ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 08.16

ભ્પ્_08.16.001।0 શ્રીશુક ઉવાચ
એવં પુત્રેષુ નષ્ટેષુ દેવમાતાદિતિસ્તદા ।
હૃતે ત્રિવિષ્ટપે દૈત્યૈઃ પર્યતપ્યદનાથવત્

એકદા કશ્યપસ્તસ્યા આશ્રમં ભગવાન્ અગાત્ ।
નિરુત્સવં નિરાનન્દં સમાધેર્વિરતશ્ચિરાત્

સ પત્નીં દીનવદનાં કૃતાસનપરિગ્રહઃ ।
સભાજિતો યથાન્યાયમિદમાહ કુરૂદ્વહ

અપ્ય્ અભદ્રં ન વિપ્રાણાં ભદ્રે લોકે ઽધુનાગતમ્ ।
ન ધર્મસ્ય ન લોકસ્ય મૃત્યોશ્છન્દાનુવર્તિનઃ

અપિ વાકુશલં કિઞ્ચિદ્ગૃહેષુ ગૃહમેધિનિ ।
ધર્મસ્યાર્થસ્ય કામસ્ય યત્ર યોગો હ્ય્ અયોગિનામ્

અપિ વાતિથયો ઽભ્યેત્ય કુટુમ્બાસક્તયા ત્વયા ।
ગૃહાદપૂજિતા યાતાઃ પ્રત્યુત્થાનેન વા ક્વચિત્

ગૃહેષુ યેષ્વતિથયો નાર્ચિતાઃ સલિલૈરપિ ।
યદિ નિર્યાન્તિ તે નૂનં ફેરુરાજગૃહોપમાઃ

અપ્ય્ અગ્નયસ્તુ વેલાયાં ન હુતા હવિષા સતિ ।
ત્વયોદ્વિગ્નધિયા ભદ્રે પ્રોષિતે મયિ કર્હિચિત્

યત્પૂજયા કામદુઘાન્ યાતિ લોકાન્ ગૃહાન્વિતઃ ।
બ્રાહ્મણો ઽગ્નિશ્ચ વૈ વિષ્ણોઃ સર્વદેવાત્મનો મુખમ્

અપિ સર્વે કુશલિનસ્તવ પુત્રા મનસ્વિનિ ।
લક્ષયે ઽસ્વસ્થમાત્માનં ભવત્યા લક્ષણૈરહમ્

ભ્પ્_08.16.011।0 શ્રીઅદિતિરુવાચ
ભદ્રં દ્વિજગવાં બ્રહ્મન્ ધર્મસ્યાસ્ય જનસ્ય ચ ।
ત્રિવર્ગસ્ય પરં ક્ષેત્રં ગૃહમેધિન્ ગૃહા ઇમે

અગ્નયો ઽતિથયો ભૃત્યા ભિક્ષવો યે ચ લિપ્સવઃ ।
સર્વં ભગવતો બ્રહ્મન્નનુધ્યાનાન્ ન રિષ્યતિ

કો નુ મે ભગવન્ કામો ન સમ્પદ્યેત માનસઃ ।
યસ્યા ભવાન્ પ્રજાધ્યક્ષ એવં ધર્માન્ પ્રભાષતે

તવૈવ મારીચ મનઃશરીરજાઃ પ્રજા ઇમાઃ સત્ત્વરજસ્તમોજુષઃ ।
સમો ભવાંસ્તાસ્વસુરાદિષુ પ્રભો તથાપિ ભક્તં ભજતે મહેશ્વરઃ

તસ્માદીશ ભજન્ત્યા મે શ્રેયશ્ચિન્તય સુવ્રત ।
હૃતશ્રિયો હૃતસ્થાનાન્ સપત્નૈઃ પાહિ નઃ પ્રભો

પરૈર્વિવાસિતા સાહં મગ્ના વ્યસનસાગરે ।
ઐશ્વર્યં શ્રીર્યશઃ સ્થાનં હૃતાનિ પ્રબલૈર્મમ

યથા તાનિ પુનઃ સાધો પ્રપદ્યેરન્ મમાત્મજાઃ ।
તથા વિધેહિ કલ્યાણં ધિયા કલ્યાણકૃત્તમ

ભ્પ્_08.16.018।0 શ્રીશુક ઉવાચ
એવમભ્યર્થિતો ઽદિત્યા કસ્તામાહ સ્મયન્નિવ ।
અહો માયાબલં વિષ્ણોઃ સ્નેહબદ્ધમિદં જગત્

ક્વ દેહો ભૌતિકો ઽનાત્મા ક્વ ચાત્મા પ્રકૃતેઃ પરઃ ।
કસ્ય કે પતિપુત્રાદ્યા મોહ એવ હિ કારણમ્

ઉપતિષ્ઠસ્વ પુરુષં ભગવન્તં જનાર્દનમ્ ।
સર્વભૂતગુહાવાસં વાસુદેવં જગદ્ગુરુમ્

સ વિધાસ્યતિ તે કામાન્ હરિર્દીનાનુકમ્પનઃ ।
અમોઘા ભગવદ્ભક્તિર્નેતરેતિ મતિર્મમ

ભ્પ્_08.16.022।0 શ્રીઅદિતિરુવાચ
કેનાહં વિધિના બ્રહ્મન્નુપસ્થાસ્યે જગત્પતિમ્ ।
યથા મે સત્યસઙ્કલ્પો વિદધ્યાત્ સ મનોરથમ્

આદિશ ત્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠ વિધિં તદુપધાવનમ્ ।
આશુ તુષ્યતિ મે દેવઃ સીદન્ત્યાઃ સહ પુત્રકૈઃ

ભ્પ્_08.16.024।0 શ્રીકશ્યપ ઉવાચ
એતન્ મે ભગવાન્ પૃષ્ટઃ પ્રજાકામસ્ય પદ્મજઃ ।
યદાહ તે પ્રવક્ષ્યામિ વ્રતં કેશવતોષણમ્

ફાલ્ગુનસ્યામલે પક્ષે દ્વાદશાહં પયોવ્રતમ્ ।
અર્ચયેદરવિન્દાક્ષં ભક્ત્યા પરમયાન્વિતઃ

સિનીવાલ્યાં મૃદાલિપ્ય સ્નાયાત્ ક્રોડવિદીર્ણયા ।
યદિ લભ્યેત વૈ સ્રોતસ્ય્ એતં મન્ત્રમુદીરયેત્

ત્વં દેવ્ય્ આદિવરાહેણ રસાયાઃ સ્થાનમિચ્છતા ।
ઉદ્ધૃતાસિ નમસ્તુભ્યં પાપ્માનં મે પ્રણાશય

નિર્વર્તિતાત્મનિયમો દેવમર્ચેત્ સમાહિતઃ ।
અર્ચાયાં સ્થણ્ડિલે સૂર્યે જલે વહ્નૌ ગુરાવપિ

નમસ્તુભ્યં ભગવતે પુરુષાય મહીયસે ।
સર્વભૂતનિવાસાય વાસુદેવાય સાક્ષિણે

નમો ઽવ્યક્તાય સૂક્ષ્માય પ્રધાનપુરુષાય ચ ।
ચતુર્વિંશદ્ગુણજ્ઞાય ગુણસઙ્ખ્યાનહેતવે

નમો દ્વિશીર્ષ્ણે ત્રિપદે ચતુઃશૃઙ્ગાય તન્તવે ।
સપ્તહસ્તાય યજ્ઞાય ત્રયીવિદ્યાત્મને નમઃ

નમઃ શિવાય રુદ્રાય નમઃ શક્તિધરાય ચ ।
સર્વવિદ્યાધિપતયે ભૂતાનાં પતયે નમઃ

નમો હિરણ્યગર્ભાય પ્રાણાય જગદાત્મને ।
યોગૈશ્વર્યશરીરાય નમસ્તે યોગહેતવે

નમસ્ત આદિદેવાય સાક્ષિભૂતાય તે નમઃ ।
નારાયણાય ઋષયે નરાય હરયે નમઃ

નમો મરકતશ્યામ વપુષે ઽધિગતશ્રિયે ।
કેશવાય નમસ્તુભ્યં નમસ્તે પીતવાસસે

ત્વં સર્વવરદઃ પુંસાં વરેણ્ય વરદર્ષભ ।
અતસ્તે શ્રેયસે ધીરાઃ પાદરેણુમુપાસતે

અન્વવર્તન્ત યં દેવાઃ શ્રીશ્ચ તત્પાદપદ્મયોઃ ।
સ્પૃહયન્ત ઇવામોદં ભગવાન્ મે પ્રસીદતામ્

એતૈર્મન્ત્રૈર્હૃષીકેશમાવાહનપુરસ્કૃતમ્ ।
અર્ચયેચ્ છ્રદ્ધયા યુક્તઃ પાદ્યોપસ્પર્શનાદિભિઃ

અર્ચિત્વા ગન્ધમાલ્યાદ્યૈઃ પયસા સ્નપયેદ્વિભુમ્ ।
વસ્ત્રોપવીતાભરણ પાદ્યોપસ્પર્શનૈસ્તતઃ ।
ગન્ધધૂપાદિભિશ્ચાર્ચેદ્દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

શૃતં પયસિ નૈવેદ્યં શાલ્યન્નં વિભવે સતિ ।
સસર્પિઃ સગુડં દત્ત્વા જુહુયાન્ મૂલવિદ્યયા

નિવેદિતં તદ્ભક્તાય દદ્યાદ્ભુઞ્જીત વા સ્વયમ્ ।
દત્ત્વાચમનમર્ચિત્વા તામ્બૂલં ચ નિવેદયેત્

જપેદષ્ટોત્તરશતં સ્તુવીત સ્તુતિભિઃ પ્રભુમ્ ।
કૃત્વા પ્રદક્ષિણં ભૂમૌ પ્રણમેદ્દણ્ડવન્ મુદા

કૃત્વા શિરસિ તચ્છેષાં દેવમુદ્વાસયેત્ તતઃ ।
દ્વ્યવરાન્ ભોજયેદ્વિપ્રાન્ પાયસેન યથોચિતમ્

ભુઞ્જીત તૈરનુજ્ઞાતઃ સેષ્ટઃ શેષં સભાજિતૈઃ ।
બ્રહ્મચાર્ય્ અથ તદ્રાત્ર્યાં શ્વો ભૂતે પ્રથમે ઽહનિ

સ્નાતઃ શુચિર્યથોક્તેન વિધિના સુસમાહિતઃ ।
પયસા સ્નાપયિત્વાર્ચેદ્યાવદ્વ્રતસમાપનમ્

પયોભક્ષો વ્રતમિદં ચરેદ્વિષ્ણ્વર્ચનાદૃતઃ ।
પૂર્વવજ્ જુહુયાદગ્નિં બ્રાહ્મણાંશ્ચાપિ ભોજયેત્

એવં ત્વહરહઃ કુર્યાદ્દ્વાદશાહં પયોવ્રતમ્ ।
હરેરારાધનં હોમમર્હણં દ્વિજતર્પણમ્

પ્રતિપદ્દિનમારભ્ય યાવચ્ છુક્લત્રયોદશીમ્ ।
બ્રહ્મચર્યમધઃસ્વપ્નં સ્નાનં ત્રિષવણં ચરેત્

વર્જયેદસદાલાપં ભોગાન્ ઉચ્ચાવચાંસ્તથા ।
અહિંસ્રઃ સર્વભૂતાનાં વાસુદેવપરાયણઃ

ત્રયોદશ્યામથો વિષ્ણોઃ સ્નપનં પઞ્ચકૈર્વિભોઃ ।
કારયેચ્ છાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના વિધિકોવિદૈઃ

પૂજાં ચ મહતીં કુર્યાદ્વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ ।
ચરું નિરૂપ્ય પયસિ શિપિવિષ્ટાય વિષ્ણવે

સૂક્તેન તેન પુરુષં યજેત સુસમાહિતઃ ।
નૈવેદ્યં ચાતિગુણવદ્દદ્યાત્ પુરુષતુષ્ટિદમ્

આચાર્યં જ્ઞાનસમ્પન્નં વસ્ત્રાભરણધેનુભિઃ ।
તોષયેદૃત્વિજશ્ચૈવ તદ્વિદ્ધ્ય્ આરાધનં હરેઃ

ભોજયેત્ તાન્ ગુણવતા સદન્નેન શુચિસ્મિતે ।
અન્યાંશ્ચ બ્રાહ્મણાન્ છક્ત્યા યે ચ તત્ર સમાગતાઃ

દક્ષિણાં ગુરવે દદ્યાદૃત્વિગ્ભ્યશ્ચ યથાર્હતઃ ।
અન્નાદ્યેનાશ્વપાકાંશ્ચ પ્રીણયેત્ સમુપાગતાન્

ભુક્તવત્સુ ચ સર્વેષુ દીનાન્ધકૃપણાદિષુ ।
વિષ્ણોસ્તત્ પ્રીણનં વિદ્વાન્ ભુઞ્જીત સહ બન્ધુભિઃ

નૃત્યવાદિત્રગીતૈશ્ચ સ્તુતિભિઃ સ્વસ્તિવાચકૈઃ ।
કારયેત્ તત્કથાભિશ્ચ પૂજાં ભગવતો ઽન્વહમ્

એતત્ પયોવ્રતં નામ પુરુષારાધનં પરમ્ ।
પિતામહેનાભિહિતં મયા તે સમુદાહૃતમ્

ત્વં ચાનેન મહાભાગે સમ્યક્ ચીર્ણેન કેશવમ્ ।
આત્મના શુદ્ધભાવેન નિયતાત્મા ભજાવ્યયમ્

અયં વૈ સર્વયજ્ઞાખ્યઃ સર્વવ્રતમિતિ સ્મૃતમ્ ।
તપઃસારમિદં ભદ્રે દાનં ચેશ્વરતર્પણમ્

ત એવ નિયમાઃ સાક્ષાત્ ત એવ ચ યમોત્તમાઃ ।
તપો દાનં વ્રતં યજ્ઞો યેન તુષ્યત્ય્ અધોક્ષજઃ

તસ્માદેતદ્વ્રતં ભદ્રે પ્રયતા શ્રદ્ધયાચર ।
ભગવાન્ પરિતુષ્ટસ્તે વરાન્ આશુ વિધાસ્યતિ