બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.55

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે કપિલાશ્રમસ્થાશ્વાનયનં નામ ચતુષ્પઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥ 54॥
äઃ
અભિનન્દ્યાશિષાત્યર્થં લાલયન્પ્રશશંસ હ

અથ ઋત્વિક્સદસ્યૈશ્ચ સહિતો રાજસત્તમઃ ।
ઉપાક્રમત તં યજ્ઞે વિધિવદ્વેદપારગૈઃ

તતઃ પ્રવવૃતે યજ્ઞઃ સર્વસંપદ્ગુણાન્વિતઃ ।
સમ્યગૌર્વવસિષ્ઠાદ્યૈર્મુનિભિઃ સંપ્રવર્ત્તિતઃ

હિરણ્મયમયી વેદિઃ પાત્રાણ્યુચ્ચાવચાનિ ચ ।
સુસમૃદ્ધં યથાશાસ્ત્રં યજ્ઞે સર્વં બભૂવ હ

એવં પ્રવર્ત્તિતં યજ્ઞમૃત્વિજઃ સર્વ એવ તે ।
ક્રમાત્સમાપયામાસુર્યજમાનપુરસ્સરાઃ

સમાપયિત્વા તં યજ્ઞં રાજા વિધિવિદાં વરઃ ।
યથાવદ્દક્ષિણાં ચૈવ ઋત્વિજાં પ્રદદૌ તદા

અથ ઋત્વિક્સદસ્યાનાં બ્રાહ્મણાનાં તથાર્થિનામ્ ।
તત્કાઙ્ક્ષિતાદભ્યધિકં પ્રદદૌ વસુ સર્વશઃ

એવં સંતર્પ્ય વિપ્રાદીન્દક્ષિણાભિર્યથાક્રમમ્ ।
ક્ષમાપયામાસ ગુરૂન્સદસ્યાન્પ્રણિપત્ય ચ

બ્રાહ્મણાદ્યૈસ્તતો વર્ણૈરૃત્વિગ્ભિશ્ચ સમન્વિતઃ ।
વારકીયાકદંબૈશ્ચ સૂતમાગધવન્દિભિઃ

અન્વીયમાનઃ સસ્ત્રીકઃ શ્વેતચ્છત્રવિરાજિતઃ ।
દોધૂયમાનચમરો વાલવ્યજનરાજિતઃ

નાનાવાદિત્રનિર્ઘોષૈર્બધિરીકૃતદિઙ્મુખઃ ।
સ ગત્વા સરયૂતીરં યથાશાશ્ત્રં યથાવિધિ

ચકારાવભૃથસ્નાનં મુદિતઃ સહબન્ધુભિઃ ।
એવં સ્નાત્વા સપત્નીકઃ સુહૃદ્ભિર્બ્રાહ્મણૈઃ સહ

વીણાવેણુમૃદઙ્ગાદિનાનાવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ ।
મઙ્ગલ્યૈર્વેદઘોષૈશ્ચ સહ વિપ્રજનેરિતૈઃ

સંસ્તૂયમાનઃ પરિતઃ સૂતમાગધબન્દિભિઃ ।
પ્રવિવેશ પુરીં રમ્યાં હૃષ્ટપુષ્ટજનાયુતમ્

શ્વેતવ્યજન સચ્છત્રપતાકાધ્વજમાલિનીમ્ ।
સિક્તસંમૃષ્ટભૂભાગાપણશોભાસમન્વિતામ્

કૈલાસાદ્રિપ્રકાશાભિરુજ્જ્વલાં સૌધપઙ્ક્તિભિઃ ।
સ તત્રાગરુધૂપોત્થગન્ધામોદિતદિઙ્મુખમ્

વિકીર્યમાણઃ પરિતઃ પૌરનારીજનૈર્મુહુઃ ।
લાજવર્ષેણ સાનન્દં વીક્ષમાણશ્ચ નાગરૈઃ

ઉપદાભિરનેકાભિસ્તત્રતત્ર વણિગ્જનૈઃ ।
સંભાવ્યમાનઃ શનકૈર્જગમ સ્વપુરં પ્રતિ

સ પ્રવિશ્ય ગૃહં રમ્યં સર્વમણ્ડલમણ્ડિતમ્ ।
સમ્યક્સંભાવયામાસ સુહૃદો બ્રાહ્મણાનપિ

સંસેવ્યમાનશ્ચ તદા નાનાદેશેશ્વરૈર્નૃપૈઃ ।
સભાયાં રાજશાર્દૂલો રેમે શક્ર ઇવાપરઃ

એવં સુહૃદ્ભિઃ સહિતઃ પૂરયિત્વા મનોરથમ્ ।
સગરઃ સહ ભાર્યાભ્યાં રેમે નૃપવરોત્તમઃ

અંશુમન્તં તતઃ પૌત્રં મુદા વિનયશાલિનમ્ ।
વસિષ્ઠાનુમતે રાજા યૌવરાજ્યે ઽભ્યષેચયત્

પૌરજાનપદાનાં તુ બન્ધૂનાં સુહૃદામપિ ।
સ પ્રિયો ઽભવદત્યર્થમુદારૈશ્ચ ગુણૈર્નૃપઃ

પ્રજાસ્તમન્વરજ્યન્ત બાલમપ્યમિતૌજસમ્ ।
નવં ચ શુક્લપક્ષાદૌશીતાંશુમચિરોદિતમ્

સ તેન સહિતઃ શ્રીમાન્સુત્દૃદ્ભિશ્ચ નૃપોત્તમઃ ।
ભાર્યાભ્યામનુરૂપાભ્યાં રમમાણો ઽવસચ્ચિરમ્

યુવૈવ રાજશાર્દૂલઃ સાક્ષાદ્ધર્મ ઇવાપરઃ ।
પાલયામાસ વસુધાં સશૈલવનકાનનામ્

એવં મહાનહિમદીધિતિવંશમૌલિરત્નાય યમાનવપુરુત્તરકોસલેશઃ ।
પૂર્ણેન્દુવત્સકલલોકમનો ઽભિરામઃ સાર્દ્ધ પ્રજાભિરખિલાભિરલં જહર્ષ