બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.34

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યમભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે ભાર્ગવચરિતે ત્રયસ્ત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ
સગર ઉવાચ
બ્રહ્મપુત્ર મહાભાગ મહાન્મે ઽનુગ્રહઃ કૃતઃ ।
યદિદં કવચં મહ્યં પ્રકાશિતમનામયમ્

ઔર્વેણાનુગૃહીતો ઽહં કૃતાસ્ત્રો યદનુગ્રહાત્ ।
ભવતસ્તુ કૃપાપાત્રં જાતો ઽહમધુના વિભો

રામેણ ભાર્ગવેન્દ્રેણ કાર્ત્તવીર્યો નૃપો ગુરો ।
યથા સમાપિતો વીરસ્તન્મે વિસ્તરતો વદ

કૃપાપાત્રં સ દત્તસ્ય રાજા રામઃ શિવસ્ય ચ ।
ઉભૌ તૌ સમરે વીરૌ જઘટાતે કથં ગુરો

વસિષ્ઠ ઉવાચ
શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ ચરિતં પાપનાશનમ્ ।
કાર્ત્તવીર્યસ્ય ભૂપસ્ય રામસ્ય ચ મહાત્મનઃ

સ રામઃ કવચં લબ્ધ્વા મન્ત્રં ચૈવ ગુરોર્મુખાત્ ।
ચકાર માધનં તસ્ય ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ

ભૂમિશાગી ત્રિષવણ સ્નાનસધ્યાપરાયણઃ ।
ઉવાસપુષ્કરે રામ શતવર્ષમતન્દ્રિતઃ

સમિત્પુષ્પકુશાદીનિ દ્રવ્યાણ્યહરહર્ભૃગોઃ ।
આનીય કાનનાદ્ભૂપ પ્રાયચ્છદકૃતવ્રણઃ

સતતં ધ્યાનસંયુક્તો રામો મતિમતાં વરઃ ।
આરાધયામાસ વિભું કૃષ્ણં કલ્મષનાશનમ્

તસ્યૈવં યજમાનસ્ય રામસ્ય જગતીપતે ।
ગતં વર્ષશતં તત્ર ધ્યાનયુક્તસ્ય નિત્યદા

એકદા તુ મહારાજ રામઃ સ્નાતું ગતો મહાન્ ।
મધ્યમં પુષ્કરં તત્ર દદર્શાશ્વર્યમુત્તમમ્

મૃગ એકઃ સમાયાતો મૃગ્ય યુક્તઃ પલાયિતઃ ।
વ્યાધસ્ય મૃગયાં પ્રાપ્તો ધર્મતપ્તો ઽતિપીડિતઃ

પિપાસિતો મહાભાગ જલપાનસમુત્સુકઃ ।
રામસ્ય પશ્યતસ્તત્ર સરસસ્તટમાગતઃ

પશ્ચાન્મૃગી સમાયાતા ભીતા સા ચકિતેક્ષણા ।
ઉભો તૌ પિબતસ્તત્ર જલં શઙ્કિતમાનસૌ

તાવત્સમાગતો વ્યાધો બાણપાણિર્ધનુર્દ્ધરઃ ।
સ દૃષ્ટ્વા તત્ર સંવિષ્ટં રામં ભાર્ગવનન્દનમ્

અકૃતવ્રણસંયુક્તં તસ્થૌ દૂરકૃતેક્ષણઃ ।
સ ચિન્તયામાસ તદા શઙ્કિતો ભૃગુનન્દનાત્

અયં રામો મહાવીરો દુષ્ટાનામન્તકારકઃ ।
કથમેતસ્ય હન્મ્યેતૌ પશ્યતો મૃગયામૃગૌ

ઇતિ ચિન્તા સમાવિષ્ટો વ્યાધો રાજન્યસત્તમ ।
તસ્થૌ તત્રૈવ રામસ્ય ભયાત્સંત્રસ્તમાનસઃ

રામસ્તુ તૌ મૃગોં દૃષ્ટ્વા પિબન્તૌ સભ્યં જલમ્ ।
તર્કયામાસ મેધાવી કિમત્ર ભયકારણમ્

નૈવાત્ર વ્યાઘ્રસેનાદો ન ચ વ્યાધો હિ દૃશ્યતે ।
કેનૈતૌ કારણેનાહો શઙ્કિતૌ ચકિતેક્ષણૌ

અથ વા મૃગજાતિર્હિ નિસર્ગાચ્ચકિતેક્ષણા ।
ચેનૈતૌ જલપાને ઽપિ પશ્યતશ્ચકિતેક્ષણૌ

નૈતાવત્કારણં ચાત્ર કિન્તુ ખેદભયાતુરૌ ।
લક્ષયેતે ખિન્નસર્વાઙ્ગૌ કમ્પયુક્તૌ યતસ્ત્વિમૌ

એવં સંચિન્ત્ય મતિમાન્સ તસ્થૌ મધ્યપુષ્કરે ।
શિષ્યેણ સંયુતો રામો યાવત્તૌ ચાપિ સંસ્થિતૌ

પીત્વા જલં તતસ્તૌ તુ વૃક્ષચ્છાયાસમાશ્રિતૌ ।
રામં દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં કથાં તૌ ચક્રતુર્મુદા

મૃગ્યુવાચ
કાન્ત ચાત્રૈવ તિષ્ઠાવો યાવદ્રામો ઽત્રસંસ્થિતઃ ।
અસ્ય વીરસ્ય સાંનિધ્યે ભયં નૈવાવયોર્ભવેત્

અત્રાપ્યાગત્ય ચૈવ્દ્યાધૌ હ્યાવયોઃ પ્રહરિષ્યતિ ।
દૃષ્ટમાત્રો હિ મુનિના ભસ્મીભૂતો ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તે વચને મૃગ્યા રામર્ શનતુષ્ટયા ।
મૃગશ્ચોવાચ હર્ષેણ સમાવિષ્ટઃ પ્રિયાં સ્વકામ્

એવમેવ મહાભાગે યદ્વૈ વદસિ ભામિનિ ।
જાને ઽહમપિ રામસ્ય પ્રભાવં સુમહાત્મનઃ

યો ઽયં સંદૃશ્યતે ચાસ્ય પાર્શ્વં શિષ્યો ઽકૃતવ્રણઃ ।
સચાને ન મહાભાગસ્ત્રાતો વ્યાઘ્રભયાતુરઃ

અયં રામો મહાભાગે જમદગ્નિસુતો ઽનુજઃ ।
પિતરં કાર્ત્તવીર્યેણ દૃષ્ટ્વા ચૈવ તિરસ્કૃતમ્

ચકારાતિતરાં ક્રુદ્ધઃ પ્રતિજ્ઞાં નૃપઘાતિનીમ્ ।
તત્પૂર્તિકામો હ્યગમદ્બ્રહ્મલોકં પુરા હ્યયમ્

સ બ્રહ્મા દિષ્ટવાંશ્ચૈનં શિવલોકં વ્રજેતિ હ ।
તસ્ય ત્વાજ્ઞાં સમાદાય ગતો ઽસૌ શિવસન્નિધિમ્

પ્રોવાચાખિલવૃત્તાન્ત રાજ્ઞશ્ચપ્યાત્મનઃ પિતુઃ ।
સ કૃપાલુર્મહાદેવઃ સભાજ્ય ભૃગુનન્દનમ્

દદૌ કૃષ્ણસ્ય સન્મન્ત્રમભેદ્યં કવચં તથા ।
સ્વીયં પાશુપતં ચાસ્ત્રમન્યાસ્ત્રગ્રામમેવ ચ

વિસર્જયામાસ મુદા દત્ત્વા શસ્ત્રાણિ ચાદરાત્ ।
સો ઽયમત્રાગતો ભદ્રે મેત્રસાધનતત્પરઃ

નિત્યં જપતિ ધર્માત્મા કૃષ્ણસ્ય કવચં સુધીઃ ।
શતવર્ષાણિ ચાપ્યસ્ય ગતાનિ સુમહાત્મનઃ

મન્ત્ર સાધયતો ભદ્રે ન ચ તત્સિદ્ધિરેતિ હિ ।
આત્રાસ્તિ કારણં ભક્તિઃ સાવ વૈ ત્રિવિધા મતા

ઉત્તમા મધ્યમા ચૈવ કનિષ્ઠા તરલેક્ષણે ।
શિવસ્ય નારદસ્યાપિ શુકસ્ય ચ મહાત્મનઃ

અંબરીષ્સ્ય રાજર્ષે રન્તિદેવસ્ય મારુતેઃ ।
બલેર્વિભીષણસ્યાપિ પ્રહ્લાદસ્ય મહાત્મનઃ

ઉત્તમા ભક્તિરેવાસ્તિ ગોપીનામુદ્ધવસ્ય ચ ।
વસિષ્ઠાદિમુનીશાનાં મન્વાદીનાં શુભેક્ષણે

મધ્યા ચ ભક્તિરેવાસ્તિ પ્રાકૃતાન્યજનેષુ સા ।
મધ્યભક્તિરયં રામો નિત્યં યમપરાયણઃ

સેવતે ગોપિકાધીશં તેન સિદ્ધિં ન ચાગતઃ ।
વસિષ્ઠ ઉવાચ
ઇત્યુક્તા ત્વરિતં કાન્તં સા મૃગી હૃષ્ટમાનસા

પુનઃ પપ્રચ્છ ભક્તેસ્તુ લક્ષણં પ્રેમદાયકમ્ ।
મૃગ્યુવાચ
સાધુકાન્ત મહાભાગ વચસ્તે ઽલૌકિકં પ્રિય ।
ર્હદૃગ્ જ્ઞાનં તવ કથં સંજાતં તદ્વદાધુના

મૃગ ઉવાચ
શૃણુ પ્રિયે મહાભાગે જ્ઞાનં પુણ્યેન જાયતે

તત્પુણ્યમદ્ય સંજાતં ભાર્ગવસ્યાસ્ય દર્શનાત્ ।
પુણ્યાત્મા ભાર્ગવશ્ચાયં કૃષ્ણાભક્તો જિતેન્દ્રિયઃ

ગુરુશુશ્રૂષકો નિત્યં નિત્યનૈમિત્તિકાદરઃ ।
અતો ઽસ્ય દર્શનાજ્જાતં જ્ઞાનં મે।દ્યૈવ ભામિનિ

ત્રૈલોક્યસ્થિતસત્ત્વાનાં શુભાશુભનિદર્શકમ્ ।
અદ્યૈવ વિદિતં મે ઽભૂદ્રાસસ્યાસ્ય મહાત્મનઃ

ચરિતં પુણ્યદં ચૈવ પાપઘ્નં શૃણ્વતામિદમ્ ।
યદ્યત્કરિષ્યતે ચૈવ તદપિ જ્ઞાનગોચરમ્

યોત્તમા ભક્તિરાખ્યાતા તાં વિના નૈવ સિદ્ધ્યતિ ।
કવચં મન્ત્રસહિતં હ્યપિ વર્ષાયુતાયુતૈઃ

યદ્યયં ભાર્ગવો ભદ્રે હ્યગસ્ત્યાનુગ્રહં લભેત્ ।
કૃષ્ણપ્રેમામૃતં નામ સ્તોત્રમુત્તમભક્તિદમ્

જ્ઞાત્વા ચ લપ્સ્યતે સિદ્ધિં મન્ત્રસ્ય કવચસ્ય ચ ।
સ મુનિર્જ્ઞાતતત્ત્વાર્થઃ સાનુકંપો ઽભયપ્રદઃ

ઉપદેક્ષ્યતિ ચૈવૈનં તત્ત્વજ્ઞાનં મુદાવહમ્ ।
શ્રીકૃષ્ણચારિતં સર્વં નામભિર્ગ્રથિતં યતઃ

કૃષ્ણપ્રેમામૃતસ્તોત્રાજ્જ્ઞાસ્યતે ઽસ્ય મહામતિઃ ।
તતઃ સંસિદ્ધ કવચૌ રાજનં હૈહયાધિપમ્

હત્વા સપુત્રામાત્યં ચ સસુહૃદ્બલવાહનમ્ ।
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં કરિષ્યત્યવનીં પ્રિય

વસિષ્ઠ ઉવાચ
એવમુક્ત્વા મૃગો રાજન્વિરરામ મૃગીં તતઃ ।
આત્મનો મૃગભાવસ્ય કારણં જ્ઞાતવાંશ્ચ હ