બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.16

ઇતિ શ્રી બ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે શ્રાદ્ધકલ્પે બ્રાહ્મણપરીક્ષા નામ પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ ॥ 15॥
બૃહસ્પતિરુવાચ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દાનાનિ ચ ફલાનિ ચ ।
તારણં સર્વભૂતાનાં સ્વર્ગમાર્ગસુખાવહમ્

લોકે શ્રેષ્ઠતમ્ સર્વમાત્મનશ્ચૈવ યત્પ્રિયમ્ ।
સર્વં પિતૄણાં દાતવ્યં તેષામેવાજ્ઞયાર્થિના

જાંબૂનદમયં દિવ્યં વિમાનં સૂર્યસન્નિભમ્ ।
દિવ્યાપ્સરોભિઃ સંપૂર્ણમન્નદો લભતે ઽક્ષયમ્

સવ્યઞ્જનં તુ યો દદ્યાદહતં શ્રાદ્ધકર્મણિ ।
આયુઃ પ્રાકાશ્યમૈશ્વર્યં રૂપં ચ લભતે શુભમ્

યજ્ઞોપવીતં યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકાલે તુ યજ્ઞવિત્ ।
પાવનં સર્વ વિપ્રાણાં બ્રહ્મદાનસ્ય તત્ફલમ્

પ્લુતં વિપ્રેષુ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકાલે કમડલુમ્ ।
મધુક્ષીરાજ્યદધિભિર્દાતારમુપતિષ્ઠતે

ચક્રાવિદ્ધં ચ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકાલે કમણ્ડલુમ્ ।
ધેનું સલભતે દિવ્યાં પયોદાં સુખદો હિનીમ્

તૂલપૂર્ણે ચ યો દદ્યાત્પાદુકે શ્રાદ્ધકર્મણિ ।
શોભનં લભતે યાનં પાદયોઃ સુખમેધતે

વ્યચનં તાલવૃન્તં ચ દત્ત્વા વિપ્રાય સત્કૃતમ્ ।
પ્રાપ્નુયાત્સર્વપુષ્પાણિ સુગન્ધીનિ મૃદૂનિ ચ

શ્રાદ્ધે હ્યુપાનહૌ દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યઃ સદા બુધઃ ।
દિવ્યં સ લભતે યાનં વાજિયુક્તં નવં તથા

શ્રાદ્ધે છત્રં તુ યો દદ્યાત્પુષ્પમાલાન્વિતં તથા ।
પ્રાસાદો હ્યુત્તમો ભૂત્વા ગચ્છન્તમનુગચ્છતિ

શરણં રત્નસંપૂર્ણં સશય્યાભોજનં બુધઃ ।
શ્રાદ્ધે દત્ત્વા યતિભ્યસ્તુ નાકપૃષ્ઠે મહીયતે

સુક્તાવૈદૂર્યવાસાંસિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
વાહનાનિ ચ દિવ્યાનિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ

સુમહદ્વ્યોમગં પુણ્યં સર્વકામસમન્વિતમ્ ।
ચન્દ્રસૂર્યનિભં દિવ્યં વિમાનં લભતે ઽક્ષયમ્

અપ્સરોભિઃ પરિવૃતં કામગં સુમનોજવમ્ ।
વસેત્સ તુ વિમાનાગ્રે સ્તૂયમાનઃ સમન્તતઃ

દિવ્યૈઃપુષ્પૈશ્ચિતશ્ચાહુર્દાનાનાં પરમં બુધાઃ ।
સુશ્લક્ષ્માનિ સુવર્ણાનિ શ્રાદ્ધે પાત્રાણિ દાપયેત્

રસાસ્તમુપતિષ્ઠન્તિ ભક્ષ્યં સૌભાગ્યમેવ ચ ।
તિલાનિક્ષૂંસ્તથા શ્રાદ્ધે દ્વિજેભ્યઃ સંપ્રયચ્છતિ

મિત્રાણિ લભતે લોકે સ્ત્રીષુ સૌભાગ્યમેવ ચ ।
યઃ પાત્રં તૈજસં દદ્યાન્મનોજ્ઞ શ્રાદ્ધભોજનૈઃ

પાત્રં ભવતિ કામાના રૂપસ્ય ચ ધનસ્ય ચ ।
રાજતં કાઞ્ચનં વાપિ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકર્મણિ

દાનાત્તુ લભતે કામાન્પ્રાકાશ્યં ધનમેવ ચ ।
ધેનું શ્રાદ્ધે તુ યો દદ્યાદ્ગૃષ્ટિં કુમ્ભાપદોહનીમ્

ગાવસ્તમુપતિષ્ઠન્તિ નરં પુષ્ટિસ્તથૈવ ચ ।
દદ્યાદ્યઃ શિશિરે ચાગ્નિં બહુકાષ્ઠં પ્રયત્નતઃ

કાયાગ્નિદીપ્તિં પ્રાકાશ્યં સૌભાગ્યં તભતે નરઃ ।
ઇન્ધનાનિ તુ યો દદ્યા દ્દ્વિજેભ્યઃ શિશિરાગમે

નિત્યં જયતિ સંગ્રામે શ્રિયા જુષ્ટસ્તુ જાયતે ।
સુરભીણિ ચ માલ્યાનિ ગન્ધવન્તિ તથૈવ ચ

પૂજયિત્વા તુ પાત્રેભ્યઃ શ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય દાપયેત્ ।
ગન્ધમાલ્યં મહાત્માનં સુખાનિ વિવિધાનિ ચ

દાતારમુપતિષ્ઠન્તિ યુવત્યશ્ચ પતિવ્રતાઃ ।
શયનાસનયાનાનિ ભૂમયો વાહનાનિ ચ

શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાદશ્વમેધફલં લભેત્ ।
શ્રાદ્ધકાલે ગુણવતિ વિપ્રે વૈ સમુપસ્થિતે

ઇષ્ટદ્રવ્યં ચ યો દદ્યાત્સ્મૃતિં મેધાં ચ વિન્દતિ ।
સર્પિઃપૂર્ણાનિ પાત્રાણિ શ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય દાપયેત્

કુમ્ભોપદોહગૃષ્ટીનાં બહ્વીનાં ફલમશ્નુતે ।
શ્રાદ્ધે યથેપ્સિતં દત્ત્વા પુણ્ડરીકફલં લભેત્

વનં પુષ્પફલોપેતં દત્ત્વા ગોસવમશ્નુતે ।
કૂપારામતડાગાનિ ક્ષેત્રગોષ્ઠગૃહાણિ ચ

દત્ત્વા મોદન્તિ તે સ્વર્ગે નિત્યમાચન્દ્રતારકમ્ ।
સ્વાસ્તીર્ણં શયનં દત્ત્વા શ્રાદ્ધેરત્નવિભૂષિતમ્

પિતરસ્તસ્ય તુષ્યન્તિ સ્વર્ગલોકં સમશનુતે ।
અસ્મિંલ્લોકે ચ સંપન્નં સ્યન્દનં ચ સુવાહનૈઃ

અષ્ટાભિઃ પૂજ્યતે ચાત્ર ધનધાન્યૈશ્ચ વર્દ્ધતે ।
પર્ણકૌશેયપટ્ટોર્ણે તથા પ્રાવારકંબલૌ

અજિનં કાઞ્ચનં પટ્ટં પ્રવેણીં મૃગલોમકમ્ ।
દદ્યાદેતાનિ વિપ્રાણાં ભોજયિત્વા યથાવિધિ

પ્રાપ્નોતિ શ્રદ્ધધાનસ્તુ વાજપેયફલં નરઃ ।
બહુભાર્યાઃ સુરૂપાશ્ચ પુત્રા ભૃત્યાશ્ચ કિઙ્કરાઃ

વશે તિષ્ઠન્તિ ભૂતાનિ લોકે ચાસ્મિન્નિરામયમ્ ।
કૌશેયં ક્ષૌમકાર્પાસં દુકૂલં ગહનં તથા

શ્રાદ્ધે ચૈતાનિ યો દદ્યાત્કામાનાપ્નોત્યનુત્તમાન્ ।
અલક્ષ્મીં નાશયન્ત્યેતે તમઃ સૂર્યોદયો યથા

ભ્રાજતે ય વિમાનાગ્રે નક્ષત્રેષ્વિવ ચન્દ્રમાઃ ।
વાસો હિ સર્વદૈવત્યે સર્વદેવૈરભિષ્ટુતમ્

વસ્ત્રાભાવે ક્રિયા નાસ્તિ ય5દાનતપાંસિ ચ ।
તસ્માદ્વસ્ત્રાણિ દેયાનિ શ્રાદ્ધકાલે તુ નિત્યશઃ

તાનિ સર્વાણ્યવાપ્નોતિ શ્રાદ્ધે દત્ત્વા તુ માનવઃ ।
નિત્યશ્રાદ્ધે તુ યો દદ્યાત્પ્રયતસ્તત્પરાયણઃ

સર્વકામાનવાપ્નોતિ રાજ્યં સ્વગે તથવ ચ ।
સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે

ભક્ષ્યજાતં તુ સુકૃતં સ્વસ્તિકાદ્યં સશર્કરમ્ ।
કૃસર મધુસર્પિશ્ચ પયઃ પાયસમેવ ચ

સ્નિગ્ધપ્રાયાશ્ચ યો દદ્યાદગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ।
દધિગવ્યમસંસૃષ્ટં ભક્ષ્યાન્નાનાવિધાંસ્તથા

દત્ત્વા ન શોચતે શ્રાદ્ધે વર્ષાસુ ચ મઘાસુ ચ ।
ઘૃતેન ભોજયેદ્વિપ્રાન્ઘૃતં ભૂમૌ સમુત્સૃજોત્

છાયાયાં હસ્તિનશ્ચૈવ દત્ત્વા શ્રાદ્ધેન શોચતે ।
ઓદનં પાયસં સર્પિર્મધુમૂલફલાનિ ચ

ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્દત્ત્વા પરત્રેહ ચ મોદતે ।
શર્કરાક્ષીરસંયુક્તાઃ પૃથુકા નિત્યમક્ષયાઃ

સ્યાત્તુ સંવત્સરં પ્રીતિઃ શાકૈર્માંસરસેન ચ ।
સક્તુલાજાસ્તથાપૂપાઃ કુલ્માષા વ્યઞ્જનૈઃ સહ

સર્પિઃસ્નિગ્ધાનિ સર્વાણિ દધ્ના સંસ્કૃત્ય ભોજયેત્ ।
શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાત્પદ્મં સ લભતે નિધિમ્

નવસસ્યાનિયો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય યત્નતઃ ।
સર્વભોગાનવાપ્નોતિ પૂજ્યતે ચ દિવં ગતઃ

ભક્ષ્યભોજ્યાનિ પેયાનિ ચોષ્યલેઙ્યવરાણિ ચ ।
ભોજનાગ્રાસનં દત્ત્વા અતિથિભ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ

સર્વયજ્ઞક્રતૂનાં હિ ફલં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્ ।
ક્ષિપ્રમત્યુષ્ણમક્લિષ્ટં દદ્યાદન્નં બુભુક્ષતે

સવ્યઞ્જનં તથા સ્નિગ્ધં ભક્ત્યા સત્કૃત્ય યત્નતઃ ।
તરુણાદિત્યસંકાશં વિમાનં હંસવાહનમ્

અન્નદો લભતે નિત્યં કન્યાકોટીસ્તથૈવ ચ ।
અન્નદાનાત્પરં દાનં નાન્યત્કિઞ્ચિત્તુ વિદ્યતે

અન્નાદ્ભૂતાનિ જાયન્તે જીવન્તિ પ્રભવન્તિ ચ ।
જીવદાનાત્પરં દાનં નાન્યત્કિઞ્ચન વિદ્યતે

અન્નાલ્લોકાઃ પ્રતિષ્ઠન્તિ લોકદાનસ્ય તત્ફલમ્ ।
અન્નં પ્રજાપતિઃ સાક્ષાત્તે ન સર્વમિદં તતમ્

તસ્માદન્નસમં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।
યાનિ રત્નાનિ મેદિન્યાં વાહનાનિ સ્ત્રિયસ્તથા

ક્ષિપ્રં પ્રાપ્નોતિ તત્સર્વં પિતૃભક્તસ્તુ યો નરઃ ।
પ્રતિશ્રયં ચ યો દદ્યાદતિથિબ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ

દેવાસ્તં સંપ્રતીચ્છન્તિ દિવ્યાતિથ્યૈઃ સહસ્રશઃ ।
સર્વાણ્યેતાનિ યો દદ્યાત્પૃથિવ્યામેકરાડ્ભવેત્

ત્રિભિર્દ્વાભ્યામથૈકેન દાનેન તુ સુખી ભદેત્ ।
દાનાનિ પરમો ધર્મઃ સદ્ભિઃ સત્કૃત્ય પૂજિતઃ

ત્રૈલોક્યસ્યા ધિપત્યં હિ દાનેનૈવ ધ્રુવં સ્થિતમ્ ।
અરાજા લભતે રાજ્યમધનશ્ચોત્તમં ધનમ્ ।
ક્ષીણાયુર્લભતે ચાયુઃ પિતૃભક્તઃ સદા નરઃ