બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.32

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યભાગે તૃતીય
ઉપોદ્ધાતપાદે ભાર્ગવચરિતે એકત્રિંશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥ 31॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ
બ્રહ્મણો વચનં શ્રુત્વા સ પ્રણમ્ય જગદ્ગુરુમ્ ।
પ્રસન્નચેતાઃ સુભૃશં શિવલોકં જગામ હ

લક્ષયોજનમૂર્દ્ધ્વં ચ બ્રહ્મલોકા દ્વિલક્ષણમ્ ।
અથનિર્વચનીયં ચ યોગિગમ્યં પરાત્પરમ્

વૈકુણ્ઠો દક્ષિણે યસ્માદ્ગૌરીલોકશ્ચ વામતઃ ।
યદધો ધ્રુવલોકશ્ચ સર્વલોકપરસ્તુ સઃ

તપોવીર્યગતી રામઃ શિવલોકં દદર્શ ચ ।
ઉપમાનેન રહિતં નાનાકૌતુકસંયુતમ્

વસંતિ યત્ર યોગીન્દ્રાઃ સિદ્ધાઃ પાશુપતાઃ શુભાઃ ।
કોટિકલ્પતપઃ પુણ્યાઃ શાન્તા નિર્મત્સરા જનાઃ

પારિજાતમુખૈર્વૃક્ષૈઃ શોભિતં કામધેનુભિઃ ।
યોગેન યોગિના સૃષ્ટં સ્વેચ્છયા શઙ્કરેણ હિ

શિલ્પિનાં ગુરુણા સ્વપ્ને ન દૃષ્ટં નિશ્વકર્મણા ।
સરોવરશતૈર્દિવ્યૈઃ પદ્મરાગવિરાજિતૈઃ

શોભિતં ચાતિરમ્યં ચ સંયુક્તં મણિવેદિભિઃ ।
સુવર્ણરત્નરચિતપ્રાકારેણ સમાવૃતમ્

અત્યૂર્દ્ધ્વમંબરસ્પર્શિ સ્વચ્છં ક્ષીરનિભંપરમ્ ।
ચતુર્દ્વારસમાયુક્તં શોભિતં મણિવેદિભિઃ

રક્તસોપાનયુક્તૈશ્ચ રત્નસ્તંભકપાટકૈઃ ।
નાનાચિત્રવિચિત્રૈશ્ચ શોભિતૈઃ સુમનોહરૈઃ

તન્મધયે ભવનં રમ્યં સિંહદ્વારોપશોભિતમ્ ।
દદર્શરામો ધર્માત્મા વિચિત્રમિવ સંગતઃ

તત્ર સ્થિતૌ દ્વાર પાલૌ દદર્શાતિભયઙ્કરૌ ।
મહાકરાલદન્તાસ્યૌ વિકૃતારક્તલોચનૌ

દગ્ધશૈલપ્રતીકાશૌ મહાબલપરાક્રમૌ ।
વિભૂતિભૂષિતાઙ્ગૌ ચ વ્યાઘ્રચર્માંબરૌ ચ તૌ

ત્રિશૂલપટ્ટિશધરૌ જ્વલન્તૌ બ્રહ્મતેજસા ।
તૌ દૃષ્ટ્વા મનસા ભીતઃ કિઞ્ચિદાહ વિનીતવત્

નમસ્કરોમિ વામીશૌ શઙ્કરં દ્રષ્ટુમાગતઃ ।
ઈશ્વરાજ્ઞાં સમાદાય મામથાજ્ઞપ્તુમર્હથ

તૌતુ તદ્વચનં શ્રુત્વા ગૃહીત્વાજ્ઞાં શિવસ્ય ચ ।
પ્રવેષ્ટુમાજ્ઞાં દદતુરીશ્વરાનુચરૌ ચ તૌ

સ તદાજ્ઞામનુપ્રાપ્ય વિવેશાન્તઃ પુરં મુદા ।
તત્રાતિરમ્યાં સિદ્ધૌઘૈઃ સમાકીર્ણાં સભાં દ્વિજઃ

દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમાપેદે સુગન્ધબહુલાં વિભોઃ ।
તત્રાપશ્યચ્છિવં શાન્તં ત્રિનેત્રં ચન્દ્રશેખરમ્

ત્રિશૂલશોભિતકરં વ્યાઘ્રચર્મવરાંબરમ્ ।
વિભૂતિભૂષિતાઙ્ગં ચ નાગયજ્ઞોપવીતિનમ્

આત્મારામં પૂર્ણકામં કોટિસૂર્યસમપ્રભમ્ ।
પઞ્ચાનનં દશભુજં ભક્તાનુગ્રહવિગ્રહમ્

યોગજ્ઞાને પ્રબ્રુવન્તં સિદ્ધેભ્યસ્તર્કમુદ્રયા ।
સ્તૂયમાનં ચ યોકીન્દ્રૈઃ પ્રમથપ્રકરૈર્મુદા

ભૈરવૈર્યોગિનીભિશ્ચ વૃતં રુદ્રગણૈસ્તથા ।
મૂર્ધ્ના નમામ તં દૃષ્ટ્વા રામઃ પરમયા મુદા

વામભાગે કાર્ત્તિકેયં દક્ષિણે ચ ગણેશ્વરમ્ ।
નન્દીશ્વરં મહાકાલં વીરભદ્રં ચ તત્પુરઃ

ક્રોડે દુર્ગાં શતભુજાં દૃષ્ટ્વા નત્વાથ તામપિ ।
સ્તોતું પ્રચક્રમે વિદ્વાન્ગિરા ગદ્ગદયા વિભુમ્

નમસ્યે શિવમીશાનં વિભું વ્યાપકમવ્યયમ્ ।
ભુજઙ્ગભૂષણં ચોગ્રં નૃકપાલસ્રગુજ્જ્વલમ્

યો વિભુઃ સર્વલોકાનાં સૃષ્ટિસ્થિતિવિનાશકૃત્ ।
બ્રહ્માદિરૂપધૃગ્જ્યેષ્ઠસ્તં ત્વાં વેદ કૃપાર્ણવમ્

વેદા ન શક્તા યં સ્તોતુ મવાઙ્મનસગોચરમ્ ।
જ્ઞાનબુદ્ધ્યોરસાધ્યં ચ નિરાકારં નમામ્યહમ્

શક્રાદયઃ સુરગણા ઋષયો મનવો ઽસુરાઃ ।
ન યં વિદુર્યથાતત્ત્વં તં નમામિ પરાત્પરમ્

યસ્યાંશાંશેન સૃજયન્તે લોકાઃ સર્વે ચરાચરાઃ ।
લીયન્તે ચ પુનર્યસ્મિંસ્તં નમામિ જગન્મયમ્

યસ્યેષત્કોપસંભૂતો હુતાશો દહતે ઽખિલમ્ ।
સોર્દ્ધ્વલોકં સપાતાલં તં નમામિ હરં પરમ્

પૃથ્વીપવન વહ્ન્યભભોનભોયજ્વેન્દુભાસ્કરાઃ ।
મૂર્ત્તયો ઽષ્ટૌ જગત્પૂજ્યાસ્તં યજ્ઞં પ્રણમામ્યહમ્

યઃ કાલરૂપો જગદાદિકર્ત્તા પાતા પૃથગ્રૂપધરો જગન્મયઃ ।
રર્ત્તા પુના રુદ્રવપુસ્તથાન્તે તં કાલરૂપં શરણં પ્રપદ્યે

ઇત્યેવમુક્ત્વા સ તુ ભાર્ગવો મુદા પષાત તસ્યાઙ્ઘ્રિ સમીપ આતુરઃ ।
ઉત્થાપ્ય તં વામકરેણ લીલયા દધ્રે તદા મૂર્ધ્નિ કરં કૃપાર્ણવઃ

આશીર્ભિરેનં હ્યભિનન્દ્ય સાદરં નિવેશયામાસ ગણેશપૂર્વતઃ ।
ઉવાચ વામામભિવીક્ષ્ય ચાપ્યુમાં કૃપાર્દ્રદૃષ્ટ્યાખિલકામપૂરકઃ

શિવ ઉવાચ
કસ્ત્વં વટો કસ્યકુલે પ્રસૂતઃ કિં કાર્યમુદ્દિશ્ય ભવાનિહાગતઃ ।
વિનિર્દ્દિશાહં તવ ભક્તિભાવતઃ પ્રીતઃ પ્રદદ્યાં ભવતો મનોગતમ્

ઇત્યેવમુક્તઃ સ ભૃગુર્મહાત્મના હરેણ વિશ્વાર્ત્તિહરેણ સાદરમ્ ।
પુનશ્ચ નત્વા વિબુધાં પતિ ગુરું કૃપાસમુદ્રં સમુવાચ સત્વરમ્

પરશુરામ ઉવાચ
ભૃગોશ્ચાહં કુલે જાતો જમદગ્નિસુતૌ વિભો ।
રામો નામ જગદ્વન્દ્યં ત્વામહં શરણં ગતઃ

યત્કાર્યાર્થમહં નાથ તવ સાંનિધ્યમાગતઃ ।
તં પ્રસાધય વિશ્વેશ વાઞ્છિતં કામમેવ મે

મૃગયામાગતસ્યાપિ કાર્ત્તવીર્યસ્ય ભૂપતેઃ ।
આતિથ્યં કૃતવાન્ દેવ જમદગ્નિઃ પિતા મમ

રાજા તં સ બલાલ્લોભાત્પાતયામાસ મન્દધીઃ ।
સા ધેનુસ્તં મૃતં દૃષ્ટ્વા ગવાં લોકં જગામ હ

રાજા ન શોચન્મરણં પિતુર્મમ નિરાગસઃ ।
જગામ સ્વપુરં પશ્ચાન્માતા મે પ્રારુદદ્ભૃશમ્

તજ્જ્ઞાત્વા લોકવૃત્તજ્ઞો ભૃગુર્નઃ પ્રપિતામહઃ ।
આજગામ મહાદેવ હ્યહમપ્યાગતો વનાત્

મયા મહ સુદુઃખાર્ત્તાન્ભ્રાતૄન્માત્રાસહૈવ મે ।
સાંત્વયિત્વા સ મન્ત્રજ્ઞો ઽજીવયત્પિતરં મમ

આનાગતે ભૃગૌ માતુર્દુઃખેનાહં પ્રકોપિતઃ ।
પ્રતિજ્ઞાં કૃતવાન્દેવ સાત્વયન્માતરંસ્વકામ્

ત્રિઃસપ્તકૃત્વો યદુરસ્તાડિતં માતુરાત્મનઃ ।
તાવત્સંખ્યમહં પૃથ્વીં કરિષ્યે ક્ષત્રવર્જિતામ્

ઇત્યેવં પરિપૂર્ણા મે કર્ત્તા દેવો જગત્પતિઃ ।
મહાદેવો હ્યતો નાથ ત્વત્સકાણમિહાગતઃ

વસિષ્ઠ ઉવાચ
ઇત્યેવં તદ્વચઃ શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા દુર્ગામુખં હરઃ ।
બભૂવાનમ્રવદનસ્છિન્તયાનઃ ક્ષણં તદા

એતસ્મિન્નન્તરે દુર્ગા વિસ્મિતા પ્રાહસદ્ભૃશમ્ ।
ઉવાચ ચ મહારાજ ભાર્ગવં વૈરસાધકમ્

તપસ્વિન્દ્વિજપુત્ર ક્ષ્માં નિર્ભૂપાં કર્ત્તુમિચ્છસિ ।
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ કોપેન સાહસસ્તે મહાન્બટો

હન્તુમિચ્છસિ નિઃશસ્ત્રઃ સહસ્રાર્જુનમીશ્વરમ્ ।
ભ્રૂભઙ્ગલીલયા યેન રાવણો ઽપિ નિરાકૃતઃ

તસ્મૈ પ્રદત્તં દત્તેન શ્રીહરેઃ કવચં પુરા ।
શક્તિરત્યર્થવીર્યા ચ તં કથં હન્તુમિચ્છસિ

શઙ્કરઃ કરુણાસિદ્ધઃ કર્ત્તું ચાપ્યન્યથા વિભુઃ ।
ન ચાન્યઃ શઙ્કરાત્પુત્ર સત્કાર્યં કર્ત્તુમીશ્વરઃ

અથ દેવ્યા અનુમતિં પ્રાપ્ય શંભુર્દ્દયાર્ણવઃ ।
અભ્યધાદ્ભદ્રયા વાયા જમદગ્નિસુતં વિભુઃ

શિવ ઉવાચ
અદ્યપ્રભૃતિ વિપ્ર ત્વં મમ સ્કન્દસમો ભવ ।
દાસ્યામિ મન્ત્રં દિવ્યં તે કવચં ચ મહામતે

લીલયા યત્પ્રસાદેન કાર્ત્તવીર્યં હનિષ્યસિ ।
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વો નિર્ભૂપાં મહીં ચાપિ કરિષ્યસિ

ઇત્યુક્ત્વા શઙ્કરસ્તસ્મૈ દદૌ મન્ત્રં સુદુર્લભમ્ ।
ત્રૈલોક્યવિજયં નામ કવચં પરમાદ્ભુતમ્

નાગપાશં પાશુપતં બ્રહ્માસ્ત્રં ચ સુદુર્લ્લભમ્ ।
નારાયણાસ્ત્રમાગ્નેયં વાયવ્યં વારુણં તથા

ઘાન્ધર્વં ગારુડં ચૈવ જૃંભણાસ્ત્રં મહાદ્ભુતમ્ ।
ગદાં શક્તિં ચ પરશું શૂલં દણ્ડમનુત્તમમ્

શસ્ત્રાસ્ત્રગ્રામમખિલં પ્રહૃષ્ટઃ સંબભૂવ હ ।
નમસ્કૃત્ય શિવં શાન્તં દુર્ગાં સ્કન્દં ગણેશ્વરમ્

પરિક્રમ્ય યયૌ રામઃ પુષ્કરં તીર્થમુત્તમમ્ ।
સિદ્ધં કૃત્વા શિવોક્તં તુ મન્ત્રં કવચમુત્તમમ્

સાધયામાસ નિખિલં સ્વકાર્યં ભૃગુનન્દનઃ ।
નિહત્ય કાર્ત્તવીર્યં તં સસૈન્યં સકુલં મુદા ।
વિનિવૃત્તો ગૃહં પ્રાગાત્પિતુઃ સ્વસ્ય ભૃગૂદ્વહઃ