બોધિચર્યાવતાર · અધ્યાય 1

સુગતાન્ સસુતાન્ સધર્મકાયાન્ પ્રણિપત્યાદરતો ઽખિલાંશ્ચ વન્દ્યાન્
સુગતાત્મજસંવરાવતારં કથયિષ્યામિ યથાગમં સમાસાત્ ॥

ન હિ કિંચિદપૂર્વમત્ર વાચ્યં ન ચ સંગ્રથનકૌશલં મમાસ્તિ
અતએવ ન મે પરાર્થચિન્તા સ્વમનો વાસયિતું કૃતં મમેદં ॥

મમ તાવદનેન યાતિ વૃદ્ધિં કુશલં ભાવયિતું પ્રસાદવેગઃ
અથ મત્સમધાતુરેવ પશ્યેદ્ અપરો ઽપ્યેનમતો ઽપિ સાર્થકો ઽયં ॥

ક્ષણસંપદિયં સુદુર્લભા પ્રતિલબ્ધા પુરુષાર્થસાધની
યદિ નાત્ર વિચિન્ત્યતે હિતં પુનરપ્યેષ સમાગમઃ કુતઃ ॥

રાત્રૌ યથા મેઘઘનાન્ધકારે વિદ્યુત્ક્ષણં દર્શયતિ પ્રકાશં
બુદ્ધાનુભાવેન તથા કદાચિલ્ લોકસ્ય પુણ્યેષુ મતિઃ ક્ષણં સ્યાત્ ॥

તસ્માચ્છુભં દુર્બલમેવ નિત્યં બલં તુ પાપસ્ય મહત્સુઘોરં
તજ્જીયતે ઽન્યેન શુભેન કેન સંબોધિચિત્તં યદિ નામ ન સ્યાત્ ॥

કલ્પાનનલ્પાન્ પ્રવિચિન્તયદ્ભિર્ દૃષ્ટં મુનીન્દ્રૈર્હિતમેતદેવ
યતઃ સુખેનૈવ સુખં પ્રવૃદ્ધમ્ ઉત્પ્લાવયત્યપ્રમિતાઞ્જનૌઘાન્ ॥

ભવદુઃખશતાનિ તર્તુકામૈર્ અપિ સત્ત્વવ્યસનાનિ હર્તુકામૈઃ
બહુસૌખ્યશતાનિ ભોક્તુકામૈર્ ન વિમોચ્યં હિ સદૈવ બોધિચિત્તં ॥

ભવચારકબન્ધનો વરાકઃ સુગતાનાં સુત ઉચ્યતે ક્ષણેન્
ન નરામરલોકવન્દનીયો ભવતિ સ્મોદિત એવ બોધિચિત્તે ॥

અશુચિપ્રતિમામિમાં ગૃહીત્વા જિનરત્નપ્રતિમાં કરોત્યનર્ઘાં
રસજાતમતીવ વેધનીયં સુદૃઢં ગૃહ્ણત બોધિચિત્તસંજ્ઞં ॥

સુપરીક્ષિતમપ્રમેયધીભિર્ બહુમૂલ્યં જગદેકસાર્થવાહૈઃ
ગતિપત્તનવિપ્રવાસશીલાઃ સુદૃઢં ગૃહ્ણત બોધિચિત્તરત્નં ॥

કદલીવ ફલં વિહાય યાતિ ક્ષયમન્યત્કુશલં હિ સર્વમેવ
સતતં ફલતિ ક્ષયં ન યાતિ પ્રસવત્યેવ તુ બોધિચિત્તવૃક્ષઃ ॥

કૃત્વાપિ પાપાનિ સુદારુણાનિ યદાશ્રયાદુત્તરતિ ક્ષણેન
શૂરાશ્રયેણેવ મહાભયાનિ નાશ્રીયતે તત્કથમજ્ઞસત્ત્વૈઃ ॥

યુગાન્તકાલાનલવન્મહાન્તિ પાપાનિ યન્નિર્દહતિ ક્ષણેન
યસ્યાનુશંસાનમિતાનુવાચ મૈત્રેયનાથઃ સુધનાય ધીમાન્ ॥

તદ્બોધિચિત્તં દ્વિવિધં વિજ્ઞાતવ્યં સમાસતઃ
બોધિપ્રણિધિચિત્તં ચ બોધિપ્રસ્થાનમેવ ચ ॥

ગન્તુકામસ્ય ગન્તુશ્ચ યથા ભેદઃ પ્રતીયતે
તથા ભેદો ઽનયોર્જ્ઞેયો યથાસંખ્યેન પણ્ડિતૈઃ ॥

બોધિપ્રણિધિચિત્તસ્ય સંસારે ઽપિ ફલં મહત્
ન ત્વવિચ્છિન્નપુણ્યત્વં યથા પ્રસ્થાનચેતસઃ ॥

યતઃ પ્રભૃત્યપર્યન્ત સત્ત્વધાતુપ્રમોક્ષણે
સમાદદાતિ તચ્ચિત્તમ્ અનિવર્ત્યેન ચેતસા ॥

તતઃ પ્રભૃતિ સુપ્તસ્ય પ્રમત્તસ્યાપ્યનેકશઃ
અવિચ્છિન્નાઃ પુણ્યધારાઃ પ્રવર્તન્તે નભઃસમાઃ ॥

ઇદં સુબાહુપૃચ્છાયાં સોપપત્તિકમુક્તવાન્
હીનાધિમુક્તિસત્ત્વાર્થં સ્વયમેવ તથાગતઃ ॥

શિરઃશૂલાનિ સત્ત્વાનાં નાશયામીતિ ચિન્તયન્
અપ્રમેયેણ પુણ્યેન ગૃહ્યતે સ્મ હિતાશયઃ ॥

કિમુતાપ્રમિતં શૂલમ્ એકૈકસ્ય જિહીર્ષતઃ
અપ્રમેયગુણં સત્ત્વમ્ એકૈકં ચ ચિકીર્ષતઃ ॥

કસ્ય માતુઃ પિતુર્વાપિ હિતાશંસેયમીદૃશી
દેવતાનામૃષીણાં વા બ્રહ્મણાં વા ભવિષ્યતિ ॥

તેષામેવ ચ સત્ત્વાનાં સ્વાર્થે ઽપ્યેષ મનોરથઃ
નોત્પન્નપૂર્વઃ સ્વપ્ને ઽપિ પરાર્થે સંભવઃ કુતઃ ॥

સત્ત્વરત્નવિશેષો ઽયમ્ અપૂર્વો જાયતે કથં
યત્પરાર્થાશયો ઽન્યેષાં ન સ્વાર્થે ઽપ્યુપજાયતે ॥

જગદાનન્દબીજસ્ય જગદ્દુઃખૌષધસ્ય ચ
ચિત્તરત્નસ્ય યત્પુણ્યં તત્કથં હિ પ્રમીયતાં ॥

હિતાશંસનમાત્રેણ બુદ્ધપૂજા વિશિષ્યતે
કિં પુનઃ સર્વસત્ત્વાનાં સર્વસૌખ્યાર્થમુદ્યમાત્ ॥

દુઃખમેવાભિધાવન્તિ દુઃખનિઃસરણાશયા
સુખેચ્છયૈવ સંમોહાત્ સ્વસુખં ઘ્નન્તિ શત્રુવત્ ॥

યસ્તેષાં સુખરઙ્કાણાં પીડિતાનામનેકશઃ
તૃપ્તિં પૂર્વસુખૈઃ કુર્યાત્ સર્વાઃ પીડાશ્છિનત્તિ ચ ॥

નાશયત્યપિ સંમોહં સાધુસ્તેન સમઃ કુતઃ
કુતો વા તાદૃશં મિત્રં પુણ્યં વા તાદૃશં કુતઃ ॥

કૃતે યઃ પ્રતિકુર્વીત સો ઽપિ તાવત્પ્રશસ્યતે
અવ્યાપારિતસાધુસ્તુ બોધિસત્ત્વઃ કિમુચ્યતાં ॥

કતિપયજનસત્રદાયકઃ કુશલકૃદિત્યભિપૂજ્યતે જનૈઃ
ક્ષણમશનકમાત્રદાનતઃ સપરિભવં દિવસાર્ધયાપનાત્ ॥

કિમુ નિરવધિસત્ત્વસંખ્યયા નિરવધિકાલમનુપ્રયચ્છતઃ
ગગનજનપરિક્ષયાક્ષયં સકલમનોરથસંપ્રપૂરણં ॥

ઇતિ સત્ત્રપતૌ જિનસ્ય પુત્ત્રે કલુષં સ્વે હૃદયે કરોતિ યશ્ચ
કલુષોદયસંખ્યયા સ કલ્પાન્ નરકેષ્વાવસતીતિ નાથ આહ ॥

અથ યસ્ય મનઃ પ્રસાદમેતિ પ્રસવેત્તસ્ય તતો ઽધિકં ફલં
મહતા હિ બલેન પાપકર્મ જિનપુત્ત્રેષુ શુભં ત્વયત્નતઃ ॥

તેષાં શરીરાણિ નમસ્કરોમિ યત્રોદિતં તદ્વરચિત્તરત્નં
યત્રાપકારો ઽપિ સુખાનુબન્ધી સુખાકરાંસ્તાન્ શરણં પ્રયામિ ॥