બોધિસત્ત્વયોગાચારચતુઃશતકટીકા · અધ્યાય 10

અન્તરાત્મા યદા ન સ્ત્રી ન પુમાન્ ન નપુંસકમ્ ।
તદા કેવલમ્ અજ્ઞાનાદ્ ભાવસ્ તે ઽહં પુમાન્ ઇતિ ॥

યદા સર્વેષુ ભૂતેષુ નાસ્તિ સ્ત્રીપુંનપુંસકમ્ ।
તદા કિં નામ તાન્ય્ એવ પ્રાપ્ય સ્ત્રીપુંનપુંસકમ્ ॥

યસ્ તવાત્મા મમાનાત્મા તેનાત્મા નિયમાન્ ન સઃ ॥

નન્વ્ અનિત્યેષુ ભાવેષુ કલ્પના નામ જાયતે ॥

દેહવદ્ વિકૃતિં યાતિ પુમાઞ્ જન્મનિ જન્મનિ ॥

દેહા ત્ તવાન્યતા તસ્ય નિત્યતા ચ ન યુજ્યતે ॥

આ વિનાશાચ્ ચલં નામ દ્રવ્યં નાસ્તિ ક્રિયા યથા ॥

પુરુષો ઽસ્તિ ન ચૈતન્યમ્ ઇતિ તેન ન યુજ્યતે ॥

કરણં જાયતે મિથ્યાચૈતન્યં શાશ્વતં યદિ ।

ચેતનાધાતુર્ અન્યત્ર દૃશ્યતે ઽન્યત્ર ચેતના ॥

દ્રવત્વમ્ ઇવ લોહસ્યેતિ ॥

દ્રવત્વમ્ ઇવ લોહસ્ય વિકૃતિં યાત્ય્ અતઃ પુમાન્ ॥

ચૈતન્યં ચ મનોમાત્રે મહાંશ્ ચાકાશવત્ પુ માન્ ॥

અચૈતન્યં તતસ્ તસ્ય સ્વરૂપમ્ ઇવ દૃશ્યતે ॥

પર સ્ ત્વ્ અવેતિ કિં નાહમ્ અહં સર્વગતો યદિ ॥

તેનૈવાવરણં નામ ન તસ્યૈવોપપદ્યતે ॥

યેષાં ગુણાનાં કર્તૃત્વમ્ અચૈતન્યં ચ સર્વશઃ ।
તેષામ્ ઉન્મત્તકાનાં ચ ન કિંચિદ્ વિદ્યતે ઽન્તરમ્ ॥

તેષામ્ ઉન્મત્ત કાના ં ચ ન કિંચિદ્ વિદ્યતે ઽન્તરમ્

કર્તું નામ વિજાનન્તિ ગૃહાદીન્ સર્વથા ગુણાઃ ।
ભોક્તું ચ ન વિજાનન્તિ કિમ્ અયુક્તમ્ અતઃ પરમ્ ॥

ક્રિયાવાઞ્ છાશ્વતો નાસ્તિ ॥

સમ્ભવઃ ક્રિયતે યસ્ય પ્રાક્ સો ઽસ્તીતિ ન યુજ્યતે ।
સતો યદિ ભવેજ્ જન્મ જાતસ્યાપિ ભવેદ્ ભવઃ ॥