બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.27

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યભાગે તૃતીય
ઉપોદ્ધાતપાદેર્ઽજુનોપાખ્યાને ષડ્વિંશતિતમો ઽધ્યાયઃ ॥ 26॥
વસિષ્ઠ ઉવાચ
તસ્મિન્પુરે સન્તુલિતામરેદ્રપુરીપ્રભાવે મુનિવર્યધેનુઃ ।
વિનિર્મમે તેષુ ગૃહેષુ પશ્ચાત્તદ્યોગ્યનારીનરવૃન્દજાતમ્

વિચિત્રવેષાભરણપ્રસૂનગન્ધાંશુકાલઙ્કૃતવિગ્રહાભિઃ ।
સહાવભાવાભિરુદારચેષ્ટાશ્રીકાન્તિસૌન્દર્યગુણાન્વિતાભિઃ

મન્દસ્ફુરદ્દન્તમરીચિજાલ વિદ્યોતિતાનનસરોજજિતેન્દુભાભિઃ ।
પ્રત્યગ્રયૌવનભરાસવલ્ગુગીર્ભિઃ સ પ્રેમમન્થરકટાક્ષનિરીક્ષણાભિઃ

પ્રીતિપ્રસન્નહૃદયાભિરતિપ્રભાભિઃ શૃઙ્ગારકલ્પતરુપુષ્પવિભૂષિતાભિઃ ।
દેવાઙ્ગનાતુલિતસૌભગસૌકુમાર્યરૂપાભિલાષમધુરાકૃતિરઞ્જિતાભિઃ

ઉત્તપ્તહેમકલશોપમચારુપીનવક્ષોરુહદ્વયભરાનતમધ્યમાભિઃ ।
શ્રોણીભરાક્રમણખેદપરિશ્રિતાસ્મૃગારક્તપાવકરસારુણિતાઙ્ઘ્રિભૂભિઃ

કેયૂરહારમણિકઙ્કણહેમ કણ્ઠસૂત્રામલશ્રવણમણ્ડલમણ્ડિતાભિઃ ।
સ્રગ્દામચુમ્બિતસકુન્તલકેશપાશકાઞ્ચીકલાપપરિશિઞ્જિતનૂપુરાભિઃ

આમૃષ્ટરોષપરિસાંત્વનનર્મહાસકેલીપ્રિયાલપનભર્ત્સનરોષણેષુ ।
ભાવેષુ પાર્થિવનિજપ્રિયધૈર્યબન્ધસર્વાપહારચતુરેષુ કૃતાન્તરાભિઃ

તન્ત્રીસ્વનોપમિતમઞ્જુલસૌમ્યગેયગન્ધર્વતારમધુરારવભાષિણીભિઃ ।
વીણાપ્રવીણતરપાણિતલાઙ્ગુલીભિર્ગંભીરચક્રચટુવાદરતોત્સુકાભિઃ

સ્ત્રીભિર્મદાલસ તરાભિરતિપ્રગલ્ભભાવાભિરાકુલિતકામુકમાનસાભિઃ ।
કામપ્રયોગનિપુણાભિરહીનસંપદૌદાર્યરૂપગુણશીલસમન્વિતાભિઃ

સંખ્યાતિગાભિરનિશં ગૃહકૃત્યકર્મવ્યગ્રાત્મકાભિરપિ તત્પરિચારિકાભિઃ ।
પુંભિશ્ચ તદ્ગુણગણોચિતરૂપશોભૈરુદ્ભાસિતૈર્ગૃહચરૈઃ પરિતઃ પરીતમ્

સરાજમાર્ગાપણસૌધસદ્મસોપાનદેવાલયચત્વરેષુ ।
પૌરૈરશેષાર્થગુણૈઃ સમન્તાદધ્યાસ્યમાનં પરિપૂર્ણકામૈઃ

અનેક રત્નોજ્જ્વલિતૈર્વિચિત્રૈઃ પ્રાસાદસંઘૈરતુલૈરસંખ્યૈઃ ।
રથાશ્વમાતઙ્ગખરોષ્ટ્રગોજાયોગ્યૈરનેકૈરપિ મન્દિરૈશ્ચ

નરેદ્રસામન્તનિષાદિસાદિપદાતિસેનપતિનાયકાનામ્ ।
વિપ્રાદિકાનાં રથિસારથીનાં ગૃહૈસ્તથા માગધબન્દિનાં ચ

વિવિક્તરથ્યાપણચિત્રચત્વરૈરનેકવસ્તુક્રયવિક્રયૈશ્ચ ।
મહાધનોપસ્કરસાધુનિર્મિતૈર્ગૃહૈશ્ચ શુભ્રૈર્ગણિકાજનાનામ્

મહાર્હરત્નોજ્જ્વલતુઙ્ગગોપુરૈઃ સહ શ્વગૃધ્રવ્રજનર્તનાલયૈઃ ।
ચિત્રૈર્ધ્વચૈશ્ચાપિ પતાકિકાભિઃ શુભ્રૈઃ પટૈર્મણ્ડપિકાભિરુન્નતૈઃ

કહ્લારકઞ્જકુમુદોત્પલરેણુવાસિતૈશ્ચકાહ્વહંસકુરરીબકસારસાનામ્ ।
નાનારવાઢ્યરમણીયતટાકવાપીસરોવરૈશ્ચાપિ જલોપપન્નૈઃ

ચૂતપ્રિયાલપનસામ્રમધૂકજંબૂપ્લક્ષૈર્નવૈશ્ચ તરુભિશ્ચ કૃતાલવાલૈઃ ।
પર્યન્તરોપિતમનોરમનાગકેતકીપુન્નાગચંપકવનૈશ્ચ પતત્રિજુષ્ટૈઃ

મન્દારકુન્દકરવીરમનોજ્ઞયૂથિકાજાત્યાદિકૈર્વિવિધપુષ્પફલૈશ્ચ વૃક્ષૈઃ ।
સંલક્ષ્યમાણપરિતોપવનાલિભિશ્ચ સંશોભિતં જગતિ વિસ્મયનીયરૂપૈઃ

સર્વર્ત્તુકપ્રવરસૌરભવાયુમન્દમન્દપ્રચારિભર્ત્સિતધર્મકાલમ્ ।
ઇત્થ સુરાસુરમનોરમભોગસંપદ્વિસ્પષ્ટમાનવિભવં નગરં નરેદ્ર

સૌભાગ્યભોગમમિતં મુનિહોમધેનુઃ સદ્યો વિધાય વિનિવેદયદાશુ તસ્મૈ ।
જ્ઞાત્વા તતો મુનિવરો દ્વિજહોમધેન્વા સંપાદિતં નરપતે રુચિરાતિથેયમ્

આહૂય કઞ્ચન તદન્તિક માત્મશિષ્યં પ્રાસ્થાપયત્સગુણશાલિનમાશુ રાજન્ ।
ગત્વા વિશામધિપતેસ્તરસા સમીપં સંપ્રશ્રયં મુનિસુતસ્તમિદં બભાષે

આતિથ્યમસ્મદુપપાદિતમાશુ રાજ્ઞા સંભાવનીયમિતિ નઃ કુલદેશિકાજ્ઞા ।
રાજા તતો મુનિવરેણ કૃતાભ્યનુજ્ઞઃ સંપ્રાવિશત્પુરવરં સ્વકૃતે કૃતં તત્

સર્વોપભોગ્યનિલયં મુનિહોમધેનુસામર્થ્યસૂચકમશોષબલૈઃ સમેતઃ ।
અન્તઃ પ્રવિશ્ય નગરર્દ્ધિમશેષલોકસંમોહિનીમ્ ભિસમીક્ષ્ય સ રાજવર્યઃ

પ્રીતિપ્રસન્નવદનઃ સબલસ્તુ દાની ધીરો ઽપિ વિસ્મયમવાપ ભૃશં તદાનીમ્ ।
ગચ્છન્સુરસ્ત્રીનયના લિયૂથપાનૈકપાત્રોચિતચારુમૂર્ત્તિઃ

રેમે સ હૈહયપતિઃ પુરરાજમાર્ગે શક્રઃ કુબેરવસતાવિવ સામરૌઘઃ ।
તં પ્રસ્થિતં રાજપથાત્સમન્તાત્પૌરાઙ્ગનાશ્ચન્દનવારિસિક્તૈઃ

પ્રસૂનલાજાપ્રકરૈરજસ્રમવીપૃષન્સૌધગતાઃ સુત્દૃદ્યૈઃ ।
અભ્યાગતાર્હણસમુત્સુકપૌરકાન્તા હસ્તારવિન્દગલિતામલલાજવર્ષૈઃ

કાલેયપઙ્કસુરભીકૃતનન્દનોત્થશુભ્રપ્રસૂનનિકરૈરલિવૃન્દગીતૈઃ ।
તત્રત્યપૌરવનિતાઞ્જનરત્નસારમુક્તાભિરપ્યનુપદં પ્રવિકીર્યમામઃ

વ્યભ્રાજતાવનિપતિર્વિશદૈઃ સમન્તાચ્છીતાંશુરશ્મિનિકરૈરિવ મન્દરાદ્રિઃ ।
બ્રાહ્મીં તપઃશ્રિય મુદારગણમચિન્ત્યાં લોકેષુ દુર્લભતરાં સ્પૃહણીયશોભામ્

પશ્યન્વિશામધિપતિઃ પુરસંપદં તામુચ્ચૈઃ શશંસ મનસા વચસેવ રાજન્ ।
મેને ચ હૈહયપતિર્ભુવિ દુર્લભેયં ક્ષાત્રી મનોહરતરા મહિતા હિ સંપત્

અસ્યાઃ શતાંશતુલનામપિ નોપગન્તું વિપ્રશિયઃ પ્રભવતીતિ સુરાર્ચિતાયાઃ ।
મધ્યેપુરં પુરજનોપચિતાં વિભૂતિમાલોકયન્સહ પુરોહિતમન્ત્રિસાર્થૈઃ

ગચ્છત્સ્વપાર્શ્વચર દર્શિતવર્ણસૌધો લેભે મુદં પુરજનૈઃ પરિપૂજ્યમાનઃ ।
રાજા તતો મુનિવરોપચિતાં સપર્યામાત્માનુરૂપમિહ સાનુચરો લભસ્વ

ઇત્યશ્રમેણ નૃપતિર્વિનિવર્ત્તયિત્વા સ્વાર્થં પ્રાલ્પિતગૃહાભિમુખો જગામ ।
પૌરેઃ સમેત્ય વિવિધાર્હણપાણિભિશ્ચ માર્ગે મુદા વિરચિતાજલિભિઃ સમન્તાત્

સંભાવિતોભ્યનુપદં જયશબ્દઘોષૈસ્તૂર્યારવૈશ્ચ બધિરીકૃતદિગ્વિભાગૈઃ ।
કક્ષાન્તરાણિ નૃપતિઃ શનકૈરતીત્ય ત્રીણિ ક્રમેણ ચ સસંભ્રમકઞ્ચુકીનિ

દૂરપ્રસારિતપૃથગ્જનસંકુલાનિ સદ્માવિવેશ સચિવાદરદત્તહૃસ્તઃ ।
તત્ર પ્રદીપદધિદર્પણગન્ધપુષ્પદૂર્વાક્ષતાદિભિરલં પુરકામિનીભિઃ

નિર્યાય રાજભવનાન્તરતઃ સલીલમાનન્દિતો નરપતિર્બહુમાન પૂર્વકમ્ ।
તાભિઃ સમાભિવિનિવેશિતમાશુ નાનારત્નપ્રવેકરુચિજાલવિરાજમાનમ્

સૂક્ષ્મોત્તરચ્છદમુદારયશા મનોજ્ઞમધ્યા રુરોહ કનકોત્તરવિષ્ટરં તમ્ ।
તસ્મિન્ગૃહે નૃપ તદીયપુરન્ધ્રિવર્ગઃ સ્વાસીનમાશુ નૃપતિર્વિવિધાર્હણાભિઃ

વાદ્યાદિભિસ્તદનુભૂષણગન્ધપુષ્પવસ્ત્રાદ્યલઙ્કૃતિભિરગ્ર્યમુદં તતાન ।
તસ્મિન્નશેષદિવસોચિતકર્મ સર્વં નિર્વર્ત્ય હૈહયપતિઃ સ્વમતાનુસારમ્

નાના વિધાલયનનર્મવિચિત્રકેલીસંપ્રેક્ષિતૈર્દિનમશેષમલં નિનાય ।
કૃત્વા દિનાન્તસમયોચિતકર્મ ચૈવ રાજા સ્વમન્ત્રિસચિવાનુગતઃ સમન્તાત્

આસન્નભૃત્યકરસંસ્થિતદીપકૌધસંશાન્તસંતમસમાશુ સદઃ પ્રપેદે ।
તત્રાસને સમુપવિશ્ય પુરોધમન્ત્રિસામન્તનાયકશતૈઃ સમુપાસ્યમાનઃ

અન્વાસ્ત રાજસમિતૌ વિવિધૈર્વિનોદૈર્હૃષ્ટઃ સુરેદ્ર ઇવ દેવગણૈરુપેતઃ ।
તતશ્ચિરં વિવિધવાદ્યવિનોદનૃત્તપ્રેક્ષાપ્રવૃત્તહસનાદિકથાપ્રસંગઃ

આસાંચકાર ગણિકાજન્નર્મહાસક્રીડાવિલાસપરિતોષિતચિત્તવૃત્તિઃ ।
ઇત્થં વિશામધિપતિર્ભૃશમાનિશાર્દ્ધં નાનાવિહારવિભવાનુભવૈરનેકૈઃ

સ્થિત્વાનુગાન્નરપતીનપિ તન્નિવાસં પ્રસ્થાપ્ય વાસભવનં સ્વયમપ્યયાસીત્ ।
તદ્રાજસૈન્યમખિલં નિજવીર્યશૌર્યસંપત્પ્રભાવમહિમાનુગુણં ગૃહેષુ

આત્માનુરુપવિભવેષુ મહાર્હવસ્ત્રસ્રગ્ભૂષણાદિભિરલં મુદિતં બભૂવ ।
સૈન્યાનિ તાનિ નૃપતેર્વિવિધાન્નપાનસદ્ભક્ષ્યભોજ્યમધુમાંસપયોઘૃતાદ્યૈઃ

તૃપ્તાન્યવાત્સુરખિલાનિ સુખોપભૌગૈસ્તસ્યાં નરેદ્રપુરિ દેવગણા દિવીવ ।
એવં તદા નરપતેરનુયાયિનસ્તે નાનાવિધોચિતસુખાનુભવપ્રતીતાઃ

અન્યોન્યમૂચુરિતિ ગેહધનાદિભિર્વા કિં સાધ્યતે વયમિહૈવ વસામ સર્વે ।
રાજાપિ શાર્વરવિધાનમથો વિધાય નિર્વર્ત્ય વાસભવને શયનીયમગ્ર્યમ્ ।
અધ્યાસ્ય રત્નનિકરૈરતિ શૈભિ ભદ્રં નિદ્રામસેવત નરેદ્ર ચિરં પ્રતીતઃ