ્ ।
લાઘવે પ્લવને યુક્તાઃ સર્વસત્ત્વાવસાદકાઃ

ગ્રામેષુ વનશણ્ડેષુ કોટરેષુ ગુહાસુ ચ ।
ગૃહેષુ ગૃહગર્ભેષુ ગૃહવાસાવલંબિનઃ

નાનાગતિષુ સંચારાઃ કુશલા ગ્રામગોચરાઃ ।
તથા વનચરાશ્ચૈવ સ્વભાવાત્સમવસ્થિતાઃ

રાત્રૌ દિવાચરાશ્ચૈવ સંધ્યાસુ ચ ચરન્તિ તે ।
નીલજીમૂતવર્ણાશ્ચ કપિલા કેકરારુણાઃ

કૃષ્ણવર્ણાસ્તથા પિઙ્ગાભક્તિચિત્રાસ્તથાપરે ।
નખદંષ્ટ્રાયુધા ઘોરા મયૂરસમભાષણાઃ

સરમાયાઃ સુતૌ જાતૌ શૂરૌ પરમદુઃસહૌ ।
શ્યામશ્ચ શબલશ્ચૈવ યમસ્યાનુચરૌ સ્મૃતૌ

તયોઃ પુત્રા દુરાધર્ષાઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતાઃ ।
શ્રુતિમાપ્તઃ પુનર્વંશઃ સારમેયેષુ સર્વદા

સાંપ્રતં તત્સજાતીયા ઘોરરૂપા મહાબલાઃ ।
વિષાદયન્તિ ચ નરાન્સર્વજાતિસમન્વિતાન્

ગ્રામાસક્તો નિવાસસ્તુ તેષામેવ ભવત્યુત ।
ય ઇદં શૃણુયાજ્જન્મ દંષ્ટ્રિણાં શ્રાવયેત્તુ યઃ

દંષ્ટ્રિભ્યો ન ભયં તસ્ય ન ચોરેભ્યો નવાન્યતઃ ।
તાત્કાલમરણં ચૈવ ભવતીતિ વિનિર્ણયઃ

ન ચ બન્ધનમાપ્નોતિ ન વિયોનિં ન સંકરમ્ ।
વાનપ્રસ્થા શ્રિતં ધર્મમાપ્નોતિ મુનિસેવિતમ્

સંપન્નશ્ચૈવ દિવ્યેન ધનેન ચ બલેન ચ ।
ચ્યવતે ન ચ જ્ઞાનેન જાયતે દેવયોનિષુ

દ્વીપિનઃ શરભાઃ સિંહા વ્યાઘ્રા નીલાશ્ચ શલ્યકાઃ ।
ઋક્ષા માર્જારલોહાસા વાનરા માયવસ્તથા

એતા એકાદશ મતા વાનરાણાં તુ જાતયઃ ।
એષાં પ્રણેતા સર્વેષાં વાલી રાજા પ્રતાપવાન્

દેવાસુરવિમર્દેષુ જિઘ્નતા નિત્યમાનિનામ્ ।
પ્રસહ્ય હન્તા રૌદ્રાણામસુરાણાં બલીયસામ્

ઉત્સિક્તબલનાશાય વિચિન્ત્ય તુ મહાત્મના ।
પક્ષ એષ સમુદ્દિષ્ટો મહેન્દ્રસ્ય સહાયવાન્

વિહિતઃ પૂર્વમેવાત્ર બ્રહ્મણા લોકધારિણા ।
ઇત્યેતે હરયઃ પ્રોક્તા ઇરાવત્યા નિબોધત

સૂર્યસ્યાણ્ડકપાલે દ્વે સમાનીય તુ ભૌવનઃ ।
હસ્તાભ્યાં પરિગૃહ્યાથ રથન્તરમગાયત

સામ્ના પ્રસ્તૂયમાને તુ સદ્ય એવ ગતો ઽભવત્ ।
સંપ્રાયચ્છદિરાવત્યૈ પુત્રાર્થં સ તુ ભૌવનઃ

ઇરાવત્યાઃ સુતો યસ્માત્તસ્માદૈરાવતઃ સ્મૃતઃ ।
દેવરાજોપવાહ્યત્વાત્પ્રથમઃ સ મતઙ્ગરાટ્

શ્વેતાભ્રાભશ્ચતુર્દન્તઃ શ્રીમાનૈરાવતો ગજઃ ।
અઞ્જનસ્યૈકમૂલસ્ય સુવર્ણાભસ્ય હસ્તિનઃ

ષડ્દન્તસ્ય હિ ભદ્રસ્ય હ્યૌપવાહ્યસ્ય વૈ બલેઃ ।
તસ્ય પુત્રોંઽજનશ્ચૈવ સુપ્રતીકશ્ચ વામનઃ

પદ્મશ્ચૈવ ચતુર્થો ઽભૂદ્ધસ્તિની ચાભ્રમુસ્તથા ।
દિગ્ગજાન્બલિનશ્ચૈવાભ્રમુર્જ નયતાપ્સુગાન્

ભદ્રં મૃગં ચ મન્દં ચ સંકીર્ણં ચતુરઃ સુતાન્ ।
સંકીર્ણો હ્યઞ્જનો યો ઽસાવૌપવાહ્યો યમસ્ય સઃ

ભદ્રો યઃ સુપ્રતીકસ્તુ હસ્તિઃ સ હ્યપાંપતેઃ ।
પદ્મો મન્દસ્તુ યો ગૌરો દ્વિપો હ્યૈલવિલસ્ય ચ

મૃગશ્યામસ્તુ યો હસ્તી ચૌપ વાહ્યઃ સ પાવકેઃ ।
પદ્મોત્તમઃ પદ્માગુલ્મો ગજો વાતગજો ગજઃ

ચપલો ઽરિષ્ટસંજ્ઞશ્ચ તસ્યાષ્ટૌ જજ્ઞિરે સુતાઃ ।
ઉદગ્રભાવેનો પેતા જાયન્તે તસ્ય ચાન્વયે

શ્વેતબાલનખાઃ પિઙ્ગા વર્ષાવન્તો મતઙ્ગજાઃ ।
સામજાંસ્તુ પ્રવક્ષ્યામિ નાગાનન્યાનપિ ક્રમાત્

કપિલઃ પુણ્ડરીકશ્ચ સુનામાનૌ રથન્તરાત્ ।
જાતૌ નામ્ના શ્રુતૌ તાભ્યાં સુપ્રતીકપ્રમર્દનૌ

શૂરાઃ સ્થૂલશિરોદન્તાઃ શુદ્ધબાલનખાસ્તથા ।
બલિનઃ શઙ્કિતાશ્ચૈવ સ્મૃતાસ્તદ્વંશિનો ગજાઃ

પુષ્પદન્તો બૃહત્સામ્નઃ ષડ્દન્તઃ પદ્મપુચ્છવાન્ ।
તામ્ર પર્ણશ્ચ તત્પુત્રાઃ સંઘચારિવિષાણિનઃ

અન્વયે ચાસ્ય જાયન્તે લંબોષ્ઠાશ્ચારુદર્શનાઃ ।
શ્યામત્વગ્રસનાશુણ્ડા નાગાઃ પીનાયતા નનાઃ

વામદેવોંઽજનઃ શ્યામઃ સામ્નો જજ્ઞે ઽથ વામનઃ ।
ભાર્યા ચૈવાઙ્ગના તસ્ય નીલવલ્લક્ષણૌ સુતૌ

ચણ્ડાશ્ચારુ શિરોગ્રીવા વ્યૂઢોરસ્કાસ્તરસ્વિનઃ ।
નીચૈર્બદ્ધાઃ કુલે તસ્ય જાયન્તે નિબિડા ગજાઃ

સુપ્રતીકસ્તુ વૈરૂપ્યાત્સામ્નઃ સારૂપ્ય માગતઃ ।
તસ્ય પ્રહારી સંપાતિઃ પૃથુશ્ચેતિ સુતાસ્ત્રયઃ

પ્રાંશવો દીર્ઘતાલ્વોષ્ઠાઃ સુવિભક્તશિરોરુહાઃ ।
જાયન્તે મૃદુસંભોગા વંશે તસ્ય મતઙ્ગજાઃ

અઞ્જનાદઞ્જનઃ સામ્નો વિજજ્ઞે જાઞ્જનાવતી ।
સુતૌ જાતૌ તયોશ્ચાપિ પ્રમાથિપુરુષૌ સ્મૃતૌ

મહાવિભક્તશિરસઃ સ્નિગ્ધજીમૂતસન્નિભાઃ ।
સુદર્શનાઃ સુવર્ષ્માણઃ પદ્માભાઃ પરિમણ્ડલાઃ

શૂરા દીનાયતમુખા ગજાસ્તસ્યાન્વયે ઽભવન્ ।
જજ્ઞે ચાન્દ્રમસઃ સામ્નઃ કુમુદઃ કુમુદદ્યુતિઃ

પિઙ્ગલાયાં સુતૌ તસ્ય મહાપદ્મોર્મિમાલિનૌ ।
શૈલજીમૂતસંકાશાન્સુબુદ્ધાન્બલિનો વરાન્

હસ્તિયુદ્ધપ્રિયાન્નાગાન્વિદ્ધિ તસ્ય કુલોદ્ભવાન્ ।
એતાન્દેવાસુરે યુદ્ધે જયાર્થં જગૃહુઃ સુરાઃ

કૃતાર્થૈશ્ચ વિસૃષ્ટાસ્તે પૂર્વોક્તાઃ પ્રયયુર્દ્દિશઃ ।
એતેષાં ચાન્વયે જાતાન્વિનીતાંસ્ત્રિદશા દદુઃ

અઙ્ગાય લોમપાદાય સૂત્રકારાય વૈ દ્વિપાન્ ।
દ્વિરદો રદનદ્વાભ્યાં હસ્તી હસ્તાત્કરાત્કરી

વારણો વારણાદ્દન્તી દન્તાભ્યાં ગર્જનાદ્ગજઃ ।
કુઞ્જરઃ કુઞ્જચારિત્વાન્નાગો નગમ્યમસ્ય યત્

મત્તં યાતીતિ માતઙ્ગો દ્વિપો દ્વાભ્યાં પિબન્સ્મૃતઃ ।
સામજઃ સામજાતત્વાદિતિ નિર્વચનક્રમઃ

એષાં જિહ્વાપરાવૃત્તિર્હ્યુક્તા વૈ ચાગ્નિશાપજા ।
બલસ્યાનવબોધો યો યા ચૈષાં ગૂઢમુષ્કતા

ઉભયં દન્તિનામેતજ્જ્ઞેયં તુ સુરશાપજમ્ ।
દેવદાનગન્ધર્વપિશાચોરગરક્ષસામ્

કન્યાસુ જાતા દિગ્નાગૈર્નાનાસત્ત્વાસ્તતો ગજાઃ ।
સંભૂતિશ્ચ પ્રસૂતિશ્ચ નામનિર્વચનં તથા

એતદ્ગજાનાં વિજ્ઞેયમેષાં રાજા સ ચાભ્રમઃ ।
કૌશિક્યા હ્યાસમુદ્રાત્તુ ગઙ્ગાયશ્ચ યદુત્તરમ્

અઞ્જનસ્યૈકમૂલસ્ય વિજ્ઞેયં ગહનં તુ તત્ ।
ઉત્તરં ચૈવ વિધ્યસ્ય ગઙ્ગાયા દક્ષિણં ચ યત્

ગઙ્ગોદ્ભેદે સકેરુભ્યઃ સુપ્રતીકસ્ય પત્તનમ્ ।
અપરેણોત્કલં ચૈવ કાવેરીભ્યશ્ચ પશ્ચિમમ્

એકસૂકાત્મજસ્યૈતદ્વામનસ્યવનંસ્મૃતમ્ ।
અપરેણતુ લૌહિત્યમાસિંધોઃ પશ્ચિમેન તુ

પદ્મસ્યૈતદ્વનં પ્રોક્તમનુપર્વતમેવ તત્ ।
ભૂતા વિજજ્ઞે ભૂતાંસ્તુ રુદ્રસ્યાનુચરાનિહ

સ્થૂલાન્કૃશાંશ્ચ દીર્ઘાંશ્ચ વામનાન્હ્રસ્વકાન્સમાન્ ।
લંબકર્ણાન્પ્રલંબૌષ્ઠાન્ લંબજિહ્વાંસ્તનૂદરાન્

એકનેત્રાન્વિરૂપાંશ્ચ લંબસ્ફિક્સ્થૂલપિણ્ડિકાન્ ।
સકૃષ્ણગૌરાન્નીલાંશ્ચ શ્વેતાન્વૈ લોહિતાનનાન્

બભ્રૂન્વૈ શબલાન્ધૂમ્રાન્વિકદ્રૂન્નાસમારૂણાન્ ।
મુઞ્જકેશાન્ત્દૃષ્ટરોમ્ણઃ સર્વયજ્ઞોપવીતિનઃ

બહુશીર્ષાન્વિપાદાંશ્ચ હ્યેકશીર્ષાનશીર્ષકાન્ ।
ચણ્ડાંશ્ચ વિકટાંશ્ચૈવ નિર્મિતાંશ્ચ દ્વિજિહ્વકાન્

મુણ્ડાંશ્ચ જટિલાંશ્ચૈવ કુબ્જાન્વક્રાન્સવામનાન્ ।
સરઃ શ્રેષ્ઠસમુદ્રાદ્રિનદીપુલિનસેવિનઃ

એકકર્ણાન્મહાકર્ણાઞ્છઙ્કુકર્ણાનકર્ણકાન્ ।
દંષ્ટ્રિણો નખિનશ્ચૈવ નિર્દન્તાંશ્ચ વિજિહ્વકાન્

એકહસ્તાન્દ્વિહસ્તાંશ્ચ ત્રિહસ્તાંશ્ચાપ્યહસ્તકાન્ ।
એકપાદાન્દ્વિપાદાંશ્ચ ત્રિપાદાન્બહુપાદકાન્

મહાયોગાન્મહાસત્ત્વાન્સુમનસ્કાન્મહાબલાન્ ।
સર્વત્રગાતપ્રતિઘાતબ્રહ્મજ્ઞાન્કામરૂપિણઃ

ઘોરાન્ક્રૂરાંશ્ચ મેધ્યાંશ્ચ મદ્યમેધ્યાન્સુધાર્મિકાન્ ।
કૂટદન્તાન્મહાજિહ્વાન્વિકેશાન્વિકૃતાનનાન્

હસ્તાદાંશ્ચ મુખાદાંશ્ચ શિરોદાંશ્ચ કપાલિનઃ ।
ધન્વિનો મુદ્ગરધરા નસિશૂલધરાંસ્તથા

દિગ્વાસસશ્ચિત્રવેષાંશ્ચિત્રમાલ્યાનુલેપનાન્ ।
અન્નાદાન્પિશિતાદાંશ્ચ સુરાપાન્સોમપાંસ્તથા

કેચિત્સંધ્યાચરા ઘોરાઃ કેચિત્સૌમ્યા દિવાચરાઃ ।
નક્તઞ્ચરાઃ ખરસ્પર્શા ઘોરાસ્તેષાં નિશાચરાઃ

પરત્વેન ભવં દેવં સર્વે તે ગતમાનસાઃ ।
નૈષાં ભાર્યાસ્તિ પુત્રા વા સર્વે તે હ્યૂર્ધ્વરેતસઃ

શતં તાનિ સહસ્રાણિ ભૂતાનામાત્મયોગિનામ્ ।
ભવપારિષદાસ્તે વૈ સર્વે ભૂતાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ

કપિશાયાશ્ચ કૂષ્માણ્ડા જજ્ઞિરે ચ પુનઃ પુનઃ ।
મિથુનેન પિશાચાંશ્ચ વર્ણેન કપિશેન તુ

કપિશત્વાત્પિશાચાસ્તે સર્વે ચ પિશિતાશનાઃ ।
યુગ્માનિ ષોડશાદ્યાનિ વર્ત્તમાનસ્તદન્વયઃ

નામતસ્તાન્પ્રવક્ષ્યામિ રૂપતશ્ચ તદન્વયમ્ ।
છગલશ્છગલા ચૈવ વક્રો વક્રમુખી તથા

દુષ્પૂરઃ પૂરણા ચૈવ સૂચી સૂચીમુખસ્તથા ।
વિપાદશ્ચ વિપાદી ચ જ્વાલા ચાઙ્ગારકસ્તથા

કુંભપાત્રશ્ચ કુંભી ચ પ્રતુન્દશ્ચ પ્રતુન્દિકા ।
ઉપવીરશ્ચ વીરા ચ હ્યુલૂખલ ઉલૂખલી

અકર્મકઃ કર્મકી ચ કુષણ્ડશ્ચ કુષણ્ડિકા ।
પાણિપાત્રઃ પાણિપાત્રી પાંશુઃ પાંશુમતી તથા

નિતુન્દશ્ચ નિતુન્દી ચ નિપુણો નિપુણી તથા ।
બાલાદઃ કેષણાદી ચ પ્રસ્કન્દઃ સ્કન્દિકા તથા

ષોડશાનાં પિશાચાનાં ગણાઃ પ્રોક્તાસ્તુ ષોડશ ।
અજામુખા પક્રમુખાઃ પૂરણઃ સ્કન્દિનસ્તથા

વિપાદાઙ્ગારિકાશ્ચૈવ કુંભપાત્રાઃ પ્રતુન્દકાઃ ।
ઉપવીરોલૂખલિકા અર્કમર્કાઃ કુષણ્ડિકાઃ

પાંશવઃ પાણિપત્રાશ્ચ નૈતુન્દા નિપુણાસ્તથા ।
સૂજીમુખોચ્છેષણાદાઃ કલાન્યેતાનિ ષોડશ

ઇત્યેતા હ્યભિ જાતાસ્તુ કૂષ્માણ્ડાનાં પ્રકીર્ત્તિતાઃ ।
પિશાચાસ્તે પિશાચ્યસ્તાઃ સકુલ્યાઃ સંપ્રજજ્ઞિરે

બીભત્સં વિકૃતાકારં પુત્રપૌત્રમનેતકમ્ ।
અતસ્તેષાં પિશાચાનાં લક્ષણાનિ નિબોધત

સર્વાઙ્ગકેશા વત્તાક્ષા દંષ્ટ્રિણો નખિનસ્તથા ।
તિર્ય્યગઙ્ગાઃ પારુષદાઃ પિશાચાસ્તે હ્યજામુખાઃ

અકર્ણકા હ્યરોમાણો ઽવાસસશ્ચર્મવાસસઃ ।
કુષણ્ડિકપિશાચાસ્તે પ્રિયભક્ષાઃ સદામિષાઃ

વક્રાઙ્ગહસ્તાપાદાશ્ચ વક્રશીલમતાસ્તથા ।
જ્ઞેયા વક્રાઃ પિશાચાસ્તે વક્રગાઃ કામરૂપિણઃ

લંબોદરાસ્તુણ્ડનાસા હ્રસ્વકાય શિરોભુજાઃ ।
નિતુન્દકાઃ પિશાચાસ્તે તિલભક્ષાઃ પ્રિયાસૃજાઃ

વાનરાકૃતયશ્ચૈવ વાચાલાઃ પ્લુતગામિનઃ ।
પિશાચાર્ કમર્કાસ્તે વૃક્ષવાસોદનપ્રિયાઃ

ઊર્ધ્વબાહૂર્દ્ધ્વરોમાણ ઉદ્ધૃતાક્ષા યથાલયાઃ ।
મુઞ્ચન્તિ પાંશુમઙ્ગેભ્યઃ પિશાચાઃ પાંશવસ્તુ તે

ભ્રમરીસન્નિભાઃ શુષ્કાસશૂલાશ્ચીરવાસસઃ ।
ઉપવીરાઃ પિશાચાસ્તે શ્મશાનાયતનાઃ સદા

નિષ્ટબ્ધાક્ષા મહાજિહ્વા લેલિહાના હ્યુલૂખલાઃ ।
ઉલૂખલૈરાભરણા રત્નધારાશ્ચ તે ખલાઃ

પાણિપાત્રાઃ પિશાચાસ્તે નિસૃષ્ટબલિભોજનાઃ ।
હસ્ત્યુષ્ટ્રસ્થૂલશિરસો વિનતોદ્ધતપિણ્ડિકાઃ

પિશાચાઃ કુંભપાત્રાસ્તે અદૃષ્ટાન્નાનિ ભુઞ્જતે ।
સૂક્ષ્માસ્તુ રોમશાઃ પિઙ્ગા દૃષ્ટાદૃષ્ટાશ્ચરન્તિ યે

અયુક્તાન્પ્રચરન્તીહ નિપુણાસ્તે પિશાચકાઃ ।
આકર્ણાદ્દારિતાસ્યાશ્ચ લંબભ્રૂસ્થૂલનાસિકાઃ

શૂન્યાગારપ્રિયાઃ સ્થૂલાઃ પિશાચાસ્તે તુ પૂરણાઃ ।
હસ્તપાદાક્રાન્તતુણ્ડા હ્રસ્વકાઃ ક્ષિતિદૃષ્ટયઃ

બાલાદાસ્તે પિશાચા વૈ સૂતિકાગૃહસેવિનઃ ।
પૃષ્ઠતઃ પાણિ પાદાશ્ચ પૃષ્ઠતો વાતરંહસઃ

વિપાદકાઃ પિશાચાસ્તે સંગ્રામે રુધિરાશનાઃ ।
નગ્નકા હ્યનિકેતાશ્ચ લંબશેફ આણ્ડપિડકાઃ

પિશાચાઃ સ્કન્દિનસ્તે વૈ અન્ય ઉચ્છેષણાદિનઃ ।
ષોડશૈતા હિ જાત્યસ્તાઃ પિશાચાનાં પ્રકીર્ત્તિતાઃ

એવંવિધાન્પિશાચાંસ્તુ દીનાન્દૃષ્ટ્વાનુકંપયા ।
બ્રહ્મા તેભ્યો વરં પ્રાદાત્કારુણ્યાદલ્પચેતસઃ

અન્તર્ધાનં પ્રજાયાં હિ કામરૂપિત્વમેવ ચ ।
સંધ્યે ઉભે પ્રચારં ચ સ્થાનાન્યાજીવમેવ ચ

ગૃહાણિ યાનિ ભગ્નાનિ શૂન્યાન્યલ્પજલાનિ ચ ।
વિધ્વસ્તાનિ ચ યાનિ સ્યુરનાચારોષિતા નિ ચ

અસંમૃષ્ટોપલિપ્તાનિ સંસ્કારૈર્વર્જિતાનિ તુ ।
રાજમાર્ગોપરથ્યાશ્ચ નિષ્કુટાશ્ચત્વરાણિ ચ

દ્વારાણ્યટ્ટાલકાંશ્ચૈવ નિર્ગમાસ્સંક્રમાસ્તથા ।
પથો નદ્યો ઽથ તીર્થાનિ ચૈત્યવૃક્ષા મહાપથમ્

પિશાચા વિનિવિષ્ટા વૈ સ્થાનેષ્વેતેષુ સર્વશઃ ।
અધાર્મિકો જનસ્તેષામા જીવો વિહિતઃ સુરૈઃ

વર્ણાશ્રમાઃ સંકરિકાઃ કારુશિલ્પિજનાસ્તથા ।
પ્રકૃતોપધિસંધાનાશ્ચોરા વિશ્વાસઘાતિનઃ

એતૈરન્યૈશ્ચ બહુભિરન્યાયોપાર્જિતૈરપિ ।
આરભ્યન્તે ક્રિયાયાસ્તુ પિશાચાસ્તત્ર દૈવતમ્

મધુમાંસોદનૈર્દધ્ના તિલચૂર્ણૈઃ સુરાસવૈઃ ।
ધૂપૈર્હારિદ્રકૃસરૈસ્તિલભક્ષગુડૌદનૈઃ

કૃષ્ણાનિ ચૈવ વાસાંસિ ધૂપઃ સુમનમો ઽક્ષયઃ ।
એવસુક્તાસ્તુ બલયસ્ત્વેષાં વૈ પર્વસંધિષુ

પિશાચાનામનુજ્ઞાય બ્રહ્મા ચાધિપતિં દદૌ ।
સર્વભૂતપિશાચાનાં ગિરીણાં શૂલપાણિનામ્

દંષ્ટ્રા ત્વજનયત્પુત્રાન્સિંહાન્વ્યાઘ્રાંશ્ચ ભામિની ।
દ્વીપિનશ્ચ સુતાસ્તસ્યાઃ શ્વાપદાશ્ચામિષાશિનઃ

ઋષાયાસ્ત્વપિ કાર્ત્સ્ન્યે પ્રજાસર્ગં નિબોધત ।
તસ્યા દુહિતરઃ પઞ્ચ તાસાં નામાનિ મે શૃણુ

મીનામીના તથા વૃત્તા પરિ વૃત્તા તથૈવ ચ ।
અનુવૃત્તા ચ વિજ્ઞેયા તાસાં વૈ શૃણુત પ્રજાઃ

સહસ્રદંષ્ટ્રા મકરાઃ પાઠીનાસ્તિમિરોહિતાઃ ।
ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો મૈનો વિસ્તીર્ણ ઉચ્યતે

ગ્રાહાશ્ચતુર્વિધા જ્ઞેયા મદ્ગુરાઃશઙ્કવસ્તથા ।
ઉગ્રાશ્ચ શિશુમારાશ્ચામીનાશ્ચૈતાન્વ્યજાયત

વૃત્તા કર્મવિકારાણિ નૈકાનિ જલચારિણામ્ ।
તથા શઙ્ખવિકારાણિ જનયામાસ નૈકશઃ

મણ્ડૂકાનાં વિકારાણિ હ્યનુવૃત્તા વ્યજાયત ।
ઐણેયાનાં વિકારાણિ શંબૂકાનાં તથૈવ ચ

તથા શુક્તિવિકારણિ વરાટવિકૃતાનિ ચ ।
તથા શઙ્ખવિકારાણિ પરિવૃત્તા વ્યજાયત

કાલકણ્ઠવિકારાણિ જલૂકાવિકૃતાનિ ચ ।
ઇત્યેષ હિ ઋષાવંશઃ પઞ્ચશાખઃ પ્રકીર્ત્તિતઃ

તિર્યાહેતુક મપ્યાહુર્વહુલં વંશવિસ્તરમ્ ।
સંસ્વેદજવિકારાણિ યથા યેભ્યો ભવન્તિ હ

સ્વેદક્લિન્નશરીરેભ્યો યૂકાલિક્ષાદિકા દ્વિજાઃ ।
મનુષ્યસ્વેદમલજા ઉશના નામ જન્તવઃ

નાનાપિપીલિકગણાઃ કીટકા બહુપાદકાઃ ।
શઙ્ખોપલવિકારાણિ કીલકાવરકાણિ ચ

ઇત્યેવમાદિબહુલાઃ સ્વેદજાઃ પાર્થિવા ગણાઃ ।
યથા ઘર્મદિતપ્પાભ્યશ્ચાભ્દ્યો વૃષ્ટિભ્ય એવ

નૈકા મૃગશરીરેભ્યો જાયન્તે જન્તવસ્ત્વિમે ।
મક્ષિકાઃ પિચ્છલા દેશાસ્તથા તિત્તિરિપુત્તિકાઃ

નીલાચત્રાશ્ચ જાયન્તે મલજા બહુવિસ્તરાઃ ।
જલજાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ જાયન્તે જન્તસ્ત્વિમે

કાશતોયજકાઃ કીટા નલદા બહુપાદકાઃ ।
સિંહલા રોમલાશ્ચૈવ પિચ્છિલાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો જલજસ્વેદજઃ સ્મૃતઃ ।
શિંબિભ્યો માષમુદ્ગાનાં જાયન્તે કૃમયસ્તથા

બિલ્વજં બ્વામ્રપૂમેભ્યઃ ફલેભ્યશ્ચૈવ જન્તવઃ ।
મુદ્ગેભ્યઃ પનસેભ્યશ્ચ તણ્ડુલેભ્યસ્તથૈવ ચ

તથા કોટરશુષ્કેભ્યો નિહિતેભ્યો ભવન્તિ હિ ।
અન્યેભ્યો ઽપિ ચ જાયન્તે ન હિ તેભ્યશ્ચિરં સદા

જન્તવસ્તુરગાદિભ્યો વિષાદિભ્યસ્તથૈવ ચ ।
બહૂન્યહાનિ નિક્ષિપ્તે સંભવન્તિ ચ ગોમયે

જાયન્તે કૃમયો વિપ્રાઃ કાષ્ઠેભ્યશ્ચાપિ સર્વશઃ ।
સંસ્વેદજાશ્ચ જાયન્તે વૃશ્ચિકાઃ શુષ્કગોમયાત્

ગોભ્યો હિ મહિષેભ્યશ્ચ તથાન્યેભ્યશ્ચ જન્તવઃ ।
મત્સ્યાદ્યિશ્ચ વિવિધા અન્નકૂટે વિશેષતઃ

વૈકારિકાશ્ચ જાયન્તે તથા ગાજકુલાનિ ચ ।
તથન્યાનિ ચ સક્ષ્માણિ જલૌકાદીનિ જાતયઃ

કપોતકુરરાદિભ્યઃ સૂક્ષ્માઃ શૂકાસ્તથૈવ ચ ।
માક્ષિકાણાં વિકારાણિ જાયન્તે જાતયો ઽપરે

પ્રાયેણાનુવસંત્યસ્મિન્નુચ્છિષ્ટોદકકર્દ્દમે ।
મશકાનાં વિકારાણિ ભ્રમરાણાં તથૈવ ચ

ગોભ્યઃ સમભિજાયન્તે પુત્તિકાપુત્રસપ્તકાઃ ।
મણિચ્છેદાઃ સ્મૃતા વ્યાલાઃ પોતજાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ

શતવેરિવિકારાણિ કરીષેભ્યો ભવન્તિ હિ ।
એવમાદિરસંખ્યાતો ગણઃ સંસ્વેદજો મયા

સમાસાભિહિતો હ્યેષ પ્રાક્કર્મવશજઃ સ્મૃતઃ ।
યે ચાન્યે નૈરૃતાઃ સત્ત્વાસ્તે સ્મૃતા ઉપસર્ગજાઃ

ભૂતાસ્તુ યોનિજાઃ કેચિત્કેચિદૌત્પત્તિકાઃ સ્મૃતાઃ ।
પ્રાયેણ દેવાઃ સર્વે વૈ વિજ્ઞેયા હ્યુપપત્તિજાઃ

કેચિત્તુ યોનિજા દેવાઃ કેચિદ્દેવા નિમિત્તતઃ ।
દુલ્લોલકં લલોહં ચ સરમા દ્વૌ વ્યજાયત

ત્યોરપત્યં ચત્વારો વિજ્ઞેયાઃ સૃમરાદયઃ ।
શ્યામાશ્ચ શબલાશ્ચૈવ લોહિતા અઞ્જનાસ્તથા

કૃષ્ણધૂમ્રરુણાસ્ચૈવ દુલ્લો લસ્યાષ્ટ કદ્રુકાઃ ।
સર્પાણાં સુરસા જજ્ઞે શન્ત નૈકશિરોભૃતામ્

સર્પાણાં તક્ષકો રાજા નાગાનાં ચાપિ વાસુકિઃ ।
તમોબહુલ ઇત્યેષ ગણઃ ક્રોધવશાન્વયઃ

પુલહસ્યાત્મજઃ સર્ગસ્તામ્રાયાસ્તુ નિબોધત ।
ષટ્ કન્યાસ્ત્વભિવિખ્યાતાસ્તા મ્રાયાશ્ચ વિજજ્ઞિરે

ગૃધ્રી ભાસી શુકી ક્રૈઞ્ચી શ્યેની ચ ધૃતરાષ્ટ્રિકા ।
અરુણસ્ય ચ ગૃદ્રી તુ વીર્યવન્તૌ મહાબલૌ

સંપાતિં ચ જટાયું ચ પ્રસૂતા પક્ષિસત્તમૌ ।
સંપાતેર્વિજયાઃ પુત્રા દ્વિરાસ્યાઃ પ્રસહશ્ચ યે

જટાયુષઃ પુરાઃ પુત્રાઃ કકગૃધ્રાશ્ચ કર્ણિકાઃ ।
ભાર્યા ગરુત્મતશ્ચૈવ ભાસી ક્રૈઞ્ચી તથા શુકી

ધૃતરાષ્ટ્રી તથા શ્યેની તાસ્વપત્યાનિ વચ્મિતે ।
શુકીગરુત્મતઃ પુત્રાન્સુષુવે ષટ્ પરિશ્રુતાન્

સુખં સુનેત્રં વિશિખં સુરૂપં સુરસં બલમ્ ।
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ ગરુડાનાં મહાત્મનામ્

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ પુરાણાં પન્નગાશિનામ્ ।
પુત્રપૌત્રવિસર્ગાચ્ચ તેષાં વૈ વંશવિસ્તરૈઃ

વ્યાપ્તાનિ યાનિ સ્થાનાનિ તાનિ વક્ષ્યે યથાક્રમમ્ ।
શાલ્મલિદ્વીપમખિલં દેવકૂટં ચ પર્વતમ્

મણિમન્તં ચ શૈલેન્દ્રં મહસ્રશિખરં તથા ।
પર્ણમાલં સુકેશં ચ શતશૃઙ્ગં તથાચલમ્

કૌરરં પઞ્ચશિખરં હેમકૂટં ચ પર્વતમ્ ।
પ્રચણ્ડવાયુપ્રજવૈર્દીપિતૈઃ પદ્મરાગિભિઃ

શૈલશૃઙ્ગાણિ વ્યાપ્તાનિ ગારુડૈસ્તૈર્મહાત્મભિઃ ।
ભાસીપુત્રાઃ સ્મૃતા ભાસા ઉલૂકાઃ કાકકુક્કુટાઃ

મયૂરાઃ કલવિઙ્કાશ્ચ કપોતાલાવતિત્તિરાઃ ।
ક્રૈઞ્ચા વાધ્રીણસાઃ શ્યેનાઃ કુરરાઃ સારસા બકાઃ

ઇત્યેવમાદયો ઽન્યે ઽપિ ક્રવ્યાદા યે ચ પક્ષિણઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રી તુ હંસાશ્ચ કલહંસાંશ્ચ ભામિની

ચક્રવાકાંશ્ચ વિહગાન્સર્વાંશ્ચૈવૌદકાન્દ્વિચાન્ ।
શ્યેન્યનન્તં વિજજ્ઞે તુ પુત્રપૌત્રં દ્વિજોત્તમાઃ

ગરુડસ્યાત્મજાઃ પ્રોક્તા ઇરાયાઃ શૃણુત પ્રજાઃ ।
ઇરા વિજજ્ઞે કન્યા વૈ તિસ્રઃ કમલલોજનાઃ

વનસ્પતીનાં વૃક્ષાણાં વીરુધાં ચૈવ માતરઃ ।
લતા ચૈવાલતા ચૈતિ વીરુધા ચૈતિ તત્ર યા

લતા વનસ્પતિર્જ્જજ્ઞેપુષ્પાદપિ ફલાવહાન્ ।
પુષ્પૈઃ ફલગ્રહૈર્વૃક્ષાનલતા સમસૂયત

ગુલ્માસ્તથા લતાવલ્લ્યસ્ત્વકૂસારાસ્તૃણજાતયઃ ।
વીરુધસ્તદપત્યં હિ વંશશ્ચાત્ર સમાપ્યતે

એતે કશ્યપદાયાદા વ્યાખ્યાતાઃ સ્થાણુજઙ્ગમાઃ ।
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ યૈરિદં સંતતં જગત્

એષ સર્ગૈકદેશસ્ય કીર્તિતો ઽવયવો મયા ।
મારીચો વઃ પ્રજાસર્ગઃ સમાસેન પ્રકીર્ત્તિતઃ

ન શક્યં વ્યાસતો વક્તું વર્ષાણાં ચ શતૈરપિ ।
અદિતિર્ધર્મશીલા તુ બલશીલા દિતિસ્તથા

તપઃશીલા તુ સુરભિર્માયાશીલા દનુસ્તથા ।
ગન્ધશીલા મુનિશ્ચૈવ ક્રોધાધ્યાયનશીલિની

ગીતશીલા હ્યરિષ્ટા તુ ક્રૂરશીલા ખશા સ્મૃતા ।
ક્રોધશીલા તથા કદૂઃ ક્રોધા ચ શુચિશીલિની

વાહશીલા તુ વિનતા તામ્રા વૈ ઘાતશીલિની ।
ઇરાનુગ્રહશીલા તુ હ્યનાયુર્ભક્ષણે રતા

અભવંલ્લોકમાતૄણાં શીલાન્યેતાનિ સર્વશઃ ।
ધર્મતઃ શીલતો બુદ્ધ્યા ક્ષમયા બલરૂપતઃ

રજઃ સત્ત્વ તમોદ્રિક્તા ધાર્મિકાધાર્મિકાશ્ચ વૈ ।
માતુસ્તુલ્યાભિજાતાશ્ચ કશ્યપસ્યાત્મજાઃ પ્રભોઃ

દેવતાસુરગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ ।
પિશાચાઃ પશવશ્ચૈવ મૃગાઃ પતગવીરુધઃ

યસ્માદ્દાક્ષાયણીષ્વેતે જજ્ઞિરે માનુષીષ્પિહ ।
મનુષ્યપ્રકૃતીસ્તસ્માદ્દેવાદીંશ્ચ વિજાનતે

યસ્માચ્ચ સંભવઃ કૃત્સ્નો દેવાનાં માનુષેષ્વિહ ।
મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ તસ્માચ્છ્રેષ્ઠાસ્તુ માનુષાઃ

ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં માનુષાઃ સાધકાસ્તુ વૈ ।
તતોર્ઽવાક્સ્રોતસસ્તે વૈ ઉત્પદ્યન્તે સુરાસુરાઃ

જાયન્તે કાર્યસિદ્ધ્યર્થં માનુષેષુ પુનઃ પુનઃ ।
ઇત્યેષ વંશપ્રભવઃ પ્રસંખ્યાતસ્તુ વિસ્તરાત્

સુરાણામસુરાણાં ચ ગન્ધર્વાપ્સરસાં તથા ।
યક્ષરક્ષઃ પિશાચાનાં સુપર્ણોરગપક્ષિણામ્

વ્યાલાનાં શિખિનાં ચૈવ ઔષધીનાં ચ સર્વશઃ ।
કૃમિકીટપતઙ્ગાનાં ક્ષુદ્રાણાં જલચારિણામ્

પશૂનાં બ્રાહ્મણાનાં ચ શ્રીમતાં પુણ્યલક્ષણઃ ।
આયુષ્યશ્ચૈવ ધન્યશ્ચ શ્રીમાન્ હિતસુખાવહઃ ।
શ્રોતવ્યશ્ચૈવ સતતં ગ્રાહ્યશ્ચૈવાનસૂયતઃ

ઇમં તુ વંશં નિયમેન યઃ પઠેન્મહાત્મનાં બ્રાહ્મણવન્દ્યસંસદિ ।
અપત્યલાભં લભતે ચ પુષ્કલં પ્રિયં ધનં પ્રેત્ય ચ શોભનાં ગતિમ્