બ્રહ્માંડ પુરાણ · અધ્યાય 2.14

ઇતિ શ્રીબ્રહ્માણ્ડે મહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે મધ્યભાગે તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદે શ્રાદ્ધકલ્પે પુણ્યદેશાનુકીર્ત્તનં નામ ત્રયોદશો ઽધ્યાયઃ ॥ 13॥
બૃહસ્પતિરુવાચ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વદાનફલાનિ ચ ।
શ્રાદ્ધકર્મણિ મેધ્યાનિ વર્જનીયાનિ યાનિ ચ

હિમપ્રપતને કુર્યાદા હરેદ્વા હિમં તતઃ ।
અગ્નિહોત્રમુપાયુષ્યં પવિત્રં પરમં હિતમ્

નક્તં તુ વર્જયેચ્છ્રાદ્ધં રાહોરન્યત્ર દર્શનાત્ ।
સર્વસ્વેનાપિ કર્ત્તવ્યઙ્ક્ષિપ્રં વૈ રાહુદર્શને

ઉપરાગે ન કુર્યાદ્યઃ પઙ્કે ગૌરિવ સીદતિ ।
કુર્વાણસ્તત્તરેત્પાપં સતી નૌરિવ સાગરે

વૈશ્વદેવં ચ સૌમ્યં ચ ખડ્ગમાંસં પરં હવિઃ ।
વિષાણવર્જં ખડ્ગસ્ય માત્સર્યાન્નાશયામહે

ત્વાષ્ટ્રા વૈ યજમાનેન દેવેશેન મહાત્મના ।
પિબઞ્છચીપતિઃ સોમં પૃથિવ્યાં મધ્યગઃ પુરા

શ્યામાકાસ્તત્ર ઉત્પન્નાઃ પિત્રર્થમપરજિતાઃ ।
વિપ્રુષસ્તસ્ય નાસાભ્યામાસક્તાભ્યાં તથેક્ષવઃ

શ્રેષ્મલાઃ શીતલાઃ સ્નિગ્ધા મધુરાશ્ચ તથેક્ષવઃ ।
શ્યામાકૈરિક્ષુભિશ્ચૈવ પિતૄણાં સર્વકામિકમ્

કુર્યાદાગ્રયણં યસ્તુ સ શીઘ્રં સિદ્ધિમાપ્નુયાત્ ।
શ્યામાકાસ્તુ દ્વિનામાનો વિહિતા યજનેસ્મૃતે

યસ્માત્તેદેવસૃષ્ટાસ્તુ તસ્માત્તે ચાક્ષયાઃ સ્મૃતાઃ ।
પ્રસાતિકાઃ પ્રિયઙ્ગુશ્ચ મુદ્ગાશ્ચ હરિતાસ્તથા

એતાન્યપિ સમાનાનિ શ્યામાકાનાં ગુણૈસ્તુ તૈઃ ।
કૃષ્ણમાષાસ્તિલાશ્ચૈવ શ્રેષ્ઠાસ્તુ યવશાલયઃ

મહાયવાશ્ચ નિષ્પાવાસ્તથૈવ ચ મધૂલિકાઃ ।
કૃષ્ણાશ્ચૈવાન્નલોહાશ્ચ ગર્હ્યાઃ સ્યુઃ શ્રાદ્ધકર્મણિ

રાજમાષાસ્તથાન્યે વૈ વર્જનીયાઃ પ્રયત્નતઃ ।
મસૂરાશ્ચૈવ પુણ્યાશ્ચ કુસુંભં શ્રીનિકેતનમ્

વર્ષાસ્વતિયવા નિત્યં તથા વૃષકવાસકૌ ।
બિલ્વામલકમૃદ્વીકાપનસામ્રાતદાડિમાઃ

તવશોલંયતાક્ષૌદ્રખર્જૂરામ્રલાનિ ચ ।
ખશેરુકોવિદાર્યશ્ચ તાલકન્દં તથા વિસમ્

તમાલં શતકન્દં ચ મદ્વસૂચાન્તકાન્દિકી ।
કાલેયં કાલશાકં ચ ભૂરિપૂર્ણા સુવર્ચલા

માંસાક્ષં દુવિશાકં ચ બુબુચેતા કુરસ્તથા ।
કફાલકં કણા દ્રાક્ષા લકુચં ચોચમેવ ચ

અલાબું ગ્રીવકં વીરં કર્કન્ધૂમધુસાહ્વયમ્ ।
વૈકઙ્કતં નાલિકેરશૃઙ્ગજ પકરૂષકમ્

પિપ્પલી મરિચં ચૈવ પઠોલં બૃહતીફલમ્ ।
સુગન્ધમાંસપીવન્તિ કષાયાઃ સર્વ એવ ચ

એવમાદીનિ ચાન્યાનિ વરાણિ મધુરાણિ ચ ।
નાગરં ચાત્ર વૈ દેયં દીર્ઘમૂલકમવ ચ

વંશઃ કરીરઃ સુરસઃ સર્જકં ભૂસ્તૃણાનિ ચ ।
વર્જનીયાનિ વક્ષ્યામિ શ્રાદ્ધકર્મણિ નિત્યશઃ

લશુનં ગૃઞ્જનં ચૈવ તથા વૈ પલ્વલોદકમ્ ।
કરંભાદ્યાનિ ચાન્યાનિ હીનાનિ રસગન્ધતઃ

શ્રાદ્ધકર્મણિ વર્જ્યાનિ કારણં ચાત્ર વક્ષ્યતે ।
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે નિર્જિતસ્ય બલેઃ સુરૈઃ

શરૈસ્તુ વિક્ષતાદઙ્ગાત્પતિતા રક્તબિન્દવઃ ।
તત એતાનિ જાતાનિ લશુનાદીનિ સર્વશઃ

તથૈવ રક્તનિર્યાસા લવણાન્યૌષરણિ ચ ।
શ્રદ્ધકર્મણિ વર્જ્યાનિ યાશ્ચ નાર્યો રજસ્વલાઃ

દુર્ગન્ધં ફેનિલં ચૈવ તથા વૈ પલ્વલોદકમ્ ।
લભેદ્યત્ર ન ગૌસ્તૃપ્તિં નક્તં યચ્ચૈવ ગુહ્યતે

આવિકં માર્ગમૌષ્ટ્રં ચ સર્વમેકશફં ચ યત્ ।
માહિષં ચામરં ચૈવ પયો વર્જ્યં વિજાનતા

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વર્જ્યાન્દેશાન્પ્રયત્નતઃ ।
ન દ્રષ્ટવ્યં ચ યૈઃ શ્રાદ્ધં શૌચાશૌચં ચ કૃત્સ્નશઃ

વન્યમૂલફલૈર્ભક્ષ્યૈઃ શ્રાદ્ધં કુર્યાત્તુ શ્રદ્ધયા ।
રાજનિષ્ઠામવાપ્નોતિ સ્વર્ગમક્ષયમેવ ચ

અનિષ્ટશબ્દાં સંકીર્ણાં જન્તુપ્યાપ્તામથાવિલામ્ ।
પૂતિગન્ધાં તથા ભૂમિં વર્જયેચ્છ્રાદ્ધકર્મણિ

નદ્યઃ સાગરપર્યન્તા દ્વારં દક્ષિણપૂર્વતઃ ।
ત્રિશઙ્કોર્વર્જયેદ્દેશં સર્વં દ્વાદશ યોજનમ્

ઉત્તરેણ મહાનદ્યા દક્ષિણેન ચ વૈકટમ્ ।
દેશાસ્ત્રિશઙ્કવો નામ વર્જ્યા વૈ શ્રાદ્ધકર્મણિ

કારસ્કરાઃ કલિઙ્ગશ્ચ સિધોરુત્તરમેવ ચ ।
પ્રનષ્ટાશ્રમધર્માશ્ચ વર્જ્યા દેશાઃ પ્રયત્નતઃ

નગ્નાદયો ન પશ્યેયુઃ શ્રાદ્ધકર્મ વ્યવસ્થિતમ્ ।
ગચ્છન્ત્યેતૈસ્તુ દૃષ્ટાનિ ન પિતૄંશ્ચ પિતામહાંન

શંયુરુવાચ
નગ્નાદીન્ભગવન્સમ્યગાચક્ષ્વ પરિપૃચ્છતઃ ।
બૃહસ્પતિરુવાચ
સર્વેષામેવ ભૂતાનાં ત્રયીસંવરણં સ્મૃતમ્

તાં યે ત્યજન્તિ સંમોહાત્તે વૈ નગ્નાદયો જનાઃ ।
પ્રલીયતે વૃષો યસ્મિન્નિરાલંબશ્ચ યો બૃષે

વૃષં યસ્તુ પરિત્યજ્ય મોક્ષમન્યત્ર માર્ગતિ ।
વૃષો વેદાશ્રમસ્તસ્મિન્યો વૈ સમ્યઙ્ન પશ્યતિ

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યો વૃષલઃ સ ન સંશયઃ ।
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે નિર્જિતૈરસુરૈસ્તથા

પાશણ્ડા વૈ કૃતાસ્તાત તેષાં સૃષ્ટિઃ પ્રજાયતે ।
વૃદ્ધશ્રાવકિનિર્ગ્રન્થાઃ શાક્યા જીવકકાર્પટાઃ

યે ધર્મં નાનુવર્ત્તન્તે તે વૈ નગ્નાદયો જનાઃ ।
વૃથા જટી વૃથા મુણ્ડી વૃથા નગ્નશ્ચ યો દ્વિજઃ

વૃથા વ્રતી વૃથા જાપી તે વૈ નગ્નાદયો જનાઃ ।
કુલધર્માતિગાઃ શશ્વદ્વૃથા વૃત્તિકલત્રકાઃ

કૃતકર્મદિશસ્ત્વેતે કુપથાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ ।
એતૈર્હિ દત્તં દૃષ્ટં વૈ શ્રાદ્ધં ગચ્છતિ દાનવાન્

બ્રહ્મઘ્નશ્ચ કૃતઘ્નશ્ચ નાસ્તિકો ગુરુતલ્પગઃ ।
દસ્યુશ્ચૈવ નૃશંસશ્ચ દર્ણને તાન્વિસર્જયેત્

પતિતાઃ ક્રૂરકર્માણઃ સર્વાંસ્તાન્પરિવર્જયેત્ ।
દેવતાનામૃષીણાં ચ વિવાદે પ્રવદન્તિ યે

દેવાંશ્ચ બ્રાહ્મણાંશ્ચૈવ આમ્નાયં યસ્તુ નિન્દતિ ।
અસુરાન્યાતુધાનાંશ્ચ દૃષ્ટમેભિર્વ્રજત્યુત

બ્રાહ્મં કૃતયુગં પ્રોક્તં ત્રેતા તુ ક્ષત્ર્રિયં યુગમ્ ।
વૈશ્યં દ્વાપરમિત્યાહુઃ શૂદ્રં કલિયુગં સ્મૃતમ્

કૃતે ઽપૂજ્યન્ત પિતરસ્ત્રેતાયાં તુ સુરાસ્તથા ।
યુદ્ધાનિ દ્વાપરે નિત્યં પાખણ્ડાશ્ચ કલૌ યુગે

અપમાનાપવિદ્ધશ્ચ કુક્કુટો ગ્રામસૂકરઃ ।
શ્વા ચૈવ હન્તિ શ્રાદ્ધાનિ દર્શનાદેવ સર્વશઃ

શ્વસૂકરોપ સંસૃષ્ટં દીર્ઘરોગિભિરેવ ચ ।
પતિતૈર્મલિનૈશ્ચૈવ ન દ્રષ્ટવ્યં કથઞ્ચન

અન્નં પશ્યેયુરેતે યત્તન્નાર્હં હવ્યકવ્યયોઃ ।
ઉત્સ્રષ્ટવ્યાઃ પ્રધા નાર્થૈઃ સંસ્કારસ્ત્વાપદો ભવેત્

હવિષાં સંહતાનાં ચ પૂર્વમેવ વિવર્જયેત્ ।
સૃષ્ટં યુક્તાભિરદ્ભિશ્ચ પ્રોક્ષણં ચ વિધીયતે

સિદ્ધાર્થકૈઃ કૃષ્ણતિલૈઃ કાર્યં વાપ્યપવારણમ્ ।
ગુરુસૂર્યાગ્નિવાસ્રાણાં દર્શનં વાપિ યત્નતઃ

આસનારૂઢમન્નાદ્યં પાદોપહતમેવ ચ ।
અમેધ્યૈર્જઙ્ગમૈર્દૃષ્ટં શુષ્કં પર્યુષિતં ચ યત્

અસ્વિન્નં પરિદગ્ધં ચ તથૈવાગ્નાવલેહિતમ્ ।
શર્કરાકીટપાષાણૈઃ કેશૈર્યચ્ચાપ્યુ પાહૃતમ્

પિણ્યાકં મથિતં ચૈવ તથા તિલયવાદિષુ ।
સિદ્ધીકૃતાશ્ચ યે ભક્ષ્યાઃ પ્રત્યક્ષલવણીકૃતાઃ

દૃષ્ટ્વા ચૈવ તથા દોષોપાત્તશ્વોપહતં તથા ।
વાસસા ચાવધૂતાનિ વર્જ્યાનિ શ્રાદ્ધકર્મણિ

સંતિ વેદવિરોધેન કેચિદ્વિજ્ઞાભિમાનિનઃ ।
અયજ્ઞય તયો નામ તે ધ્વંસંતિ યથા રજઃ

દધિશાકં તથા ભક્ષ્યં તથા ચૌષધિવર્જિતમ્ ।
વાર્ત્તાકં વર્જયેચ્છ્રાદ્ધે સર્વાનભિષવાનપિ ।
સૈન્ધવં લવણં ચૈવ તથા માનસસંભવમ્

પવિત્રે પરમે હ્યેતે પ્રત્યક્ષમપિ વર્તિતે ।
અગ્નૌ પ્રક્ષિપ્ય ગૃઙ્ણીયાદ્ધસ્તૌ પ્રક્ષિપ્ય યત્નતઃ

ગમયેન્મસ્તકં ચૈવ બ્રહ્મતીર્થં હિ તત્સ્મૃતમ્ ।
દ્રવ્યાણાં પ્રોક્ષણં કાર્યં તથૈવાવપનં પુનઃ

નિધાય ચાદ્ભિઃ સિંચેત્ત ત્તથા ચાસુ નિવેશનમ્ ।
અશ્મમૂલફલેક્ષૂણાં રજ્જૂનાં ચર્મણામપિ

વૈદલાનાં ચ સર્વેષાં પૂર્વવચ્છૌચમિષ્યતે ।
તથા દન્તાસ્થિ દારુણાં શૃઙ્ગાણાં ચાવલેખનમ્

સર્વેષાં મૃન્મયાનાં ચ પુનર્દાહો વિધીયતે ।
મણિમુક્તાપ્રવાલાનાં જલજાનાં ચ સર્વશઃ

સિદ્ધાર્થકાનાં કલ્કેન તિલકલ્કેન વા પુનઃ ।
સ્યાચ્છૌચં સર્વબાલાનામાવિકાનાં ચ સર્વશઃ

દ્વિપદાં ચૈવ સર્વેષાં મૃદ્ભિરદ્ભિર્વિધીયતે ।
આદ્યન્તયોસ્તુ શૌચાનામદ્ભિઃ પ્રક્ષાલનં વિધિઃ

તથા કાર્પાસિકાનાં ચ ભસ્મના સમુદાહૃતમ્ ।
ફલપુષ્પપલાશાનાં પ્લાવનં ચાદ્ભિરિષ્યતે

પ્રોક્ષણં હ્યુપલેપશ્ચ ભૂમેશ્ચૈવાવલેખનમ્ ।
નિષેકો ગોક્રમો દાહઃ ખનનં શુદ્ધિરિષ્યતે

નિષ્ક્રમો ઽધ્વગતો ગ્રામાદ્વાયુપૂતા વસુંધરા ।
પુંસાં ચતુષ્પદાં ચવ મૃદ્ભિઃ શૌચં વિધીયતે

એવમેવ સમુદ્દિષ્ટઃ શૌચાનાં વિધિરુત્તમઃ ।
અનિર્દિષ્ટમતો યદ્યત્તન્મે નિગદતઃ શૃણુ

પ્રાતર્ગૃહાદ્દક્ષિણપશ્ચિમેન ગત્વા ચેષુક્ષેપમાત્રં પદં વૈ ।
કુર્યાત્પુરીષં હિ શિરો ઽવગુણ્ઠ્ય ન વૈ સ્પૃશેજ્જાતુ શિરઃ કરેણ

શુક્લૈસ્તૃણૈર્વા કાર્ષ્ઠૈર્વા પર્ણૈર્વેણુદલૈન ચ ।
સુસંવૃત્તે પ્રદેશે ચ ણન્તર્ધાય વસુંધરામ્

ઉદ્ધૃત્યોદકમાદાય મૃત્તિકાં ચૈવ વાગ્યતઃ ।
દિવા ઉદઙ્મુખઃ કુર્યાદ્રાત્રૌ વૈ દક્ષિણામુખઃ

દક્ષિણેન તુ હસ્તેન ગૃહીત્વાથ કમણ્ડલુમ્ ।
શૌચં વામેન હસ્તેન ગુદે તિસ્રસ્તુ મૃત્તિકાઃ

દશ ચાપિ શનૈર્દદ્યાદ્વામહસ્તે ક્રમેણ તુ ।
ઉભાભ્યાં વા પુનર્દદ્યાદ્દ્વાભ્યાં સપ્ત તુ મૃત્તિકાઃ

મૃદા પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ તુ આચમ્ય ચ યથાવિધિ ।
આપસ્ત્વાદ્યાસ્ત્રયશ્ચૈવ સુર્યાગ્ન્યનિલદેવતાઃ

કુર્યાત્સંનિહિતો નિત્યમચ્છિદ્રે દ્વે કમણ્ડલૂ ।
ઃંસવાર્યવનૈરેવ યથાવત્પાદધાવનમ્

આચમનં દ્વિતીયં ચ દેવકાર્યે તતો ઽપરમ્ ।
ઉપવાસસ્ત્રિરાત્રં તુ દુષ્ટમુક્તે હ્યુદાત્દૃતઃ

વિપ્રકૃષ્ટેષુ કૃચ્છ્રં ચ પ્રાય શ્ચિત્તમુદાહૃતમ્ ।
સ્પૃષ્ટ્વા શ્વાનં શ્વપાકં ચ તપ્તકૃચ્છ્રં સમાચરેત્

માનુષાસ્થીનિ સંસ્પૃશ્ય ઉપોષ્યં શુચિકારણાત્ ।
ત્રિરાત્રમુક્તં સસ્નેહાન્યેકરાત્રમતો ઽન્યથા

કારસ્કરાઃ કલિઙ્ગાશ્ચ તથાન્ધ્રશબરાદયઃ ।
પીત્વા ચાપોભૂતિલપા ગત્વા ચાપિ યુગં ધરમ્

સિંધોરુત્તરપર્યન્તં તથોદીચ્યન્તરં નરઃ ।
પાપદેશાશ્ચ યે કેચિત્પાપૈરધ્યુષિતા જનૈઃ

શિષ્ટૈસ્તુ વર્જિતા યે વૈ બ્રાહ્મણૈલ્વેદપારગૈઃ ।
ગચ્છતાં રાગસંમોહાત્તેષાં પાપં ન ગચ્છતિ

ગત્વા દેશાનપુણ્યાંસ્તુ કૃત્સ્નં પાપં સમશ્નુતે ।
આરુહ્ય ભૃગુતુઙ્ગં તુ ગત્વા પુણ્યાં સરસ્વતીમ્

આપગાં ચ નદીં રમ્યાં ગઙ્ગાં દેવીં મહાનદીમ્ ।
હિમવત્પ્રભવા નદ્યો યાશ્ચાન્યા ઋષિપૂચિતાઃ

સરસ્તીર્થાનિ સર્વાણિ નદીઃ પ્રસ્રવણાનિ ચ ।
ગત્વૈતાન્મુચ્યતે પાપૈઃ સ્વર્ગે ચાત્યન્તમશ્નુતે

દશરાત્રમશૌચં તુ પ્રોક્તં મૃતકમૂતકે ।
બ્રહ્મણસ્ય દ્વાદશાહં ક્ષત્રિયસ્ય વિધીયતે

અર્દ્ધમાસં તુ વૈશ્યસ્ય માસં શૂદ્રસ્ય ચૈવ હ ।
ઉદક્યા સર્વવર્ણાનાં ચતૂરાત્રેણ શુધ્યતિ

ઉદક્યાં સૂતિકાં ચૈવ શ્વાનમન્તાવસાયિનમ્ ।
નગ્નાદીન્મૃતહારાંશ્ચ સ્પૃષ્ટ્વા શૌચં વિધીયતે

સ્નાત્વા સચૈલો મૃદ્ભિસ્તુ શુદ્ધો દ્વાદશભિર્દ્વિજઃ ।
એતદેવ ભવેચ્છૌચં મૈથુને વમને તથા

મૃદા પ્રક્ષાલ્યહસ્તૌ તુ કુર્યાચ્છૌચં ચ માનવઃ ।
પ્રક્ષાલ્ય ચાદ્ભિઃ સ્નાત્વા તુ હસ્તૌ ચૈવ પુનર્મૃદા

ત્રિઃ કૃત્વા દ્વાદશાન્તાનિ યથા લેપસ્તથા ભવેત્ ।
એવં શૌચવિધિર્દૃષ્ટઃ સર્વકૃત્યેષુ નિત્યદા

પરિદદ્યાન્મૃદસ્તિસ્રસ્તિસ્રઃ પાદાવસેચને ।
અરણ્યે શૌચમેતત્તુ ગ્રામ્યં વક્ષ્યામ્યતઃ પરમ્

મૃદઃ પઞ્ચદશામેધ્યા હસ્તાદીનાં વિશેષતઃ ।
અતિરિક્તમૃદં દદ્યાન્મૃદન્તે ત્વદ્ભિરેવ ચ

અદ્ભિરવ્યક્તકે શૌચમેતચ્ચૈતેષુ કૃત્સ્નશઃ ।
કણ્ઠં શિરો વા આવૃત્ય રથ્યાપણગતો ઽપિ વા

અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચમાચાન્તો ઽપ્યશુચિર્ભવેત્ ।
પક્ષાલ્ય પાત્રં નિક્ષિપ્ય આચમ્યાભ્યુક્ષણં તતઃ

દ્રવ્યસ્યાન્યસ્ય તુ તથા કુર્યાદભ્યુક્ષણં તતઃ ।
પુષ્પાદીનાં તૃણાનાં ચ પ્રોક્ષણં હવિષાં તથા

પરાત્દૃતાનાં દ્રવ્યાણાં નિધાયાભ્યુક્ષણં તથા ।
નાપ્રોક્ષિતં સ્પૃશેત્કિઞ્ચિચ્છ્રદ્ધે દૈવે ઽથ વા પુનઃ

ઉત્તરોણાહરેદ્દ્રવ્યં દક્ષિણેન વિસર્જયેત્ ।
સંવૃતે યજમાનસ્તુ સર્વશ્રાદ્ધે સમાહરેત્

ઉચ્છિષ્ટે સ્યાદ્વિપર્યાસોદૈવે પિત્ર્યેતથૈવ ચ ।
દક્ષિણેન તુ હસ્તેન દક્ષિણાં વેદિમાલભેત્

કરાભ્યામેવ દેવાનાં પિતૄણાં વિકરં તથા ।
ક્ષરણં સ્વપ્નયોશ્ચૈવ તથા મૂત્રપુરીષયો

નિષ્ઠીવિતે તથાભ્યઙ્ગે ભુત્ક્વા વિપરિધાય ચ ।
ઉચ્છિષ્ટાનાં ચ સંસ્પર્શે તથા પાદાવસેચને

ઉચ્છિષ્ટસ્ય ચ સંભાષાદશિત્વા પ્રયતસ્ય વા ।
સંદેહેષુ ચ સર્વેષુ શિખાં મુક્ત્વા તથૈવ ચ

વિના યજ્ઞોપવીતેન મોઘં તત્સમુપસ્પૃશેત્ ।
ઉષ્ટ્રસ્યાવેશ્ચ સંસ્પર્શે દર્શને ઽવાચ્યવાચિનામ્

જિહ્વયા ચૈવ સંસ્વૃશ્ય દેતાસક્તં તથૈવ ચ ।
સશબ્દમેગુલીભિર્વા પતિતં વા વિલોકયન્

સ્થિતો યશ્ચાચમેન્મોહદાચાન્તો ઽપ્યશુચિર્ભવેત્ ।
ઉપવિશ્ય શુચૌ દેશે પ્રયતઃ પ્રાગુદઙ્મુખઃ

પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ ચ અન્તર્જાનુ ત્વપઃ સ્પૃશેત્ ।
પ્રસન્નસ્ત્રિઃ પિબેદ્વારિ પ્રયતઃ સુસમાહિતઃ

દ્વિરેવ માર્જનં કુર્યાત્સકૃદભ્યુક્ષણં તતઃ ।
ખાનિ મૂર્દ્ધાનમાત્માનં હસ્તૌ પાદૌ તથૈવ ચ

અભ્યુક્ષયેત્તતસ્તસ્ય યદ્યન્મીમાંસિત ભવેત્ ।
એવમાચમતસ્તસ્ય વેદા યજ્ઞાસ્તપાંસિ ચ

દાનાનિ વ્રતચર્યાશ્ચ ભવન્તિ સફલાનિ વૈ ।
ક્રિયાં યઃ કુરુતે મોહાદનાસમ્યેહ નાસ્તિકઃ

ભવન્તિ હિ વૃથા તસ્ય ક્રિયા હ્યેતા ન સંશયઃ ।
વાક્કાયબુદ્ધિપૂતાનિ અસ્પૃષ્ટં વાપ્યનિન્દિતમ્

જ્ઞેયાન્યેતાનિ મેધ્યાનિ દુષ્ટમેધ્યો વિપર્યયે ।
મનોવાક્કાયમગ્નિશ્ચ કાલશ્ચૈવોપલેખનમ્

વિખ્યાપનં ચ શૌચાનાં નિત્યમજ્ઞાનમેવ વા ।
અતો ઽન્યથા તુ યઃ કુર્યાન્મોહાચ્છૌચસ્ય સંકરમ્

પિશાચાન્યાતુધાનાંશ્ચ ફલં ગચ્છત્યસંશયમ્ ।
શૌચે ચાશ્રદ્દધાનો હિ મ્લેચ્છજાતિષુ જાયતે 14.113॥
અયજ્વા ચૈવ પાપશ્ચ તિર્યગ્યોનિગતો ઽપિ ચ ।
શૌચેન મોક્ષં કુર્વાણઃ સ્વર્ગવાસી ભવેન્નરઃ

શુચિકામા હિ દેવા વૈ દેવૈશ્ચૈતદુદાહૃતમ્ ।
બીભત્સાનશુચીંશ્ચૈવ વર્જયન્તિ સુરાઃ સદા

ત્રીણિ શૌચાનિ કુર્વન્તિ ન્યાયતઃ શુભકર્મિણઃ ।
બ્રહ્મણ્યાયાતિ થેયાય શૌચયુક્તાય ધીમતે

પિતૃભક્તાય દાન્તાય સાનુક્રોશાય ચ દ્વિજાઃ ।
તસ્મૈ દેવાઃ પ્રયચ્છન્તિ પિતરઃ શ્રીવિવર્દ્ધનાઃ ।
મનસાકાઙ્ક્ષિતાન્કામાંસ્ત્રૈલોક્યપ્રવરાનપિ