બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.61

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે મધ્યમભાગે વાયુપ્રોક્તે વૈવસ્વતમનોઃ સૃષ્ટિર્નામ ષષ્ટિતમો ઽધ્યાયઃ ॥ 60॥
સૂત ઉવાચ
વિસર્ગં મનુપુત્રાણાં વિસ્તરેણ નિબોધત ।
પૃષધ્રો હિંસયિત્વા તુ ગુરોર્ગાં નિશિ તત્ક્ષયે

શાપાચ્છૂદ્રત્વમાપન્નશ્ચ્યવનસ્ય મહાત્મનઃ ।
કરૂષસ્ય તુ કારૂષાઃ ક્ષત્ત્રિયા યુદ્ધદુર્મદાઃ

સહસ્રં ક્ષત્ત્રિયગણો વિક્રાન્તઃ સંબભૂવ હ ।
નાભાગો દિષ્ટપુત્રસ્તુ વિદ્વાનાસીદ્ભલન્દનઃ

ભલન્દનસ્ય પુત્રો ઽભૂત્પ્રાંશુર્નામ મહાબલઃ ।
પ્રાંશોરેકો ઽભવત્પુત્રઃ પ્રજાપતિસમો નૃપઃ

સંવર્તેન દિવં નીતઃ સસુહૃત્સહબાન્ધવઃ ।
વિવાદો ઽત્ર મહાનાસીત્સંવર્ત્તસ્ય બૃહસ્પતેઃ

ઋદ્ધિં દૃષ્ટ્વા તુ યજ્ઞસ્ય ક્રુદ્ધસ્તસ્ય બૃહસ્પતિઃ ।
સંવર્ત્તેન તતે યજ્ઞે ચુકોપ સ ભૃશં તદા

લોકાનાં સહિ નાશાય દૈવતૈર્હિ પ્રસાદિતઃ ।
મરુત્તશ્ચક્રવર્ત્તી સ નરિષ્યન્તમવાસવાન્

નરિષ્યન્તસ્ય દાયાદો રાજા દણ્ડધરો દમઃ ।
તસ્ય પુત્રસ્તુ વિજ્ઞાતો રાજાસીદ્રાષ્ટ્રવર્દ્ધનઃ

સુધૃતિસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ નરઃ સુધૃતિતઃ પુનઃ ।
કેવલસ્ય પુત્રસ્તુ બન્ધુમાન્કેવલાત્મજઃ

અથ બન્ધુમતઃ પુત્રોધર્માત્મા વેગવાન્નૃપ ।
બુધો વેગવતઃ પુત્રસ્તૃણબિન્દુર્બુધાત્મજઃ

ત્રેતાયુગમુખે રાજા તૃતીયે સંબભૂવ હ ।
કન્યા તુ તસ્યેડવિડામાતા વિશ્રવસો હિ સા

પુત્રો યો ઽસ્ય વિશાલો ઽભૂદ્રાજા પરમધાર્મિકઃ ।
દાશ્વાન્પ્રખ્યાતવીર્ય્યૌજા વિશાલા યેન નિર્મિતા

વિશાલસ્ય સુતો રાજા હેમચન્દ્રો મહાબલઃ ।
સુચન્દ્ર ઇતિ વિખ્યાતો હેમચન્દ્રાદનન્તરઃ

સુચન્દ્રતનયો રાજા ધૂમ્રાશ્વ ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
ધૂમ્રાશ્વતનયો વિદ્વાન્સૃંજયઃ સમપદ્યત

સૃઞ્જયસ્ય સુતઃ શ્રીમાન્સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
કૃશાશ્વઃ સહદેવસ્ય પુત્રઃ પરમધાર્મિકઃ

કૃશાશ્વસ્ય મહાતેજા સોમદત્તઃ પ્રતાપવાન્ ।
સોમદત્તસ્ય રાજર્ષેઃ સુતો ઽભૂજ્જનમેજયઃ

જનમેજયાત્મજશ્ચૈવ પ્રમતિર્નામ વિશ્રુતઃ ।
તૃણબિન્દુપ્રભાવેણ સર્વે વૈશાલકા નૃપાઃ

દીર્ઘાયુષો મહાત્માનો વીર્યવન્તઃ સુધાર્મિકાઃ ।
શર્યાતેર્મિથુનં ત્વાસીદાનર્ત્તો નામ વિશ્રુતઃ

પુત્રઃ સુકન્યા કન્યા ચ ભાર્યા યા ચ્યવનસ્ય ચ ।
આનર્ત્તસ્ય તુ દાયાદો રેવો નામ સુવીર્યવાન્

આનર્ત્તવિષયો યસ્ય પુરી ચાપિ કુશસ્થલી ।
રેવસ્ય રૈવતઃ પુત્રઃ કકુદ્મી નામ ધાર્મિકઃ

જ્યેષ્ઠો ભ્રાતૃશતસ્યાસીદ્રાજ્યં પ્રાપ્ય કુશસ્થલીમ્ ।
કન્યયા સહ શ્રુત્વા ચ ગાન્ધર્વં બ્રહ્મણોંઽતિકે

મુહર્ત્તં દેવદેવસ્ય માર્ત્યં બહુયુગં વિભો ।
આજગામ યુવા ચૈવ સ્વાં પુરીં યાદવૈર્વૃતામ્

કૃતાં દ્વારવતીં નામ બહુદ્વારાં મનોરમામ્ ।
ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકૈર્ગુપ્તાં વસુદેવપુરોગમૈઃ

તાં કથાં રેવતઃ શ્રુત્વા યથાતત્ત્વમરિન્દમઃ ।
કન્યાં તુ બલદેવાય સુવ્રતાં નામ રેવતીમ્ ।
દત્ત્વા જગામ શિખરં મેરોસ્તપસિ સંસ્થિતઃ

રેમે રામશ્ચ ધર્માત્મા રેવત્યા સહિતઃ કિલ ।
તાં કથામૃષયઃ શ્રુત્વા પપ્રચ્છુક્તદનન્તરમ્

ઋષય ઊચુઃ
કથં બહુયુગે કાલે સમતીતે મહામતે ।
ન જરા રેવતીં પ્રાપ્તા રૈવતં વા કકુદ્મિનમ્ ।
એતચ્છુશ્રૂષમાણાન્નો ગાન્ધર્વં વદ ચૈવ હિ

સૂત ઉવાચ
ન જરા ક્ષુત્પિપાસે વા ન ચ મૃત્યુભયં તતઃ ।
ન ચ રોગઃ પ્રભવતિ બ્રહ્મલોકં ગતસ્ય હ

ગાન્ધર્વં પ્રતિ યચ્ચાપિ પૃષ્ટસ્તુ મુનિસત્તમાઃ ।
તતો ઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ યાથાતથ્યેન સુવ્રતાઃ

સપ્ત સ્વરાસ્ત્રયો ગ્રામા મૂર્છનાસ્ત્વેકવિંશતિઃ ।
તાનાશ્ચૈકોનપઞ્ચાશદિત્યેત્સ્વરમણ્ડલમ્

ષડ્જષભૌ ચ ગાન્ધારો મધ્યમઃ પઞ્ચમસ્તથા ।
ધૈવતશ્ચાપિ વિજ્ઞેયસ્તથા ચાપિ નિષાદકઃ

સૌવીરા મધ્યમા ગ્રામા હરિણાશ્ચ તથૈવ ચ

તસ્યાઃ કાલોયનોપેતાશ્ચતુર્થાશુદ્ધમધ્યમાઃ ।
નગ્નિં ચ પૌષા વૈ દેવ દૃષ્ટ્વા કાઞ્ચ યથાક્રમઃ

મધ્યમગ્રામિકાખ્યાતા ષડ્જગ્રામા નિબોધત ।
ઉત્તરં મન્દ્રા રજની તથા વાચોન્નરાયતાઃ

મધ્યષડ્જા તથા ચૈવ તથાન્યા ચાભિમુદ્ગણા ।
ગાન્ધારગ્રામિકા શ્યામા કીર્તિમાના નિબોધત

અગ્નિષ્ટોમં તુ માદ્યં તુ દ્વિતીયં વાજપેયિકમ્ ।
યવરાતસૂયસ્તુ ષષ્ઠવત્તુ સુવર્મકમ્

સપ્ત ગૌસવના નામ મહાવૃષ્ટિકતાષ્ટમામ્ ।
બ્રહ્મદાનં ચ નવમં પ્રાજાપત્યમનન્તરમ્ ।
નાગયક્ષાશ્રયં વિદ્વાન્ તદ્ગોત્તરતથૈવ ચ

પદક્રાન્તમૃગક્રાન્તં વિષ્ણુક્રાન્તમનોહરા ।
સૂર્યકાન્તધરેણ્યૈવ સંતકોકિલવિશ્રુતઃ

તેનવાનિત્યપવશપિશાચાતીવનહ્યપિ ।
સાવિત્રમર્ધસાવિત્રં સર્વતોભદ્રમેવ ચ

મનોહરમધાત્ર્યં ચ ગન્ધર્વાનુપતશ્ચ યઃ ।
અલંબુષેસેષ્ટમથો વિષ્ણુવૈણવરાવુભૌ

સાગરાવિજયં ચૈવ સર્વભૂતમનોહરઃ ।
હતોત્સૃષ્ટો વિજાનીત સ્કન્ધં તુ પ્રિયમેવ ચ

મનોહરમધાત્ર્યં ચ ગન્ધર્વાનુપતશ્ચ યઃ ।
અલંબુસેષ્ટસ્ય તથા નારદપ્રિય એવ ચ

કથિતો ભીમસેનેન નગરાતાનયપ્રિયઃ ।
વિકલોપનીતવિનતાશ્રીરાખ્યો ભાર્ગવપ્રિયઃ

ચતુર્દશ તથા પઞ્ચદશેચ્છન્તીહ નારદઃ ।
સસૌવીરાં સુસોવીરા બ્રહ્મણો હ્યપગીયતે

ઉત્તરાદિસ્વરશ્ચૈવ બ્રહ્મા વૈ દેવતાસ્ત્રયઃ ।
હરિદેશસમુત્પન્ના હરિણસ્યાવ્યજાયત

મૂર્છના હરિણા તે વૈ ચન્દ્રસ્યાસ્યાધિદૈવતમ્ ।
કરોપનીતા વિવૃતાવનુદ્રિઃ સ્વરમણ્ડલે

સાકલોપનતાતસ્માન્મનુતસ્યાન્નદૈવતઃ ।
મનુદેશાઃ સમુત્પન્ના મૂર્ચ્છનાશુદ્ધમાત્મના

તસ્માત્તસ્માન્મૃગામર્ગીમૃગેન્દ્રોસ્યાધિદૈવતા ।
સાવશ્રમસમાદ્યુમ્ના અનેકાપૌરુષાનખાન્

મૂર્ચ્છનાયોજનાહ્યેષાસ્યાદ્રજસારજનીતતઃ ।
તાનિ ઉત્તર મદ્રાંસપદ્ગદૈવતકં વિદુઃ

તસ્માદુત્તરતાયાવત્પ્રથમં સ્વાયમં વિદુઃ ।
તમોદુત્તરમૈદ્રોયદેવતાસ્યાદ્રુવેન ચ

અપામદુત્તરત્વાવધૈવતસ્યોત્તરાયણઃ ।
સ્યાદિજમૂર્છનાહ્યેચ પિતરઃ શ્રાદ્ધદેવતાઃ

શુદ્ધષડ્જસ્વર કૃત્વા યસ્માદગ્નિમહર્ષયઃ ।
ઉપૈતિ તસ્માન્નજાની યાચ્છુદ્ધયચ્છિકરાસભા

ઇત્યેતા મૂર્છનાઃ કૃત્વા યસ્યામીદૃશભાવનઃ ।
પક્ષિણાં મૂર્છનાઃ શ્રુત્વા પક્ષોકા મૂર્છનાઃ સ્મૃતાઃ

નાગાદૃષ્ટિવિષાગીતાનોપસર્પન્તિમૂર્છનાઃ ।
નાનાસાધારમશ્ચૈવવડવાત્રિવિદસ્તથા