બોધસાર · અધ્યાય 35

[પ્. 618-]
કૈવલ્યકુઞ્ચિકા
કૈવલ્યકુઞ્ચિકાં તાત ત્વં સમ્યગવધારય ।
ઉદ્ઘાટય કપાટં ચ બોધરત્નં કરે કુરુ

દૃષ્ટ્યા શ્રુત્યાઽનુભૂત્યા વા યો યો ભાવઃ પરિસ્ફુરેત્ ।
તં ભાવમવિલમ્બેન પઞ્ચધા શકલીકુરુ

અસ્તિ ભાતિ પ્રિયં રૂપં નામ ચેત્યંશપઞ્ચકમ્ ।
આદ્યં ત્રયં બ્રહ્મરૂપં માયારૂપં તતો દ્વયમ્

નામરૂપે તુ નૈવ સ્તસ્તત્ર હેતું વદામ્યહમ્ ।
નામ તુ વ્યવહારાર્થં કલ્પિતં ન તુ વાસ્તવમ્

ઘટો ન ઘો નાપિ ચ ટસ્તાવુભૌ યત્ખમાશ્રિતૌ ।
ઘઃ કણ્ઠ્યષ્ટશ્ચ મૂર્ધન્યસ્તાવુભાવપિ નૈકદા

એવં નામાનિ સર્વાણિ રૂપમઙ્ગ વિચારય ।
ઘટસ્તુ પૃથિવીરૂપં સા જડા જલરૂપિણી

તેજસો જલમુત્પન્નં તદ્વાયોઃ સ ચ ખોદ્ભવઃ ।
ખાદિ સર્વમહઙ્કારાત્સ ચ પ્રકૃતિસમ્ભવઃ

ગુણાત્મા પ્રકૃતિર્માયા માયામય્યેવ નાસ્તિ સા ।
નામરૂપે તતો ન સ્તોઽથાસ્તીત્યાદિ વિચારય

અસ્તિ સત્તા ભાતિ ચિચ્ચ પ્રિયમાનન્દલક્ષણમ્ ।
સચ્ચિદાનન્દરૂપં તત્કૈવલ્યમવશિષ્યતે

સમાધિસ્તત્ર કર્ત્તવ્યો હ્યયમર્થાનુવેધિતઃ ।
અથ શબ્દાનુવિદ્ધં તુ સમાધિં કથયામિ તે

નિત્ય એવાસ્મિ શુદ્ધોઽસ્મિ ચિદ્રૂપોઽસ્મિ નિરન્તરઃ ।
સહજાનન્દરૂપોઽસ્મિ ન મે માયા ન મે મલઃ

અસ્મિન્નસતિ સત્તા હિ ચિદ્રૂપેણ મયાર્પિતા ।
ઉપસંહૃત્ય સત્તાં તાં સ્વસત્તાયામહં સ્થિતઃ

વિકૃત્યા વિકૃતિર્નાહં પ્રકૃત્યા પ્રકૃતિર્ન ચ ।
તથાપિ જાતં મયિ ચેત્તર્હિ જાતમજાતવત્

ઉપસંહર વિશ્વાત્મન્નિતિ યાવદ્વદામ્યહમ્ ।
ઉપસંહૃતમેવેદં દૃશ્યતે નૈવ તિષ્ઠતિ

ઇત્યાદ્યુપનિષદ્વાક્યપદતાત્પર્યચિન્તયા ।
શબ્દાનુવિદ્ધનામા હિ સમાધિર્જાયતે મુનેઃ

અર્થાનુવેધિતસ્તૂક્તસ્તતઃ શબ્દાનુવેધિતઃ ।
તાવુભૌ સમ્યગભ્યસ્ય વિશેન્નિરનુવેધિતમ્

શર્કરાદ્વિતયં ધૃત્વા પ્રણવો લિખ્યતે યથા ।
સમાધિદ્વિતયં ધૃત્વા પ્રણવાર્થોઽપિ લિખ્યતામ્

પટોઃ પ્રણવલેખેષુ તે હિ નાવશ્યકે યથા ।
સમાધિદ્વિતયં તદ્વત્પ્રણવાર્થપટોરપિ

નિર્વિકલ્પસમાધાને નિષ્ઠા સા બોધયોગિનઃ ।
કપાટોદ્ધાટને હેતુરિયં કૈવલ્યકુઞ્ચિકા

રહસ્યં હિ રહસ્યાનાં નિધીનાં પરમો નિધિઃ ।
યુક્તીનાં પરમા યુક્તિરિયં કૈવલ્યકુઞ્ચિકા

વસિષ્ઠવ્યાસપદ્ધત્યા શઙ્કરાચાર્યમાર્ગતઃ ।
સા પુનઃ શઙ્કરાચાર્યૈઃ કરુણારસનિર્ભરૈઃ

અર્પિતાનન્દબોધેભ્યસ્તક્રમેણ બુધૈર્ધૃતા ।
અવધાર્યા વિશેષણ સેયં કૈવલ્યકુઞ્ચિકા