ભાર્ગવતન્ત્રમ્ · અધ્યાય 25

॥ પઞ્ચવિંશોઽધ્યાયઃ ॥
[પઞ્ચકાલપ્રક્રિયાનિરૂપણાધ્યાયઃ]
[વૈષ્ણવાણાં કૃતે પઞ્ચકાલપરત્વનિર્દેશઃ]
શ્રીરામઃ
ત્રૈવિદ્યો દીક્ષિતસ્ત્વેવં જપધ્યાનપરાયણઃ।
હરિન્યસ્તમના ભૂત્વા પઞ્ચકાલપરો ભવેત્

[પઞ્ચકાલવિભાગક્રમઃ]
પ્રાતઃ કુર્યાદધિ(ભિ?)ગમમુપાદદ્યાત્તઃ પરમ્।
ઇજ્યાં કુર્વીત તદનુ સ્વાધ્યાયનિરતસ્તતઃ

યોગેન ગમયેદન્તે એવં કાલં નયેદ્દ્વિજઃ।
[અધિગમનાદિવિધીનાં સંક્ષિપ્તવર્ણનમ્]
પ્રાતરુત્થાય શયનાદ્ધરેર્નામાનિ કીર્તયેત્

શોધયિત્વા તતો દેહં દન્તધાવનપૂર્વકમ્।
અવગાહ્યાપ્સુ નદ્યાદે`રઘમર્ષણમુઽચ્ચરન્

વાસોભ્યામથ સંવીતશ્ચન્દનેન મૃદાપિ વા।
ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રં વહેત્ ફાલે દદ્યાદર્ધ્યં વિવસ્વતે

સાવિત્ર્યા ત્રિઃપરિક્રમ્ય તર્પયિત્વાથ દેવતાઃ।
પ્રાણાનાયમ્ય સઙ્કલ્પ્ય જપેદાસૂર્યમણ્ડલમ્

અષ્ટોત્તરસહસ્રં વા શતમષ્ટોત્તરં તુ વા।
ઉપસ્થાય રવિં દૃષ્ટ્વા કર્મશેષં સમાપ્ય ચ

અગ્નૌ ચ હુત્વા દેવેશં પ્રણમ્યાપીઠમસ્તકમ્।
આલોક્ય ત્રિઃપરિક્રમ્ય પુત્રદારાદભિઃ સહ

સમ્ભાર્યાનપિ સમ્ભારાન્ સમ્ભાર્યારાધનાત્મકાન્।
સ્નાત્વારાધ્ય જગન્નાથં યતીનપ્યતિથીનપિ

તોષયિત્વાથ ભુઞ્જીત ગુરુશેષં હવિઃ સ્વયમ્।
તતો ઋગાદીન્ શાસ્ત્રાન્ વા પઠેદ્વા પાઠયેદપિ

[યોગપ્રક્રિયાનિર્દેશઃ]
સ્નાત્વા સાધ્યં સમાપ્યાર્ઘ્યં જપ્ત્વાગ્નિં પરિચર્ય ચ।
પ્રણમ્ય દેવદેવશં પુણ્ડરીકાક્ષવિદ્યયા

સ્તુત્વા ભુક્ત્વા ચ યુઞ્જીત સ્વાત્માનં ધ્યાનકર્મણિ।
પ્રાણાયામપરો ભૂયાત્ `મૂમન્ત્રેઽણ તત્ત્વવિત્

નાડીમિડાં પિઙ્ગલાં ચ શોધયેચ્ચ ગતાગતૈઃ।
તત્ર તત્ર ચ યોગેન કારયેદ્વાયુધારણમ્

પૃથિવીમપ્સુ તાં વહ્નૌ તં વાયાવમ્બરે ચ તમ્।
તં જીવે તં પરે બ્રહ્મણ્યમલે વિનિવેશયેત્

રાત્રૌ નિશીથે વિમલે સ્નાત્વા તીર્થેઽન્વહં સુધીઃ।
આસને સમ્યગાસીનઃ વિવિક્તેઽમલમાનસઃ

એવં ધ્યાયેત્ પરં બ્રહ્મ યોગકર્મણિ દીક્ષિતઃ।
હૃત્પુણ્ડરીકમધ્યસ્થં ચૈતન્યં જ્યોતિરવ્યયમ્

કદમ્બમુકુલાકારં નિત્યતૃપ્તં નિરામયમ્।
અનન્તમાનન્દમયં ચિન્મયં ભાસ્વરં વિભુમ્

નિવાતદીપસદૃશમકૃત્રિમમણિપ્રભમ્।
એવં ધ્યાયન્નયેત્કાલં યોગવિદ્યાવિશારદઃ

[નિદ્રાસ્વીકારપ્રકારઃ]
યોગાવસાને ભૂયોઽપિ લયક્રમવિપર્યયાત્।
જીવાદિવસુમત્યન્તં સૃષ્ટ્વા દેવાય તર્પયેત્

તતઃ શયીત ખટ્વાયાં સુવાસિન્યા વિનાપિ વા।
એવં દિનાનિ ગમયન્નન્તે દેવં હરિં વ્રજેત્

[નિદ્રાસ્વીકારાભાવે વિકલ્પઃ અષ્ટાક્ષરમંત્રજપફલઞ્ચ]
અથવા`ષ્ટાક્ષરં મન્ત્રંઽ યથાશક્તિ જપેચ્છુચિઃ।
મુમુક્ષુર્લભતે મુક્તિં મુક્તિકામોઽતુલાં શ્રિયમ્

આરોગ્યં પુત્રસંપત્તિં ધરણીં સસ્યમાલિનીમ્।
રાજશ્રીવસ્યમતુલં રાજ્યલક્ષ્મીં ચ શાશ્વતીમ્

આયુશ્ચ જ્ઞાનમતુલં પ્રાવણ્યં સર્વકર્મસુ।
યદ્યદિચ્છન્તિ જપ્તારઃ સર્વં કરતલે ભવેત્

[અસ્ય શાસ્ત્રસ્ય ગ્રહણે અધિકારિણઃ]
શાસ્ત્રમેતન્મુનિશ્રેષ્ઠ સર્વગુહ્યં સનાતનમ્।
વિષ્ણુભક્તાય દાતવ્યં જગતામુપકારિણે

પુણ્યકૃદ્ભ્યઃ પ્રદાતવ્યં ભીરુભ્યઃ પાપકર્મણઃ।
ન નાસ્તિકાય દાતવ્યં નાભક્તાય કદાચન

ગોપનીયમિદં શાસ્ત્રં યદેતદ્‌બ્રહ્મસમ્પુટમ્।
[અસ્ય શાસ્ત્રસ્યાધ્યયનફલશ્રુતિઃ]
એતદ્યઃ પઠતે ભક્ત્યા તસ્મિન્ દેવઃ પ્રસીદતિ

તસ્ય મુક્તિઃ કરતલે સ પાપેભ્યઃ પ્રમુચ્યતે।
સુતાર્થી સુતમાપ્નોતિ સ્ત્રીકામઃ સુદતીં દ્રુતમ્

આયુષ્કામો દીર્ઘમાયુઃ રુગ્ણો રોગાદ્વિમુચ્યતે।
અતુલાં શ્રિયમાપ્નોતિ લક્ષ્મીકામો ન સંશયઃ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન લભતે યદ્યદીપ્સિતમ્।
[પાઞ્ચરાત્રોપદેશાનન્તરં રામસ્યાન્તર્ધ્યાનત્વમ્]
એતદ્રહસ્યમુદિતં પ્રીત્યા ત્વયિ મુનીશ્વર

મુક્તસ્ત્વં કિલ્વિષાત્સર્વાત્ વ્રજ સ્થાનમિતિ બુવન્।
આલોકિતશ્ચ સ મયા પરમેષ્ઠી જગત્પ્રભુઃ

પશ્યતોઽન્તર્દધે દેવો રામો રક્તાન્તલોચનઃ।
સરહસ્યમિદં શાસ્ત્રમગ્રહીષં જગત્પ્રભોઃ

(અ> અ.ત્. પશ્યન્તો fઓર્ પશ્યતો;)
ઓં નમો વાસુદેવાય નિર્મલાનન્તશક્તયે।
પુણ્યાય પુરુહૂતાય પુરુષાય પરાત્મને

[વિષ્ણવારાધનફલકીર્તનં ગ્રન્થોપસંહારશ્ચ]
અગસ્ત્યઃ
અનેન વિધિના યૂયમર્ચયધ્વમધોક્ષજમ્।
સર્વપાપહરં દેવં જગદ્‌બીજં પરાત્ પરમ્

તત્પરં તત્પરં તીર્થં તત્તપો મઙ્ગલં બહુ।
તેન સર્વં કરતલે ભવત્યત્ર ન સંશયઃ

યઃ પૂજયતિ દેવેશં વાસુદેવં સનાતનમ્।
કિં તસ્ય બહુભિસ્તીર્થૈઃ કિં યજ્ઞૈઃ કિં વ્રતૈરપિ

તત્સર્વં વિષ્ણુયજનાત્ હસ્તપ્રાપ્તં ભવિષ્યતિ।
તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વાસુદેવં સમર્ચયેત્

ઇતિ શાસ્ત્રં મહદ્દિવ્યં ગૃહીતં ભાર્ગવાન્મુનેઃ।
ઉપાદિશત્તપસ્વિભ્યઃ અગસ્ત્યો ભગવાન્ ઋષિઃ