બ્રહ્મબિન્દૂપનિષદ્ · શ્લોક 1-20

ઓં
મનો હિ દ્વિવિધં પ્રોક્તં શુદ્ધં ચાશુદ્ધમ્ એવ ચ ।
અશુદ્ધં કામસંકલ્પં શુદ્ધં કામવિવર્જિતમ્

મન એવ મનુષ્યાણાં કારણં બન્ધમોક્ષયોઃ ।
બન્ધાય વિષયાસક્તં મુક્ત્યૈ નિર્વિષયં સ્મૃતમ્

યતો નિર્વિષયસ્યાસ્ય મનસો મુક્તિર્ ઇષ્યતે ।
તસ્માન્ નિર્વિષયં નિત્યં મનઃ કાર્યં મુમુક્ષુણા

નિરસ્તવિષયાસઙ્ગં સંનિરુદ્ધં મનો હૃદિ ।
યદા યાત્ય્ ઉન્મનીભાવં તદા તત્ પરમમદમ્

તાવદ્ એવ નિરોદ્ધવ્યં યાવદ્ધૃદિ ગતં ક્ષયમ્ ।
એતજ્ જ્ઞાનં ચ મોક્ષં ચ અતો ઽન્યો ગ્રન્થવિસ્તરઃ

નૈવ ચિન્ત્યં ન ચાચિન્ત્યમ્ અચિન્ત્યં ચિન્ત્યમ્ એવ ચ ।
પક્ષપાતવિનિર્મુક્તં બ્રહ્મ સમ્પદ્યતે તદા

સ્વરેણ સંધયેદ્ યોગમ્ અસ્વરં ભાવયેત્ પરમ્ ।
અસ્વરેણ હિ ભાવેન ભાવો નાભાવ ઇષ્યતે

તદ્ એવ નિષ્કલં બ્રહ્મ નિર્વિકલ્પં નિરઞ્જનમ્ ।
તદ્ બ્રહ્માહમ્ ઇતિ જ્ઞાત્વા બ્રહ્મ સમ્પદ્યતે ધ્રુવમ્

નિર્વિકલ્પમ્ અનન્તં ચ હેતુદૃષ્ટાન્તવર્જિતમ્ ।
અપ્રમેયમ્ અનાદ્યં ચ જ્ઞાત્વા ચ પરમં શિવમ્

ન નિરોધો ન ચોત્પત્તિર્ ન વન્દ્યો ન ચ શાસનમ્ ।
ન મુમુક્ષા ન મુક્તિશ્ ચ ઇત્ય્ એષા પરમાર્થતા

એક એવાત્મા મન્તવ્યો જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તિષુ ।
સ્થાનત્રયાદ્ વ્યતીતસ્ય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે

એક એવ હિ ભૂતાત્મા ભૂતે ભૂતે વ્યવસ્થિતઃ ।
એકધા બહુધા ચૈવ દૃશ્યતે જલચન્દ્રવત્

ઘટસંભૃતમ્ આકાશં લીયમાને ઘટે યથા ।
ઘટો લીયેત નાકાશં તદ્વજ્ જીવો ઘટોપમઃ

ઘટવદ્ વિવિધાકારં ભિદ્યમાનં પુનઃ પુનઃ ।
તદ્ભગ્નં ન ચ જાનાતિ સ જાનાતિ ચ નિત્યશઃ

શબ્દમાયાવૃતો યાવત્ તાવત્ તિષ્ઠતિ પુષ્કરે ।
ભિન્ને તમસિ ચૈકત્વમ્ એકમ્ એવાનુપશ્યતિ

શબ્દાક્ષરં પરં બ્રહ્મ યસ્મિન્ ક્ષીણે યદ્ અક્ષરમ્ ।
તદ્ વિદ્વાન્ અક્ષરં ધ્યાયેદ્ યદીચ્છેચ્છાન્તિમ્ આત્મનઃ

દ્વે વિદ્યે વેદિતવ્યે તુ શબ્દબ્રહ્મ પરં ચ યત્ ।
શબ્દબ્રહ્મણિ નિષ્ણાતઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

ગ્રન્થમ્ અભ્યસ્ય મેધાવી જ્ઞાનવિજ્ઞાનતત્ત્વતઃ ।
પલાલમ્ ઇવ ધાન્યાર્થી ત્યજેદ્ ગ્રન્થમ્ અશેષતઃ

ગવામ્ અનેકવર્ણાનાં ક્ષીરસ્યાપ્ય્ એકવર્ણતા ।
ક્ષીરવત્ પશ્યતે જ્ઞાનં લિઙ્ગિનસ્ તુ ગવાં યથા

ઘૃતમ્ ઇવ પયસિ નિગૂઢં ભૂતે ભૂતે ચ વસતિ વિજ્ઞાનમ્ ।
સતતં મન્થયિતવ્યં મનસા મન્થાનભૂતેન